Қайырлы күн!

Мені ерекше әсерге бөлеген шығармалардың бірі – «Бүкір» кітабы. Бұл туынды адам тағдыры мен өмірдің ауыр сынақтарын терең суреттейтін, оқырманды ойландыратын шығарма. Романда адам мен аттың тағдыры қатар өріліп, олардың өмір жолындағы ұқсастықтар арқылы автор тағдырдың күрделілігін көрсетеді.

Шығармадағы басты ерекшелік – кейіпкерлердің екеуі де жетім, шыққан тегі белгісіз және екеуі де «бүкір» аталады. Бірақ олардың бүкір болуының себебі әртүрлі. Бірі туа біткен бүкір болса, екіншісін өмірдің ауыртпалығы, тұрмыс тауқыметі бүкір қылған. Бұл арқылы автор адамның сыртқы бейнесі ғана емес, оның ішкі жан дүниесі де қоғамның қысымынан өзгеретінін шебер жеткізеді.

Роман барысында кейіпкерлер қоғамның қаталдығын, адамдардың мазағын, тағдырдың ауыр соққыларын бастан кешіреді. Олардың өмір жолы оңай болмайды, бірақ соған қарамастан олар өмірден үміт үзбейді. Шығарма оқырманға төзімділік, сабыр және адамгершілік туралы терең ой салады.Ең әсерлі тұсы – екі тағдырдың соңында бір-бірімен жолығып, бірінің бағын бірі ашуы. Бұл көрініс адамның өмірінде кездесетін жандардың тағдырды өзгерте алатынын көрсетеді. «Бүкір» кітабы – тағдыр, қоғам және адам рухының мықтылығы туралы терең мағыналы шығарма. Бұл кітап оқырманды бейжай қалдырмайды және әр адамға өмірге басқа көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. жылқының бейнесі арқылы қазақ халқының жылқыға деген құрметін, оның өмірдегі маңызды орнын көрсетеді. Аттың тағдыры оқырманға ерекше әсер қалдырып, мейірімділік пен жанашырлық сезімін оятады.

Кітаптың тілі жеңіл, оқиғасы қызықты әрі шынайы жазылған. Оқиғаны оқыған сайын аттың өміріне алаңдап, оның тағдырына бейжай қарай алмайсың.

Маған бұл кітап өте ұнады, себебі ол тек бір жылқының өмірін ғана емес, адамгершілік пен табиғатқа деген құрметті де көрсетеді.

Қарымды қаламгер жазушы Есболат Айдабосынның

Есболат Айдабосын ағамның "Бүкір" романын оқып шықтым. Шынымды айтайын, оқып біткенше Бүкірдің де, Қоспаның да тілеуін тілеп отырдым. Өзім 40 жыл мал баққан малшының баласы болған соң, көз алдымда тірідей картина жүріп отырды. Тентек өзені, Құдай-оу, мен өмірге келген, қазіргі Алакөл ауданына қарасты Жамантас жайлауының етегі Үйгентас, Үйгентастың көркін келтіріп ағып жатқан, Алакөлге келіп құятын біздің өлкедегі өзен емес пе деп, көңілім алып ұшып, соңына жеткенше асықтым. Арасында Қоспамен бірге жылап, бірге қуандым. Жатып оқыдым. Белімнің ауыратыны жаныма батқанда, тұрып оқыдым, жүріп оқыдым. Аяғым дамыл таппады. Айна алдына келіп өз өзіме сан түрлі сұрақтар қойдым. Аллаға, бүкір қылмағаны үшін сансыз шүкір, шексіз алғыс айттым. Бүкір өліп қалмаса екен, дұшпандардың Қоспаға зияны тимесе екен деп, байыз таппадым. Есболат аға, осы шығармасында біраз дүниені астарлап жеткізіп отырғанын түйсіндім. Мен де сан мәрте мүшәйраларға өлеңімді қосқанда, қақпайлап жарты жолдан шығарғандар болды. Аға, көкелерін салып жүлде алғандарды да білемін. Бүкірді де дөкейлердің жағымпаз шабармандары қақпайлап жүріп, соңында із түзсіз қайда кеткені жұмбақ болып қалғанына жаным ауырды. Неге? - деген сұраққа жауап іздеумен болдым. Жылқы, адамды таңдайды деген тұсы қатты әсер етті. Өнер де, өлең де, солай ғой. Романды оқып отырып, жүрегім бірде тез соғып, бірде соқпай тұрғандай күй кештім. Қоспамен (шын аты, Ердәулет) бірге тауға шығып, етекке тас домалаттым. Тастарға атымды жаздым. Төменге адам көзімен қарадым. Менің Тау жайында жазған өлеңімде: "Таңырқамай биіктен қарашы бір, төмендегі тірлікке тауға шығып. Адам көзімен!" деп келетін жолдары ойыма орала берді. Есболат ағамның қай жазғанын оқысам да, құдды бір кино көріп отырғандай боламын. "Сүлікқара", "Соңғы намаз", "Қоңыр боти" ды оқығанда да осындай күй кешкенмін. Жазушының шеберлігі қандай ә деп тамсанып ем, бүгін де солай. Шіркін, Қоспа мен Бүкір бір-бірінен ажырамаса екен деп ем. Өкінішке қарай... Есболат Айдабосын ағам "Бүкір" романын MecenatKz Adebi Baiqauға қосып жатыр екен, оқ бойы озық келетініне кәміл сенемін.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Есболат Айдабосынның "Бүкір'- атты шығармасын оқыдым. Бұған дейін де "Сүлік қара" жылқы туралы жазғанын оқырманға таныс. Жаны жылқыға жақын қаламгердің бұл шығармасыда жылқы мен адам тағдыры туралы өрбиді. Суға кеткен жылқының ішінде құлынды биенің құлынын, жылқы танитын атбегі топан судан аман алып шығады. Ауылдағы жылқы зауыты мен мал мамандары құлының белі зақымдалған деп, " бүкірді" жылқы санатынан шығарып тастауы,қойшыға еңбек ақысы ретінде берілген "бүкір" мен қойшының тағдыры, оның жұбайы жайлы өрбиді. Қойға мініп жүрген атымен көкпарға шауып, мазаққа қалады. Намыстан өртеніп,",Бүкірді мініп көкпарға шауып аяғын мертіктіреді. Тақымы атқа жарымаған қойшының беделі өседі.Баяғы мазақтап күлгендер "бүкірдің шабысына қайран қалады. Көкпарға салып, бүкірдің аяғын мертіктіп алған қойшы, баяғы топан судан алып шыққан "жылқышы, атбегіне" баруы оқиғаны шиленістіреді. "Бүкірден" көз жазып қалып іш құсамен жүрген атбегі "Бүкірдің" аяғын емдейді. Қойшыға қойға мінетін ат емес, бәйгігі аты екенін, жылқы танымайтын өңшең дүбәралар мен мал мамандарының шығарған шешімдеріне қапаланады. Мұндай жылқы некен- саяқ болатынын, бұл бүкір емес, жаратылысы бөлек, жылқы деп, сыйпаттайды" Бүкірге" бөлек күтім жасап, қамқорлыққа алған қойшыға атбегі бұл өзін-өзі жарататын жүйрік екенін айтады. Әубаста, бүкірдің бабын жақсы білмеген қойшы "бүкірді қорада байлап ұстайды. Жем азығын да өлшеммен ғана жейтін бүкір бәйгеде алдына жылқы түсірмей көптің көзіне шалынады. "Бүкірдің" арқасында қойшының да тұрмысы оңшалады. Енді оған "бүкірді" "сат"- деп, қолқа салушылар босағасын тоздырады. Сатуға көнбеген соң түрлі қысымда көрсетіледі. Әңгіме тек " бүкір"жайлы өрбімейді жылқы мен адам тағдырының қыр- сырын жазушы шебер бейнелген. Бәйгеден -бәйге бермеген бүкірге жуан - шонжарлар ашкөздік танытып тартып алмақ болып, тізе батырады.. "Бүкір" жылқы үшін шыбын жанын шүберекке түйіп, қырғыз- өзбек елін асып кеткен адамның да, қойшының жұбайының,тағдыр-тәлейі көркем суреттелген. Оқырманын түрлі ойға жетелейтін бұл шығарма әрі өзекті, "ер қанаты аттың қадір- қасиетін әспеттейді
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

Бұл шығарманы қазір өз оқырмандарыма да оқуға ұсындым. Себебі автор айтқысы келген нәрселерді әсерлі суреттеп жеткізген. Тентектің бойындағы оқиға ертеңіне-ақ елге тарады. Бірақ оның анық-қанығын жұрт әлі күнге білмейді. Өйтетін себебі, қисынды-қисынсыз, бір-бірімен қабыспайтын деректер қосарланып кеткен. Соның кейбірінде: «Қоспа Қойторымен су ішіне қойып кетіп, әлгі буырыл атты қарақшымен алысады. Қамшымен ұрып, талдырып жығып, Бүкірді құтқарып қалыпты-мыс»; Енді бірінде: «қарақшы біреу емес, бірнешеу болып кетеді, бәрі Қоспаға жабылады, бірақ, Қоспа оларға бой бермей, бәрін бықпырт тигендей қуалап, қыр асырып тастайды»... Тіпті Бүкірдің өзі ұрыларды тарпып-теуіп, тістеп-қыршып, қашып келетін нұсқасы да бар. Бір оқиғаның бұлайша мың құбылуына ауылдың ақпарат таратқыш сөзуарларынан бұрын кейіпкердің өзі кінәлі. Қоспа әдеттегідей әсірелеп-өсіріп айтам деп, әр жерде әртүрлі сөйлеп қалғаны рас, сол лепірмелері өзіне шындығы аз, қоспасы көп көпірме болып қайтып айналып келетін де тұратын. Оны естіген сайын бірде ыңғайсызданып қызарақтайды, кейде күліп құтылатын.

Әңгіме жазудың майталманы Есболат Айдабосын роман жазды деген соң елеңдеп,оқығым келгені рас.Оның үстіне MecenatKz Adebi Baiqau финалына шығыпты. Романды оқуға 3 сағат кетті.Өйткені,көз жүгіртіп оқу мүмкін емес.Түсінбей қаласың.Қысқа сөйлемге сығымдап,көп ақпарат сыйғызған.Автордың басқа да шығармаларымен таныс болған соң,прозасы интеллектуалдық екенін білемін.Атбегілік,ат жарату техникалары,асыл тұқым алу жайлы біраз мағлұмат аласың. Тентек өзенін бойлай желіп, немесе Есағаша айтқанда лыпып жүйткитін жорғаға мініп алып,Жетісу жеріне барып қайтқандай болдым.Сосын ауылға кірген бойда,қиқулап көкпар тартқан жігіттердің ойынын көріп кідіріп,Қоспаның теперішті тағдыры еске түседі.Көкпаршылар таңдаған үйге серкені тастағанда,қара қазанға түсіп,еті мың мәрте тартқыланып,жұп-жұмсақ болып пісіп,дәмі де сезілгендей. Қоспа мен оның бүкір тұлпары. Екеуі тағдырлас.Өмірлері де бағанағы көкпардай тартысты.Оқып келе жатып,осыларға бәле жабыспасыншы,жастайынан бақыттың дәмін татпағандар ғой деп жаным ашып,Қоспамен бірге қайғырдым.Жазушы қиялға берілмейді.Реалист.Әйтпесе бүкірдің монологы болушы еді.Ол да адамзаттың қаншалықты сұрқия болатынын өз тілімен жеткізер еді.

Бұл романды оқыған кезде бастапқыда ат туралы туынды деп ойладым. Бірақ орта тұсына жеткенде адам тағдыры бірінші планға шықты. Онан кейін адам мен ат тағдыры қосылып, бірге өрбіп отырды. Екеуі екі түрлі жаратылыс болғанмен өмірлерінде ұқсастық көп. Екеуі де жетім. Жетім адам, жетім құлын. Жетімдерге деген қоғамның көзқарасы көрініс табады. Қоспаның жан күйзелісін оқыған кезде толқымайтын адам жоқ шығар. Маған ұнағаны Қоспа өзі мектепте дұрыс оқымаған адам, өз атын әрең жазатын сауатсыз. Сонда да ол болашақтан үмітті оптимист адам. Ол өзім мал соңында жүрсем де балаларымды оқытуым керек деп алдына үлкен мақсат-мұрат қояды. Тіпті балаларына қой бақтырмай, оқыңдар, кітап оқыңдар, оқымасаңдар мен секілді боласыңдар деп ұрсатын жері де бар. Шығармада Қоспа бұл арманына жетеді. Оның үлкен ұлы Алматыдағы Жоғарғы оқу орнына студент болып қабылданады. Ол баласы үшін Қоспа Алматыдан үй сатып алады. Сол үйдің балконында тұрып Қоспаның айқайлағысы келіп, аласұратын кезін жазушы сәтті берген. Ол арманының бір бөлшегіне жеткен адамның айқайы екенін оқыған адам түсінеді деп ойлаймын. Жалпы Қоспаның өміріне сән берген, мұндай арман-мұратына жеткізген Бүкір деген ат. Ол тумысынан бүкір болып жаратылады. Сол себепті оны да асыл тұқымды жылқы фирмасының қызметкерлері ауру деп тауып, бәйге аттарының қатарынан шығарып тастайды. Тағдырдың айдауымен ол ат Қоспаның қолына түскен. Қоспа басында бүкір құнанды менсінбейді, кейіннен бір көкпарға шапқанда жүйріктігіне таңғалады. Сонан кейін ол атқа деген сүйспеншілігі артады. Қоспа бүкір атты бірнеше бәйгеге қосады. Оның көбінде Бүкір бірінші келеді. Бірнеше көлік ұтып алады. Бұл шығармада ат спорты, ат баптау ісі туралы тағылымды мәліметтер бар екен. Сонымен қатар бәйге спорты төңірегінде айтылатын әділетсіздіктер де көрініс тапқан. Мысалы ақшалы байлар Қоспаның жүйрігіне қызығып, оны өздеріне тартып алмақ болады. Бермеген соң қастандық жасайды. Бірақ Қоспа Бүкірді ешкімге бергісі келмейді, тіпті бұл ұшін елден қашып көршілес Қырғызстан елін барып паналайды. Жалпы алғанда шығарманың сюжеті қызық. Байқауда жеңімпаз болуға лайықты.
Осы пікірге Facebook-сілтеме
Осы пікірге Instagram-сілтеме

БҮКІР

Бүкір романы туралы пікір

Қазіргі қазақ прозасында өзіндік үнімен ерекшеленіп жүрген жазушылардың бірі – Есболат Айдабосын. Оның «Бүкір» романы – адам жанының терең психологиялық қырларын, қоғам мен тұлға арасындағы күрделі байланыстарды шынайы әрі әсерлі бейнелеген туынды.

Романның атауының өзі символдық мәнге ие. «Бүкір» – тек физикалық кемістік емес, ол – қоғамдағы әділетсіздік, адамдардың бір-біріне деген қатігездігі, рухани әлсіздігі секілді ұғымдардың жиынтық бейнесі. Автор басты кейіпкер арқылы сыртқы кемістік пен ішкі әлемнің қайшылығын көрсетеді. Көп жағдайда қоғам адамды сыртқы келбетіне қарап бағалайды, ал оның жан дүниесіне терең үңіле бермейді. Бұл шығарма дәл осы мәселеге қарсы ой тастайды.

Шығармада жалғыздық тақырыбы айқын көрініс табады. Басты кейіпкер өзін қоғамнан бөлек сезінеді, көпшілік оны қабылдай бермейді. Дегенмен, бұл жалғыздық оның ойлануына, өзін-өзі тануына ықпал етеді. Автор жалғыздықты тек қасірет ретінде емес, адамның рухани өсуіне жол ашатын құбылыс ретінде көрсетеді. Бұл – романдағы маңызды философиялық ойлардың бірі.

Есболат Айдабосынның тілдік шеберлігі де жоғары деңгейде. Романдағы баяндау стилі қарапайым әрі әсерлі, оқырманды бірден баурап алады. Ішкі монологтар, психологиялық талдаулар арқылы кейіпкердің жан дүниесі кеңінен ашылады. Әсіресе, символика мен астарлы ойлар шығарманың көркемдік деңгейін арттыра түседі.

«Бүкір» романы – қазіргі қоғамның айнасы іспетті. Онда адамдардың бір-біріне деген қатынасы, кемсітушілік, рухани құндылықтардың әлсіреуі сияқты мәселелер қозғалады. Бұл тақырыптар бүгінгі күні де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Сондықтан шығарма оқырманға тек көркем туынды ретінде емес, ой салатын, тәрбиелік мәні бар еңбек ретінде әсер етеді.

Қорытындылай келе, «Бүкір» романы – терең философиялық ойға құрылған, адам жанының күрделілігін ашатын маңызды шығарма. Есболат Айдабосын бұл туындысы арқылы оқырманға үлкен сұрақ тастайды: біз адамдарды қалай бағалаймыз – сыртқы бейнесіне қарап па, әлде ішкі болмысына үңіле отырып па? Осы сұрақтың жауабын әр оқырман өзі табады.

Бұл роман – тағдыр тәлкегі мен адам жанының тереңдігін ашып көрсететін ерекше шығарма. Автор адам мен аттың тағдырын қатар алып, олардың өміріндегі ұқсастықтарды шебер суреттейді. Екеуінің де жетім болуы, шыққан тегінің белгісіздігі, тағдырдың ауыр соққысын бірге көтеруі оқырманға ерекше әсер қалдырады. Бірі туабітті бүкір болса, екіншісін өмірдің қиыншылығы бүкір еткен. Бұл – тек сыртқы кемістік емес, қоғамның қысымынан, адамдардың қатігездігінен туған ішкі ауырлықтың белгісі.

Оқырман ретінде жақсы жазушыларды екі топқа бөлемін. Біріншісі оқып отырған адамды шығарманың ішіне кіргізіп, кейіпкермен бірге жүргізетіндер. Кейіпкердің сезімін түгел өз басыңнан, өз жүрегіңнен өткізесің. Екіншілері кино көрсететіндер. Яғни, әдемі сурет пен әдемі баяндау арқылы фильм көргендей әсер қалдырады. Өзіме біріншісі жақын. Бердібек пен Сайынды сол үшін жақсы көремін, олардың қай шығармасын қанша оқысам да бірге жүремін басынан аяғына дейін. Солардың қатарына енді Есболат Айдабосын(жақсы істің басында пайда болсын) досым қосылды. Бұған дейін де талай шығармасын оқыдым ғой, бір емес екі кітабын қатар алып алғам, өз қолтаңбасымен. «Сүлікқара» мен «Тибет аруы» менің кітапханамда. Өткенде «Бүкір» деген шығармасын жіберген, оқы деп. Қым-қуыт тіршілік басталып кетті де, оқуға мұрша болмай қалды. Кеше А4 қағазға шығарып алып тұрып оқыдым. Бас-аяғы 3-4 сағаттың ішінде тауыстым. Оқыдым да керемет бір күйге бөлендім. Ат пен азаматтың тағдыры. Екеуінің өмірі, жеңісі, жеңілісі. Қуанышы, қайғысы. Қоспа да болдым, Бүкір де болдым. Екеуін де сездім. Керемет енді. Жалпы, Есекемнің қай шығармасы болсын бояуы қанқ, ұлттық рухы тұнып тұр. Дәстүрдің, ырымның тағдырға қалай әсер ететінін күшті баяндайды. Баяндамайды, сездіреді. Ат пен ит туралы күшті жазады негізі. Сүлікқара, Тұпар серті, Ит тірлік әңгімелері соның дәлелі. Кеше өзіне де айттым, «Бүкір» - шедевр!

Жалпы, Есболатты журналист кезінен танимын. Оның жасаған бейнесюжеттерін де көрермен қауым жақсы қабылдап, жақсы пікірлер жазылатын. Кейін Жазушылыққа бет тұрғалы да, әңгіме-хикаяттары оқырман көңілінен қолдау тапты. Түрлі әдеби байқауларда шығармалары үздіктер қатарынан көрінді. Меценат қоры ұйымдастырып жатқан байқауда бағы жануына тілектепспін. Өйткені, Айдабосынның романы марапатқа лайық деп есептеймін.

Тамаша роман! Тағдырлар тоғысы. Есболат Айдабосынның шебер қаламы оқырманның ойын тереңге алып кететін шығарма. Тіл де, қалам да мықты. Бұл романды болашақта табиғат туралы жақсы жазылған шығармалар мысалы, қазақ жазушыларының «Оң қол», «Ақсу — жер жәннаты» немесе Шыңғыс Айтматовтың «Қош бол, Гүлсары!» сияқты ат туралы туындыларының қатарынан табылатын жақсы роман болар деген ойдамын. Жазушы кейіпкердің ішкі күйзелістерін аттың мінез-құлқы арқылы шебер суреттеп психологиялық параллель жүргізген. Аттың еркіндікке ұмтылысы — адамның өз еркіндігі мен арына деген ұмтылысы сияқты көрінеді.

Есболат Айдабосынның "Бүкір'- атты шығармасын оқыдым. Бұған дейін де "Сүлік қара" жылқы туралы жазғанын оқырманға таныс. Жаны жылқыға жақын қаламгердің бұл шығармасыда жылқы мен адам тағдыры туралы өрбиді. Суға кеткен жылқының ішінде құлынды биенің құлынын, жылқы танитын атбегі топан судан аман алып шығады. Ауылдағы жылқы зауыты мен мал мамандары құлының белі зақымдалған деп, " бүкірді" жылқы санатынан шығарып тастауы,қойшыға еңбек ақысы ретінде берілген "бүкір" мен қойшының тағдыры, оның жұбайы жайлы өрбиді. Қойға мініп жүрген атымен көкпарға шауып, мазаққа қалады. Намыстан өртеніп,",Бүкірді мініп көкпарға шауып аяғын мертіктіреді. Тақымы атқа жарымаған қойшының беделі өседі.Баяғы мазақтап күлгендер "бүкірдің шабысына қайран қалады. Көкпарға салып, бүкірдің аяғын мертіктіп алған қойшы, баяғы топан судан алып шыққан "жылқышы, атбегіне" баруы оқиғаны шиленістіреді. "Бүкірден" көз жазып қалып іш құсамен жүрген атбегі "Бүкірдің" аяғын емдейді. Қойшыға қойға мінетін ат емес, бәйгігі аты екенін, жылқы танымайтын өңшең дүбәралар мен мал мамандарының шығарған шешімдеріне қапаланады. Мұндай жылқы некен- саяқ болатынын, бұл бүкір емес, жаратылысы бөлек, жылқы деп, сыйпаттайды" Бүкірге" бөлек күтім жасап, қамқорлыққа алған қойшыға атбегі бұл өзін-өзі жарататын жүйрік екенін айтады. Әубаста, бүкірдің бабын жақсы білмеген қойшы "бүкірді қорада байлап ұстайды. Жем азығын да өлшеммен ғана жейтін бүкір бәйгеде алдына жылқы түсірмей көптің көзіне шалынады. "Бүкірдің" арқасында қойшының да тұрмысы оңшалады. Енді оған "бүкірді" "сат"- деп, қолқа салушылар босағасын тоздырады. Сатуға көнбеген соң түрлі қысымда көрсетіледі. Әңгіме тек " бүкір"жайлы өрбімейді жылқы мен адам тағдырының қыр- сырын жазушы шебер бейнелген. Бәйгеден -бәйге бермеген бүкірге жуан - шонжарлар ашкөздік танытып тартып алмақ болып, тізе батырады.. "Бүкір" жылқы үшін шыбын жанын шүберекке түйіп, қырғыз- өзбек елін асып кеткен адамның да, қойшының жұбайының,тағдыр-тәлейі көркем суреттелген. Оқырманын түрлі ойға жетелейтін бұл шығарма әрі өзекті, "ер қанаты аттың қадір- қасиетін әспеттейді
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір» мини романы – қазақ прозасындағы ерекше туындылардың бірі, менімше. Шығармада адам мен жануар арасындағы байланыс терең философиялық деңгейде ашылған екен. Қоспа мен Бүкірдің тағдыры қатар өріліп, олардың ішкі жан дүниесіндегі ұқсастықтар әсерлі берілген. Автор табиғат құбылыстарын, әсіресе Тентек өзенін символ ретінде шебер қолданғандығы ерекше әсер етті. Бұл өзен – өмірдің тосын сынақтарының көрінісіндей болды. Мистикалық элементтердің енгізілуі шығарманы одан әрі тереңдете түседі. Буырыл жорға мінген қария – уақыт пен тағдырдың белгісіз күші ретінде қабылданады. Шығарма соңындағы Бүкірдің жоғалуы оқырманды ойға қалдырып, әркімнің өзінше түйін жасауына мүмкіндік берген. Жалпы, бұл туынды – тағдыр, төзім және еркіндік туралы терең философиялық шығарма дер едім. Шығармадағы ең әсерлі тұс – Қоспаның өзгеруі. Бастапқыда өмірге өкпелі, ашушаң адам уақыт өте сабырлы, ойлы тұлғаға айналады. Бұл өзгерісте Бүкірдің рөлі ерекше. Автор адамның мінезі мен тағдырына сыртқы факторлардың қалай әсер ететінін шебер көрсеткен. жылқы бейнесін ерекше деңгейге көтерген. Бүкір – тек жануар емес, ол еркіндіктің, тазалықтың символы. Оның ешкімге бағынбай, өз жолымен кетуі – терең мағынаға ие көрініс. Бұл оқырманға үлкен ой салады. Шығармада ауыл өмірі шынайы әрі боямасыз суреттелген. Қарапайым адамдардың тіршілігі, қиындықтары, қуанышы – бәрі де нанымды берілген екен. Автордың тіл байлығы мен суреттеу шеберлігі ерекше байқалады.Жалпы, «Бүкір» – бір ғана жанрмен

шектелмейтін, көпқабатты шығарма. «Көксерек» сияқты табиғат пен еркіндік туралы,«Тозақ оттары жымыңдайды» сияқты философиялық,«Шұғаның белгісі» сияқты әлеуметтік-мазмұнды,әрі «Оң қол» сияқты психологиялық тереңдігі бар туынды.Сондықтан

«Бүкірді» қазақ әдебиетіндегі классикалық және заманауи шығармалардың тоғысқан тұсындағы ерекше дүние деп бағалауға болады.

Бұл шығарма менің көңіліме ерекше әсер қалдырды. Алғашқы беттерінен-ақ Тентек өзенінің тосын мінезі мен буырыл жорға мінген ақсақалды қарияның жұмбақ бейнесі оқырманды біртүрлі тылсым әлемге жетелейді. Оқиға сырттай қарағанда қарапайым көрінгенімен, тереңіне үңілген сайын онда үлкен мағына мен астар бар екенін түсінесің. Автор табиғат құбылысын адам тағдырымен шебер байланыстыра білген.

Есболат ағаның "Бүкір" атты шығармасы бәйгеге қатысып жатыр екен. Оқыдым. "Сүлікқара" секілді ерекше. Шығарманы оқып отырсаңыз, жылқыны адам ретінде көз алдыңа елестеп кететін секілді. Аңыз дегенменен мұнда адамның да аттың да тағдыры бар, шынайы оқиға секілді. Сосын бұл шығарманың ерекшелігі тек әдеби еңбек қана емес, ішінде тарих та бар. Бақсаңыз, тарихи кезеңдердің хронологиясы жазылады. "Жекешелендіру" науқанының қалай жүргені, ол саясаттың жылқы зауытына қалай тигенін, сол кезеңдерде халықтың қалай абдырап қалғанын автор әдемі суреттейді. "Сол кезде ауданға, облысқа барып жүріп, жөн білетіндерге адам салып жүріп, асылтұқымды үйір үшін кіммен алыспады, кіммен шайқаспады?"- деп келтіреді. Шығарманы оқи отырып, ойға қаласың. Біздің қазіргі өміріміз де тарихи кезең ғой. Ата заңымыз қайта қаралып жатыр.Референдум өткіздік. Қайтар оқиғасы көзбен көріп, әлемді жайлаған індет ковид кезінде үйден шыға алмай қалғанымыз тағы бар. Ойлаааап қоям..... Осы кезең туралы да біраз жылдан соң, майын тамызып тұрып, роман туар деген ой келді. Сол кезде де дәл осылай тамсанып отырармыз. Сосын тағы бір «Бұл Тентек – тегін тентек емес, тамыры жерасты теңізіне байланған тентек. Жерасты суы көтерілгенде артық суын Тентек арқылы төгіп отырады», – деп сөйлейтін ауыл шалдары дейді. Негізі Есболат ағаның шығармаларына осындай нюанстар өте көп қой. Қазір ойлап отырмын, бұндай сөздердері үлкендерден кішкентай кезінде естіген шығар, бәрін қалай есіне сақтап алады деген ой келді. сіздерде кіріп, оқып көріңіздерші. Дауыс беру арқылы сіз байқауға атсалысасыз әрі, шығарма сіздің еншіңізде қалады. Сосын тағы бір айта кетерлігі, онлайн байқауларда дауыс беру тым оңай қылып қояды ғой. Мында кәдімгідей еңбектенесің. Дұрыс, нағыз мықты шығарма осылай іріктелуі керек.
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір» мини-романы. Алғашқы беттен-ақ қызықтырды. Табиғаттың тосын мінезі мен адам тағдырын келтіре отырып терең философиялық ойға жетелейді. Автор Тентек өзенінің тасыған сәтінен бастап жұмбаққа толы оқиғаларды шебер өрбітеді. Бастыпқыда неге Қоспа деп атады екен деп ойладым. Есболат Айдабосын кейіпкердің атын жай ғана атау ретінде емес, оның бүкіл тағдырын көрсете білді. «Қоспа» – сырттан қосылған, бөтен, өз орнын таба алмай жүрген адам деген мағына береді. Бұл ат кейіпкердің өмірлік жағдайымен толық үндеседі. Негізінде оның шын аты – Ердәулет. Бұл есімнің өзі үміт пен жақсылықтың нышаны сияқты. Бірақ Қоспа бұл атты кеш біледі, әрі өмір бойы сол атпен толық мойындалмай өтеді. Ауыл адамдарының оны «Қоспа» деп атауы – қоғамның оған деген көзқарасын аңғартады. Яғни ол өз ортасында да, өз өмірінде де «бөтен» сезіммен өседі. Бүкір ат пен Қоспаның тағдырының ұқсастығы – шығарманың ең терең ойларының бірі. Екеуі де басында «кем» болып қабылданады. Қоспа – қоғамға «қосылған», бөтенсінген адам болса, Бүкір – «жарамсыз», бүкір деп танылған ат. Екеуіне де айналасы сенбейді, менсінбейді, тіпті қажетсіз көрінеді. Бірақ уақыт өте келе өзгереді. Қоспа ішкі жан дүниесі арқылы өзгереді, өзін табуға ұмтылады. Ал Бүкір – еркіндік берілгенде ғана өзінің нағыз жүйрік екенін дәлелдейді. Тағы бір ұқсастық – екеуінің де жалғыздығы. Қоспа бала күнінен мейірімге зәру болса, Бүкір де жетім құлын болып өседі. Соңында Бүкірдің ғайып болуы да жай кездейсоқтық емес сияқты. Ол – еркіндікке кеткен, өз табиғатына қайтқан бейне. Ал Қоспа да сол арқылы рухани тұрғыда өзгереді. Қысқасы, Бүкір мен Қоспа – бір-бірінің айнасы. Бірі – адам, бірі – ат, бірақ тағдырлары мен ішкі күресі бір арнада тоғысады. Бұл мини-роман адам мен табиғат, қоғам мен тұлға арасындағы күрделі байланысты аша отырып, оқырманға терең ой салады.

Оқуға кеңес беремін. Ең үздік романдардың бірі.

«Бүкір» мини-романы – адам тағдыры мен жануар болмысы арқылы қоғамдағы терең мәселелерді көтерген, философиялық астары мол шығарма. Оны оқи отырып, мен тек бір аттың немесе бір адамның өмірін емес,тағдырдың күрделі заңдылықтарын, әділет пен әділетсіздіктің ара жігін, адамның ішкі жан дүниесін тереңірек түсінгендей болдым.

Шығарма Тентек өзенінің тосыннан тасуымен басталады. Бұл жай ғана табиғи құбылыс емес, өмірдің күтпеген сәттерінің символы іспетті.

Қоғамда көп жағдайда өзгеше жандарды кемсіту орын алады. Ал автор керісінше, сол ерекшеліктің ішінде үлкен күш бар екенін көрсетеді. Қарт жылқышы бейнесі – дәстүр мен тәжірибенің, ұлттық құндылықтардың символы. Ол Бүкірді алғаш көргеннен-ақ оның ерекше екенін сезеді. Басқалар оны «жарамсыз» деп бағаласа, қарт жылқышы оның табиғатын түсінеді. Бұл жерде автор нағыз шебер адам сыртқы белгілерге емес, ішкі мәнге қарайтынын көрсетеді. Сонымен қатар, қарт жылқышының өмір жолы арқылы қоғамдағы өзгерістер, жекешелендіру кезеңіндегі қиындықтар да көрініс табады.

Қоспа мен Бүкірдің ұқсастығы айқын: екеуі де қоғамда толық қабылданбаған, «кем» саналған. Бірақ дәл осы «кемшілік» олардың басты күшіне айналады. Бұл – шығарманың негізгі идеяларының бірі. Автор «шын құндылық сыртқы мінсіздікте емес, ішкі рухта» екенін жеткізеді.

Қоспаның мінезіндегі өзгерістер де өте шынайы берілген. Ол бұрынғыдай ашуланшақ, күйгелек емес, біртіндеп сабырлы, ойланып әрекет ететін адамға айналады. Қарт жылқышының бейнесін ойша елестетіп, сонымен ақылдасуы – оның ішкі рухани тірегінің қалыптасқанын көрсетеді. Бұл – адамның өзін-өзі тәрбиелеуі, ішкі дүниесін өзгертуі.

Қарапайым малшының аты бай-бағландардың жүйріктерін артта қалдыруы – қоғамдағы теңсіздікке қарсы символдық жауап сияқты. Бірақ бұл жеңістер ұзаққа созылмайды. Автор өмірдің шынайылығын сақтай отырып, бәрінің өткінші екенін көрсетеді.

Шығарма тілі өте көркем әрі түсінікті. Табиғат суреттері, кейіпкерлердің ішкі сезімдері, оқиғалардың өрбуі – бәрі үйлесімді. Автор оқырманды жалықтырмай, керісінше әр бет сайын қызықтырып отырады.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» әңгімесі – адам мен тағдыр, жануар мен иесінің арасындағы тылсым байланыс, сондай-ақ ұлттық болмысқа тән жылқы мәдениетін терең бейнелейтін шығарма.

Оқиға көктемдегі Тентек өзенінің тосын тасуынан басталады. Сол тасқын кезінде жоғалған буаз биеден кейін жұмбақ жағдайда бір қарагер құлын пайда болады. Оның шығу тегі белгісіз, тіпті табиғи заңдылыққа да сыймайды. Құлынды алғашынан-ақ «бүкір», жарамсыз деп бағалағанымен, қарт жылқышы оның ерекше жаратылысын танып, болашағынан үміт күтеді. Бұл қарт – дәстүрлі атбегілік өнердің соңғы өкілдерінің бірі ретінде бейнеленеді.

Осы жерде автор паралель линия арқылы Қоспа деген адамның өміріне өтеді. Қоспа малшы-жалшы адам. Ауыл әкімінің малын бағады. Бес баласы бар, әйелінің бір аяғы кемтар. Қоспаның бар арманы балаларын оқытып, білімді азамат етіп шығару. «Өзім мал саңында өтсем де балаларым ақ жағалы қызметкер болсын» деген тілектегі адам. Сол себепті балаларының малға икемі болса да көп жолата бермейді. 

       Қоспа бойы ұзын, қолы да ұзын жаратылған адам. Тағдырдың тауқыметін көріп өскен, ішкі жан дүниесі жаралы Қоспа «Бүкірді» алғашында менсінбейді. Алайда уақыт өте келе тұлпардың шын қасиетін танып, оған деген көзқарасы өзгереді. Бүкір де еркіндік пен дұрыс күтім тапқанда нағыз жүйрікке айналып, бәйгеден бәйге алады. Осы арқылы шығармада табиғи болмысты түсіну, жануарға құрметпен қарау идеясы көрінеді.

Шығармада тылсым элементтер де маңызды орын алады. Буырыл жорғалы белгісіз қарияның бейнесі, Бүкірдің жоғалуы, Тентек өзенінің мінезі – барлығы мистикалық астар беріп, оқырманды ойға қалдырады. Әсіресе финалдағы Бүкірдің ғайып болуы – оның жай ат емес, ерекше жаратылыс екенін меңзейді.

Жалпы, «Бүкір» – адамның ішкі өзгерісі, өткеннің жарасы, үміт пен сенім, сондай-ақ қазақтың жылқыға деген көзқарасы терең тоғысқан, философиялық әрі символикалық мәні бар шығарма.

Есболат Айдабосын ағаның шығармасын алғаш оқыған сәттен-ақ мені қолданған символизмдері мен параллелизмдері баурап алды. Бұл мәтінді жай ғана анималистік шығарма (жануарлар туралы) деп қарау — үлкен қателік. Мұндағы әрбір деталь — адам жанының метафорасы.

1. Егіз тағдыр: Қоспа мен Бүкір
Шығарманың ең басты жетістігі — адам мен аттың арасындағы рухани үндестік. Автор Қоспаны (Ердәулет) жайдан-жай «бүкір» етіп суреттемейді. Оның дене бітіміндегі кемістігі мен қоғамдағы «жетім», «жалшы», «қоспа» (сырттан қосылған) деген таңбасы — Қарагер құлынның тағдырымен айна қатесіз сәйкес келеді. Екеуі де — «маман»  тарапынан «жарамсыз» деп танылған, шеттетілген бейшаралар. Бірақ осы екі «кеміс» жан бірін-бірі тапқанда, нағыз құдірет оянады. 

2. Түз тағысы мен Тылсым күш
Тентек өзені мен ақсақал — шығармаға мистикалық, мифологиялық реңк беріп тұр. Ақсақалды мен жылқының иесі Қамбар ата бейнесімен байланыстырар едім. Ол тек қиын сәтте пайда болып, бағыт сілтейді де, ғайып болады. Өзеннің тасуы — өмірдің арнасынан шығуы, ал аттың соңында сол өзеннің бойында ғайып болуы — тұлпардың материалдық әлемнен рухтар әлеміне өткенін меңзейді. Автор оқырманға «Бүкір өлді» демейді, «ол мәңгілікке кетті» деген идеяны астарлап жеткізеді.

3. Дәуір шындығы және Атбегілік өнер
Тоқсаныншы жылдардағы жекешелендіру, асыл тұқымды малдың талан-таражға түсуі — ұлттық құндылықтардың аяқасты болған кезеңінің ащы суреті. Қарт жылқышының бейнесі — сол ескі мектептің, тазалық пен адалдықтың соңғы тұяғы. Оның өлімімен бірге бір дәуірдің де келмеске кеткенін сезінеміз. Бірақ ол артынан Қоспа сияқты «шәкірт» тәрбиелеп (тіпті түсінде аян беру арқылы), өнердің өлмейтінін дәлелдейді.

Есболат Айдабосынның “Бүкір” шығармасын оқығанда ең алдымен ойыма оралғаны ауылдағы Қоспа секілді көрші бала болды. Оны да анасы әкесімен ажырасқан кезде, төркініне әкеп тастаған екен.. Сөйтіп басқа жігітпен тұрмыс құрып кеткен. Тіпті іздеп те келмейтін.. ол баланы отбасында шеттететіні сонша, қашан барсаң да босағада тамақ ішіп отыратын, үсті-басы кір-қожалақ, шашы өсіп жүретін. Шын атының кім екенін әлі күнге білмеймін, әй, Қоспа, анау деп сөйлейтін үйіндегілер. Бірақ мамамның айтуынша, Бақберген бе сондай бір әдемі аты бар.. меніңше, осындай тағдыр кешіп жатқан адамдар еліміздің әрбір жерінде әлі де болса бар, өкінішті болса да.. Автор осы жылқы мен адамның тағдырын ұштастыра суреттей отырып, жетімдік тақырыбын жақсы ашқан.. Бір шығарманың бойында әділетсіздік тақырыбы, күштінің әлсізге әлімжеттігі, адам мен табиғаттың байланысы, отбасылық қарым-қатынас тб көрініс тапқан. Ат күтімі, жылқыны бәйгеге жарату секілді тақырыпта көптеген мәлімет те айтылған. Мифтік кейіпкер де бар. Бүкірді құлын күнінде судан алып шыққан қария Қоспаның қорғансыздығын сезіп, сол үшін әдейі келгендей әсер береді. Ол шығармада маған жетімдердің қорғаушысы секілді көрінді. Жалпы шығарма өте қызықты, тілі бай, оқыған адамға ой салады. Бұл шығарма Бүкірдің жоғалуымен аяқталса да, Қоспаның өз арманына жетіп, балалары өзі жетпеген жетістікке жеткені қуантады. Бүкір Қоспаның өмірінде ерекше орын алған жаратылыс иесі. Ертегілердегі ердің қанаты секілді, өз өмірін сол иесі үшін құрбандыққа шалатын жануар секілді елестейді. Қоспаның жұбайының да тағдыры аянышты. Өзі мүгедек кембағал жан, бірақ сонысымен қоймай оның барлық мінезіне шыдап, балаларының, жарының армандары орындалуына ықпал еткен бірден-бір демеушісі. Пікірімнің басында айтқандай-ақ, біздің ауылдағы жетім Қоспа-Бақберген де үйлі, отбасылы болыпты, бірақ оның арманы қандай екенін білмедім. Балалары да қарапайым, ауылда мал бағады деп естігем. Соған қарағанда, адамның арманы асқақ болса, ол соған жетеді, кішкентай нәрсені армандаған адамның жетістігі де кішкене болмақ.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдабосынның "Бүкір"шығармасын оқып шықтым.«Бүкір» шығармасы мені терең ойға қалдырған туынды болды. Бұл шығармада тек жылқы тағдыры ғана емес, адам өмірінің ауыр шындығы, қоғамның қатыгездігі, тағдырдың тауқыметі және соған қарамастан тірі жанның ішкі күші өте әсерлі суреттелген. Бастапқыда Бүкір жай ғана кемтар, бүкір құлын сияқты көрінеді. Оны көпшілік менсінбейді, оның болашағына сенбейді, тіпті пайдасыз деп қарайды. Бірақ шығарма дамыған сайын Бүкірдің бойында ерекше қасиет, табиғи қуат, тектілік бар екені ашыла түседі. Автор осы арқылы адам не жануар болсын, сыртқы көрінісіне қарап үкім шығаруға болмайтынын өте шебер жеткізген. Шығармадағы Қоспа бейнесі де өте әсерлі. Оның өмірі қиындыққа, жоқшылыққа, қорлық пен мазаққа толы. Ол өзін де, тағдырын да толық қабылдай алмаған жан ретінде көрінеді. Бірақ Бүкірмен жақындасқан сайын Қоспаның да ішкі дүниесі өзгере бастайды. Ол Бүкірдің тағдырынан өз өмірін көреді, екеуінің арасында бір үнсіз байланыс орнайды. Меніңше, осы тұс шығарманың ең терең мағыналы жері. Өйткені автор адам кейде өз жарасын басқа бір әлсіз көрінетін тіршілік иесінен табатынын көрсетеді. Маған шығармадағы тіл байлығы, суреттеу тәсілі, табиғат көріністері мен адам мінезін ашу шеберлігі қатты ұнады. Әсіресе Бүкірдің жай ат емес, тағдырлы бейне ретінде берілуі шығарманы ерекше етеді. Бұл туынды маған төзімділік, сабыр, сенім және шынайы қадірді түсіну туралы ой салды. «Бүкір» — жүрекке әсер ететін, адамды толғандыратын, терең мағыналы шығарма. Мен бұл шығарманы тәрбиелік мәні зор, көркемдігі жоғары, ерекше туынды деп бағалаймын.Мен бұл шығарманы басқаларға да оқуға кеңес берер едім. Себебі «Бүкір» — жай ғана оқиға емес, адамға үлкен сабақ беретін туынды. Ол адамды сабырлы болуға, сыртқы көрініске алданып үкім шығармауға, әр тіршілік иесінің ішкі құнын түсіне білуге үйретеді. Әсіресе өмірдің қиындығын, адам мінезінің күрделілігін, тағдырдың сынағын түсінгісі келетін оқырмандар үшін бұл шығарма өте құнды деп ойлаймын. https://www.instagram.com/p/DWvcB2AgvQ4/?igsh=MWFmNHloaTI2OGRvaQ==
Instagram ссылка на этот отзыв

Мен Есболатты 20 жылдан бері танимын. Осы аралықта оның журналистикадағы және әдебиеттегі өсу жолына куәгермін деп айта аламын. Алғашқы шығармаларынан бастап қалдырмай оқып келе жатырмын. Жазушы ат тағдырын жиі жазады. "Сүлік қарада" да "Бүкірдегі" секілді жылқының тағдыры сипатталатыны есімде. Рсы тақырыпты жақсы меңгергені көрініп тұр. Мысалға, мен ат баптау, бәйге туралы ақпаратты алғаш Есболаттың шығармаларынан оқып танфс болдым. Бұған децін осы тақырыпта басқа шығармалардан кездестірмеппін. Оның осы тақырыпты терең білетініне анық көзім жетті. Бұл шығарма қыз балаларға қарағанда ер адамдарға, ұл балаларға ат туралы энциклопедия десем, артық айтқандық емес. Туындада жылқы малына қатысты ұмытылып бара жатқан терминдер, ырым-тиымдар көрініс табады. Күнделікті өмірде көп қолданылмайтын жаңа сөздерді кездестірдім. Ат пен адамның тағдырын салыстыра отырып, қос жетімнің қуанышы мен қиындығын шебер суреттеген. Маған ерекше әсер еткен жері - Қоспаның әйелінің тағдыпы. Біздің қоғамдағы мүгедек адамдары кемсіту, қабылдамау әдеті осы жерде көрінеді. Сол арқылы ауылдағы қазақ әйелінің қиын тұрмысын бере алған. Қоспаның мінезіне шыдап отырса да әйелінің ақсақ екенін беріне басатын жері бар. Осы жерден қазақ әйелі мен күйеуінің қарым-қатынасындағы қазақ отбасына тән менталитетті көргендей болдым. Бұл оқиға осыдан 30 жыл бұрынғы оқиға деп есептесек, қазіргі қоғамда да көп нәрсе өзгере қоймағанын көріп жүрміз. Байдың қолынан келсе, әлсізге күш көрсеткісі кеп тұратыны әлі де бар. Шығпрма соңында "Бүкірдің" бәйгеден қашып кетуі қастандыққа, әділетсіздікке көрсеткен қарсылығы сияқты әсер етті. Осы бәйгеде Есболаттер жүйріктер қатарынан көрінуі бұл конкурстың әділ өткендігін айғақтайды деп ойлаймын. Оның жүлдегер атануына тілектеспін!
Instagram ссылка на этот отзыв

«Бүкір» романын оқығанда қиналып кеттім. Омыртқам ауырып, арқам талды. Бір түнгі азап бір тағдырды басыбүтін кештірді. Адамның емес, аттың қасыреті жаныма батты. О, тоба, көз ұқтырмағанды сөз ұқтырады екен. Бүкірейіп, азаптандым. Ертоқымы сыпырылып түсетін бүкір аттың белін, күжірейген жотасын аялай сипадым. Жылқы деген шіркін қасиетті жануар ғой, қиналғаны болмаса, мойымады. Керсінше, тауқыметі таудай иесін аяды. Түсінді. Есіктегі басын төрге сүйреді. Қаншама рет жанкештілікке барды деші. Кінәраты жоқ жүйріктерден қомсынбады, кемсінбеді. Ат басын аласартпай, аламанға барды. Романда Бүкір бәйгеге ғана емес, көкпарға да түседі. Бәйгеге жеңілдік керек болса, көкпарға салмақ, мығымдық қажет. Екі сайыста да Бүкірдің мінезі шебер суреттелген. Иесі көкпар тартқанша мық шегедей тапжылмай тұрады да, олжа іле суырылып, құстай ұшады. Жылқыға тән қасиеттің қайсын қаласаңыз, бәрін ұсынады бір ғана Бүкір. Роман – реализм. Өмірдің өзі. Әркім кітаптан өзін іздейді. Мистика да, этнография да, иппологиялық ғылыми білік те бар романда. Теңеу, эпитет, метафора, метонимия, аллегори, фразеологизмге бай, шеберлікпен жазылған туынды. Символ да бар. Эпостық сарын бар. Психологизм. Реализм. Есболат реалист жазушы ғой. Сосын, жанын жеп жазады. Оны оқып отырғанда сезінесің. Астарлап, мысалдап итті жазсын: «Ит тірлік»; қасқырды жазсын: « Ұлыма»; жылқыны жазсын: «Сүлікқара»; «Бүкір» өз өміріңді параллельно бірге кештіреді. Мың күрсініп, мың алқынып, мың жылап, мың қуанасың. Романның философиясы - махаббат. Анығында, романда махаббат туралы бір ауыз сөз жоқ. Оны Қоспаның ақсақ әйелін өзінше сүйгенінен; балаларын малдың ісіне жұмсамай, «оқысын!Адам болсын!» – деп армандаған; бүкір аттың тынысын ашып, қасиетін танығанынан түсінесіз. «Бүкір» меценатқа жол тартыпты, жолы болсын! Самал ЗІКІРИЯҚЫЗЫ
Facebook ссылка на этот отзыв

Бүкір Осыдан бірнеше жыл бұрын Альбинос жұлқыға мініп едім. Хас жүйріктің өзі деп еді иелері. Жақында Есболат Айдабосынның “Бүкір” романын оқып тағы бір жылқының сырына қанықтым. Алғашқыда жетім қалған құлын мен атбегі қарттың төңірегіндегі қарапайым оқиға секілді қабылдайсың. Сосын күтпеген жерден Қоспа бейнесімен танысасыз. Содан бастап мен Қоспамен шығарма бойы бірге жүргендей әсерде болдым. Соңғы рет М.Мағауиннің “Көк мұнарын” оқығанда романның соңына дейін Едігенің басынан кешкен әрбір оқиғада қасында жүргендей күй кешіп едім, енді мына туындыда дәл сондай әсер болды. Есболат Айдабосынның кез-келген шығармасы адамды терең ойға жетелеп, ұлтыңның ең ізгі қасиеттерін тануға көмектесетді. Бұл жолы да сол үрдістен жаңылмапты. Аттың сыны, қазақтың қаймағы бұзылмаған тіршілігі, тасада қалған тағдырлар…Әсіресе Қоспаның тағдыры арқылы автор әйелдің абыройы, жауапкершілігі, қателігі тұтас бір тағдырға әсер ететінін жан-жақты суреттеген. Қоспаның азан шақырып қойған аты Ердәулет еді. Бірақ абыройынан айрылған қыздарына деген ызаның әсері ме нағашылары жолдан қосылған күнәсіз періштеге бұл есімді қимады. Бірақ бүкір жылқы Қоспаның, Қоспа жетім құлынның бағын жандарды. Бүкір талай бәйгеде оза шауып, Қоспаның абыройын асырды, ақыры соңында Ердәулет есімі еншісіне қайта тиді. Осы жолдардың бәрін керемет суреттейді. Қоспаның ішкі күйін жеткізуі де керемет енді. . “Өзі құралпы жігіттер кеуде керіп алшаң басып жүргенде, бұл бір қылмысы бар адамдай, басын төмен салып бүкшие берді. Ақыры Қоспа атына «имек» деген анықтауыш жалғанды. Ел «Имек Қоспа» дейтінді шығарды, тап бір осы ауылда он шақты Қоспа тұратындай... «Шынымен де осылар мені құл есебінде ұстапты-ау, ә?!» – деп күбірлеген”. Әсіресе осы жолдар жанға батады. Әсіресе Бурыл атты мистикалық кейіпкер шығармаға әдемі рең беріп тұр. Романның соңы келесі бөлімге сұранып тұратын фильм секілді аяқталғаны да ерекше ұнады. Қысқасы, бұл романды оқу керек. “Бүкір” романы Mecenat.kz сайтының бәйгесіне жол тартыпты. Алла сәтін салсын, Ес аға!
Осы пікірге Facebook-сілтеме
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Жазушы Есболат Айдабосынның «Бүкір» романын бір деммен оқып шықтым. Алғашында жылқы туралы шығарма маған аса қызық бола қояр ма екен деп ойлаған едім. Алайда роман мені бірден баурап алды. Шығармада үш шоқылы бәйгі атын туа бітті бүкірге санап шын бағасын бере алмаған, нағыз тұлпарды тани алмайтын адамдар бейнесі шебер суреттеледі. Шын тұлпарды тану - қиынның қиыны. Оны шығармадағы атбегі секілді өз ісінің хас шебері ғана ажырата алады, бірақ қоғам ондайлардың пікірімен санаспайды. Асылды жасықтан ажырата алмайтын пенделік таным, шынайы құндылықты дұрыс бағаламау мәселесі романда көрініс табады. Кейде қоғам белгіліген қатаң өлшемдерге сай келмесек, бәріміз «бүкір» болып есептелеміз. Сонымен қатар, романды оқып отырып кез келген сыртқы бейне ішкі қасиеттерді айқындамайды (внешность не отражает характер) деген ой туды. Романда ат қана емес, оның иесі - Қоспаның ауыр тағдыры да қатар өріліп отырады. Автор бәйге өнеріндегі кейбір ащы шындықтарды, соның ішінде бәйгені ұйымдастырудағы бизнес, дөкейлер мен шенеуніктердің үстемдігі және әділдік мәселелерін ашып көрсетеді. Автордың жылқы мен атбегілік өнерді терең меңгергені көрініп тұрады. Шығармадағы жылқы түрлері мен бәйгі әлеміндегі шынайы детальдар өзіме аса қызық болды. Кейін автордың парақшасынан Бүкірдің суретін көріп, оның шынайы өмірде болғанын және 28 рет бәйге алғанын оқығанда шығармадан алған әсерім екілене түсті. Мен суреттен ешқандай да бүкір емес, ерекше тұрпаттағы жылқыны көрдім. Әдебиет әлемі осындай төрт түліктің төресі саналатын, шынайы өмірде болған бәйгі аты туралы әдемі шығармамен толыққанына қуандым. Бір сөзбен айтқанда, «Бүкір» көлемі қазіргі заманға лайық - шағын, мазмұны терең, шынайылығымен есте қалатын, атбегілік өнер туралы танымдық шығарма деуге болады. Жалпы, Есболат Айдабосын – оқырманын уысынан шығармай, шығармасының тереңіне сүңгітіп, оқиға ағысымен жетелеп отыратын жазушы. Мен «Бүкірді» тағы да қайталап оқып, өзіме керегімді алатын кітаптарымның қатарына қосып қойдым!!!

Жақсы шығарма екен! Оқиға желісі өте қызық, жылқыға, атбегілікке байланысты көп мәлімет берілген. Автордың тілі де бай, сипаттамалары өте әсерлі. жылқыға, атбегілікке, қазақтың дәстүрлі өмір салтына байланысты көп мәлімет береді. Автор Тентек өзенін суреттеуден бастайды, оның тасыған кезі, жылқышылардың шапқылап жүруі, сосын буырыл жорғаға мінген ақсақалды қарияның пайда болуы... Оның кім екені кейін белгілі болады, бірақ жұмбақ кете береді.

Романда оқиға Қоңыртөбе тауының етегіндегі тылсым мінезді Тентек өзенінің тасуынан басталады. Табиғаттың тосын құбылысы мен жұмбақ жағдайлар арқылы автор оқырманды бірден құпия әлемге жетелейді. Тасқын кезінде жоғалған буаз бие мен кейін табылған белгісіз қарагер құлын – шығарманың негізгі жұмбағына айналады. Шығармада екі негізгі желі қатар өрбиді: бірі – жетім құлын Бүкірдің (қарагер аттың) өсу жолы, екіншісі – ауыр тағдырлы, жетімдік көрген Қоспа (Ердәулет) есімді адамның өмірі. Қарт жылқышы бейнесі арқылы қазақтың дәстүрлі атбегілік өнері, жылқыға деген құрмет пен терең таным көрсетіледі. Ал Қоспа бейнесі – тағдыр тауқыметін тартса да, адал еңбек пен үмітін жоғалтпаған қарапайым адамның символы. Бүкір – жай ғана ат емес, ерекше жаратылыс иесі ретінде суреттеледі. Оның жүйріктігі, еркіндікті сүйетін болмысы және тылсым күштермен байланысы (буырыл жорғалы қарияның бейнесі) шығармаға мистикалық реңк береді. Романның негізгі идеялары: тағдыр мен тектілік мәселесі адам мен табиғат үндестігі еркіндік пен рух күші өткен мен бүгіннің байланысы Шығарма соңы ашық күйде аяқталып, Бүкірдің жоғалып кетуі арқылы автор оқырманға ой салады: бұл жай ғана аттың тағдыры ма, әлде тылсым күштердің араласуы ма – оны әркім өзі шешеді. Қорытынды: Бұл роман – ұлттық болмыс, жылқы мәдениеті және адам жанының терең қатпарларын астастыра суреттеген, символика мен жұмбаққа толы көркем туынды.

Мен үшін, «Бүкір» – тағдыр мен тылсымның тоғысқан туындысы. Автор оқырманды бірден өз әлеміне тартып, оқиға желісін қызықты әрі жұмбақ күйде ұстайды. Қоспаның өмірі мен Бүкірдің тағдыры астасып, бір-бірін толықтырып тұрады. Әсіресе, адамның ішкі жалғыздығы мен рухани ізденісі жақсы ашылған. Шығарма өте әсерлі болғанымен, кей тұстары күрделі әрі ауыр қабылдануы мүмкін. Оқиғалардың баяу өрбуі мен кейбір жұмбақ элементтердің толық ашылмауы оқырманды шатастыруы ықтимал. Дегенмен, дәл осы белгісіздік шығарманың ерекшелігі деуге болады. Автор оқырманға дайын жауап бермей, ойлануға мүмкіндік қалдырады. Қоспаның тағдыры – өмірдің шынайы көрінісі, ал Бүкір – еркін рухтың символы. Шығармада әлеуметтік мәселелер, адамның ішкі күйзелісі, қоғамдағы әділетсіздік те көрініс тапқан. Жалпы алғанда, «Бүкір» – терең ойлы, философиялық мәні бар шығарма, бірақ оны толық түсіну үшін оқырманнан ерекше зейін мен талдау қажет. Менімше, Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – қазақ прозасындағы ерекше философиялық туынды. Бұл шығармада тек бір аттың тағдыры ғана емес, тұтас адам болмысының ішкі қайшылығы мен рухани ізденісі бейнеленген. Қоспа бейнесі арқылы автор қоғамдағы қарапайым адамның өмірін, оның ішкі жан күйзелісін өте шынайы жеткізеді. Оның жетімдік тағдыры, өз есіміне деген көзқарасы, анасына деген сағынышы – барлығы да оқырманға терең әсер етеді. Ал Бүкір – Қоспаның ішкі әлемінің айнасы іспетті. Екеуінің тағдыры бір-бірімен тығыз байланысты. Шығармадағы Тентек өзені – символикалық образ. Ол өмірдің тосын, күтпеген сәттерін, адам тағдырының тұрақсыздығын білдіреді. Ал буырыл жорға мінген қария – тылсым күштің белгісі. Оның әрекеттері түсініксіз болғанымен, белгілі бір заңдылыққа бағынатындай әсер қалдырады. Бұл кейіпкер арқылы автор өмірде түсініксіз, бірақ маңызды құбылыстардың бар екенін меңзейді. Қарт жылқышының бейнесі де ерекше. Ол – дәстүрдің, тәжірибенің символы. Жалпы алғанда, «Бүкір» – тағдыр, еркіндік және адам болмысы туралы терең философиялық шығарма дер едім.
Facebook ссылка на этот отзыв

• Бүкір романы – бәйге аттың тағдыры арқылы қазақы болмыс пен рухани құндылықтарды терең бейнелейтін әсерлі шығарма.

  Романдағы басты ерекшелік – «Бүкір» атты жүйрік аттың тек жануар ретінде емес, тұтас бір тағдыр иесі, күрескер рухтың символы ретінде суреттелуі. Автор бәйге аттың өмір жолын сипаттай отырып, қазақ халқының жылқыға деген ерекше ықыласын, ұлттық мәдениеттегі орнын шынайы жеткізеді. Ат пен адам арасындағы байланыс, сенім мен адалдық ерекше әсер қалдырады.

  Осы екі тағдырды параллель суреттей отырып, қоғамдағы шеттету, мазақ ету, түсінбеу секілді құбылыстарды шынайы бейнелейді. Екеуі де өмірдің ащы сынақтарын бастан өткереді, қорлық көреді, бірақ сынбайды. Керісінше, олардың ішкі қайраты мен тіршілікке деген талпынысы күшейе түседі.

  Шығармадағы ең әсерлі тұс – осы екі «бүкірдің» бір-бірімен табысуы. Бұл жай кездесу емес, бұл – тағдырдың түйісуі. Бірінің бағын бірі ашып, бір-біріне тірек болуы – романның ең терең гуманистік идеясын айқындайды. Автор осы арқылы адам баласының жалғыз еместігін, тіпті ең ауыр тағдырдың өзінде де үміт сәулесі бар екенін жеткізеді.

  Жалпы алғанда, бұл роман – тағдыр тәлкегіне түскен жандардың ғана емес, адамдық қасиет, төзім мен үміт туралы терең философиялық туынды.

  Шығармада бәйге – жай ғана жарыс емес, ол намыс пен тағдыр тартысы. Бүкірдің әрбір жарысы, әрбір сүрінуі мен қайта тұруы – өмірдің өзі секілді. Осы арқылы жазушы оқырманға төзімділік, қайсарлық, рухтың мықтылығы туралы терең ой тастайды.

  Автордың тілі көркем әрі ұлттық нақышқа бай. Табиғат суреттері, дала тынысы, бәйге көріністері көз алдыңа анық елестейді. Бұл роман тек ат туралы емес, ол – қазақтың жаны, рухы, тарихы туралы шығарма.

  Қорыта айтқанда, «Бүкір» – оқырманды бейжай қалдырмайтын, ұлттық рухты сезіндіретін, тағылымы мол туынды.

Есболат бауырым бәйгеге түсіп жатыр екен. "Бүкірді" ұсыныпты. Естеріңізде болар бұл шығарманың нобайын ең бірінші оқыған мен едім деп әлеуметтік желіге жазба жариялап едім. Ұмытсаңыздар естеріңізге түсірейін: "Осы баланың жазушы болғаны маған қиын тиді))) Шығармасын аяқтаса: Сераға, поштаңызға жібердім, көріңізші, — деп уатсаппен қысқа хабар жазады да тым-тырыс қалады. Бір айдан кейін оқисың ба, бір жылдан кейін бе шаруасы жоқ, өзің тіл қатқаныңды күтіп жүре береді. Кем-кетігін айтсаң, күзеп, түзеп, қайта салады. Күтеді. Екі ай бұрын да сөйтіп бір әңгіме жолдаған. Ел ұқсап он, он бес беттен қайыратын әдеті жоқ, қысқасының өзі қырыққа барады, сондықтан уақыт керек. Ал уақыт… Бұл жолы жібергенін де ашып едім елу бірдеңе бет екен. Әңгіме дегенінің көлемі повеске жуықтап қалғанын көрген соң жаба қойғам. Содан екі күннен арнайы уақыт бөліп, асықпай оқып, кеше өзіне: “Бүкірің” әдемі. Қазір аяқтадым, — деп жазып жібердім. Ол жауап ретінде қол шапалақтаған смайлик басыпты, рақмет дегені. Болғаны. Несі әдемі? — деп сұраса несі кетер еді)) Асыра мақтамайтыныма еті үйренген. Тек бұл жазғаны мақтауға тұрарлық еді, әзер шыдадым, ішіме сыймады, жазайын дедім. Есболаттың екінші тынысы ашылыпты, қазақ әдебиеті қоржынына “Бүкір” деген ғажап шығарма қосылды. Жетім құлын, жетім Қоспа, қос тағдырдың тамаша параллелі… Адам кепиеті мен тұлпар киесі, адам көрген қорлық пен жылқыға жасалған зорлық. Кемнің теңдік үшін жанталасы, екі бүкірдің призмасы арқылы бүтін қоғамның бүкір болмысын көрсету… Тамаша өрілген шығарма. Бұрындары “Ұлымасына” сүйініп едім, меніңше мынасы одан бір бас… жо, екі бас жоғары. Енді жариялар, бағасын берерсіздер. Өткенде өзі фбда “аяқтадым” деп мақтанып жатқан)) романы осы “Бүкірдей” жазылса кәне деп қойдым іштей. Болса болар, көреміз. Оны да поштаға жіберіп қойыпты. Оқу керек. Жаз, бауырым, жаза түс" - деп едім, содан бері біраз уақыт өтті. Үндемей алып еді сүйекті әңгімені сүбелі романға айналдырды. Енді дүбірлі додаға түсіп жатыр. "Меценат" жүлдесіне лайық, елге берері бар, әдебиетке қосары зор дүние. Атың озсын, Есболат!
Facebook ссылка на этот отзыв

Бұл шығарманы оқығанда ең алдымен жүрекке жақын тигені – Қоспа мен Бүкірдің тағдыры болды. Екеуі де бір қарағанда әлсіз, қажетсіз сияқты көрінеді, бірақ уақыт өте келе олардың шын мәніндегі күші ашылады. Қоспа өмір бойы өзін бөтен сезініп өткен адам. Тіпті өзінің шын аты Ердәулет екенін кеш білуі де оның ішкі күйзелісін күшейтеді. Ал Бүкір де алғашында “ауру”, “пайдасыз” деп бағаланады. Бірақ дәл осы екеуінің өмірі бір арнаға тоғысып, бір-бірін толықтырып тұрғандай әсер береді. Маған әсіресе Қоспаның Бүкірге деген көзқарасының біртіндеп өзгеруі қатты ұнады. Басында оны жек көргендей болса, кейін сол ат арқылы өмірі түзеледі. Бұл өмірде де солай ғой, кейде бағаламай жүрген нәрсең ең үлкен бақытың болуы мүмкін. Шығармада ауыл өмірі өте шынайы берілген. Қарапайым тіршілік, еңбек, қиындық – бәрі көз алдыңа келеді. Әсіресе көкпар, бәйге сияқты көріністер оқиғаны қызықты етеді. Ал соңындағы Бүкірдің жоғалып кетуі мені біраз ойландырды. Нақты жауап жоқ, бірақ сол белгісіздік шығарманы ерекше әсерлі етеді. Жалпы, бұл шығарма маған өмірге басқаша қарауды үйреткендей болды. Сонымен қатар бұл туындыдан адамның төзімділігі мен сабыры қаншалықты маңызды екенін түсіндім. Қоспа қанша қиындық көрсе де, ешқашан өмірден түңілмейді, керісінше алға ұмтылады. Ол бай болуды емес, балаларын адам болсын деп армандайды, бұл оның жүрегінің кеңдігін көрсетеді. Бүкір де дәл солай, ешкім сенбеген аттың үлкен жеңістерге жетуі – үміттің ешқашан сөнбейтінін білдіреді. Шығармадағы табиғат көріністері де ерекше әсер қалдырды, әсіресе Тентек өзенінің мінезі мен тұманды бәйге көріністері оқырманды терең ойға жетелейді. Осындай әсерлі оқиғалар арқылы автор өмірдің өзі де кейде жұмбақ әрі түсініксіз болатынын көрсеткендей. Сондықтан бұл шығарманы оқыған адам тек оқиғаға емес, өзінің өміріне де көз жүгіртіп, көптеген ой түйеді деп ойлаймын.

Бұл шығарма – жай ғана жылқы мен адам тағдырын суреттеген туынды емес, ол – адамның ішкі жанжарасын, тағдырдың тәлкегін, намыс пен мұңның, үміт пен күрестің арпалысын аса терең бейнелеген көркем дүние. Әсіресе Қоспа мен Бүкірдің арасындағы байланыс шығарманың ең өзекті, ең әсерлі өзегіне айналған. Сырт көзге бірі – бүкір құнан, бірі – өмірден теперіш көрген момын малшы ғана болып көрінгенімен, шын мәнінде екеуі де – тағдырдың мазағына ұшыраған, бірақ сынбаған, ішкі қуатын жоғалтпаған жандар. Автор Тентекті жай табиғаткөрінісі ретінде алмай, оны мінезі бар, тылсым сыры бар, тіпті адам тағдырымен астасып жатқан тірі бейне ретінде көрсеткен. Осы өзен секілді Қоспаның да өмірі арнасына симай, іштен тасыған шерге толы. Ал Бүкір – сол арпалысты үнсіз көтерген қасіретті серік.

Маған әсіресе Қоспаның Бүкірмен сырласатын тұстары қатты әсер етті. Сол монологтар арқылы кейіпкердің күлкілі емес, керісінше, қасіретті тағдыры ашылады. Оның бүкір денесі ғана емес, бүгіліп қалған балалығы, тапталған арманы, ішке жұтқан өкініші бар екенін сезінеміз. Өзінің шын аты – Ердәулет екенін білген сәттен бастап, есімін тасқа қашап, өшірмеуге тырысуы – адамның өз болмысын, өз қадірін сақтап қалуға деген жанайқайы іспетті.

Бүкірдің бейнесі де айрықша символдық мәнге ие. Ол – кемтар болып туғанымен, рухы мықты, намысы

биік, бойында тектілік пен тылсым қуат бар жануар. Қоспа екеуінің ұқсастығы да осында: екеуін де жұрт кемсітеді, екеуін де тағдыр шетке ысырады, бірақ екеуі де ішкі қайсарлығын жоғалтпайды. Сондықтан Бүкірдің бәйгідегі шабысын жай жарыс емес, қорланған тағдырдың қарсылығы, намыстың соңғы серпілісі деп қабылдадым.

Шығарманың тілі өте бай, бейнелі, шұрайлы. Табиғат суреттері, жылқының болмысын сипаттау, кейіпкердің ішкі монологтары – бәрі де аса шынайы әрі көркем берілген. Оқиға соңындағы Бүкірдің ғайып болуы, Тентектің де тыншуы шығарманы тылсым мұңғабөлеп, ерекше әсермен аяқтайды. Бұл туынды мені терең толқытты. Өйткені мұнда адам мен жануар тағдыры ғана емес, тұтас өмірдің ащы шындығы, мазаққа айналған тағдырдың да бір күні аңызға айналатыны көркем жеткізілген.

Өз басым дорамашикпін. Яғни, корей киноларын көргенді жаным сүйеді. Мейлі тарихи, драма, комедия, фантастика жанрында болсын бәрін құмарта көремін. Есболат Айдабосынағаның бұдан бұрын жазған әңгімелері тура сол дорама сияқты сезілетін маған. Басқасын айтпағанда «Азап пен мазағы». Түрмедегі шым-шытырман оқиға баяндалған сол шығарма тура дораманың нақ өзі. Ал мына байқауға түсіп жатқан «Бүкірі» тіптен бөлек. Оқып арасында көзімнен жас шығып кетті. Анау Бүкір қамалған қора құлап оның қалағанынша су ішіп, шөп жейтін кезі, Қоспаның соны түсініп оны байламай еркіне жіберген сәті өте әсерлі. Оған алғыс ретінде бәйгіден бәйге бермей иесіне жеңіс сыйлайтынын айтсаңызшы. Көз алдыңа әдемі картина елестейді. «Сен де мен секілді жетімсің ғой. Құлын күніңде дұрыстап ойнақтай алмадың, мен де ойнақтай алмадым. Енді ойнақта, асыр сал». Егер бұл кино боп таспаланса Қоспаның дәл осы сөздері (ойы) киноның фишкасына айналар еді. Ат пен адамның тағдыры қалай-қалай үндескен. Адам демекші, әкесінің кім екенін білмейтін, шешесінің өзі жат санаған Қоспаның тағдыры жүректі езіп жібереді. Мына жұрттан өзін азан шақырып қойған атымен (Ердәулет) шақыруды естігісі келген бейбақты шын аяйсың. Содан тау басындағы тастарға атын қашап жазатын мұңлы көріністі көз алдыңызға елестетіңізші. Шешесін сағынып сол сағынышын жасырып жүретін шақтары да жүректі ауыртады. Егер бұл кино болса көрерменді ең желпіндіретін, ең бақытты ететін кез ол Бүкірдің мәре сызығын бірінші боп басып келгені, Қопаның мәз-мейрам болып автокөлік кілітін сылдырлатып тұрғаны, баласын оқуға түсіріп Алматыдан армандаған пәтерін алғаны. Егер бұл кино болса нағыз жексұрын кейіпкер әлгі көрінбейтін «Қожайын». Бүкірге қол жеткізу үшін бар жамандықтың бәріне барады. Тіпті жүйрікті өлтіруге адам жібереді…Бүкірдің соңғы қатысқан бәйгісі, ғайыптан ғайып жоқ боп кетуі… Шынын айтсам егер бұл кино болса бұлай аяқталмаса ғой дедім. Сол шапқаннан шауып өзі туған Тентек жағалауында жайылып жүрген көрініс болса…Жүрек тынышталар еді. Өте әдемі шығарма. Оқып шығыңызшы!
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Бүкір романын оқып шыққаннан кейін ерекше әсерде қалдым. Бұған дейін сүйікті жазушым Шыңғыс Айтматовтың Қош бол, Гүлсары! туындысын оқып, жылқы тағдыры мен адам өмірінің астасуын терең сезінген едім. Сол әсерді қайта жаңғыртқан шығарма ретінде “Бүкір” романын ерекше атап өткім келеді.

Романның басталуындағы Тентек өзенінің сипатталуы – шығарманың көркемдік өзегін ашатын маңызды деталь. Атына заты сай, асау да мінезді өзен бірден оқырманды өз иіріміне тартып әкетеді. Жазушының табиғатты суреттеудегі шеберлігі әсіресе “Тентек өзенінің әу басынан біреу сусабын сеуіп тұрғандай” деген теңеуінен айқын көрінеді. Бұл – көз алдыңа тірі картина әкелетін, есте қалатын бейнелі сурет.

Кейін негізгі сюжетке ойысқанда, басты кейіпкерлер – Қоспа (Ердәулет) мен Бүкір тағдыры да дәл сол Тентек өзенінің ағысындай құбылып, күрделене түседі. Олардың өмір жолы, ішкі қайшылығы мен тағдыр тәлкегі оқырманды бейжай қалдырмайды. Роман соңына дейін “енді не болады?” деген оймен қызыға оқисың, әрбір бұрылыс күтпеген әсер сыйлайды.

Дегенмен, шығарма оқырман ретінде мені ойландырып қойған тұстары да бар. Қоспаның өзі де бүкір, аты да бүкір, ал жарының да ақсақ болып бейнеленуі – бұл жай ғана өмір шындығы ма, әлде жазушының көркемдік тәсілі ме деген сұрақ туындайды. Мүмкін, автор осы арқылы тағдыр тауқыметін, адамның ішкі иілуін, сынуын символикалық түрде жеткізгісі келген болар. Бұл – романға философиялық тереңдік беретін детальдардың бірі деп ойлаймын.

Жалпы, шығарма маған аяқталған дүниеден гөрі, әлі де жалғасы бардай әсер қалдырды. Кейіпкерлер тағдыры, олардың алдағы өмірі туралы ойландырмай қоймайды. Бұл – жазушының оқырманмен байланыс орната алғанының белгісі.

Қорытындылай келе, “Бүкір” романы – адам тағдыры, өмірдің қатпарлы шындығы мен ішкі күйзелістерді шынайы суреттеген, терең ойға жетелейтін шығарма. Осындай туындылар қазақ әдебиетінің көркемдік деңгейін көтеріп, оқырман жүрегіне жол табады деп сенемін.

Пікір

«Бүкір» шығармасын оқи отырып, мен бұл туындының тек жылқы тағдыры туралы емес, адам өмірінің терең мәнін ашатын ерекше шығарма екеніне көз жеткіздім. Есболат Айдабосын қарапайым ауыл тіршілігін суреттей отырып, үлкен философиялық ой тастайды. Шығарма Тентек өзенінің тасуымен басталады. Бұл өзен маған өмірдің тұрақсыздығы мен күтпеген өзгерістерінің белгісі сияқты көрінді.

Маған ең әсер еткен кейіпкер – Қоспа. Оның өмірі ауыр, бала күнінен жетімдік көріп, өзін қоғамда «артық» адамдай сезінеді. Шын аты Ердәулет болса да, Қоспа деп аталуы оның ішкі күйін аңғартады. Оның анасына деген сағынышы мен балаларына деген үміті өте шынайы берілген. Ал Бүкір алғашында «кемтар» деп бағаланғанымен, кейін нағыз жүйрікке айналады. Бұл – адамды сыртқы келбетіне қарап бағаламау керек деген ойды жеткізеді. Қоспа мен Бүкірдің тағдыры ұқсас: екеуі де бастапқыда бағаланбайды, бірақ уақыт өте келе өз құнын дәлелдейді. Қоспаның Бүкірге деген сенімі оның өмірін де өзгертеді. Шығармадағы буырыл жорға мінген қария – жұмбақ бейне. Мен оны тағдырдың немесе тылсым күштің белгісі ретінде қабылдадым. Ал қарт жылқышы – даналық пен дәстүрдің символы. Оның Бүкірді тануы және Қоспаға берген кеңесі өте маңызды.

Шығармада адам мен жануар арасындағы байланыс та терең көрсетілген. Бүкір Қоспа үшін жай ғана ат емес, оның жан серігіне айналады. Сонымен қатар, Қожайын бейнесі арқылы қоғамдағы әділетсіздік, бай мен кедейдің айырмашылығы көрінеді. Маған Қоспаның мінезінің өзгеруі де ұнады. Ол уақыт өте сабырлы, ойлы адамға айналады. Бүкірдің еркін жүргенде ғана жақсы шабуы – адамның да еркіндік арқылы өз мүмкіндігін ашатынын аңғартады. Шығарма соңындағы Бүкірдің жоғалуы ерекше әсер қалдырды. Бұл – оның еркіндікке кетуі сияқты көрінеді. Автор нақты жауап бермей, оқырманға ойлануға мүмкіндік қалдырады.

Қорытындылай келе, «Бүкір» – адам тағдыры, рухани күш пен сенім туралы терең ой салатын шығарма. Ол адамды сыртқы бейнеге емес, ішкі болмысына қарап бағалауға және қандай қиындық болса да, үмітті жоғалтпауға үйретеді.

Ес-ағаның «Бүкір» атты мини романын бір деммен оқып шықтым. Шығарма алғашқы беттерінен-ақ оқырманды өзіне тартып, ерекше ой кеңістігіне енгізеді. Автордың баяндау мәнері, тілдік нақтылығы мен психологиялық тереңдігі туындының көркемдік қуатын айқындайды.

Бұл шығармада ерекше назар аударатын тәсілдердің бірі – адам мен жануар бейнесін қатар алып, параллель суреттеу әдісі. Соның ішінде «Бүкір» деп аталатын жүйрік ат образы – туындының идеялық жүгін тереңдететін маңызды символдардың бірі.

Адам мен ат арасындағы бұл параллель бірнеше деңгейде көрінеді. Біріншіден, екеуіне де қоғамның көзқарасы ұқсас. Бүкір адам қоғам тарапынан шеттетіліп, түсінілмеген күй кешсе, өзгеше бітімді ат та толық қабылданбайды. Бұл – қоғамның «норма» деген ұғымға тым қатты байланып қалғанының көрінісі. Автор осы арқылы қоғамдағы стандарттарға сыймайтын жандардың тағдырын шебер бейнелейді.

Екіншіден, бүкір адам мен бүкір аттың ішкі болмысы арасында терең ұқсастық бар. Сыртқы кемістік олардың шынайы мүмкіндіктерін бүркемелеп тұрады. Жүйрік аттың бойындағы қуат, жылдамдық, қайсарлық қалай сыртқы пішінінен байқалмаса, бүкір адамның да ішкі жан дүниесі, рухани байлығы сырт көзге көрінбейді. Автор осы арқылы «сыртқы келбет – шынайы мәннің өлшемі емес» деген маңызды идеяны алға тартады.

Үшіншіден, бұл параллельдің трагедиялық сипаты бар. Екі бейне де өз ортасына толық сіңісе алмайды. Олардың тағдыры белгілі бір деңгейде ұқсас: қоғам оларды толық қабылдамайды, ал олар қоғамға бейімделе алмайды. Бұл ішкі қайшылық пен сыртқы қысым олардың өмірін күрделендіреді. Осы арқылы шығармада терең драматизм қалыптасады.

Сонымен қатар, бұл тәсіл символизммен тығыз байланысты. Бүкір ат – еркіндіктің толық жүзеге аспауының, мүмкіндіктің шектелуінің символы ретінде емес, қайта оны тағдырдың ерекше жаратылысы ретінде әсерлеп көрсетеді.

Қорыта айтқанда, «Бүкір»– терең мазмұнды, көркемдік деңгейі жоғары, философиялық астары мол шығарма.Адам мен ат бейнесін параллель беру арқылы автор өмірдің күрделі шындығын, қоғамның қайшылықтарын, адам болмысының тереңдігін ашып көрсетеді.

Мен «Бүкір» поэмасын толық оқып шықтым және бұл шығарма маған өте терең әсер қалдырды. Алғашында поэманың атауының өзі қызығушылық тудырды, себебі «бүкір» сөзі бірден адамның сыртқы кемістігін елестетеді. Бірақ шығарманы оқи бастаған сәттен-ақ бұл туындының тек сыртқы бейне туралы емес, адамның ішкі жан дүниесі, қоғамдағы орны және адамдар арасындағы қарым-қатынас туралы екенін түсіндім.

Поэманың басты кейіпкері — қоғамда ерекше көрінетін, сыртқы келбеті өзгеше адам. Ол бүкір болғандықтан, айналасындағы адамдардың назарын еріксіз өзіне аударады. Алайда бұл назар әрқашан жағымды емес. Көп жағдайда адамдар оны түсінбей, мазақ етеді немесе одан алшақ жүруге тырысады. Осы арқылы автор қоғамдағы қатыгездік пен түсінбеушілікті айқын көрсетеді. Мен бұл тұстарды оқығанда, кейіпкерге деген жанашырлық сезім пайда болды. Себебі кез келген адам, оның сыртқы келбеті қандай болса да, құрмет пен мейірімге лайық деп ойлаймын.

Поэманы оқи отырып, мен кейіпкердің ішкі әлеміне ерекше назар аудардым. Ол сырт көзге әлсіз, қорғансыз болып көрінгенімен, оның жан дүниесі өте бай әрі сезімге толы. Ол да басқа адамдар сияқты армандайды, жақсы көреді, үміттенеді. Бірақ қоғамның көзқарасы оның бұл сезімдерін толықтай ашуына мүмкіндік бермейді. Бұл жағдай мені қатты ойландырды. Кейде біз адамдардың сыртқы бейнесіне қарап, олардың ішкі жан дүниесін елемей жатамыз. Ал шын мәнінде, әр адамның ішінде тұтас бір әлем бар.

Шығармада жалғыздық тақырыбы да терең қозғалған. Бүкір кейіпкер өзін көп жағдайда жалғыз сезінеді. Ол адамдар арасында жүрсе де, олармен толыққанды байланыс орната алмайды. Бұл жалғыздық тек физикалық емес, рухани жалғыздық екенін аңғардым. Поэманы оқи отырып, мен адамның бақытты болуы үшін тек материалдық жағдай емес, түсіністік пен қолдау да маңызды екенін түсіндім. Егер адамды ешкім түсінбесе, ол өзін қоғамнан бөлектенгендей сезінеді.

Автор поэма арқылы қоғамдағы маңызды мәселелерді көтереді. Соның бірі — адамдардың бір-біріне деген көзқарасы. Қазіргі заманда да адамдар көбіне сыртқы келбетке, әлеуметтік мәртебеге қарап баға береді. Бұл — өте қате түсінік.

“Бүкір”шығармасы – қазақ прозасындағы жылқы культі мен адам тағдырын астастыра бейнелейтін терең философиялық туынды. Автор табиғат, адам және тылсым күш арасындағы байланысты ерекше көркемдік тәсілмен жеткізді.Шығармадағы басты ерекшелік – реалистік баяндау мен мистикалық элементтердің қатар өрілуі. Қарт жылқышы бейнесі – шығармадағы ең маңызды тұлғалардың бірі. Ол – дәстүрдің, ұлттық білімнің, атбегілік өнердің символы. Автордың Бүкірге берген бағасы – ерекше: «өзін өзі жарататын жүйрік» деген сипаттама – шығарманың философиялық кілті. Бұл жерде автор табиғи дарынның жасанды күтімнен жоғары екенін меңзейді. Қоспа (Ердәулет) – шығарманың ең күрделі кейіпкері. Оның өмірі – әлеуметтік теңсіздік, жетімдік, қоғамдағы әділетсіздік мәселелерін қамтиды. Ол– қоғам шетіне ысырылған, бірақ рухани тұрғыдан терең адам. Бүкір аттың бейнесі – шығарманың символдық өзегі. Оның «бүкір» болуы – сыртқы кемшілік, ал шын мәнінде ол – ерекше жүйрік. Бұл – қоғамның сыртқы белгілерге қарап бағалау әдетіне сын. Жас жылқышылар мен дәрігерлердің оны жарамсыз деп тануы – ғылыми немесе формальды көзқарастың шектеулігін көрсетеді. Ал қарт жылқышының оны бірден тануы – тәжірибенің, интуицияның, дәстүрлі білімнің құндылығын дәлелдейді. Шығармада табиғат ерекше рөл атқарады. Шығармадағы әлеуметтік контекст те маңызды. Финал – шығарманың ең әсерлі бөлігі. Бұл жерде автор нақты жауап бермейді,оқырманды ойлануға қалдырады. Шығарма жалпы алғанда адам мен табиғат, дәстүр мен заман, реализм мен мифология арасындағы күрделі қатынасты көрсетеді. Тілдік тұрғыдан шығарма бай, ұлттық колоритті айқын көрсетеді. Оқыған оқырманды оқиғаға толықтай енгізеді, эмоциялық әсері күшті. шығарма – тек жылқы туралы әңгіме емес, ол – адам болмысы, тағдыр, рухани ізденіс туралы терең туынды. Бүкір – тек ат емес, ол – еркіндіктің, табиғилықтың, бағаланбаған дарынның символы. Ал Қоспа – сол дарынды түсінуге ұмтылған, өз орнын іздеген адам. Шығарма оқырманды өмірдің мәні, әділет, тағдыр туралы ойлануға жетелейді және қазақ әдебиетіндегі маңызды туындылардың бірі ретінде бағалануға лайық.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Есболат Айдабосынның «Бүкір» мини-романы — қазақ прозасындағы ерекше құбылыс. Шығармада жылқының тектілігі, адамның тағдыры, ауыл өмірінің шынайы болмысы, тіпті мистикалық әлемнің белгісіз құбылыстары бір арнаға тоғысып, оқырманды терең ойға жетелейді. Кітапханашы ретінде бұл туындыны оқырманға ұсыну — үлкен мәртебе, себебі мұнда қазақтың рухани дүниесі, жылқыға деген құрметі, адам мен жануар арасындағы көзге көрінбес байланыс өте әсерлі бейнеленген.

Романның негізгі желісі — жетім қарагер құлынның, кейінгі атымен Бүкірдің, өмір жолы мен оның иесі Қоспаның тағдыры. Екі тағдырдың қатар өрілуі шығарманың эмоционалдық қуатын күшейтеді. Қоспаның жетімдікпен өткен балалық шағы, өз атына деген сағынышы, өмір бойы ішіне бүккен өкініші — бәрі де оқырманды бейжай қалдырмайды. Автор Қоспаның ішкі жан дүниесін өте нәзік, өте шынайы ашады.

Бүкірдің ерекше жаратылысы — оның бүкірі, үш шоқылы жылқы болуы, өзін өзі жаратуы — қазақтың атбегілік мәдениетін терең түсінетін оқырманға ерекше әсер қалдырады. Қарт жылқышының ат туралы философиялық пайымдары шығарманың рухани салмағын арттырып, жылқының жай жануар емес, киелі тіршілік иесі екенін көрсетеді.

Шығармадағы мистикалық желі — буырыл жорғаға мінген ақсақалды қарияның қайта-қайта көрінуі, Бүкірдің жоғалуы, Тентек өзенінің мінезі — бәрі де қазақ мифологиясының қазіргі әдебиеттегі көрінісі іспетті. Бұл элементтер романға жұмбақтық, тылсымдық сипат береді.

Қоспаның өзгеруі — шығарманың ең әсерлі тұстарының бірі. Қарт жылқышының рухани ұстазға айналуы, Қоспаның ішкі тазаруы, өмірге деген көзқарасының өзгеруі — адамның рухани өсуінің көркем бейнесі. Бүкірдің еркіндікке ұмтылысы да адам жанының еркіндікке деген мәңгілік талпынысын еске салады.

«Бүкір» — жылқы туралы ғана емес, адам тағдыры, әділетсіздік, үміт, күрес, рухани жаңғыру туралы шығарма. Бұл туындыны оқыған адам қазақтың жылқы мәдениетін ғана емес, өзінің де ішкі әлемін қайта қарауға мәжбүр болады.

Бұл роман — қазіргі қазақ әдебиетінің құнды дүниелерінің бірі, әр оқырманға ой салатын, ұлттық рухты көтеретін ерекше шығарма.

Адам мен аттың тағдырында осыншалықты ұқсастық болады екен ғой. Есболат ағаның «Бүкір» романын айтамын. Ат та жетім, адам да жетім. Екеуі де бүкір. Екеуі де айналасындағылардан тепершік көрген. Ешкім жақтырмайды, ешкім менсінбейді. Адамды адам құрлы көрмейді, атты ат деп санамайды. Бірақ олар бәрін таңғалдырды. Бәрін мойындатты. Бірақ жүріп өткен жолдары, бастан кешкендері оңай болған жоқ. Жаның ашиды. Негізі бүкір деген атаудың өзі жаман ғой. Баяғыда ауылда бүкірейіп жүретін бір кісі болатын. Дүкені бартұғын. Адамдар со кісіні сырттай бүкір Сержан дейтін. Былайғы кезде ешкім бетіне басып ештеңе айтапайтын. Бірақ ащы су ішіп алғандар немесе несиеге ішімдік сатпай қойса сол кемістігін бетіне басып дауласатын. Айғайласқанынан ештеңе өндіре алмай, құр алақан қайтса әлгі маскүнемдер көшені басына көтеріп «Бүкір, осыдан көрде тұр» деп кектеніп айғайлап қайтатын. Қазір ойлаймын, сол Сержан қандай жаман күйде болды екен деші. Мына шығармадағы Қоспаның әп-әдемі есімі болсада туғаннан жұрт Қоспа деді. Былай қарап отырсаң ашықтан ашық қорлау ғой. Өзі де шын есімін естуге зар болды. Ал Бүкірге елдің сөзі бәрібір. Өйткені ол жануар ғой. Оған керегі еркіндік болды. Сол еркіндікті Қоспа сыйлады. Текті жануар иесін жерге қаратпады. Ауқатты адамға айналдырды. Роман осы жерден аяқталса ғой дедім іштей. Соңында жоғалып кеткенін қабылдай алмадым. Әлі ішім ашиды. Шынымен Бүкір қайда кетті? Авторға көп рахмет әдемі әсер сылағаны үшін.Әр шығарманы жазғанда үлкен әсер қалдыратын болса, әрине оқитын оқырманы да көп болады емес пе? Есболат ағамызға үлкен шығармашылық табыстар тілейміз! Қаламы ұштала берсін! Сүйіп оқитын оқырманы көбейе берсін! Кітаптары жарық көре берсін! Қазақ тілінде шығармалар жазатын, Есболат ағамыз сияқты жазушылар аман болсын!
Instagram ссылка на этот отзыв

Жазушы Есболат Айдабосын сөз өнері арқылы "Бүкірге" ескерткіш орнатыпты. Олай дейтінім, Бүкірді ғайыпқа жібереді.Өлді дейін десе, өлгенін ешкім көрмеген. Туғанын да ешкім көрмеген. Әу баста ғайыптан келген. Задында Бүкір өмірде болған жүйрік. Автор сол аты аңызға айналған жүйрік атқа аңыздық сипат береді. Шын жүйріктің, шын тұлғаның, халықтың шын сүйіктісінің артынан аңыз ереді. Себебі жақсыны өлімге қимайды. Жақсы халықтың санасында сақталады. Сана дегеніміз ғайып қой сол. Әрине жүйрікке қастандық жасау мотивін оқысақ, Құлагер есімізге түседі ғой. Бірақ Е. Айдабосын жоғарада айтқанымдай құлынның дүниеге келіуі мен оқырман кеңістігінен жоғалып кетуін тылсыммен байланыстрып, мифтік әдіс- тәсілдерді қолданыпты. Бұл әдіс романға ерекшелік беріп, автордың машығын, аңғартып тұр. Жазу машығы қалыптасқан, тақырыбын зерттеп барып, тың әдістерді қолдана алатындығы үшін, оқырманын жалықтырмау үшін кеңістікке динамика дарыта алғаны үшін осы романға дауыс бердім. Себебі шығармадан мифопоэтика элементтерін байқадық. Мифтік кодтар бар, атап айтқанда: Тентек өзені- туу мен өмір ағысы. Қоспа мен жетім құлынның тағдыры да ұқсайды. Бурыл атты, ақ сақалды қария- екі әлемде жүретін аралық кейіпкер. Бүкір – жай ғана аңызға айналған жүйрік емес, киелі жануар деңгейіне көтеріледі. Ат баптаған, мыңнан тұлпар дайындайтын қазақ үшін төрт түліктің өз киесі бар. Бурыл атты аралық кейіпке жылқы пірі Қамбар болуы да бек мүмкін. Ол енді оқырман қабыдауында қалатын дүние. Магиялық реализм мен символизм элементтері де бар. Бүкірдің өзі символ. Неге десек, «бүкір» дене ол қоғамдағы бір кемдік, бірақ ол жүйрік. Ішкі күш, потенциал бар. Ал жоғалып кетуі- абсолют еркіндік немесе трансценденция болғандықтан символизм элементі бар деп айтып отырмын. Әрине, толық символизм деуге келмейді. Логика желісі сақталған, хаос жоқ. Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы реалистік баяндау мен мифологиялық сана қабаттарын астастыра отырып, магиялық реализм поэтикасына негізделген туынды.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

«Бүкір» шығармасындағы адам тағдыры мен бәйгі символикасы. Қазақ әдебиетінде адам жанының терең иірімдерін, қоғам мен тұлға арасындағы қайшылықтарды бейнелейтін шығармалар ерекше орын алады. Солардың бірі – Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты туындысы. Бұл шығармада автор сырт көзге қарапайым көрінетін кейіпкер тағдыры арқылы үлкен әлеуметтік және философиялық мәселелерді көтереді. Әсіресе, адамның сырт келбетіне қарап баға беру, қоғамдағы әділетсіздік, ішкі рухани күш пен төзімділік мәселелері шығарма өзегіне айналған. «Бүкір» шығармасының басты кейіпкері – тағдыр тауқыметін ерте тартқан, сырт келбеті арқылы өзгелерден ерекшеленетін жан. Оның бүкірлігі – тек физикалық кемшілік емес, ол қоғамның оған деген көзқарасының символы іспетті. Адамдар оны толыққанды тұлға ретінде қабылдамай, көбіне сырт бейнесіне қарап бағалайды.Алайда автор кейіпкердің ішкі дүниесін ерекше шеберлікпен ашады. Оның жүрегінде үлкен арман, намыс, өзін дәлелдеуге деген құштарлық бар. Ол әлсіз емес, керісінше, рухани тұрғыдан мықты тұлға. Кейіпкердің осы ішкі күші оны алға жетелейді, қиындықтарға мойымай, өмірмен күресуге итермелейді.Шығармада қоғамның қатыгездігі анық көрінеді. Адамдар көбіне сыртқы бейнеге қарап, ішкі жан дүниеге мән бермейді. Бұл – бүгінгі күнде де өзекті мәселе. «Бүкір» арқылы автор оқырманға маңызды сұрақ тастайды: «Адамды шынайы бағалау қандай болуы керек?»Кейіпкер қоғамнан шеттетілгендей күй кешеді. Ол өзін жалғыз сезінеді, бірақ соған қарамастан, мойымайды. Оның өмірі – күрес. Бұл күрес тек сыртқы ортаға қарсы емес, сонымен қатар өзінің ішкі қорқыныштары мен күмәндарына қарсы бағытталған.Шығармадағы ең әсерлі тұстардың бірі – бәйгі эпизодтары. Бәйгі – қазақ халқының дәстүрлі мәдениетінің бір бөлігі. Алайда бұл шығармада бәйгі тек ұлттық ойын ретінде емес, терең символикалық мағынада берілген.Бәйгі – кейіпкердің өмір жолының көрінісі. Аттың шабысымен бірге кейіпкердің жүрек соғысы, үміті мен қорқынышы қатар суреттеледі. Бұл сәттерде оның бар болмысы ашылады. Ол тек жеңіске жетуді ғана емес, өзін қоғамға дәлелдеуді қалайды.
Instagram ссылка на этот отзыв

Бүгін оқыған шығармам мені ерекше әсерге бөледі.Басында жай ғана жылқы туралы оқиға сияқты көрінгенімен, тереңіне бойлаған сайын өмір жайлы, адам тағдыры, өмірдің әділетсіздігі, рухани өзгеріс туралы үлкен тағылымды туынды екенін аңғардым. Маған ең қатты әсер еткені - Бүкір аттың бейнесі. Алғашқыда оны кемтар, жарамсыз деп бағалап, тіпті арбаға жегетін мал ретінде қарайды. Дегенмен уақыт өтекен сайын оның нағыз жүйрік, ерекше жаратылыс екені дәлелденеді. Осы тұста мен адамдарды сыртқы кемшілігіне қарап бағалаудың қаншалықты қате екенін байқаймыз. «Сыртына қарап тон пішпе» деген сөз осындайда айтылғандай. Бар әлем - ішкі дүниеде. Жәй сырты жұпыны болғанның ішкі әлемі теңдесіз байлыққа толы болуы да мүмкін. Кейде қоғам мойындамаған, бағаламаған дүниенің ішінде үлкен күш жатады. Қоспаның тағдыры да мені терең ойға салды. Жетімдік, жалғыздық, ішкі күйзеліс оның өмірінің ажырамас бөлігі. Соған қарамастан, оның біртіндеп өзгеруі, сабыр тауып, өмірге басқаша қарауы - үлкен рухани өсу деп қабылдадым. Әсіресе қарт жылқышымен байланысы, оның айтқан сөздері Қоспаның өміріне бағыт бергендей әсер қалдырды. Шеттетудің қандай ауыр екенін қоспаның тағдыры арқылы түсінуге болады. Шығармадағы буырыл жорға мінген жұмбақ қария - тылсымның белгісі. Оның әр пайда болуы оқиғаға ерекше мән береді. Мен оны тағдырдың, табиғаттың немесе көзге көрінбейтін күштің символы ретінде қабылдадым. Бұл образ шығармаға тереңдік беріп, оқырманды үнемі ойлантып отырады. Сонымен қатар, шығармада қазақтың атбегілік дәстүрі, жылқыға деген құрметі, табиғатпен үндестігі өте шебер көрсетілген. Жылқышы шалдың бейнесі арқылы автор ұмытылып бара жатқан ұлттық құндылықтарды да еске салады. Бұл тұсы маған ерекше әсер етті. Ал шығарманың соңы мен үшін өте әсерлі болды. Бүкірдің жоғалып кетуі - жай ғана жоғалу емес, еркіндікке ұмтылу, өз болмысына қайта оралу сияқты көрінді. Автор нақты жауап бермей, оқырманды ойлануға қалдырғаны ұнады. Осы шығармадан түйгенім әр тағдырдың өз жолы, әр жанның өз жаратылысы бар. «Жүйрік атқа қамшы ауыр», демек, нағыз дарын мен шынайы күш зорлықпен емес, еркіндікпен ашылады.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Көптен бері бұндац шығарма оқымаппын. «Бүкір» деген атаудың өзі кітапты оқымай-ақ елең еткізеді. Шығармадағы мені ең қатты ойландырған кейіпкер - Қоспа. Қоспа - тағдырдың тауқыметін ерте тартқан, жетімдіктің зарын жүрегімен сезініп өскен жан. Өз аты Ердәулет болғанымен, өмір бойы «Қоспа» атанып өтуі - оның қоғамдағы орнын, ішкі күйін айқындап тұрғандай. «Сырттан қосылған» деген мағынадағы бұл есім оның жан дүниесіндегі жалғыздықты, өзіне деген сенімсіздікті тереңдете түскендей әсер қалдырды. Қоспа бейнесі Дулат Исабековтың «Сүйекші» әңгімесіндегі Тұңғыштың тағдырын есіме салады. Өзі қанша қиындық көрсе де, балаларының болашағын ойлап, олардың «ақ жағалы» болғанын армандауы - нағыз әкелік жүрек. Өз тағдырын қайталамасын деген тілегі әр әрекетінен байқалады. Бастапқыда Қоспа Бүкірді қабылдай алмайды. Оны ауру, қажетсіз мал деп көреді. Бірақ уақыт өте келе сол «кемтар» деп бағаланған ат оның өмірін өзгертеді. Бүкір арқылы Қоспа өзін де қайта танығандай болады. Оның мінезі өзгереді, сабыр табады, ішкі дүниесі тынышталады. Бұл - кейіпкердің рухани өсуінің анық көрінісі. Қарт жылқышымен байланысы да Қоспаның өзгеруіне үлкен әсер етеді. Тіпті қарт қайтыс болғаннан кейін де, Қоспа оны түсінде көріп, іштей ақыл сұрап жүргендей күй кешеді. Бұл - қазақы танымдағы рухани жалғастықтың белгісі сияқты. Жалғыздықтың қандай ауыр болатынын басынан өткізген ғана түсінеді. Қоспаның қарапайымдылығы мен шынайылығы оқырманды бейжай қалдырмақ емес. . Ол - мінсіз кейіпкер емес. Қателесе де, ашуланаса да, күйзелесе де осы шынайылығы арқылы ол оқырманға жақын болады. Қоспа - тек бір адамның бейнесі емес. Ол - қоғамдағы талай тағдырдың жиынтық көрінісі. Оның өмірі арқылы мен сабырдың, төзімнің, ішкі күштің қаншалықты маңызды екенін түсіндім. «Сабыр түбі - сары алтын», расында да, Қоспаның өмір жолы осы мақалдың шынайы дәлелі іспеттес.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Бұл оқиғадан менің ұққаным әлгі Қоспа деген жігіттің, Өмірінің қиындығы туралы және Қарагер аттың оның бағына орай. Бұл оқиға тентек өзенінен басталады. Бір буаз жылқы суға кетеді қалған жылқылар аман қалады. Құлыны өлі ме аман ба ешкім білмейді. Бурыл ат мінген кісі пайда болады, ол құлынды өңгеріп акеледі құлынға «Бүкір» деген ат қояды, оны дірігерлер тексеріп бүкір деп айтып кетеді. Бүкірдің тағдары осылай басталады. Оны Қоспаға мал баққаны үшін ауыл әкімі қарагерді береді.Бүкір атты маған берді деп Қоспа оған іштей ренжиді. Сонан соң қарагерді арбаға жегіп жұмысқа салады. Қоспаның өзінің Қойторы деген аты болатын. Бір күні ауылда көкпар болып жатады, көкпарға қызыққан Қоспа Қойторымен көкпарға қосылып кетеді. Бірақ Қойторы көкпар аттарына жете алмай шаршап қалады, сол кезде Қорада тұрған Қарагерді еріттеп шаба жөнеледі. Қарагер алыстап кеткен көкпаршыларды қуа жөнеледі таяп қалғанда ертоқымы босап құлап жамбасын сындырып алады. Қарагердің жүйріктігіне риза болған Қоспа оны енді еркін ұстай бастайды. Балаларын оқытам деген Қоспаның ойы болатын. Ол Қарагерді бәйгеге қосып үлкен жүлдеге ие болады. Балаларын оқытып қаладан пәтерде алып береді, Қарагердің жүйріктігіне қызыққан атбегілер оны сатуын талап етеді. Қосан Қарагерді тығып қойып ешкімге көрсетпейді, кейін Астанада Бәйге болып Қарагерді соған қосады ол күні тұман болатын тұман арасында Қарагер жоғалып кетеді. Кейін оны әр аумақтан көргендер бар бірақ Қарагер қайта оралмады. Шығарма тілі жеңіл. Қоспаның тағдыры оқырманды өзіне баурап алады. Қазіргі өмірде де Қоспа сында адамдар жиі кездеседі. Бұл шығарма маған ешкімді бөлектемей, адамға сыртына қарап баға беруге болмайтынын үйретті. Қоспаның тағдыры оқырман үшін сабақ болса екен деймін. Шығарманы жазған авторға алғысымды білдіремін. Шығармадан алған әсерімді сөзбен айтып жаткізу мүмкін емес. Автордан жаңа туындылар күтемін.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романын рахаттаны оқып шықтым. Өзім атқұмар болған соң ба, ерекше әсер етті. Бас кейіпкер Қоспа, оның бүкір аты, қарт жылқышы, бәрін танитын секілді күйде отырып оқыдым. Бір байқағаным шығармада кейіпкер көп емес. Кейбір қосалқы кейіпкерлердің аты-жөнін атамайды, олардың сырт пішініне қарай сипаттай салады. Мысалы кескен томардай кеспелтек кісі мен оның ұзынтұра досы. Бәлкім онысы да дұрыс шығар, кейбір шығармаларды оқысаң адамның есімінен шатасасың, Берік, Серік, Сама, Мұрат деп кете береді. Олар кім еді деп кітаптың бас жағын парақтап кейде әбігерге түсеміз. Романның сюжетінде бір көрініп жоқ болатын ондай кісі аттары Есболатта жоқ екен. Бұл жағынан жинақы екен. Кейіпкерлерінің аты-жөні болмаса да ұмытылмайды. Ұмыта алмайсың, жадыңа тасқа қашағандай қылып таңбалап тастайды. Бұл да жазушылық шеберлік, кәсібилік болар, бәлкім. Жалпы бұрындары шағын әңгімеде кейіпкер аз болғаны дұрыс дегенді еститінбіз. Менімше романда да мейлінше солай болғаны жоқ. Былтыр бір тарихи романды оқып таңғалғам. Қытайдың бір патшасына елшілікке барған қазақтарды лауазымымен қоса тізіп жазғанда бір бетке жетеқабыл кісі аттары шыққан. Оның бәрін неге жаза берді екен деген ойға қалғанмын. Басты-басты бір-екі адамды айтса да болмас па еді, көркем шығарма тарихи монография емес қой, онда нақтылықтан көрі көркемдік бірінші орында емес пе еді деген ой келген. Әрине бұған қарсы дау айтатындар табылар, бірақ менің ойым солай дейді. Оқырман картина тамашалағандай, кино көргендей ләззат алуы тиіс. Ал мен «Бүкір» романынан сол рахат сезімді алдым. Сондықтан оның бәйгілі болғанын қалаймын.Романның тілі жеңіл. Қоспаның тағдыры оқырманды өзіне баурап алады. Қазіргі өмірде де Қоспа сияқты адамдар жиі кездеседі. Бұл шығарма маған ешкімді бөлектемей, адамға сыртына қарап баға беруге болмайтынын үйретті. Қоспаның тағдыры оқырман үшін сабақ болса екен деймін. Шығарманы жазған авторға алғысымды білдіремін. Шығармадан алған әсерімді сөзбен айтып жаткізу мүмкін емес. Автордан жаңа туындылар күтемін.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Бұл шығарма маған қатты әсер қалдырды. Әсіресе Бүкір аттың тағдыры мен Қоспаның өмір жолы өте терең әрі ойландыратынды. Басында Бүкірді жай ғана кемістігі бар, пайдасыз ат сияқты қабылдадым. Бірақ оқиға дамыған сайын оның ерекше қасиеті бар, нағыз жүйрік, төзімді жануар екеніне көзім жетті. Автор осы арқылы сыртқы кемшілікке қарап ешкімді бағаламау керек деген маңызды ойды жеткізген сияқты.Қоспа бейнесі де маған қатты ұнады. Оның өмірі оңай емес,бала күнінен қиындық көрген, жетім өскен, ауыр еңбек еткен.Соған қарамастан, ол мойымай, балаларына жақсы өмір беруге тырысады. Басында Бүкірді дұрыс бағаламай, тіпті оны қажетсіз деп санайды. Бірақ уақыт өте келе оның шын мәнінде қандай ат екенін түсінеді. Осы жерде адамның да қателесіп, кейін түзеле алатыны көрсетілген деп ойлаймын. Маған қарт жылқышының образы ерекше әсер етті. Ол – тәжірибелі, ақылды адам. Бүкірдің бойындағы ерекшелікті бірден байқайды. Оның айтқан сөздері терең мағыналы. Яғни, нағыз білетін адам ғана шынайы қасиетті көре алады деген ой бар. Сонымен қатар шығармада буырыл жорға мінген жұмбақ қарияның пайда болуы оқиғаға ерекше құпия береді. Бұл кейіпкер арқылы автор бір тылсым күштің бар екенін меңзеген сияқты. Шығарманың тілі де өте көркем, табиғат суреттері анық бейнеленген. Оқиғаны оқып отырып, өзімді сол жерде жүргендей сезіндім. Әсіресе Тентек өзенінің тасуы мен бәйге сәттері қызықты әрі әсерлі жазылған. Соңында Бүкірдің жоғалып кетуі мен үшін өте әсерлі әрі жұмбақ болды. Ол жай ғана жоғалып кеткен жоқ, керісінше еркіндікке кеткендей әсер қалдырды. Қорыта айтқанда, бұл шығарма менің жүрегіме ерекше әсер қалдырды. Кейіпкерлер тағдыры арқылы берілген терең ойлар мен өмірлік сабақтар ұзақ уақыт бойы санамда сақталатыны сөзсіз. Осындай мағыналы, көркем дүниелерді оқи отырып, көп нәрсеге басқаша көзқараспен қарай бастайды екенсін. Авторға алдағы уақытта да осындай мазмұнды, әсерлі шығармалар жаза беруіне тілектеспін.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Есболат Айдабосынның шығармашылығымен жақсы таныспын. “Сүлікқара” шығармалар жинағынан бастап әр шыққан туындысын жібермей оқимын. Автордың бір ерекшелігі әр кейіпкерінің жан дүниесін, ішкі күйін шебер жеткізеді. Оқып отырып, құдды бір басты кейіпкердің орнына өзің жүргендей сезінесің. Сондай ерекше шығармаларының бірі - “Азап пен мазақ”. Әр оқыған сайын басты кейіпкердің монологына келгенде егіліп жылаймын. Құдды бір фильм көргендей әсер алдым. Меніңше, Есболат Айдабосынның әр әңгімесі бір фильмге арқау болар соны дүние сияқты. Байқауға қатысып жатқан “Бүкір” де дәл сол қатарда. Оқып отырып, сюжеті көз алдымнан өтті. Жастай жетім қалған қос мұңлықтың тағдыры оқырманды бей-жай қалдырмасы анық. Әсіресе, Қоспаның Бүкірге “бала күннен жастай жетім қалып бала болып асыр салып ойнай да алмадық, енді құмарың қанғанша ойнақта” деген тұсында көзге еріксіз жас келді. Автор шығармада қоғамда қордаланып қалған біраз мәселені астарлап жеткізді. Жастықтың желеуімен жігітке алданып, жолдан бала тапқан қыз, жауапкершілік алмай, қашып кеткен еркек, жетімсің деп кемтік көріп, бетіне басқан қатал қоғам, күн тәртібінде тұрған буллинг тақырыьы, көреалмаушылық, іштарлық, бай-кедей боп таптарға бөліну. Бүкірге, Қоспаның асқақ арманына “Құлагерге қастандық жасаған Батыраштар” балта шапты. Іштарлық, көреалмаушылық дерті қай ғасырда болсын іріңді

Жазушы кейіпкерінің бес баласы барын «Бес бала үшін көнемін де» деп, жасының отыз сегізінде екенін «Сынық жас санайды деген рас-ау іштей биыл үшінші мүшелде екені еске түсті» деп өте шебер жеткізеді баяндай салмай. Шығармада тауда өскен адам ғана түсінетін шатқалдан соққан желдей бір тыныс бар. Есенқұлдың «Күн ыстықта шілде, шілде айында тымырсық. Алып таулар ұйықтап жатыр ыңырсып. Қалақайдың арасынан қасқырдың, апанының иісі шығад күліпсіп» дейтін өлеңі сияқты таудың тылсым демін, ерекше сезіндіреді. Осы Есенқұл ағамыздың «Құла шабары» мен Бүкір рухтаспа деп қалдым. Ол өлеңде құла шабдар Сүйінбайдың әруағы боп шабатын секілді суреттер кездеседі. Әңгіменің соң жағында Бүкірді ақырғы аламанға түсейін деп тұрғанда біреу келіп  қамшылап қақ маңдайдан тартып, тәлтіректетіп кетеді. Бұл оқиға Сағынайдың асындағы басы шабылған Құлагерге мүлде ұқсамайды.  Негізі аттың ең осал жері – маңдайы. Консервінің қалбырындай жұқа келеді. Бармақтай тас дәл тисе топалаң етіп, не сүрініп қалады. Бұл да білетін адам жазған нақты деталь. Шығармаға сын жазған адам базардағы сатушы мен алушының ортасындағы делдалдай оқырман мен жазушының арасын дәнекерлейді. Ел мақтаған шедевр киноны көріп отырып, «Мына жері өтірік! Ана жері өмірде болмайтын жайт!» деп күйіп отыратын қазақтарға сыртынан қарап отырып риза боламын. Менің ойымша шығарма өмірдегідей емес, көңілдегідей болу керек. Бұл әңгімеден өзіміз сүріп отырған осы дәуірдің сипатын көрдім. Сағынай асындағы Батыраштардың сол заманда қалып кетпей осы заманда жүр екеніне, Толыбайдай сыншылдардың әлі тірі екеніне қарап, Қоспаның «Шүкіріне» қосылдым. Шығарманы бітіргенде Есболат бауырымыз бәйгіден келгенде белінен ертоқымды алған Бүкір құсап жақсылап бір сілкініп алған шығар. Бұл әңгімеден бүгінгі қоғамның да бейнесі көрінеді. Батыраштар да, Толыбайдай сыншылар да бар. Соның бәрін көре отырып, Қоспаның «Шүкіріне» қосыласың. Шығарманы аяқтағанда автор да Бүкірдей бір сілкініп, ауыр жүктен арылғандай әсер қалдырады.

Бұл шығарма маған өте терең әсер қалдырды. Автор Тентек өзенінің тосын, тылсым мінезін суреттеу арқылы табиғаттың адамға бағынбайтын күш екенін көрсетеді. Әсіресе, еш себепсіз таситын өзен оқырманға ерекше әсер береді. Шығармадағы қарагер құлынның пайда болуы мен оның шығу тегінің жұмбақ болып қалуы туындының қызығын арттыра түседі. Бұл белгісіздік оқырманды ойландырып, қиялын дамытады.

Маған Қоспа бейнесі ерекше ұнады. Ол – тағдырдың қиыншылығын көп көрген, бірақ соған қарамастан мойымай, еңбек етіп жүрген қарапайым адам. Оның бала кезінен көрген жетімдігі мен жалшылық өмірі жүрекке әсер етеді. Соған қарамастан ол балаларының болашағын ойлап, олардың білімді болғанын қалайды. Бұл оның адамгершілігі мен әкелік мейірімін көрсетеді.

Бүкір атты алғашында Қоспа бағаламайды, тіпті оны пайдасыз деп санайды. Бірақ уақыт өте келе оның нағыз жүйрік екенін байқап, оған деген көзқарасы өзгереді. Бұл жерде автор «әр нәрсенің өз бағасы бар» деген ойды жеткізеді. Қарт жылқышының бейнесі де маңызды рөл атқарады. Ол – тәжірибелі, дана адам. Оның айтқан сөздері мен кеңестері арқылы ұлттық атбегілік өнердің құндылығы көрінеді. Шығармада адам мен жануар арасындағы ерекше байланыс өте жақсы көрсетілген. Қоспа мен Бүкірдің арасындағы сенім мен түсіністік біртіндеп қалыптасады. Сонымен қатар, шығармада қызғаныш, бақталастық сияқты жағымсыз қасиеттер де бейнеленген. Бай адамдардың жүйрікті тартып алуға тырысуы – соның дәлелі. Маған әсіресе шығарманың тәрбиелік мәні ұнады. Ол адамды сабырлы болуға, еңбекті қадірлеуге және әр нәрсенің қадірін түсінуге үйретеді. Сонымен бірге, тағдырға мойымай, алға ұмтылу керектігін көрсетеді. 

Шығарма соңындағы Бүкірдің жоғалып кетуі ерекше әсер қалдырады. Оның қайда кеткені белгісіз болып қалуы – автордың оқырманға ой тастау тәсілі. Бұл өмірдің өзі де жұмбаққа толы екенін көрсетеді. Жалпы, шығарма өте мазмұнды, тәрбиелік мәні зор, оқырманды терең ойға жетелейтін туынды деп есептеймін.

Жазушының «Бүкір» романы — қазақ әдебиетіндегі жылқы бейнесі арқылы адам болмысын, ұлттық код пен рухани құндылықтарды зерделейтін шоқтығы биік туындылардың бірі. Шығарманың аты айтып тұрғандай, оқиға өзегі бел омыртқасы зақымданып, «бүкір» атанған, бірақ тектілігі мен жылдамдығы жағынан алдына жан салмаған ерекше сәйгүлік пен оның иесі Қоспаның тағдыры төңірегінде өрбиді.

Романның алғашқы беттерінен-ақ автор оқырманды табиғат пен адам арасындағы тылсым байланысқа жетелейді. Тентек өзенінің тасқыны кезіндегі драмалық көрініс — жай ғана табиғат құбылысы емес, бұл кейіпкерлердің ішкі арпалысы мен алдағы қиындықтардың символы іспеттес. Қарагер құлынның ажал аузынан аман қалуы — оның тағдырының ерекше болатынының алғашқы белгісі. Мұндағы басты идея — сыртқы кемшілік (бүкірлік) пен ішкі қуаттың (тектілік) арасындағы қайшылық.

Басты кейіпкер Қоспа — өмірден таяқ жеген, тағдырдың талқысына түскен жан. Атбегі мен сәйгүліктің арасындағы байланыс жай ғана иесі мен малының қатынасы емес, бұл — екі жалғыздың бір-бірін түсінуі, екі мұңлықтың бірін-бірі толықтыруы. Автор Қоспаның бейнесі арқылы қазақтың атбегілік өнерінің қыр-сырын, жылқыны танудың нағыз мектебін көрсетеді.

Шығармадағы бәйге сахналары ерекше динамикамен жазылған. Бүкірдің аламан бәйгелерде топты жарып шығуы — рухтың тәни кемшіліктен үстем екенін дәлелдейтін шешуші сәттер. Бұл жеңістер Қоспаның еңсесін тіктеп, оған өмірге деген құштарлық сыйлайды.

Тілдік ерекшелігіне келетін болсақ, автор жылқыға қатысты байырғы атауларды, этнографиялық детальдарды шебер қолданады. Жылқы түстерінің (баран, қылаң, ала) сипатталуы оқырманды ұлттық танымның тереңіне бойлатады. Романның соңындағы Бүкірдің жоғалуы немесе қастандыққа ұшырауы туралы екіұшты ойлар оқырманды терең мұңға батыра отырып, «тектілік пен сұлулық қатал дүниеде өмір сүре ала ма?» деген сауалды ашық қалдырады.

Түйіндей келе, «Бүкір» — тек бір аттың хикаясы емес, бұл — қазақ рухының символы. Шығарма бізді адамгершілікке, төзімділікке және кез келген қиындыққа қарамастан өз табиғатыңды сақтап қалуға үндейді.

Это произведение производит особое впечатление как одно из социально-психологических произведений казахской прозы. Автор не просто описывает природные явления, но и тесно связывает их с судьбой человека, создавая глубокий философский смысл. Необузданный характер реки Тентек символизирует нестабильность жизни и силы, неподвластные человеку. Через это в произведении раскрываются идеи противостояния судьбе, беспомощности и борьбы.Хотя события произведения на первый взгляд разворачиваются вокруг коневодства, на самом деле в его основе лежит глубокий конфликт между человеком и обществом. Образ старого коневода олицетворяет честный труд, любовь к своему делу и уважение к национальным традициям. Однако его труд не получает должной оценки, а непонимание со стороны власти отражает социальную несправедливость современного общества. Образ Коспы ещё более сложен. Снаружи он кажется простым и даже грубоватым человеком. Но если заглянуть в его внутренний мир, становится ясно, что в нём скрыта глубокая трагедия. Его обида на жизнь, недовольство обществом и внутренние комплексы сильно повлияли на его характер. Особенно трогательны моменты, когда он «разговаривает» с жеребёнком Бүкіром — это проявление внутреннего крика души и одиночества. Жеребёнок Бүкір является символическим центром произведения. Он олицетворяет тех, кого общество не принимает, кого считают «неполноценными». Однако в нём есть сила, выносливость и стремление к жизни. Через этот образ автор передаёт мысль о том, что внешние недостатки не определяют истинную ценность личности.Кроме того, в произведении ярко показаны социальное неравенство, тяжесть сельской жизни и недооценённость труда простых людей.

В заключение можно сказать, что это произведение — не просто история, а глубокое размышление:

• о человеческой судьбе,

• о социальной несправедливости,

• о внутренней борьбе человека.

Его можно оценить как произведение, которое оставляет сильное впечатление и надолго остаётся в памяти читателя.

  Бойымда бұрыннан қалыптасқан мінез бар. Қандай да бір жақсы кино, спектакль көрсем немесе шығарма оқысам соның әсерінен ұзаққа дейін шыға алмай жүремін. Соңғы күндері Есболат Айдабосынның «Бүкірін» оқып, мең-зең күйдемін. «Бүкір» мен «Қоспа» әлі көз алдымда. Неткен аянышты тағдырлар?! Оқи бастағаннан өзіне елітіп, жіпсіз матап қойды. Қызығына батқаным сонша тіпті айналадағы өмірден қол үзіп, осы туындының ішінде жүрдім. Қоспаның уайымын бірге шегіп, қуанышына бірге қуандым. Арасында жылап та алдым. Әсіресе, шешесінен мейірім көрмегені қатты қынжылтты. Бала күніңнен іштей өзіңді ешкімге керексіз сезіну, анасының қателігі мен әкесінің жауапсыздығының арқасында бүтіндей бір тағдырдың қирауы.  Нақақтан нақақ кінәлі болып жүру. Әулетіне көлеңке түсірген Қоспадай, «ересектердің» ала көздеуі, сөз тепкісіне ұшырауы. «Қоспа шешесін сағынады. Бірақ ол сағынышын ешкімге айтпайды. шешесі де ауылға анда-санда бір келеді, келген кезде Қоспа екеуі көз түсітіргені болмаса бет сүйісіп амандасып, құшақтасып көрмеген. Мезгілсіөз өмірге келген бұған ол ызалы ма, әулеттің абыройына нұқсан келтіргені үшін нағашы ағалары әпкелеріне ренішті ме, әйтеуір осы реніш-ызаның бәрі келіп Қоспаның жанын шыжғырады». Осы жолдардан кейін қатты жыладым. Ой арпалысына түстім.

Іштей параллельді тұрғыда реалды өмірмен байланыстырып, айналамдағы Қоспаның тағдырластарын түгендей бастадым. Осындай да психологиялық тілмен айтқанда «эмпат» болғаным үшін бір өкініп те алдым. Оқиғаның шарықтау шегіне жеткенге дейін тағатсызданып кеттім. Сөйтсем, соңын оқырманға қалдырыпты. Бұ да қызық әдіс. Одан бетер ой үстіне ой жамап, бірер күн бәлкім «Бүкір өйткен шығар, бәлкім бүйткен шығар»- деп, өзімше жорамал жасадым. Түрлі қиялға баттым.

 Жүрген соң бауырында күнде көріп, Таулардың биіктігі байқалмайды ғой. Күнде көрген Ес-Ағамыздың кейде қадір қаншалықты білдік екен деген ой мазалайды. Бастысы, осындай мықты шығарманы жазған, мықты жазушыны таныйтыным тіпті, танымақ түгілі әріптес болып жүргенім мен үшін үлкен бақыт.

«Бүкір» шығармасы – адам мен жылқы арасындағы рухани тұтастықты, намыс пен төзімділікті арқау еткен, мағынасы терең аңыз-хикая. Автор бұл туынды арқылы оқырманға сыртқы келбеттің алдамшы екенін және нағыз асыл қасиеттің жан дүниеде жататынын шебер жеткізген.

Шығарманың композициялық құрылымына тоқтала кетер болсам, Тентек өзенінің тасуы секілді екпінді басталып, Бүкірдің тағдырымен бірге дами түседі. Құла биенің тасқын кезінде өліп, оның жаңа туған құлынының аман қалуы – өмір мен өлімнің, жоғалту мен үміттің алғашқы белгісі. Құлынның дене бітіміндегі «бүкірлік»  –  қоғамның бетпердесін ашатын негізгі деталь. Көпшілік, соның ішінде мамандар мен ветеринарлар да, оны тек «етке өткізуге тиіс кемтар» ретінде көреді. Бұл – бүгінгі қоғамдағы үстірттік пен тек материалдық құндылыққа жүгінетін қатал шындықтың көрінісі.

Алайда, шығармадағы қарт жылқышы бейнесі  –  нағыз атбегілік өнер мен киеліліктің символы. Ол Бүкірдің бойындағы жасырын күшті танып, оны аман алып қалу үшін өзінің ең жүйрік аты  –  Айқасқаны құрбан етеді. Бұл әрекет нағыз кәсібилік пен мейірімділіктің шыңын көрсетеді. Кейіпкер Қоспа мен Бүкірдің кездесуі – екі «шеттетілген» тағдырдың тоғысуы. Екеуінің де дене бітіміндегі ұқсастық оларды рухани жақындастырады. Қоспаның басындағы намысы, кейіннен атқа деген

сенімі мен адалдығы  –  адамның ішкі еркіндігіне жасаған қадамы. Аламан бәйгедегі жеңіс тек жүйріктіктің дәлелі емес, бұл — әділеттілік пен төзімділіктің салтанат құруы.

Шығарманың соңғы бөліміндегі Бүкірді шекара асыру оқиғасы  – асылды қастандықтан қорғаудың амалы. Бұл сәтте Бүкір жай ғана мал емес, намыс пен еркіндіктің символына айналады. Туынды оқырманды сыртқы кемшілікке қарамастан, ішкі тектілікті сақтауға, қиындыққа мойымай, мақсатқа жетуге үндейді. «Бүкір»  –  адам мен табиғат арасындағы үзілмес байланысты дәріптейтін, тәрбиелік мәні зор, құнды шығарма.Бұл шығарманы орта мектеп оқушыларының бағдарламасына енгізуді ұсынар едім.

Бұл туындының басты ерекшелігі – реализм мен мистиканың үйлесімді байланысында деп білем. Автор оқиғаны нақты өмірден ала отырып, оған жұмбақ элементтерді қосыпты. Буырыл жорғалы қарияның бейнесі шығарманың ең қызықты тұстарының бірі болды мен үшін. Ол кейіпкер нақты адам ба, әлде рухани символ ма – бұл сұрақ жауапсыз қалады. Осы арқылы автор оқырманды ойлануға мәжбүрлегендей. Сонымен қатар, Бүкірдің шығу тегі мен соңғы тағдыры да белгісіз күйде қалуы шығарманың құндылығын арттыра түседі. Қоспаның ішкі өзгерісі, оның өмірге деген көзқарасының түзелуі – шығарманың тәрбиелік мәнін көрсетеді. Жалпы, бұл шығарма – тек оқиға емес, ол терең астарлы ойларға толы философиялық мәтін. Сонымен қатар Шығармада әлеуметтік теңсіздік мәселесі де көрініс тапқан. Бай мен кедейдің арасындағы айырмашылық, әділетсіздік астарлы түрде берілген. Бұл туындыны тек көркем шығарма емес, әлеуметтік ой тастайтын еңбек деп те қарастыруға болатындай. Бұл шығарма оқырманды терең ойға

жетелейтін туынды дер едім. Автор оқиғаны бірден ашып бермей, біртіндеп өрбітіп, жұмбақ күйде ұстайды. Бұл тәсіл шығарманың тартымдылығын арттырады. Әсіресе, Бүкірдің шығу тегі мен соңғы тағдырының белгісіз болуы оқырманның қызығушылығын оятады.Қоспаның өмір жолы – өте ауыр, бірақ

шынайы. Оның жетімдік тағдыры, қоғамдағы орны, адамдармен қарым-қатынасы – барлығы да өмірдің өзінен алынғандай әсер қалдырады. Оның Бүкірге деген көзқарасының өзгеруі – ішкі рухани дамудың белгісі іспетті.Қарт жылқышының бейнесі арқылы автор дәстүр мен тәжірибенің маңыздылығын көрсетеді.Оның айтқан әрбір сөзі терең мағынаға ие. Ол тек жылқыны емес, өмірді түсінетін адам ретінде көрінеді.Шығармадағы табиғат көріністері де ерекше.

Тентек өзені, Қоңыртөбе тауы – барлығы да оқиғаға ерекше атмосфера береді. Бұл табиғат пен адам арасындағы байланысты көрсетеді. Шығарма соңындағы белгісіздік – оның басты

ерекшелігі. Автор нақты жауап бермей, оқырманға ойлануға мүмкіндік қалдырады. Бұл туындының құндылығын арттыра түскендей.

Есболат Айдабосынның "Бүкір'- атты шығармасын оқыдым. Бұған дейін де "Сүлік қара" жылқы туралы жазғанын оқырманға таныс. Жаны жылқыға жақын қаламгердің бұл шығармасыда жылқы мен адам тағдыры туралы өрбиді. Суға кеткен жылқының ішінде құлынды биенің құлынын, жылқы танитын атбегі топан судан аман алып шығады. Ауылдағы жылқы зауыты мен мал мамандары құлының белі зақымдалған деп, " бүкірді" жылқы санатынан шығарып тастауы,қойшыға еңбек ақысы ретінде берілген "бүкір" мен қойшының тағдыры, оның жұбайы жайлы өрбиді. Қойға мініп жүрген атымен көкпарға шауып, мазаққа қалады. Намыстан өртеніп,",Бүкірді мініп көкпарға шауып аяғын мертіктіреді. Тақымы атқа жарымаған қойшының беделі өседі.Баяғы мазақтап күлгендер "бүкірдің шабысына қайран қалады. Көкпарға салып, бүкірдің аяғын мертіктіп алған қойшы, баяғы топан судан алып шыққан "жылқышы, атбегіне" баруы оқиғаны шиленістіреді. "Бүкірден" көз жазып қалып іш құсамен жүрген атбегі "Бүкірдің" аяғын емдейді. Қойшыға қойға мінетін ат емес, бәйгігі аты екенін, жылқы танымайтын өңшең дүбәралар мен мал мамандарының шығарған шешімдеріне қапаланады. Мұндай жылқы некен- саяқ болатынын, бұл бүкір емес, жаратылысы бөлек, жылқы деп, сыйпаттайды" Бүкірге" бөлек күтім жасап, қамқорлыққа алған қойшыға атбегі бұл өзін-өзі жарататын жүйрік екенін айтады. Әубаста, бүкірдің бабын жақсы білмеген қойшы "бүкірді қорада байлап ұстайды. Жем азығын да өлшеммен ғана жейтін бүкір бәйгеде алдына жылқы түсірмей көптің көзіне шалынады. "Бүкірдің" арқасында қойшының да тұрмысы оңшалады. Енді оған "бүкірді" "сат"- деп, қолқа салушылар босағасын тоздырады. Сатуға көнбеген соң түрлі қысымда көрсетіледі. Әңгіме тек " бүкір"жайлы өрбімейді жылқы мен адам тағдырының қыр- сырын жазушы шебер бейнелген. Бәйгеден -бәйге бермеген бүкірге жуан - шонжарлар ашкөздік танытып тартып алмақ болып, тізе батырады.. "Бүкір" жылқы үшін шыбын жанын шүберекке түйіп, қырғыз- өзбек елін асып кеткен адамның да, қойшының жұбайының,тағдыр-тәлейі көркем суреттелген. Оқырманын түрлі ойға жетелейтін бұл шығарма әрі өзекті, "ер қанаты аттың қадір- қасиетін әспеттейді.
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – адам жанының ең нәзік тұстарын қозғайтын, оқырманды терең ойға жетелейтін туынды. Бұл әңгімені оқығанда жай ғана оқиға желісін бақылап отырмайсың, керісінше кейіпкерлердің ішкі әлеміне еніп, олардың сезімін бірге өткересің. Шығармадағы Қоспа бейнесі ерекше әсер қалдырады. Оның тағдыры – қоғамдағы елеусіз қалып қоятын, бірақ шын мәнінде аса ауыр психологиялық жарақаттарды арқалап жүрген жандардың жиынтық бейнесі іспетті. Ана мейірімін көрмей өсуі, өзін артық, керексіз сезінуі  баланың жан дүниесін біртіндеп күйрететін факторлар. Автор осы арқылы бір ғана адамның емес, тұтас бір әлеуметтік мәселенің бетін ашады. Қоспаның ішкі күйзелісі шығарма бойында анық сезіледі. Ол өз қайғысын сыртқа шығара алмайды, бәрін ішіне бүгіп жүреді. Ең ауыр тұсы  оның еш кінәсі болмаса да, айналасының кінә артқандай қарауы. Бұл әділетсіздік оқырманның жүрегіне салмақ салады. Шығармадағы тағы бір маңызды ерекшелік  автордың оқиғаны ашық аяқтауы. Нақты шешім айтылмай, тағдырдың соңы оқырманның өз ойына қалдырылады. Бұл тәсіл оқырманды селқос қалдырмайды, қайта керісінше, ұзақ уақыт бойы ойлануға мәжбүр етеді. Әркім өз тәжірибесіне сүйеніп, Қоспаның болашағын өзінше елестетеді. «Бүкір» тек бір тағдырдың тарихы емес. Ол – қоғамдағы қатыгездік, немқұрайлылық, ата-ана жауапкершілігі сияқты күрделі мәселелерді көтеретін шығарма. Оны оқығаннан кейін айналаңа басқа көзбен қарай бастайсың, кейбір жандардың үнсіз қасіретін бұрынғыдан тереңірек түсінесің. Жалпы, бұл туынды оқырманға күшті эмоциялық әсер қалдырады. Әсіресе, адам тағдырына бейжай қарамайтын жандар үшін «Бүкір» ұзақ уақыт бойы ұмытылмайтын, жүректе із қалдыратын шығарма болып қала береді.

«Өмірдің өзі – жалы күдірейген, кекілі төгілген, үзеңгілері сартылдап, ауыздықтары қаршылдаған небір қағылез бас, құйма тұяқ, бота тірсек, құлан құйрықты күлік мінгендердің аламан бәйгесі» дейді Мемлекет және қоғам қайраткері Мұхтар Құл-Мұхаммед. Кейін керек болып қалар, бір кәдеге жаратармын деген оймен телефоныма көшіріп қойғам. Бүгін соның орайы келіп тұрған сияқты. Неде болса ой орамымен бастағанды құп көрдім. Иә. Өмірдің өзі аламан бәйге. Сол қайнаған аламанда кімнің бағы жанып, бабы келісетінін ешкім болжап білмейді... Тіпті, ту сыртыңнан пышақ ұрып, орға жығатын оспадарлықты да нақ басып бажайлай алмаймыз. Жазушы Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы мен үшін сондай тосын оқиғаларға толы дүние болды. Арғы-бергі тарихымызды ақтарып қарасақ, қаймана қазақтың бүкіл тірлігі арғымақ атаулымен біте қайнасып кеткенін аңғарамыз. Ат бейнесімен қатар адам бейнесінің шығарма өзегіне айналуы туындыны түрлендіріп тұр. Біздің түсінік пайымымызда «тұлпар», «сәйгүлік», «арғымақ», «жүйрік ат» деген ұғымдар бір мінсіз формаға айналып кеткен. Осындай шалажансар түсінігімізді идеал қылып алғанымыз жасырын емес. Ал жазушы бұл оғаш ойды, тар түсінікті кеңейтіп, басқа призмада қарауға үндейді. «Бүкір» деген атаудың өзі дәстүрлі қалыпты бұзып, оқырманын ойға жетелейді. Сыртқы кемістік пен ішкі дүниенің арпалысын анық көрсетеді. Адам мен ат арасындағы параллель де ерекше бейнеленген. Екеуіне деген қоғам көзқарасы маңайлас. Ердәулет елдің ортасында шетқақпай көрсе, Бүкір де физикалық кемістігіне байланысты біз айтқан норма атаулыға жатпайды. Екі кейіпкерге де оқшаулану, дәлірек айтқанда, қолдан оқшауландыру тән. Автор осы тәсілмен-ақ қалыпқа сыймайтын дүние барын меңзейді. Табиғат атаулыда «кемістік» яки «кемшілік» деген абсолютті ұғым емес. Мұны біз тек өзіміздің өлшемге икемдегіміз келеді. Анығында, әр тіршілік иесіне жазылған тағдыр-тәлейі әртүрлі. Жазушы осы бір дүниені қабылдау керектігіміз жайлы айтқысы келгендей көрінді. Ат пен адам тағдыры қатар өрілген туынды көпшілік көңілінен шығады деген сенімдімін. Өмір бәйгесінде де олжалы болыңыз, Есаға!

Декреттік демалыста отырған анамын. Күйеуім журналист. Соның ықпалымен Есболат Айдабосын ағаның «Бүкір» деген шағын романын оқып шықтым. Шынымды айтсам, кітапты көп оқи бермеймін. Бірақ мына шығарма маған қатты әсер етті. Әу баста бұл жай жылқы жайлы роман шығар деп ойлағанмын. Сөйтсем бұл тек ат туралы емес, адам тағдыры, өмірдің қиындығы, үміт пен сенім туралы екен. Қоспа деген бас кейіпкердің тағдыры өте ауыр. Жетімдік, жоқшылық, қиындық – бәрі бар. Бірақ соның бәріне қарамай, ұрпағы үшін тырысып-тырмысып күн кешеді. Есімін тастарға жазатыны, елден жылы сөз естігісі келетіні жүрекке тиді. Бүкір атты тұлпардың да тағдыры ерекше әсер қалдырды. Басында оны ешкім керек етпеді, «бүкір» деп менсінбеген сол ат кейін бәрін қайран қалдырды. Дәл осы жерде мынадай ой түйдім. Кей сәттерде бағаланбай жүрген дүние күндердің күні жарқырап шыға келеді. Құнын білмей, қадірін түсінбей жүрген адамымызға бір күндері зар болып қалуымыз мүмкін. Шығармада аңыз бен ақиқат қатар жүрді. Буырыл жорға мінген қарияның бейнесі сол күй жұмбақ болып қалды. Дегенмен ол жақсылықтың, бір тылсым күштің белгісіндей көрінді. Маған ұнаған, қуантқан бір тұсы - Қоспаның өзгеруі. Ол бұрын тым ашулы, өмірге өкпесі көп жантұғын. Бүкір серігіне айналған соң сабырлы, салмақты ойланып әрекет ететін адамға айналады. Бұл да адамға терең ой салады. Жалпы, бұл роман үйде бос отырған маған рухани күш берді. Автордың жазу тілі өте түсінікті, жеңіл бірақ мағынасы терең шығарма. Романды әсіресе мен сияқты үйде бала бағып, ой үстінде жүрген аналарға оқуға кеңес берер едім. Еш өкінбейсіздер. Тек жақсы эмоция сыйлайды, біліміңді арттырады. Жазған Есболат ағаға да, романды оқуға көндірген күйеуіме де ерекше алғыс айтамын. Жалпы Есболат ағаның жазушылығын айтпағанда журналистикадағы орны бөлек қой. «Аптаны» көріп өскен көрерменнің бірі болдым. Бейсен Құранбек аға баяғыда бір жиналыста айтып еді, Есболат сияқты «Аптаны» жоғары деңгейде жүргізген әлі ешкім жоқ деп. Бір ұжымда бірге әріптес боп еңбек еткеніме мақтанамын. Тек қана шығармашылық табыс тілеймін.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Бүкір шығармасы – қазақ прозасындағы ерекше туындылардың бірі. Бұл роман арқылы автор тек жылқы тағдырын ғана емес, тұтас қазақы болмысты, ұлттық құндылықтарды және адам мен табиғат арасындағы нәзік байланысты терең бейнелейді. Шығармадағы оқиға желісі оқырманды бірден баурап алып, әрбір эпизод арқылы ойландырып отырады.

Романдағы Бүкір атты жылқы – жай ғана жануар емес, ол тағдырдың, төзімділіктің және өмір үшін күрестің символы. Оның өмір жолы арқылы автор адамдар арасындағы қатыгездік пен мейірімділікті, адалдық пен сатқындықты шебер көрсетеді. Әсіресе жылқышылар өмірі, олардың табиғатпен етене тіршілігі өте шынайы суреттелген. Бұл оқырманға қазақ халқының жылқыға деген ерекше құрметін сезінуге мүмкіндік береді.

Шығармада көтерілген тағы бір маңызды мәселе – таза қанды жылқыларды сақтау, ұлттық мұраға деген жанашырлық. Автор осы арқылы қазіргі қоғамдағы немқұрайлылық пен пайдакүнемдікке сын көзбен қарайды. Кейіпкерлердің іс-әрекеті арқылы адамгершілік құндылықтардың маңызы айқын ашылады.

Жалпы, «Бүкір» романы – терең мағыналы, тәрбиелік мәні зор шығарма. Ол оқырманды тек қызықтырып қана қоймай, ой салып, табиғатқа, жануарларға және ұлттық құндылықтарға деген көзқарасын қайта қарауға жетелейді.

Романдағы Бүкір атты жылқы – жай ғана жануар емес, ол тағдырдың, төзімділіктің және өмір үшін күрестің символы. Оның өмір жолы арқылы автор адамдар арасындағы қатыгездік пен мейірімділікті, адалдық пен сатқындықты шебер көрсетеді. Әсіресе жылқышылар өмірі, олардың табиғатпен етене тіршілігі өте шынайы суреттелген. Бұл оқырманға қазақ халқының жылқыға деген ерекше құрметін сезінуге мүмкіндік береді.

Шығармада көтерілген тағы бір маңызды мәселе – таза қанды жылқыларды сақтау, ұлттық мұраға деген жанашырлық. Автор осы арқылы қазіргі қоғамдағы немқұрайлылық пен пайдакүнемдікке сын көзбен қарайды. Кейіпкерлердің іс-әрекеті арқылы адамгершілік құндылықтардың маңызы айқын ашылады.

Мен оқыған «Бүкір» романы – адам тағдыры мен қоғамдағы әділетсіздікті терең бейнелейтін әсерлі шығарма. Романдағы басты кейіпкердің өмір жолы арқылы автор сыртқы келбетке қарап адамды бағалаудың қате екенін көрсетеді. Басты кейіпкердің бүкір болуы – тек сыртқы кемістік қана емес, ол қоғамдағы адамдардың көзқарасының, қатыгездігінің символы сияқты әсер қалдырады.Шығармада кейіпкердің ішкі жан дүниесі ерекше ашылған. Ол қанша қиындық көрсе де, адамгершілік қасиеттерін жоғалтпайды, керісінше рухани тұрғыдан мықты екенін дәлелдейді. Бұл оқырманға үлкен ой салады. Көп жағдайда адамдар сыртқы келбетке мән беріп, адамның шынайы болмысын байқамай жатады. Автор осы мәселені өте шебер жеткізген.Маған романның тілі де, оқиғалардың берілуі де ұнады. Әсіресе кейіпкердің ішкі сезімдері мен күйзелістері шынайы суреттелген. Оқиғаны оқи отырып, кейіпкерге жанашырлық танытып, оның тағдырына алаңдайсың. Бұл шығарманың әсерлілігін арттыра түседі.Сонымен қатар, роман қоғамдағы мейірімсіздік пен түсінбеушілік мәселесін көтереді. Адамдар бір-біріне жанашырлықпен қараса, өмір әлдеқайда жеңіл болар еді деген ой тастайды. Шығарма оқырманды тек ойландырып қана қоймай, өз әрекеттеріне де сын көзбен қарауға шақырады.Қорытындылай келе, «Бүкір» романы – тәрбиелік мәні зор, терең мағыналы шығарма. Ол әр адамға мейірімділік, сабырлылық және адамгершілік қасиеттердің маңызын түсіндіреді деп ойлаймын.Бұл романды оқи отырып, мен өмірге деген көзқарасымды қайта қарағандай болдым. Кейіпкердің басынан өткен қиындықтары адамға сабыр сақтаудың және ешқашан үміт үзбеудің маңызын көресетуде. Қоғамда әртүрлі адамдар бар, бірақ олардың барлығына бірдей түсіністікпен қарау қажет екенін түсіндім. Әсіресе, адамды сыртқы келбетіне қарап бағалау – үлкен қателік екенін шығарма анық дәлелдейді.

«Бүкір» шығармасы – оқырман жүрегіне терең әсер қалдыратын, адам жанының нәзік иірімдерін шебер бейнелеген көркем туынды. Бұл шығармада автор кейіпкердің сыртқы кемістігін ғана емес, оның ішкі жан дүниесіндегі арпалысты, қоғаммен байланысын, адамдар арасындағы қарым-қатынастың күрделілігін өте әсерлі жеткізген. Ең бастысы, шығарма адамды сыртқы бейнесіне қарап бағалаудың қаншалықты қате екенін, шынайы құндылықтардың адамның жан дүниесінде екенін айқын көрсетеді.

Бүкір» шығармасы – адам болмысының терең қатпарларын ашып көрсететін, оқырманды ойландыратын әрі тәрбиелік мәні зор туындылардың бірі. Бұл шығармада автор сыртқы келбет пен ішкі жан дүниенің арасындағы қайшылықты шебер бейнелей отырып, қоғамдағы адамға деген көзқарас, әділетсіздік, мейірім мен адамгершілік сияқты маңызды мәселелерді көтереді. Шығарма алғаш оқығаннан-ақ жүрекке әсер етіп, адамды өзінше толғанысқа жетелейді. Ең алдымен, шығарманың негізгі идеясына тоқталсақ, автор адамды сыртқы пішініне қарап бағалаудың қате екенін көрсетуді мақсат еткен. Қоғамда көбінесе адамдар бір-біріне сыртқы бейнесі арқылы баға беріп жатады. Әсіресе, дене кемістігі бар жандарға деген көзқарас көбіне әділетсіз болып келеді. «Бүкір» шығармасында дәл осы мәселе басты назарға алынған. Басты кейіпкердің бүкір болуы – тек физикалық ерекшелік қана емес, сонымен бірге қоғамның оған деген қатынасын ашатын символдық белгі. Автор бұл арқылы «нағыз кемістік – адамның денесінде емес, оның жүрегінде» деген ойды жеткізеді. Шығармадағы басты кейіпкер – бүкір адам. Оның аты аталмауы да кездейсоқ емес сияқты. Бұл – автордың оны жалғыз тұлға ретінде емес, қоғамдағы осындай тағдыр иелерінің жиынтық бейнесі ретінде көрсеткісі келгенін аңғартады. Кейіпкердің сыртқы бейнесі оның өмір жолын қиындатқанымен, оның ішкі жан дүниесі өте бай, таза әрі мейірімді. Ол адамдарға жамандық ойламайды, керісінше, әрдайым жақсылық жасауға ұмтылады. Осы қасиеттері арқылы ол оқырманның құрметіне ие болады. Бүкір кейіпкердің өмірі оңай емес. Ол қоғам тарапынан үнемі кемсіту мен мазаққа ұшырайды. Адамдардың оған деген көзқарасы – көбіне аяушылық пен менсінбеушілікке толы. Бұл жағдай кейіпкердің жан дүниесіне ауыр тиеді. Дегенмен, ол мұндай әділетсіздікке қарамастан, өзінің адамгершілік қасиеттерін жоғалтпайды. Бұл оның рухани күшінің жоғары екенін көрсетеді. Автор осылайша шынайы мықтылықтың сыртқы күште емес, ішкі төзімділік пен сабырда екенін дәлелдейді.
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

Керемет жазылған

Біз естігенімізді емес, көргенімізді айтамыз, көкейге түйгенімізді сөйлейміз. Алдарыңызда аптаның айшықты оқиғалары. Топтаманың сөз ұстары мен – Есболат Айдабосын.

Иә, бұл есіммен мен осылай танысқанмын. Қателеспесем, 4-сыныпта оқимын. Сөз ұғып, жаңалық тыңдайтын жаста емеспін. Оның үстіне, АПТА.KZ-те қай бір жеңіл тақырып қозғала қойсын? Жаһандық оқиғалар, Президенттің сапарлары, Үкіметтің есебі, халықтың наразылығы, тағысын тағы. Бірақ мәнін терең түсіне қоймасам да, соңына дейін тыңдайтынмын. Анығы тыңдататын. Шынымен, Ес ағадай саяси қиын тақырыптарды нақ қазақ тілінде сараптап, сипаттап берген журналист кемде-кем. Жазу стилі, ақпаратты жеткізуі өте мықты. Сөйлемдері бір-біріне құйылып тұрады. Жеңіл ұйқасқа әуес емес. Қызыл сөзге құмартып, келсін-келмесін тіркес қолдана бермейді. Ақпаратты әңгімелейді.

Жақсы, айтарым басқа. Мен Есболат Айдабосынды жоғарыда айтқанымдай «Апта.kz»-тің жетекшісі және жүргізушісі ретінде білетінмін. Бертінге дейін солай қабылдадым. Алайда Ес ағамның жазушылығына бей-жай қараппын. Соңғы жарыққа шыққан «Ит тірлігі» кітабы шыққанда мойындадым. Мұхит Тоқтасынның «сенің мойындауың жетпей тұр еді» деп кекететіні бар. Бірақ бұған дейін журналист деп таныған Есболат Айдабосынды енді Төлен Әбдік, Дулат Исабековтердің қатарына жатқызамын. Менің мойындағаным ештеңені өзгерте қоймас. Дегенмен енді оның тағы бір шын оқырманы бар. Бір апта бұрын жаңа романы «Бүкірді» жіберген. Бұл кісінің мықтылығы да сол – сылдыр суы аз, қаламы қою. Жазғанын жүре-шала оқи алмайсың. Бастасаң, дендеп кіруің керек. «Әне оқимын, міне оқимын» деп жүріп, кешегі демалысымды соған арнадым.

Жетім құлын мен жетім бала. Ат пен адам тағдырын параллель өрген шығарма. Сәйгүліктің сыры мен сынын бұлай жаза алатын жазушы аз шығар бүгінде. Сын есімдерді қолданып сипаттағым келіп тұрған жоқ. Алайда оқиға аяқталмаса екен. Енді не болады деп алаңдап оқығаным рас. Оқып біткен соң осы шығарманың авторымен жақын араласатынымды ойлап, масаттанып қалдым.

“Бүкір”-қазіргі қазақ прозасындағы шоқтығы биік туындылардың бірі. Бұл шығарма тек жылқы мінезі мен атбегілік өнердің қыр-сырын ғана емес, адам жанының терең иірімдерін, қоғамдағы әлеуметтік теңсіздікті және рух пен материяның мәңгілік тартысын баяндайды. Автор тағдыр тәлкегіне түскен адам мен жануардың параллель өмірі арқылы оқырманға үлкен философиялық ой салады. 

Автор шығармада қазіргі қоғамның дертін де дөп басып суреттейді. «Қожайын» деп аталатын көлеңкелі кейіпкер арқылы билік пен байлықтың озбырлығын көрсетеді. Кедейдің жалғыз атына көз алартып, оны тартып алуға тырысқан ашкөздік адамдық қасиеттің азайғанының белгісі. Қоспаның өз атын қорғап Қырғызстан асуы, оны бояп жасыруы адалдық пен ар-намыстың жат жерде пана іздеуге мәжбүр болған қасіретін бейнелейді.

Қоспаның мінезіндегі өзгерістер шығарманың шарықтау шегі. Ол басында Бүкірді тек ақша табудың, баласын оқытудың құралы деп қараса, кейіннен ол атпен біртұтас болып кетеді. Аттың аяғы ақсағанда қарт жылқышыға баруы, оның өліміне қайғыруы, ақыры арақтан бас тартып, адамдық қалпына келуі-рухтың тазаруы. Қоспа тек атты баптаған жоқ, ол ат арқылы өз ішіндегі «Ердәулетті» тапты.

Шығарманың соңында Бүкірдің бәйге үстінде жоғалып кетуі-өте терең метафора. Бұл-жеңіліс емес, бұл- азаттыққа ұмтылыс. Таяқ жеп, қорлық көрген, бірақ бәрібір бәйгеден озып келген тұлпар бұл фәнидің ластығынан жоғары тұрды. Оның тұман ішіне еніп, қайтып оралмауы киенің өз мекеніне қайтуы.

Халық арасындағы «Тентек өзенінің бойынан көріпті», «Ақсақал жетектеп бара жатыр екен» деген сөздер аңыз бен ақиқаттың астасқан тұсы. Бұл-халықтың жақсылыққа, әділдікке деген сенімі. Асыл дүние ешқашан арам қолда қалмайды, ол міндетті түрде өз иесіне, өз бастауына қайтады.

«Бүкір» шығармасы оқырманды ойланбай қоймайтын туынды. Автор бізге сыртқы «бүкірлікке» қарап, ішкі сұлулықты жоғалтып алмауды ескертеді. Қоспа мен Қарагер бұл біздің қоғамдағы шеттетілген, бірақ рухы биік жандардың жиынтық бейнесі.

Бір апта бұрын “Бүкірді” оқыдым. Расында, жұрт айтса айтқандай-ақ бірден өзіне баурап алатын туынды. Тілі жатық. Берері мол. Әсіресе, ат пен адам болмысы дәл сипатталған екен. Түйгенім, кей жануарлар адамның өміріне бақ болып келеді. Немесе ғұмырына азық болар бір дүниені ұқтырады. Әйтеуір, бекер емес.

Бала күнімде ит, мысық, қояным болды. Ауылда туған соң жан-жануардың ортасында ойнап өстік. Сондықтан болар, “Бүкір” хикаятын оқығанда, бірінші кезекте назарым көпшілік айтатын Қоспаның күйзелісіне емес, Бүкір тұлпардың болмысына ауды. Жануарға жаным ашып, ол жүлдеге ілінсе өз атым бәйгенің алдынан келгендей қуанып отырдым. Бірақ, шығарманың соңына дейін кейіпкер ретінде ашылуын, бір сырдың жария болуын күттім. Әйтеуір, бір жұмбақ шешілуі керек деген сөз санамда сайрап тұрды. Сол ой әңгіме соңына дейін мойын бұрғызбай ұстап отырды. Автордың түпкі ойы да сол шығар деп топшыладым.

Роман жайлы бірер сөз. Бүкір – денесіндегі туабітті “кемістігіне” (бүкірлігіне) қарамастан, қанындағы тектілігі жібермей ақыры бәйгі алған рухты тұлпар. Тағдыр табыстырған иесі Қоспаның бағын ашты. Бас көтеріп, елге сөз айта алмайтын, маңайы “бүкір” еткен адамның түнек соңындағы жарық сәулесі болды. Сөйтті де, аққан жұлдыздай ғайыпқа еніп кете барды.

Орта есеппен адам өмірі 70-80 жыл деп алсақ, шығармадағы Қоспаның ғұмырында Бүкір ары кетсе 4-ақ жылын бірге өткізді. Соған қарамастан иесінің өмірін өзгертті. Еңкіш тартқан Ердәулеттің еңсесін тіктеді. Тұрмысы түзелгенінен бөлек, қалауына қарай қадам басуға болатынын көрсетіп, өзіне қымбат дүниелерді қорғауды үйретті.

Кейде біз жануарларды бағып жүрміз деп ойлаймыз, бірақ шын мәнінде олар біздің адамдық қасиетімізді түзеу үшін, жанымызды мейіріммен емдеу үшін жіберілген сый сияқты көрінеді. Соның дәлелін осы шығармадан көрдім. Айтарым, Бүкірді бір рет оқымау керек. Әр парақтаған сайын әр түрлі ой түйетінің анық.

Бесінші рет өткелі тұрған меценат байқауы еліміздегі ең айтулы әдеби байқаулардың бірі. Бұл жалпы әдебиетке үлкен қолдау. Жыл сайын шығармалар да сапасы артып, кемелдене түсуде. Биыл Жазушы Есболат Айдаболсынның "Бүкір" шығармасын аса бір қызығушылықпен оқыдым. Ат пен адам тағдырын қюластыра суреттеген сойы бөлек туындыны оқып, Қазақ әдебиетіне үлкен олжа салған шығарма қосылыпты деп шын қуандым. Жазушы Есболаттың бұрынғы жазған әдеби туындыларын оқып, риза боп жүретін оқырман ретінде қаламгердің тілі мен қиялына, көркемдік деңгейне тәнтімін. Жылқы тақырыбын жұтындырып, құлпыртып жазады. Жәй қызықтап жазбайды. Жанымен сезініп жазады.

Халқымыздың ата-баба әруағын разы етпей, тоналған, рухани кедейлерге айналып бара жатқанын, аманатқа қиянат жасауға даяр тұрар ұрпақтың бабасының қаны тамып, сүйегі қалған жерде ойсыз өмір сүріп жатқанын кейіпкердің арпалысы арқылы беретін бұл әңгіменің арқалар жүгі де, арқалатар жүгі де ауыр.

Шығарманың негізгі идеясын автор өзінің ерекше стилімен, көркем тілімен жеткізеді. «Қызыл шоқтай дарыған қазаққа тіл дарыған» демекші, қазақтың бар сүбелі сөздері мен тілдік оралымдарын, этнографизмдерді барынша көбірек қолданған.

Ұлттық сипат пен азаматтық әуен тұтастығы суреткердің тұлға, даралығына еш  нұқсан келтірмейді. Ұлттық сипат, азаматтық әуен ол – шындықты жазу, болашаққа ой тастау, халықтың бүгінгі жағдайы, заман сырын ашу мен қоғамдық, азаматтық мәселені толғау.

Е.Айдабосынның туған жер, атамекен туралы прозасының поэтикалық ерекшелігі аясында тұтастануы тұрғысында байқалады. Туған жердің әрбір перзентіне ыстық, әсем көрінетін келбеті, құбылыстары, қозғалыстары сол мекенге арналған әлеуметтік-азаматтық, отаншылдық көзқарастарымен сабақтастырыла ішкі сипаты мен сыны жанасымды жаңалық танытады.

Е.Айдабосынның – қазақ әдебиетіндегі жаңашылдық ұлттық сипаттағы прозасы көркемдік-жанрлық, эстетикалық қуаты жағынан қазақ әдебиетінен, жалпы халық мәдениетінен ерекше орын алатын ұлттық құндылық болып табылады. Қазақ прозасындағы ұлттық сипат, азаматтық әуен алдымен жазушының алғырлық пен сезімталдық, мөлдірлік пен сыршылдыққа толы шығармаларынан анық көрінеді. Лирикалық қаһарман – суреткердің өзі өмір сүрген ортаның, оның замандастарының типтік бейнесі.

Суреткер тек өз сезімін не болмаса кейіпкердің сезім-күйін танытып қана қоймайды, өз бойындағы ұлттық сипатты оқырман көкейіне де қондыра біледі. Оқырман жазушыға, жазушы оқырманға, айналады, бірге толғанады, бірге шабыттанады. Сондықтан да Е.Айдабосын прозасы үстіміздегі ғасыр бедерінде әдебиет майданынан лайықты орнын алар, ұлттық сипатты биікке көтерер талантты жазушы деуге толық негіз бар.

Әр шығарманың өзегі тағдыр ғой. «Бүкір» романының да өзегі осы екен. Екі кейіпкер, бірі ат, екіншісі адам. Екеуінің де тағдыры қиын. Екеуі де жетім. Екеуі де Бүкір. Мен автор болғанымда осы екеудің арасындағы психологиялық байланысты тағы да тереңдетіп, дамытар едім. Қоспа Бүкірге қарап өзін көретін, яғни өзінің егізін көргендей болғанда ғой деп ойлап қалдым. Шын мәнінде Қоспа өзімен өзі арпалысып жүрген адам. Оқымаған, сауатсыз. Бірақ адам болсам, балаларымды оқымысты қылсам деген ой оны үнемі қамшылап отырады. Өзінен мықтыларға деген аздап өкпесі бар, арақ ішеді күйінген кезде. Өз-өзімен арпалысады. Ішкі әлемі мазасыз. Оның жетімдігі, қоғамдағы орны, өз тағдырын, тіпті өзінің Қоспа деген жанама атын қабылдай алмауы – бәрі-бәрі психологиялық салмақ салады оған. Сондай күйзелістегі, өмірге өкпелі Қоспаға бүкір құнан келгендегі күйін автор жақсы суреттеген. Осы атқа бола әйелімен ұрсысады. Сонан әдеттегідей ауылға шапқылап барып, тағы да көшедегі стакандас достарымен арақ ішеді. Ауыл әкімдігінің кеңсесіне барып, кездескен адамдармен керілдеседі. Қоспаны бұл қыры әрине үлгі аларлық емес, бірақ өмірде мұндай кейіпкерлер көп екенін ескеріп автордың көркемдік шешіміне дау айтпайсың. Қоспа жаман да адам емес, оның баларамыды оқытсам деген асыл арманының өзі неге тұрады. Бүгінде балаларын қараусыз қалдырып жатқан сауатты, білімді, қалада тұратын көкек әкелердің қасында ауылда, мал соңында жүрген Қоспаның құны әлдеқайда артық. Бүкір де Қоспа секілді олпы-солпы жаратылыс. Сырттай кемтар саналғанымен, шын мәнінде ішінде бұла күш бар. Автор осылайша «кемшілік» ұғымының шартты екенін көрсетеді. Дарынның іште жасырын жататынын айғақтайды.Есболат ағаның осы бір шығармасынан кейін үлкен ой түйдім.Өзім де шығарма жазуды,жастарға үлгі болатын әр түрлі тағдырлары жазуды жөн көріп отырмын. Біздерге жол көрсетіп,үлгі болатын ағаларымыз аман болсын!
Instagram ссылка на этот отзыв

Жылқы – қазақ болмысының ажырамас бөлігі, еркіндік пен тектіліктің символы. «Жылқы мінезді халықпыз» деген сөз бекер айтылмағаны анық. Жылқы жайлы жазылған туындыларды оқуға тырысамын. «Бүкір» романы мен үшін ерекше әсер қалдырды. Авторы- Есболат Айдабосын. Шығармада тек бір аттың тағдыры ғана емес, тұтас бір дәуірдің, адам мен табиғаттың, адалдық пен қатыгездіктің күресі іспетті. Автор аттың тағдыры арқылы қоғамдағы әділетсіздік, адам бойындағы мейірім мен қатігездік сияқты қарама-қайшылықтарды шебер жеткізеді. Әсіресе, ат пен адам арасындағы байланыс әсерлі айтылған. Маған романның тілдік көркемдігі де қатты ұнады. Автор табиғатты, жылқының болмысын, оның жан дүниесін өте әсерлі, шынайы сипаттайды. Оқиға желісі бір сарынды емес, оқырманды үнемі қызықтырып, соңына дейін жетелейді. Кей тұстарда жүрекке ауыр тиетін сәттер болса да, ол шығарманың шынайылығын арттыра түседі. Әсіресе , Қоспаның қиын балалығы,екі үйдің ортасында шапқылап жүріп,шын есімін де білмеуі қиын тағдырын меңзейді. Әлділердің яки күштілердің Бүкір атты сонша аңдуы да қатыгез біздің қоғамның шынайы бейнесі.

Есболат ағаның “Бүкір” әңгімесі – көпқабатты мағынаға ие, символикалық әрі философиялық туынды. Шығармада бір қарағанда жылқы тағдыры суреттелгендей көрінгенімен, шын мәнінде адам өміріндегі әділетсіздік, қоғамдағы қатыгездік және тұлғаның ішкі күйзелісі терең ашылады. Автор қарагер құлын – Бүкір арқылы «кемшілік» ұғымының шартты екенін көрсетеді. Құлынның бүкір болып тууы немесе солай қабылдануы – табиғи кемістік қана емес, адамдардың оған тағатын үкімі, көзқарасы. Яғни, шығармадағы басты мәселе – физикалық ақауда емес, рухани соқырлықта. Әңгімеде Бүкір мен Қоспа бейнелері қатар өріліп, параллельдік тәсіл арқылы үлкен идея ұсынылады. Қоспаның өзі де қоғамда шетқақпай көрген, тағдыр тәлкегіне түскен адам. Оның “Қоспа” атануы – бөтен, артық адам дегенді білдіреді. Бұл атау оның ішкі әлеміне жара салып, өзін қоғамнан тыс сезінуіне себеп болады. Сол сияқты Бүкір де «жарамсыз», «кемтар» деген баға алып, толыққанды тіршілік иесі ретінде қабылданбайды. Автор осылайша адам мен жануар тағдырын ұштастырып, қоғамдағы бағалау өлшемдерінің әділетсіздігін әшкерелейді. Шығармадағы тағы бір маңызды қыр – ұлттық болмыс пен дәстүрдің көрінісі. Қарт жылқышы бейнесі арқылы қазақтың атбегілік өнері, жылқыға деген ерекше құрметі беріледі. Ол – тек кәсіп иесі емес, рухани құндылықтың сақтаушысы. Ал жаңа заман өкілдері, пайда мен есепке ғана негізделген көзқарас, керісінше, сол құндылықтарды әлсіретіп жатқандай әсер қалдырады. Бұл – дәстүр мен заман қақтығысының да көрінісі. “Бүкір” әңгімесі оқырманды терең ойға жетелейді: адамды сыртқы бейнесіне қарап бағалау қаншалықты дұрыс? Қоғам неге әлсізді қабылдамайды? Шығарма маған ерекше әсер қалдырды, себебі ол өмірдің ащы шындығын жасырмай көрсетеді. Автор қарапайым оқиға арқылы үлкен философиялық түйін жасайды. Менің ойымша, бұл шығарма – мейірім мен әділеттілікке шақыратын, әр оқырманның жүрегіне әсер ететін құнды туынды. Сондықтан Есболат ағаның бұл шығармасы жүлдеге әбден лайықты деп ойлаймыз.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

«Бүкір» романын оқығанда ішкі дүнием астаң-кестең болды. Бұл шығарманы жай ғана оқып шығу мүмкін емес, оны сезіну керек, бастан өткеру керек. Әр тарауы жанды қинайды, әр сөйлемі жүрекке салмақ салады. Кей сәттерде кітапты жауып тастағың келеді, бірақ бір күш қайта аштырады. Себебі бұл – шынайы өмірдің өзі.

«Бүкір» романын оқығанда жай ғана шығарма оқып отырғандай емес, бір тағдырды бастан өткергендей күй кештім. Әр беті жанымды қарып өтті. Кей тұстарында өзім де бүкірейіп қалғандай, арқамды белгісіз бір салмақ басқандай сезімде болдым. Бұл – автордың шеберлігі, оқырманды кейіпкерімен бірге азапқа да, төзімге де ортақтастыра алуы. Романдағы ең ауыр әсер – адамның емес, аттың қасіреті. Бүкір романы арқылы жылқының жан дүниесі соншалық терең берілгені сонша, оны жай жануар деп қабылдау мүмкін емес. Бүкір – тағдыр тәлкегіне түскен, бірақ мойымаған, керісінше иесіне серік бола білген асыл бейне. Оның бүкірейген жотасы, ауыр тағдыры – тек дене кемістігі емес, өмірдің ауыр жүгі секілді. Бәйгеде де, көкпарда да Бүкірдің мінезі ерекше ашылады. Бір жағынан – жүйріктік, екінші жағынан – төзім мен қайсарлық. Көкпар кезінде қозғалмай, шегедей қатып тұруы, ал керек сәтте құстай ұшып шығуы – нағыз шебер суреттелген көрініс. Бұл тек аттың емес, нағыз серіктің бейнесі. Шығармада реализм басым. Өмірдің ащы шындығы еш боямасыз берілген. Сонымен қатар, этнографиялық сипат, ұлттық болмыс, жылқыға қатысты терең таным – бәрі үйлесім тапқан. Теңеу, эпитет, метафораларға бай тіл оқырманды баурап алады. Эпостық сарын мен психологизм қатар өріліп, шығарманы одан сайын тереңдете түседі. Романның ең басты философиясы – махаббат. Бірақ ол ашық айтылмайды, әрекеттен көрінеді. Қоспаның қарапайым тіршілігіндегі мейірімі, балаларына деген үміті, Бүкірге деген жанашырлығы – бәрі үнсіз махаббаттың дәлелі. Сол арқылы шығарма адамдықтың, жан тазалығының шынайы бейнесін көрсетеді. «Бүкір» – жай ғана роман емес. Ол – өзіңмен бірге жүретін, ойландыратын, жүректі қозғалтатын туынды. Оқып болған соң да ұзақ уақыт санадан кетпейді.

Бұл шығарма маған өте ұнады, себебі онда қазақы өмір мен адам тағдыры жылқы арқылы өте әсерлі әрі шынайы көрсетілген. Автор әңгімені Тентек өзенінің тосын мінезінен бастап, бірден қызықтырып әкетеді. Көктемгі тасқын, аяқ астынан арнасынан асатын өзен және буырыл жорға мінген белгісіз қария бәрі бірге шығарманың басынан ақ бір жұмбақ, тылсым атмосфера тудырады. Ең қызығы осы құпия соңына дейін толық ашылмайды, сол арқылы оқырманды ойландырып қояды.

Шығармадағы негізгі оқиға қарагер құлынның, кейін Бүкір атанған жүйріктің тағдырымен байланысты. Оның қайдан пайда болғаны да, шын мәнінде кімнің құлыны екені де белгісіз болып қалады. Бірақ дәл осы белгісіздік оны ерекше етеді деп ойлаймын. Бүкір жай ғана ат емес, ол еркіндіктің, табиғаттың және тағдырдың бір белгісі сияқты. Оның өмірі арқылы адам мен табиғаттың байланысы, жануарға деген көзқарас жақсы көрсетілген.

Қарт жылқышының бейнесі де маған ерекше әсер қалдырды. Ол нағыз өз ісінің шебері, тәжірибесі мол адам. Басқалар Бүкірді бағаламай жатқанда, ол оның болашағын бірден байқайды. Осы арқылы автор бұрынғы дәстүр мен тәжірибенің қаншалықты маңызды екенін көрсеткен сияқты.

Ал Қоспа ең аянышты әрі шынайы кейіпкерлердің бірі. Оның жетім болып өсуі, өз орнын таба алмауы, ішкі жан күйзелісі қатты сезіледі. Өз аты Ердәулет болса да, ешкім оны солай атамауы да біртүрлі әсер қалдырады. Бірақ соған қарамастан, ол балалары үшін бәріне дайын әке ретінде көрінеді. Бүкірмен бірге жүргеннен кейін оның мінезі де өзгеріп, өмірге басқаша қарай бастайды.

Шығармада тек бір аттың тағдыры ғана емес, адамдардың өмірі, қоғамдағы мәселелер де көрініс тапқан. Сонымен қатар, автор кейбір оқиғаларды өте әсерлі суреттеп, оқырманға түрлі сезім сыйлайды. Кей жерлерінде мұң басым болса, кей тұстарында үміт байқалады. Оқиғаның баяу дамуы да ерекше әсер береді, себебі әр сәтті терең түсінуге мүмкіндік бар. Оқып отырып кейіпкерлермен бірге қуанып, бірге уайымдайсың. Осы жағынан шығарма жүрекке жақын әрі есте қаларлық деп ойлаймын.

Қорытындысында айтарым, бұл шығарма өте жақсы, мағынасы терең және оқырманды ойландыратын туынды екен.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы қазақ прозасындағы ерекше символизм мен шынайы ауыл өмірін астастырған терең туынды. Бұл мини роман тек бір аттың тағдырын емес, адам мен табиғаттың, адам мен жануардың арасындағы көзге көрінбейтін рухани байланысты бейнелейді. Ең алдымен, шығармадағы Бүкір бейнесі жай ғана «кемтар» жылқы емес. Ол тағдырдың тәлкегіне түскен, бірақ ішкі қуаты мен болмысы ерекше жаратылған жануар. Қарт жылқышының «бұл өзін өзі жарататын жүйрік» деген сөзі бекер емес. Автор осы арқылы табиғи еркіндік пен жасанды баптың арасындағы қайшылықты көрсетеді. Бүкірді байлап ұстағанда шаппай, еркіндікке жібергенде топ жаратыны соның дәлелі. Бұл жерде жазушы адамға да астарлап ой тастайды: шынайы қабілет еркіндікте ғана ашылады. Қоспа образы да өте әсерлі. Оның шын аты Ердәулет болса да, өмір бойы «Қоспа» атанып өтуі қоғамдағы шетқақпайлықтың символы. Жетімдігі, ішкі мұңы, өз орнын таба алмауы – бәрі Бүкірдің тағдырымен астасып жатыр. Екеуі де «кем» көрінгенімен, шын мәнінде өзгеше жаратылған. Қоспаның мінезінің өзгеруі, әсіресе қарт жылқышының өлімінен кейін рухани жаңғыруы шығарманың маңызды философиялық желісі.Шығармадағы мистикалық элементтер де ерекше әсер қалдырады. Буырыл жорға мінген ақсақалды қария уақыт пен кеңістіктен тыс тұрған тылсым бейне. Ол бірде құтқарушы, бірде жол көрсетуші секілді. Бүкірдің пайда болуы мен соңында ғайып болуы осы кейіпкермен байланыстырылып, оқырманды ойға қалдырады. Бұл қазақ дүниетанымындағы киелі жануар, аруақ, тылсым күш ұғымдарымен үндес. Сюжеттегі Тентек өзенінің өзі де символдық мәнге ие. Ол тағдыр, өмірдің тосын мінезі. Басында құлын тағдырын белгісіздікке салса, соңында Бүкірдің жоғалуына куә болады. Осылайша шығарма шеңберлі композициямен аяқталады. Шығарманың ең әсерлі тұсы финалы. Бүкірдің тұманға сіңіп ғайып болуы нақты жауап бермейді. Ол тірі ме, өлі ме белгісіз.
Facebook ссылка на этот отзыв

«Бүкір» – Есболат Айдабосын жазған терең мағыналы, ойландыратын мини роман. Шығармада адам тағдыры мен жылқы тағдыры қатар өріліп, бір-бірін толықтырып тұрады. Автор Қоспа мен Бүкірдің өмір жолын қатар суреттей отырып, қоғамдағы әділетсіздік, тағдырдың ауыр сынақтары және адамның ішкі рухани күші туралы маңызды ой тастайды.

Қоспа – өмір бойы қиындық көрген, жетімдіктің азабын тартқан кейіпкер. Оның шын аты Ердәулет болғанымен, ауыл ішінде оны ешкім солай атамайды. «Қоспа» деген аттың өзі оның қоғамнан шет қалғанын, «артық» адам ретінде қабылданғанын білдіреді. Анасының мейірімін сезінбей өсуі, нағашыларының қолында жалшылықта жүруі оның жан дүниесіне үлкен жара қалдырған. Соған қарамастан, ол өмірге ренжіп кетпей, балаларының болашағы үшін еңбек етеді. Оның басты арманы – балаларының өзі сияқты ауыр өмір сүрмеуі. Бұл қасиеті Қоспаны ерекше құрметтеуге лайық кейіпкер етеді.

Ал Бүкір – бастапқыда ешкімге керексіз, «ауру» деп танылған қарагер құлын. Оның тағдыры да Қоспаға ұқсас. Екеуі де қоғам тарапынан дұрыс бағаланбайды, екеуі де өз мүмкіндігін дәлелдеуге мәжбүр. Басында Қоспа Бүкірді менсінбей, тек пайда көзі ретінде қарастырады. Бірақ уақыт өте келе, әсіресе көкпардағы оқиғадан кейін, ол аттың шын қасиетін түсінеді. Бүкірдің жүйріктігі мен төзімділігі Қоспаның көзқарасын өзгертеді. Осы сәттен бастап олардың арасында ерекше байланыс қалыптасады.

Шығармадағы буырыл жорғаға мінген ақсақалды қария образы да ерекше әсер қалдырады. Бұл кейіпкер арқылы автор оқиғаға мистикалық реңк беріп, тағдыр мен табиғаттың тылсым байланысын көрсетеді. Құлынның қайдан пайда болғаны, оның шын мәнінде сол суға кеткен биенің төлі ме, әлде басқа ма – бәрі жұмбақ күйінде қалады. Бұл оқырманды терең ойға жетелейді.

Жалпы алғанда, «Бүкір» – тек бір адамның немесе бір аттың тағдыры емес, ол – қоғамның айнасы. Шығарма адамды сыртқы келбетіне қарап бағаламау керектігін, әрбір жанның ішінде үлкен күш бар екенін көрсетеді. Бұл туынды маған терең әсер қалдырды және ұзақ уақыт ойландырды.

«Бүкір» романы – адам мен табиғат, тағдыр мен еркіндік арасындағы байланысты терең ашып көрсеткен мазмұнды шығарма. Есболат Айдабосын бұл туындысында тек бір жылқының өмір жолын суреттеп қоймай, қарапайым адамның жан дүниесіндегі күрделі сезімдерді, оның ішкі қайшылығын, арманын және өмірге деген көзқарасын шебер жеткізеді. Шығармадағы Қоспа мен Бүкір бейнелері бір-бірімен тығыз байланысты. Екеуі де қоғамда өз орнын табуға тырысқан, бастапқыда бағаланбай, шеттетілген жандар.

Қоспаның жетімдік өмірі, өз есімінің өзі толық мойындалмауы, анасына деген іштей сағынышы оның жүрегінде жазылмас жара қалдырады. Ол өзін үнемі «артық» сезінеді, қоғамға қажетсіз адамдай көреді. Ал Бүкір де дәл сондай тағдырды бастан кешеді. Оны алғашында «бүкір», «кемтар» деп бағалап, жүйрік аттардың қатарына қоспайды. Бірақ уақыт өте келе оның бойындағы ерекше қасиеттер ашылып, нағыз жүйрік екені дәлелденеді. Бұл жерде автор сыртқы кемшілік әрдайым әлсіздік емес екенін, керісінше, оның артында үлкен күш жатуы мүмкін екенін көрсетеді.

Қарт жылқышы образы шығармада ерекше орын алады. Ол – дәстүрдің, даналықтың, тәжірибенің символы. Оның Бүкір туралы айтқан ойлары терең философиялық мәнге ие. «Өзін өзі жарататын жануар» деген пікірі арқылы автор әр адамның өз жолы, өз болмысы бар екенін жеткізеді. Яғни, ешкімді күштеп өзгертуге болмайды, әркім өз табиғатымен құнды.

Шығармадағы ең әсерлі сәттердің бірі – Бүкірдің соңғы бәйгіде жоғалып кетуі. Бұл көрініс оқырманға үлкен ой салады. Бүкірдің белгісіз бағытқа кетуі – еркіндіктің, тағдырдың және түсініксіз құбылыстардың символы. Автор бұл арқылы өмірдің әрдайым нақты жауап бермейтінін көрсетеді.

Жалпы, «Бүкір» романы – адамға өзін тануға, өмірдің мәнін түсінуге, сыртқы емес, ішкі қасиеттерді бағалауға үйрететін терең әрі әсерлі шығарма.

«Бүкір» шығармасы – адам тағдыры, қоғам көзқарасы және ішкі рухтың беріктігі туралы терең ой салатын әсерлі туынды. Шығармада басты кейіпкердің сыртқы кемістігі арқылы адамдардың ішкі әлемі, олардың мейірімі мен қатыгездігі, түсінігі мен немқұрайлылығы айқын көрінеді. Автор «бүкір» бейнесін тек дене кемістігі ретінде ғана емес, қоғамдағы әділетсіздік пен түсінбеушіліктің символы ретінде шебер қолданады. Осы арқылы туындының әлеуметтік мәні күшейіп, оқырманды терең ойға жетелейді.

Туындыны оқығанда ең алдымен қоғамдағы стереотиптер туралы ойға қаласың. Кейіпкерге деген адамдардың көзқарасы оның шынайы болмысын емес, сыртқы бейнесін ғана бағалайтынын көрсетеді. Бұл – бүгінгі күнде де өзекті мәселе. Автор оқырманды сыртқы келбетке қарап баға бермеуге, адамның жан дүниесіне үңілуге шақырады. Осы арқылы шығарма үлкен тәрбиелік мәнге ие болып, әрбір адамға мейірімді болудың маңызын еске салады.

Шығармадағы ең әсерлі тұстардың бірі – кейіпкердің ішкі әлемінің байлығы мен сезімталдығы. Ол қоғамнан көрген қысым мен мазаққа қарамастан, адамгершілік қасиетін жоғалтпайды. Бұл оның рухани күшінің мықтылығын көрсетеді. Оқырман кейіпкерге жанашырлық танытып қана қоймай, оның сабырынан, төзімінен үлгі алады. Автор кейіпкер тағдыры арқылы «шын сұлулық – жүректе» деген ойды жеткізіп, оқырманның жүрегіне әсер етеді.

Автордың тілі қарапайым әрі әсерлі. Артық суреттеулерсіз-ақ кейіпкердің күйзелісі мен үмітін сезіндіре алады. Шығарманың атмосферасы оқырманды бірден баурап, соңына дейін ойландырып отырады. Психологиялық сипаттаулар өте шынайы берілгендіктен, кейіпкердің жан дүниесі оқырманға жақын әрі түсінікті болып көрінеді.

Менің ойымша, «Бүкір» – қоғамдағы адамгершілік құндылықтарды қайта ойлауға итермелейтін маңызды шығарма. Ол мейірім, түсіністік, жанашырлық, төзімділік сияқты қасиеттердің маңызын еске салады және әр адамға өз көзқарасын қайта қарауға мүмкіндік береді. Бұл туынды оқырманды терең толғандырып, адамды сыртқы бейнесіне қарап бағаламау керек деген маңызды оймен аяқталады.

«Бүкір» шығармасы - сырттай қарағанда жылқы тағдыры мен ауыл өмірін суреттейтін қарапайым туынды сияқты көрінгенімен, шын мәнінде адам жанының ең терең қабаттарын қозғайтын философиялық шығарма. Бұл шығармада тек бір аттың немесе бір адамның өмірі ғана емес, қоғамдағы әділетсіздік, жалғыздық, тағдырмен күрес, үміт пен ішкі күш сияқты күрделі тақырыптар кеңінен көрініс табады. Оқырман ретінде мен бұл шығарманы оқи отырып, тек оқиға желісін бақылап қана қоймай, кейіпкерлермен бірге өмір сүргендей әсер алдым. Алғашында қарапайым ауыл өмірі мен жылқы туралы әңгіме сияқты көрінгенімен, тереңіне үңілсең, мұнда адам тағдыры, жалғыздық, әділетсіздік және үміт сияқты үлкен тақырыптар қозғалады. Әсіресе Қоспаның өмірі жүрекке қатты тиеді. Оның жетім болып өсуі, өз атын өзі іздеуі, балаларын адам қылсам деген арманы -бәрі шынайы әрі ауыр.

Бүкір атты жылқы да жай ғана жануар емес, ол Қоспаның ішкі күйінің, тағдырының бір көрінісі сияқты. Екеуі де «кем» деп саналған, бірақ шын мәнінде ішкі күші өте мықты. Бүкірдің бәйгеде топ жарып, бірақ соңында ғайып болуы - өмірдің әділетсіздігін де, бір жағынан тылсым күштің бар екенін де көрсетеді.

Маған шығармадағы мистикалық элементтер де ұнады. Буырыл жорға мінген қарияның пайда болуы оқиғаға жұмбақтық қосады. Бұл кейіпкер тағдырдың немесе басқа бір тылсым күштің символы сияқты көрінді.

Жалпы, шығарма адамға ой салады: кейде қоғам «жарамсыз» деп санаған нәрсенің ішінде үлкен күш жатады. Сондай-ақ, әр адам өз тағдырымен күресіп, өз жолын табуы керек екенін көрсетеді.

Қорытындылай келе, «Бүкір» - терең мағыналы, эмоционалды және философиялық шығарма. Ол оқырманды бейжай қалдырмайды. Әр оқыған сайын жаңа ой, жаңа сезім береді. Менің ойымша, мұндай шығармалар адамды рухани байытып, өмірге деген көзқарасын өзгертеді. Сондықтан бұл туындыны әрбір адам оқып, өзіне қажетті мағынаны табуы керек.

«Букір» шыгармасы - адам болмысынын, курделілігін, когамдаты аділетсіздік пен адамнын ішкі жан дуниесін терен, бейнелейтін туынды. Шыгармаданы басты кейіпкердін сырткы кемістігі онын ішкі алеміне де асер етіп, когамнан шеттетілуіне себеп болады. Автор осы аркылы адамнын сырт келбетіне карап бага берудін кате екенін керсетеді. Басты кейіпкердін тандыры окырманга ерекше эсер калдырады. Ол тек физикалык, турыдан гана емес, рухани жатынан да ауыр сынактарга тап болады. Когам тарапынан мейірім мен тусіністіктін, болмауы онын, жалыздытын кушейтеді. Бул жерде автор адамдар арасындаты катыгездік пен немкурайлылыкты сынга алады. Сонымен катар, кейіпкердін ішкі жан дуниесіндегі кайшылыктар мен сезімдер шынайы суреттелген. Шыгармада адамгершілік, мейірімділік, кабылдау сиякты манызды кундылыктар котеріледі. Автор окырманды ойландыруга жетелейді: біз айналамыздаты адамдарна каншалыкты эділ караймыз? Сырткы ерекшеліктеріне карап оларды багаламаймыз ба? Осы сурактар аркылы шы арма терен философиялык, манге ие болады. Менін ойымша, «Букір» шыгармасынын, басты идеясь — эр адамды кандай болса да кабылдау жане оган тусіністікпен карау. Бул туынды бугінгі когам ушін де озекті. Себебі казіргі кезде де адамдар арасында сырткы келбетке байланысты кемсіту жадайлары кездеседі. Сондыктан шы арма тарбиелік мані жогары, окырмана улкен ой салатын туынды деп есептеймін. Сонымен катар, шыгармада кейіпкердін ішкі алемінін біртіндеп езгеруі де айкын корінеді. Ол бастапкыда когамнан шеттеп, ез-езіне сенімсіз болып корінгенімен, уакыт оте келе озінін, адамдык касиеттерін жогалтпауга тырысады. Бул онын, рухани кушінін белгісі. Автор осы аркылы адамнын сырткы жадайна карамастан, ішкі жан дуниесін таза сактай алатынын керсетеді. Шыгармадаты тіл керкем эрі асерлі. Автор кейіпкердін сезімдерін, ойларын бейнелеуде керкем эдеби тасілдерді шебер колданган. Эсіресе, кейіпкердін жалыздык, сэттері мен кма деген козкарасы окырманга терен ой салады.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

«Бүкір» романы туралы ой-толғау: Рухани жаңғыру мен қоғамдық кеселдің бетпердесі

Соңғы уақытта қолыма түскен ерекше шығармалардың бірі – «Бүкір» романы болды. Шынын айтсам, кітапты парақтай бастағаннан-ақ автордың баяндау мәнері мен кейіпкерлер тағдырының шиеленісі мені бірден баурап алды. Бұл тек көркем туынды емес, бұл – қазіргі қоғамның айнасы, адам жанының терең иірімдеріне бойлататын рухани саяхат іспетті.

Шығарманың аты айтып тұрғандай, «Бүкір» символизмі мұнда үлкен рөл атқарады. Менің түсінігімде, бұл тек физикалық дене бітімінің кемістігі емес, бұл – біздің ішіміздегі үрейлердің, өтіріктердің, сатқындық пен пендешіліктің символы. Автор адамның сыртқы келбетіне қарап емес, оның ішкі әлеміндегі «бүкірлікті» қалай жеңетінін немесе соған қалай бой алдыратынын шебер суреттеген. Басты кейіпкердің басынан кешкен қиындықтары, қоғамның оған деген көзқарасы және оның өз-өзін іздеу жолындағы арпалысы оқырманды бей-жай қалдырмайды.

Романды оқи отырып, біз күнделікті өмірде мән бере бермейтін маңызды құндылықтар туралы ойланамыз. Адамгершілік, адалдық, махаббат пен кешірім – бұл ұғымдар шығармада өте нәзік әрі терең өрілген. Кейде біз өзгелердің мінін тез көргішпіз, бірақ өз бойымыздағы рухани мүгедектікті байқамай жатамыз. «Бүкір» романы дәл осы мәселені ашып көрсетіп, әрбір оқырманға «Мен кіммін? Менің жаным таза ма?» деген сұрақ қойғызады.

Шығарманың тілі бай, суреттеулері өте қанық. Жазушының сөз саптасы оқырманның көз алдына әрбір эпизодты кино секілді әкеледі. Бұл туындының «Меценат» жобасына қатысып жатқаны өте орынды деп есептеймін. Себебі, біздің әдебиетімізге дәл осындай психологиялық тереңдігі бар, заманауи мәселелерді қозғайтын сапалы проза өте қажет.

Қорыта айтқанда, «Бүкір» – жай ғана оқып шығатын кітап емес, ол ойланатын, түйсінетін дүние. Егер сіз шынайы сезімдер мен өмірлік философияны іздесеңіз, бұл романды міндетті түрде оқуға кеңес беремін. Біздің бойымыздағы бүкірліктерді тек шындық пен мейірім ғана түзей алатынын осы кітап тағы бір мәрте дәлелдеп берді. Авторына шығармашылық табыс тілеймін!

#Бүкір #Роман #Әдебиет #Mecena

Есболат Айдабосынның Бүкір шығармасы сырт қарағанда жай ғана жылқы мен ауыл өмірі туралы баяндау сияқты көрінеді, бірақ оның терең астарында адам тағдыры, жалғыздық, қоғамға сыймау мен дәстүр мен қазіргі өмір арасындағы қақтығыс жатыр. Бүкір — сырттан кемшілікке ұқсас, бағаланбаған ат, бірақ оның ерекше жүйрік екені біртіндеп ашылады. Автор бұл арқылы адамның немесе жануардың сыртқы бейнесіне қарап бағалаудың шындыққа жатпайтынын көрсетеді. Бүкірдің жүйріктігі, мінезі мен ойнақтылығы оның сыртқы кемістігінен әлдеқайда маңызды екенін оқырманға дәлелдейді.

Қоспа бейнесі шығарманың эмоционалды орталығы. Бала күнінен махаббат көрмей, өз атына бөтен болып өскен ол алғашқыда қоғамда өз орнын таба алмайды. Оның тағдыры Бүкірдің тағдырымен параллель: екеуі де алғашында бағаланбайды, бірақ ішкі күші мен ерекше қабілеті зор. Қоспаның балаларға деген қамқорлығы, адалдығы мен әділдігі, сондай-ақ өз атын кеш білгенімен, оның өзіне сенімін жоғалтпай, қиындыққа төтеп беруі оқырманға әсерлі көрініс береді. Бұл шығармадағы адамдық қасиеттер мен шыдамдылық, жауапкершілік пен батылдық туралы ой тудырады.

Мистикалық элементтер туындыға ерекше реңк береді. Буырыл жорға мінген қарияның бейнесі, тіпті Бүкірдің ғайып болуы оқырманның қиялын белсенді қолдануға мүмкіндік береді. Әр көрініс оқырманға жұмбақ әлемге енуге, әр оқиғаның астарында жасырылған мәнді табуға шақырады. Бұл шығарманың ашық финалы философиялық ой тудырып, әркімнің өз қорытындысын шығаруға жағдай жасайды.

Шығарма жеңіл тілмен жазылғанымен, кейіпкерлердің ішкі әлемін сезінуге көмектеседі. Әр эпизод, әр диалог олардың мінезі мен өмірлік тәжірибесін ашады. Жазушы адамның тағдыры мен жануар арасындағы байланысты, батылдық пен әділдіктің күресін нәзік бейнелеп, оқырманға терең эмоция сыйлайды. “Бүкір” — тек оқып қана қоймай, сезінуді, кейіпкерлермен бірге өмір сүруді талап ететін, ойландыратын терең туынды. 

«Бүкір» шығармасы – адам тағдыры мен қоғамдағы көзқарас мәселесін терең қозғайтын әсерлі туынды. Бұл шығармада автор адамның сыртқы келбеті арқылы қоғамдағы әділетсіздік пен адамдардың бір-біріне деген қатынасын шынайы бейнелейді. Басты кейіпкердің бүкір болуы – тек физикалық ерекшелік қана емес, сонымен қатар қоғамдағы адамдардың қалыптасқан стереотиптерін көрсететін маңызды белгі сияқты. Өкінішке қарай, көп жағдайда адамдар біреуді оның мінезіне, адамгершілігіне немесе ішкі жан дүниесіне қарап емес, ең алдымен сыртқы бейнесіне қарап бағалайды. Ал бұл – үлкен қателік. Себебі адамның шынайы болмысын сыртқы келбетпен өлшеу мүмкін емес. Шығармадағы кейіпкердің өмір жолы оқырманды еріксіз ойландырады. Ол қоғам тарапынан түсінбеушілік пен ауыр көзқарасты жиі сезінеді, кейде өзін жалғыз сезінетіндей әсер қалдырады. Бірақ соған қарамастан оның жан дүниесі, адамдық қасиеттері мен сезімдері басқа адамдардан еш кем емес екенін байқаймыз. Автор осы арқылы адамгершілік, мейірімділік және өзара түсіністік сияқты құндылықтардың қаншалықты маңызды екенін көрсеткісі келгендей. Әсіресе қоғамда әртүрлі адамдар бар екенін түсініп, оларды құрметтеу қажеттігі анық байқалады. Бұл шығарманы оқи отырып, мен адамдарға тек сыртқы келбетіне қарап баға беруге болмайтынын тағы бір рет түсіндім. Әр адамның өз тағдыры, өз өмір жолы және өз күресі бар. Кейде бір адамның жүрегінде қаншалықты ауыр сезімдер мен қиындықтар жатқанын біз байқамаймыз да. Сондықтан адамдарға жанашырлықпен қарап, олардың ішкі әлемін түсінуге тырысу өте маңызды. Жалпы алғанда, «Бүкір» шығармасы адамгершілік пен мейірімділіктің қаншалықты маңызды екенін, сыртқы келбетке емес, адамның ішкі болмысына мән беру керектігін еске салады. Бұл туынды оқырманды ойландырады, қоғамдағы стереотиптерге сын көзбен қарауға үйретеді. Сондықтан әрбір адамға түсіністікпен қарап, жанашырлық таныту – біздің күнделікті өмірімізде аса қажет қасиет деп ойлаймын.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – адам өмірі мен табиғаттағы тіршілік иесінің тағдырын қатар өрбіте отырып, терең мағына беретін көркем туынды. Автор бұл шығарма арқылы қоғамдағы сыртқы белгілерге қарап үкім шығару сияқты үстірт түсініктерді сынайды. Бастапқыда «кемістігі бар» деп қабылданған Бүкірдің кейін нағыз жүйрікке айналуы – адамның да, жануардың да шынайы болмысы бірден ашыла бермейтінін көрсетеді. Маған әсіресе Қоспа кейіпкерінің тағдыры ерекше әсер етті. Оның өмір жолы ауыр, бала күнінен мейірім мен қамқорлықты толық көрмеген. Соған қарамастан ол өз бойындағы адамдық қасиеттерін сақтап қала алған. Қоспаның бүкірейіп жүруі тек дене пішіні ғана емес, оның ішкі жан дүниесіндегі ауыртпалықтың белгісі сияқты көрінеді. Оның өз есімін жатсынып, өзін толық қабылдай алмауы – адамның өзіндік болмысын іздеу мәселесін терең ашады. Бұл мені де ойландырып, әр адамның ішкі әлемі қаншалықты күрделі екенін түсінуге жетеледі. Бүкір мен Қоспаның өмірі бір-біріне ұқсас өрбиді. Екеуі де алғашында бағаланбайды, қоғам тарапынан елеусіз қалады. Алайда уақыт өте келе олардың шынайы мүмкіндігі көріне бастайды. Бүкірдің байлауда тұрған кезде әлсіз көрініп, ал еркіндікке шыққанда ерекше жүйрік болуы – шығарманың негізгі идеяларының бірі. Менің ойымша, автор осы арқылы адам еркін жағдайда ғана толық дамып, өз қабілетін аша алатынын жеткізеді. Шығармадағы буырыл жорға мінген қария бейнесі ерекше символдық мәнге ие. Ол – тылсым күштің, тағдырдың немесе рухани бағыт берушінің белгісі секілді. Оның пайда болуы оқиғаға жұмбақ сипат беріп, шығарманың мәнін тереңдете түседі. Әсіресе соңында Бүкірдің ғайып болуы – өмірдегі кейбір құбылыстардың түсіндіруге келмейтінін аңғартады. Жалпы алғанда, бұл шығарма маған терең әсер қалдырды. Ол адамды шыдамдылыққа, түсіністікке және әрбір жанның ішкі мүмкіндігіне сенуге шақырады. Сонымен қатар, сыртқы көрініске алданып қалмай, әр нәрсенің мәнін тереңірек түсінуге үйретеді.
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – адам мен жануар арасындағы ерекше байланысты, тағдыр мен төзімділікті терең суреттейтін әсерлі туынды. Бұл шығармада тек бір жүйрік аттың тағдыры ғана емес, сонымен бірге қарапайым ауыл адамы Қоспаның өмірі, оның арманы мен күресі бейнеленеді.

Шығармадағы Бүкір атты қарагер – сырт көзге кемістігі бар, бүкір болып туған тай. Көпшілік оны әлсіз, жарамсыз деп ойлайды. Бірақ уақыт өте келе оның ерекше қасиеті мен жүйріктігі байқалады. Бұл арқылы автор адамның немесе жануардың сыртқы кемшілігі оның шынайы мүмкіндігін анықтай алмайтынын көрсетеді. Керісінше, шыдамдылық, ерік-жігер және дұрыс күтім кез келген қиындықты жеңуге мүмкіндік береді.

Қоспа бейнесі де өте әсерлі. Ол – тағдырдың талай қиыншылығын көрген қарапайым адам. Жетім өсіп, өмір бойы ауыр еңбек еткенімен, балаларының болашағы үшін күреседі. Оның Бүкірге деген көзқарасының біртіндеп өзгеруі, атты түсіне бастауы – адам бойындағы мейірім мен жауапкершіліктің көрінісі. Бастапқыда Бүкірді жай ғана пайда үшін ұстаса, кейін оны шын мәнінде бағалай бастайды.

Шығармада мистикалық элементтер де кездеседі. Әсіресе буырыл жорға мінген ақсақалды қария бейнесі оқиғаға жұмбақтық береді. Бұл кейіпкер арқылы автор табиғаттың, тағдырдың немесе тылсым күштің бар екенін меңзейтіндей әсер қалдырады.

«Бүкір» романы – тек ат туралы шығарма емес. Бұл – адам тағдыры, арман, намыс және сенім туралы терең ой салатын туынды. Шығарманы оқи отырып, әр адам өз өміріндегі қиындықтарды жеңу үшін сабыр мен табандылықтың қаншалықты маңызды екенін түсінеді. Сонымен қатар шығарма адам мен табиғаттың үйлесімін де көрсетеді. Автор жылқыны қазақ мәдениетінің маңызды бөлігі ретінде бейнелейді. Бүкірдің тағдыры арқылы адалдық, еркіндік және рухани күш туралы терең ой тастайды. Сондықтан бұл шығарма оқырманға үлкен әсер қалдырады деп ойлаймын.

«Бүкір» – мазмұны жағынан шағын болғанымен, идеялық салмағы ауыр шығарма. Оқиға Қоңыртөбе маңындағы Тентек өзенінің тосын тасуымен басталуы тегін емес. Бұл – өмірдің тұрақсыздығын, тағдырдың күтпеген бұрылыстарын білдіретін символ. Автор табиғат пен адам болмысын қатар өрбітіп, олардың арасындағы көрінбейтін байланысты көрсетеді.

Шығармадағы Бүкір бейнесі – тек жылқының тағдыры емес, «өзгеше жаратылған» жандардың жиынтық образы. Бастапқыда оны бүкір, жарамсыз деп шеттету – қоғамның сыртқы белгіге қарап баға беруінің көрінісі. Алайда дәл сол «кемшілік» оның ерекшелігіне, даралығына айналады. Бұл жерде автор «құндылықты уақыт пен таным анықтайды» деген ойды жеткізеді.

Қоспа – әлеуметтік және психологиялық тұрғыдан өте терең кейіпкер. Оның «қосымша адам» ретінде қабылдануы, өз есімінен айырылуы – тұлғалық дағдарыстың айқын белгісі. Ол өзін дәлелдеуге тырысқанымен, қоғам оған мүмкіндік бермейді. Бірақ Бүкір арқылы Қоспа өз болмысын қайта табады. Яғни ат – оның ішкі «менінің» айнасы.

Қарт жылқышы образы – дәстүр мен тәжірибенің символы. Ол Бүкірді бірден танып, оның табиғатын дұрыс бағалайды. Ал жас атбегілер мен дәрігерлердің қателесуі – қазіргі білім мен дәстүрлі танымның қайшылығын көрсетеді. Автор осы арқылы ұлттық тәжірибенің маңызын айқындайды.

Мистикалық элементтер, әсіресе буырыл жорға мінген қария – шығарманың философиялық қабатын тереңдетеді. Ол нақты кейіпкерден гөрі тағдырдың, киенің бейнесі іспетті. Оның араласуы арқылы оқиға реализм шеңберінен шығып, аңыздық сипатқа ие болады.

Шығарманың финалы ерекше әсер қалдырады. Тұман ішінде жоғалған Бүкір – еркіндікке кеткен, адам қолынан тыс кеткен рухтың белгісі. Ол енді жай ат емес, аңызға айналған бейне. Бұл аяқталу оқырманға дайын жауап бермей, ойлануға мүмкіндік қалдырады.

Жалпы, «Бүкір» – адам тағдыры, қоғам бағасы және ішкі еркіндік туралы терең философиялық шығарма. Автор қарапайым оқиға арқылы үлкен әлеуметтік және рухани мәселелерді көтеріп, оқырманды өзін және айналасын қайта ой елегінен өткізуге жетелейді.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – терең философиялық ойға құрылған, адам жанының қасіреті мен тағдырдың тылсым сырын шебер суреттеген ерекше туынды. Шығармада автор адам мен жануар тағдырын қатар алып, олардың өмір жолындағы ұқсастықтарды әсерлі түрде көрсетеді. Негізгі идеялардың бірі – қоғамның адамды не жануарды сыртқы бейнесіне қарап бағалауы, ал шынайы қадірі мен қабілетін кеш түсінуі. Бүкір аттың алғашында «кемтар», «жарамсыз» саналып, кейін нағыз жүйрікке айналуы – осы ойдың айқын дәлелі.

Маған шығармадағы Қоспа бейнесі ерекше әсер етті. Ол – тағдыр тауқыметін ерте тартқан, жетімдіктің зарын көрген, бірақ жүрегіндегі мейірім мен адамдық қасиетін жоғалтпаған кейіпкер. Оның бүкірейіп жүруі тек дене кемістігі емес, өмірдің салған рухани салмағының белгісіндей көрінеді. Қоспаның өз аты – Ердәулетті қабылдай алмай, «Қоспа» атанып кетуі оның ішкі жан жарасын, өзін-өзі іздеу мәселесін терең ашады. Бұл арқылы автор адамның қоғамдағы орны мен өзінің шынайы болмысын табу жолындағы күресін көрсетеді.

Қоспа мен Бүкірдің тағдыры бір-бірімен астасып жатыр. Екеуі де шетқақпай көрген, бағаланбаған, бірақ ішкі қуаты мен табиғи болмысы мықты жандар. Әсіресе Бүкірдің байлауда тұрғанда шаппай, еркіндікке шыққанда ғана шын жүйрікке айналуы өте символикалық. Бұл – адам да еркіндік пен сенім болғанда ғана өз мүмкіндігін толық аша алатынын білдіреді.

Шығармадағы буырыл жорға мінген ақсақалды қария бейнесі де маған ерекше әсер қалдырды. Менің ойымша, ол – жай ғана кейіпкер емес, тағдырдың, киенің, тылсым күштің символы. Оның әр көрінісі шығармаға жұмбақтық пен тереңдік береді.

Жалпы, «Бүкір» – адамды сыртқы көрінісіне қарап бағаламауға, әрбір жанның ішкі әлеміне үңілуге, сабыр мен сенімнің маңызын түсінуге үйрететін тағылымды шығарма. Бұл туынды маған әр адамның өз жолы, өз шабысы бар екенін ұқтырды.

Бүкір – адам тағдыры мен жан дүниесінің терең иірімдерін ашатын ерекше туынды. Есболат Айдабосын бұл шығармада сырт көзге кемшілік болып көрінетін қасиеттердің шын мәнінде күшке айналатынын көрсетеді. Шығармадағы Қоспа мен Бүкір бейнелері бір-бірімен тығыз байланысты. Қоспа – өмірдің ауыртпалығын көрген, өзін қоғамнан шет сезінетін жан. Ал Бүкір – бүкір болғанына қарамастан, ерекше жүйрік ат. Екеуінің тағдыры ұқсас: екеуі де алғашында бағаланбайды, кемсітіледі. Бірақ уақыт өте келе олардың шынайы болмысы ашылып, өз құндылығын дәлелдейді. Автор Бүкірдің еркіндікте ғана шапқанын көрсету арқылы адамның да еркіндікке мұқтаж екенін аңғартады. Қоспа да осыны түсініп, рухани тұрғыдан өзгереді. Ол ашу-ыза мен күйзелістен арылып, өмірге басқа көзқараспен қарай бастайды. Шығармадағы мистикалық элементтер – буырыл жорға мінген қария мен Тентек өзені – өмірдің тылсым сырларын білдіреді. Бүкірдің жұмбақ түрде жоғалуы да оқырманға терең ой салады: кейбір құбылыстарды ақылмен емес, жүрекпен түсіну керек. Қорытындылай келе, «Бүкір» – адамның ішкі күшін, тағдырмен күресін және өзін табу жолын бейнелейтін туынды. Бұл шығарма әр адамға өз болмысын бағалауды үйретеді. Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – адам мен табиғат, жануар мен адам арасындағы ерекше байланысты терең бейнелейтін туынды. Шығармада басты кейіпкер Қоспа мен Бүкір атты жылқының тағдыры арқылы өмірдің мәні, адалдық, тағдыр және рухани байланыс мәселелері қозғалады. Бүкір – жай ғана ат емес, ол – иесінің жан дүниесін түсінетін, оның ішкі күйін сезіне алатын ерекше жаратылыс. Қоспа үшін Бүкір – серік, дос, тіпті өмірінің бір бөлшегі. Автор жылқының бейнесін суреттеу арқылы қазақ халқының жылқыға деген ерекше құрметін, оның мәдениеттегі орнын көрсетеді. Шығармада мистикалық элементтердің болуы оқырманды терең ойға жетелейді. Ақсақалды қария бейнесі арқылы автор өмір мен өлім, өткен мен бүгін арасындағы байланысты меңзейді. Бұл кейіпкер шығарманың философиялық мәнін арттырып, оқырманға рухани толғаныс сыйлайды. «Бүкір» шығармасының негізгі идеясы – адам мен жануар арасындағы сенім мен түсіністік...
Осы пікірге Facebook-сілтеме
Осы пікірге Instagram-сілтеме

«Бүкір» романы – адам тағдыры, қоғамдағы әділетсіздік және ішкі жан дүниенің қайшылығын терең бейнелейтін әсерлі туынды. Автор басты кейіпкердің өмір жолы арқылы оқырманды тек сыртқы оқиғалармен ғана емес, адамның ішкі күйзелісімен де таныстырады. Романдағы басты кейіпкердің «бүкір» болуы тек физикалық ерекшелік емес, ол – қоғамның оған деген көзқарасының символы. Яғни, адамдардың сыртқы келбетке қарап бағалауы, әділетсіз қарым-қатынасы көркем түрде ашылады.

Шығармада адамгершілік, төзімділік, үміт сияқты маңызды құндылықтар кеңінен қозғалған. Кейіпкердің өмірдегі қиындықтарға мойымай, өз орнын табуға ұмтылуы оқырманға үлкен ой салады. Сонымен қатар, романдағы оқиғалар шынайы өмірге жақын, сондықтан әрбір оқырман өз өмірінен ұқсастық таба алады. Автордың тілі көркем, бейнелі, кей жерлерде өте әсерлі суреттеулер арқылы оқырманды терең ойға жетелейді. Кейіпкерлердің психологиялық портреттері анық берілген, олардың әрқайсысы өмірдің бір шындығын көрсетеді. Бұл роман тек бір адамның тағдыры емес, ол – тұтас қоғамның көрінісі. Сонымен қатар, «Бүкір» романы – тәрбиелік мәні зор, ойландыратын, адамға рухани әсер ететін шығарма. Мұндай туындылар адамды мейірімділікке, түсіністікке шақырады. Сондықтан бұл романды әрбір оқырман оқып, одан өзіндік сабақ алуы тиіс деп ойлаймын. Романдағы оқиғалар бір-бірімен тығыз байланысып, кейіпкердің мінез-құлқының қалыптасуына әсер етеді. Оның бойындағы қайсарлық, төзімділік, үміт сезімі ерекше әсер қалдырады.

Қиындықтарға қарамастан, ол өмір сүруге деген құлшынысын жоғалтпайды. Бұл – кез келген адамға үлгі боларлық қасиет. Қорытындылай келе, «Бүкір» романы – адамгершілік құндылықтарды дәріптейтін, тәрбиелік мәні жоғары шығарма. Бұл туынды әр адамға қоғамдағы көзқарасын қайта қарауға, өзгелерге мейірімді болуға шақырады. Осындай шығармалар әдебиеттің құндылығын арттырады деп есептеймін.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – адам тағдыры мен табиғат тылсымын, жылқы мінезі мен қазақы болмысты терең астастыра суреттеген ерекше туынды. Шығармадағы негізгі идея – сырт көзге кемшілік болып көрінетін нәрсенің шын мәнінде үлкен қасиетке айналуы мүмкін екендігін көрсету. Бүкір аттың тағдыры арқылы автор қоғамдағы үстірт пікір мен шынайы құндылықтың айырмасын ашып береді. Қарагер құлынның «бүкір» деп танылып, есептен шығарылуы – адамдардың сыртқы белгіге қарап баға беретінін көрсетеді. Алайда уақыт өте келе дәл осы «кемшілік» оның ерекше жаратылысын дәлелдейді. Бұл – адам өміріне де тікелей қатысты ой. Қоспа бейнесі де осы идеяны толықтырады. Оның өмірдегі қиын тағдыры, жетімдігі, қоғамдағы орны – бәрі оның ішкі жан дүниесінің байлығын көлеңкелей алмайды. Бүкір мен Қоспаның тағдырлары бір-бірімен астасып, екеуі бір-бірін толықтыратын символдық образға айналады. Шығармадағы мистикалық элементтер, әсіресе буырыл жорға мінген қария бейнесі, оқиғаға терең философиялық мән береді. Бұл кейіпкер табиғат пен адам арасындағы байланысты, тылсым күштердің бар екенін меңзейді. Сонымен қатар, қарт жылқышы образы – ұлттық дәстүр мен тәжірибенің символы. Оның Бүкірге деген сенімі – нағыз маманның ішкі түйсігі мен білімінің көрінісі. Автор жылқы бейнесі арқылы қазақ халқының рухани болмысын, табиғатпен етене байланысын шебер жеткізеді. Бүкірдің еркіндікті таңдауы, соңында ғайып болуы – оның жай ғана ат емес, ерекше жаратылыс екенін аңғартады. Шығарма оқырманды терең ойға жетелейді: адам да, жануар да өз табиғатына сай өмір сүруі керек. Қорытындылай келе, «Бүкір» – тағдыр, еркіндік және шынайы құндылықтар туралы маңызды философиялық туынды.

Қайырлы күн! Есболаттың Бүкірін оқу үшін бүгін жұмысқа әдейі ерте келдім. Үйде оқуға мүмкіндік жоқ, немерелер маза бермейді. Оқып отырып өзімнің балалығым өткен малды ауылға барып қайттым ғой. Роман аяқталғанша Бүкір үшін жан таппадым. Жоқ боп кеткенде ішім алай дүлей боп, қайғырдым. Ал Қоспа кейіпкер үшін аса толқымадым. Өйткені тура сондай тағдыр иесі біздің ауылда да болып еді. Дене бітіміде Қоспаға келетін. Ауылда оны Қырыпсал деп атайтын. Шын аты Тілеужан ғой деймін. Бізде көмекші болған. Малсақ болмасақ та қойшының қызы болған соң төрттүлікке бүйрегіміз бұрып тұрады. Бүкір керемет жазылған шығарма екен. Бәйге кезінде ғайып боп кеткеніне әлі сенбей отырмын., Қимай отырмын. Бәйгенің алдын бермеген Бүкір жазушылар аламанында да озық келсін. Ғайыптан жоқ боп кетпесінші!

Бұл үзінді қазақ әдебиетіндегі табиғат пен адам болмысының байланысын терең әрі әсерлі бейнелейтін көркем туындының жарқын үлгісі болып табылады.Автор Тентек өзенін суреттеу арқылы тек табиғат көрінісін ғана беріп қоймай, оның ішкі мазмұнын, мінезін, тосын әрекеттерін адам болмысымен астастыра жеткізеді. Өзеннің «Тентек» деп аталуы кездейсоқ емес, керісінше оның табиғи ерекшелігін, құбылмалы сипатын дәл ашып тұрған символдық атау. Бұл атау шығарманың идеялық негізін айқындап, оқырманға ерекше әсер қалдырады. Табиғатқа жан бітіре суреттеу тәсілі арқылы автор өзенді тірі бейне ретінде көрсетеді. Ол бірде асау, бірде жуас, бірде тосын әрекетке баратын мінезімен адамға ұқсас сипатқа ие. Мұндай бейнелеу тәсілі шығарманың көркемдік деңгейін арттырып, оқырманның қиялын кеңейтеді. Өзеннің бастауынан бастап оның жазыққа жеткенге дейінгі жолы ерекше поэтикалық тілмен берілген. Таудан құлап ағатын, жазыққа шықса жылап ағатын деген тіркес тек географиялық сипаттама емес, терең философиялық ойды меңзейді. Мұнда асқақтық пен әлсіздік, қуат пен күйзеліс қатар бейнеленеді. Тау ішінде буырқанған өзен жазыққа жеткенде бәсеңдеп, ақырында жоқ болып кетеді. Бұл өмірдің өткіншілігін, адам тағдырының да осындай өзгермелі екенін көрсетеді. Адам жастық шағында күшті, жігерлі болса, уақыт өте келе әлсіреп, тыныштыққа бет алады. Автор табиғат құбылысы арқылы осындай өмірлік шындықты жеткізеді. Тентек өзенінің ең басты ерекшелігі оның тұрақсыздығы мен тосын мінезі. Басқа өзендер белгілі бір заңдылыққа бағынса, бұл өзен ондай тәртіпке көнбейді. Ол мезгілге қарамай, өз бетінше таси береді. Бұл қасиет еркіндік пен бейберекеттіліктің көрінісі ретінде қабылданады. Автор осы арқылы табиғаттағы әртүрлі құбылыстардың бар екенін, олардың бәрі бірдей заңдылыққа бағына бермейтінін көрсетеді.Сонымен қатар,бұл қасиет адам мінезіне де ұқсайтын мінез.

Көптен бері осындай бір дүние оқығым келіп жүр еді. Есболат Айдабосынның «Бүкір» деген әңгімесі іздегенге сұраған болды. Бір аптадан бері жұрт шулап, пікір жазып жатқасын мен де көрейінші дедім. Аштым да бір деммен оқып шықтым. Тамаша! Әдеби сыншы емеспіз жіліктеп жазатын, оқырман ретінде риза болдым. Қазіргі Есболат « Сүлікқара», «Қоңыр боти» , «Ит тірлік» сынды туындыларын жазып жүргендегі жас жазушы Есболат емес. Өзінің тілімен айтқанда тынысы ашылған, қолтығы жазылған, сіңірі жуандаған, жілік майы толған, тыз етпе ұшқыр емес, аламанға салатын чоң жазушыға айналыпты. ))) Өзі жазушы ғана емес, адам жанын зерттеген мықты психолог болыпты. Бірі адам, бірі жылқы қос жетімнің тағдырын, жан-дүниесін, сезімін, көңіл- күйін шебер суреттегенде оқырманды да солардың өміріне араластырып жібереді. Бір жерінде көмейімізге өксік тығылып, жылауға шақ қалдық. Енді бір жерінде ашудан тісімізді шықырлатып сындырып ала жаздадық. Енді бірде өкініш өзекті өртегенде суық су ішіп зорға бастық .))) Әзілдеп айтсақ та шындығы сол. «Бүкір» романын оқып біткенше кейіпкері Қоспамен осындай күй кештік. Міне шеберлік, міне жазушының деңгейі. Шығарма қазақтың жалпақ тілімен жұп-жұмыр, түсінікті жазылған. Артық ауыз топан сөз жоқ. Есболат Айдабосын мықты суреткер-жазушы болғаны  шығарманың әрбір сюжетінде тұр. Мәселен басты кейіпкердің образы. Бастапқыда Қоспан орашолақ, өзге түгілі өз отбасына мейірімі жоқ, ұр да жық, дүмбілез, қодар, мал бағудан басқамен ісі жоқ тұйық адам ретінде суреттеледі. Бірақ оқиға өрби келе біз Қоспаның жаны нәзік, жүрегі кең, дүниетанымы терең, намысты ер екенін көреміз. Жалпы алғанда осы туынды арқылы ең бірінші кезекте ол дәл қазіргі қоғамның дертін дөп басып көрсетіпті. Оны Қоспан мен оның бәйгесі Бүкірге жасалған қыспақ пен қастандықтан-ақ көруге болады. Бір ғана кейпікердің тағдыры-бүкіл бір қоғамның айнасы іспеттес.

. Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты шығармасын оқыдым. Бұған дейінгі «Сүлік қара» туындысындағыдай, автор бұл жолы да жылқы мен адам тағдырын қатар өріп, терең мазмұнды ой тастайды. Шығармада топан судан аман қалғанымен, сыртқы кемшілігіне бола «кемтар» саналып, асыл тұқым қатарынан шығарылған Бүкірдің өмір жолы баяндалады. Тағдыр тәлкегімен қарапайым қойшының қолына тиген бұл жылқы алғашында жұрттың мазағына ұшырайды. Алайда уақыт өте келе өзінің шын болмысын танытып, бәйгеде топ жарып, нағыз жүйрік екенін дәлелдейді.

Автор Бүкірдің тағдыры арқылы қоғамдағы үстірт көзқарасты, адам бойындағы немқұрайлылық пен әділетсіздікті шебер көрсетеді. Сыртқы пішінге қарап бағалау – үлкен қателік екенін аңғартады. Шығармадағы атбегінің Бүкірді бірден танып, оның ерекше қасиетін бағалауы – негізгі идеяны ашатын маңызды тұстардың бірі. Сонымен қатар, қойшының қарапайым тіршілігі, оның отбасының жағдайы, адамдар арасындағы қызғаныш пен ашкөздік те нанымды суреттелген.

Бүкірдің арқасында қойшының өмірі өзгеріп, тұрмысы түзеле бастайды. Бірақ бұл жетістік өзгелердің қызғанышын оятып, түрлі қысым мен қиындықтарға әкеледі. Адамдар Бүкірді сатып алуға тырысып, түрлі айла-шарғыға барады, тіпті қысым көрсетеді. Осындай сәттерде қойшының табандылығы мен адалдығы айқын көрінеді. Ал Бүкірдің өзі қандай жағдай болса да, өзінің табиғи болмысын жоғалтпай, жүйріктігін дәлелдей береді.

Шығармада атбегінің бейнесі де ерекше. Ол Бүкірдің шын қасиетін танып, оған дұрыс күтім қажет екенін түсіндіреді. Бұл арқылы автор нағыз маман мен үстірт шешім қабылдайтындардың айырмасын көрсетеді. Жылқыны түсіну – жай ғана кәсіп емес, үлкен жүрек пен тәжірибені қажет ететінін аңғартады.

Қорыта айтқанда, «Бүкір» – терең ойға жетелейтін, тәрбиелік мәні зор шығарма. Ол оқырманды сыртқы кемшілікке емес, ішкі күш пен шынайы қабілетке мән беруге үндейді. Автордың тілі жеңіл, баяндауы әсерлі, оқиға желісі тартымды. Бұл туынды әр оқырманға өзіндік ой салып, өмірге деген көзқарасын қайта қарауға ықпал етеді.

Есболат Айдабосынның “Бүкір” туындысы санамдағы бүкіл естелікті сапырды. Ауылдың қызымын ғой. 6 баланың кенжесімін. Кіші ағам қазанатқа жақын азамат. 6-сынып оқып жүргенінде әке-шешем алғаш “Тайбурылды” әперіп, төбесі көкке жеткені есімде. Кейін онысы бәйгеде бас жүлдені бермейтін болды. Әкем екеуі кәдімгідей баптайтын, ат жаратып келемін деп жүгермек ағам біразға жоғалатын. Тетелеспіз ғой, мен де мінуді үйренбекке талай тіресіп, неше рет бас жарылып, сіресіп құлағанбыз))) Шығарма,ең әуелі, жүрек түкпірінде сүрленген осы бір ыстық сәттерді суырып, сағынышымды суғарғандай… Өздеріңіз бағамдағандай, әңгіме жылқы жайлы. Жай емес – көпшілік оны кемтар туған деп бөлектесе, білгіштер “үш шоқылы” деп өбектейді. Бүкірдің иесі де басын бұғып, жанарын тығып, жерге қарап жүретін бүкірейген біреу. Жаралы жанның жүрегіндегіні осы жануар ғана түсінетіндей. Екеуі де жетім. Жетімдерде қайбір оңған тағдыр болсын дейсің ғой? Бірақ мына деталь жүрегімді езіп тастады. Басты кейіпкерді анасы жастай туып, туыстарына тастаған. Баланың азан шақырып қойған есімі - Ердәулет. Бірақ нағашылары Қоспа деп атап кеткен. Сырттан қосылған дегені ғой…Өмірі азап пен мазақтың ортасында өтіп жатқан қарапайым малшы нағыз ғажапты адал арғымақтан көреді. Бірақ, өкінішке қарай, тірлікте шын жүйрікке жасалатын ластық пен қастық көп…

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты мини романы – қазақ әдебиетіндегі мазмұны терең, құрылымы ерекше, философиялық астары мол туындылардың бірі. Бұл шығарма алғаш қарағанда қарапайым ауыл өмірі мен жылқы тағдырын суреттейтіндей көрінгенімен, оның ішкі мәні әлдеқайда кең әрі күрделі. Автор адам мен табиғат арасындағы байланыс, тағдырдың тосын мінезі, өмірдің белгісіздігі мен жауапсыз сұрақтары сияқты мәңгілік тақырыптарды көтереді. Сондықтан «Бүкір» – тек оқиға емес, ойлануға жетелейтін шығарма.Шығармадағы ерекше әрі тылсым кейіпкер – буырыл жорғаға мінген ақсақалды қария. Оның бейнесі реалистік кеңістіктен гөрі мистикалық сипатқа жақын. Ол кенеттен пайда болып, еш қорықпастан тасып жатқан өзенге түсіп кетеді. Бұл әрекет сырт көзге түсініксіз болғанымен, терең мағынаға ие. Қария – жай адам емес, бәлкім, тағдырдың, уақыттың немесе өмірдің өзін бейнелейтін символдық кейіпкер. Автор оның кім екенін нақты ашпайды, бұл оқырманға еркін ойлауға мүмкіндік береді.Әсіресе буаз биенің тағдыры – шығарманың ең әсерлі, ең трагедиялық тұсы. Буаз бие – өмірдің жалғасы, үміттің символы. Оның тасқынға кетуі – тек бір жануардың өлімі емес, ол үміттің үзілуін, болашақтың белгісіздігін білдіреді. Кейін оның өлі денесінің табылуы – өмірдің қатал шындығын көрсетеді. Бірақ ең маңызды сұрақ – құлынның тағдыры.Қожайын бейнесі – қоғамдағы билік пен ықпалдың символы. Ол – бай, беделді адам, оның сөзі өтімді. Бұл кейіпкер арқылы автор әлеуметтік теңсіздікті, қоғамдағы күштің бөлінуін көрсетеді. Ал атбегі жігіттер – Кескен томардай кеспелтек пен Ұзынтұра – кәсіби шеберліктің, тәжірибенің символы. Олар жылқыны жақсы біледі, бірақ табиғаттың алдында олардың да дәрменсіз екенін көреміз.Қорытындылай келе, Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – мазмұны терең, ойландыратын, көркемдігі жоғары туынды. Ол қазақ әдебиетінде ерекше орын алатын шығармалардың бірі. Бұл шығарма оқырманға дайын жауап бермейді, бірақ маңызды сұрақтар қояды. «Бүкір» – өмір туралы шығарма. Ол бізге белгісіздікпен өмір сүруді, тағдырды қабылдауды, табиғатпен үйлесімді болуды үйретеді.

«Бүкір» шығармасындағы адам тағдыры мен қоғамның қатыгез шындығы Қазіргі қазақ әдебиетінде әлеуметтік мәселелерді терең қозғайтын, оқырманды ойлануға мәжбүр ететін туындылардың қатары артып келеді. Солардың бірі – Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты шығармасы. Бұл шығарма тек бір адамның тағдырын суреттеп қана қоймай, қоғамдағы қатыгездік, әділетсіздік, адамдар арасындағы түсініспеушілік сияқты күрделі мәселелерді көтереді. Автор адам болмысының әлсіз тұстары мен рухани беріктігін қатар көрсетіп, оқырманға терең философиялық ой тастайды. Кейіпкердің тағдыры – тек жеке адамның тағдыры емес, ол – қоғамның айнасы. Оның басынан өткен қиындықтар, көрген қорлығы – қоғамдағы кемшіліктердің көрінісі. Автор осы арқылы әлеуметтік сын айтады. Бірақ бұл сын ашық түрде емес, көркем образдар арқылы беріледі. Сондықтан шығарма оқырманға ауыр әсер қалдырмай, керісінше, терең ойға жетелейді.

Шығарманың композициясы да ерекше назар аударуға тұрарлық. Оқиғалар бірізді дамып, логикалық тұрғыдан байланысқан. Әрбір бөлім кейіпкердің өміріндегі белгілі бір кезеңді көрсетеді. Бұл оқырманға кейіпкердің даму жолын толық түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, шығарманың соңында белгілі бір қорытынды жасалмайды, бұл оқырманға өз ойымен түйін жасауға мүмкіндік береді.

Менің ойымша, «Бүкір» шығармасының басты жетістігі – оның шынайылығы. Автор өмірді боямасыз, бар қалпында көрсетеді. Бұл шығармада артық әсірелеу жоқ, барлығы табиғи түрде беріледі. Сондықтан оқырман кейіпкерге сенеді, оның тағдырына алаңдайды, бірге күйінеді.

Сонымен қатар, шығарма қазіргі жастар үшін де маңызды. Өйткені ол адамгершілік құндылықтарды насихаттайды, өзгелерге құрметпен қарауды үйретеді. Әсіресе, қазіргі қоғамда сыртқы келбетке, материалдық жағдайға көп мән берілетінін ескерсек, бұл шығарма ішкі рухани дүниенің маңыздылығын еске салады.

Есболат Айдабосынның **«Бүкір»** мини-романы — қазақ әдебиетіне тың серпін әкелген, мистика мен реализм астасқан ерекше туынды. Шығарманың аты айтып тұрғандай, мұнда тағдырлас екі жаратылыс — арқасында бүкірі бар қарагер ат пен қоғамның өгейлігін көрген, денесі еңкіш тартқан Қоспаның өмірі суреттеледі. Жазушы оқиғаны Тентек өзенінің тасқынымен бастап, оқырманды бірден жұмбақ әлемге жетелейді. Буырыл жорғалы ақсақалдың тасқын судан құлын құтқарып келуі — шығарманың мифологиялық астарын ашады. Автор Қарагер құлынның (Бүкірдің) тегін жұмбақ қалдыру арқылы оның жай жылқы емес, киелі жаратылыс екенін аңғартады. Қарт жылқышы бейнесі арқылы қазақтың байырғы атбегілік өнерінің соңғы тұяғы, адалдық пен кәсібилік нышаны көрсетілген. Оның Бүкірдің бойындағы «үш шоқыны» көре білуі — нағыз білгірліктің белгісі. Шығарманың екінші желісі Қоспаның тағдырымен өріледі. «Имек Қоспа» атанған кейіпкердің ішкі зары, жетімдік тақсыреті мен ана сағынышы жүректі тебірентеді. Ол өзін де, атын да қоғамның «бүкір», «кеміс» деп шеттетуіне қарамастан, биікке көтереді. Бүкірдің бос жүріп-ақ бәйге алуы — еркіндікті сүйетін тұлпардың болмысын ашады. Бұл жерде автор «жүйрікке бап емес, бақ пен еркіндік керек» деген ойды меңзейді. Финалдағы Бүкірдің тұман ішіне сіңіп, ғайып болуы — шығарманың кульминациясы. Оның ақсақалмен бірге Тентек өзеніне қарай кетіп қалуы киелі жаратылыстың өз мекеніне, тылсым дүниеге қайта оралуы іспетті. Бұл туынды — тек жылқы туралы емес, адамның ішкі еркіндігі, әділетсіздікке қарсы тұруы және кие мен ие туралы философиялық еңбек. Жазушы тілінің шұрайлығы, детальдарды шебер қолдануы оқырманды баурап алады. «Бүкір» — рухымызды оятатын, қазақы танымның тереңдігін паш ететін құнды шығарма.

«Бүкір» романы мен үшін ерекше әсер қалдырды. Автор кейіпкерлердің ішкі жан дүниесін шебер жеткізіп, олардың ойлары мен сезімдерін дәл көрсетуге тырысқан. Романның басты тақырыбы – өмірдің қиындықтары мен адамдық қасиеттердің күрделілігі. Басты кейіпкердің тағдыры оқырманға ой салатын, кейде жүректі ауыртатын, бірақ сонымен бірге үміт пен күш беретін оқиғаға толы. Әсіресе қоғамдағы әділетсіздік пен адамдар арасындағы қарым-қатынастардың шынайылығы көркем тілмен берілген. Автордың тілі жеңіл, түсінікті және кейіпкерлердің психологиясын терең ашады. Әрбір оқиға, әрбір диалог адамдық сезімдер мен моральдық таңдауларға терең үңілтеді. Мен үшін бұл шығарма – тек қызықты оқиға ғана емес, өмірді түсінуге арналған, ішкі ой мен сезімді тереңдететін еңбек. Кейде кейіпкерлердің әрекеттері таңқалдырады, кейде олармен толық келісесіз, бірақ әрдайым ой салатын философиялық тереңдік бар. «Бүкір» оқырманға өз өмірін, адамгершілікті және қоршаған әлемді бағалауды үйрететін шығарма. Оны оқып шыққаннан кейін, мен кейбір адамдарға қараған көзқарасымды қайта қарадым, өмірдегі қиындықтарға сабыр мен шыдамдылықпен қарау керектігін түсіндім. Бұл роман – қазіргі қазақ әдебиеті үшін маңызды, оқырманға ой салады, жүрекке тиеді, кейде күлімсіреді, кейде ойландырады. Жасөспірімдер мен ересектерге де пайдалы, ойлы шығарма. Барлығы үшін ұсынылады, әсіресе әдебиет пен психологияны ұнататындар үшін. Сонымен қатар, романның әрбір беті қазақ мәдениеті мен дәстүрін тереңінен сезіндіреді, тарихи шындық пен қазіргі заман шындығын байланыстырады. Оқырман кітап арқылы өмірге, адамдарға деген көзқарасын қайта қарауға, әрбір сәтті бағалауға үйренеді. Автордың стилі жеңіл әрі түсінікті болғанымен, шығарманың мәні өте терең, сондықтан оны бір рет қана оқып шығу жеткіліксіз. Кітапты бірнеше рет оқу арқылы әр кейіпкердің әрекеттерін, шешімдерін және олардың өмірдегі орны мен мәнін тереңірек түсінуге болады. Жалпы, «Бүкір» – бұл тек әдеби еңбек емес, ол рухани дамуға, ой-пікірді кеңейтуге арналған еңбек

Бүкір – қазақ прозасындағы ерекше философиялық әрі символикалық туынды. Шығармада адам мен табиғат, тағдыр мен таңдау, жалғыздық пен үміт тақырыптары терең астасып жатыр. Автор оқырманды бір ғана оқиға желісімен емес, бірнеше қабат мағына арқылы ойлануға жетелейді.

Киелі Тентек өзені және тылсымның басталуы

Шығарманың шымылдығы Қоңыртөбе тауының баурайындағы мінезді Тентек өзенінің тасуымен ашылады. Бұл өзен – жаңбыр жаумай-ақ, қар ерімей-ақ аяқ асты тулап кететін қасиетті де, қауіпті су. Дәл осы тасқын кезінде асыл тұқымды жылқылар үйірі қауіпке ұрынып, бір буаз бие ағып кетеді. Оқиғаның ең мистикалық тұсы – есік пен төрдей буырыл жорға мінген ақсақалды қарияның пайда болуы. Ол алай-дүлей судың ортасынан қарагер құлынды өңгеріп шығады.

Қарт жылқышы мен Бүкірдің тағдыры

Құлынның арқасы бүкір болғандықтан, жас жылқышылар мен мал дәрігерлері оны «мініске жарамайды, арбаға жегеміз» деп менсінбейді. Алайда, көнеден қалған атбегілік өнердің соңғы тұяғы – Қарт жылқышы бұл жануардың бойындағы тектілікті бірден таниды. Ол тоқсаныншы жылдардағы тоқырауда асыл тұқымды жылқыларды аман алып қалу үшін жанын салған, нағыз маман еді. Ол құлынды сиыр сүтімен емес, көк биеге теліп өсіруді тапсырып, оның болашағына сеніммен қарайды. Оның пайымдауынша, бұл – «үш шоқылы», өзін-өзі жарататын киелі жануар.   Қоғамнан шеттелген «Бүкір» адам

Автор жылқы тағдырымен қатар Қоспа (Ердәулет) есімді кейіпкердің өмірін параллель суреттейді. Қоспаның да тағдыры Қарагер құлынға ұқсас: ол да жетім өскен, нағашылары оны «сырттан қосылған» деп Қоспа атап кеткен. Бойы ұзын болса да, үнемі бүкірейіп жүретін ол ел арасында «Имек Қоспа» атанды. Ол да өмір бойы жалшылықта жүріп, балаларының «ақ жағалы» болғанын армандаған жан. Тағдырдың жазуымен ауыл әкімі оған еңбекақысының орнына баяғы «Бүкір» атты береді. 

Шиеленіс пен Трагедия

Бүкірдің даңқы асқан сайын, оған көз тігетін «Қожайындар» пайда болады. Ықпалды байлар жүйрікті тартып алуға тырысып, түрлі қастандықтар ұйымдастырады. 

Түйін

Бүкір мен Қоспа – бірін-бірі тапқан екі мұңлық. Бірі – тәні бүкір болса да, рухы биік тұлпар, екіншісі – тағдыры бүкір болса да, жүрегі таза адам. Шығарма соңында Бүкірдің қайтадан Тентек өзенінің бойында баяғы ақсақалды қариямен бірге көрінуі – тектіліктің мәңгілік екенін, оның тек иесіне ғана адал болатынын аңғартады.

«Бүкірді» оқып ішкі күйім алай-дүлей болды… Басты кейіпкерлері Қоспа да, Бүкір (арғымақ) де «кем». Қатыгез қоғамның таңбасы. Автор адам мен тұлпардың тағдырын паралелльді түрде шебер үйлестірген. Қоспаның шын есімі - Ердәулет. Бірақ, жетімдікті көріп өскен оны ешкім адам қатарына қоспайды, сол үшін де шеттен қосылған «Қоспа» атанған. «Ей, Бүкір, сен де - бүкір, мен де - бүкір. Қосақтаған екеуімізді өмір құрғыр» - дейді Қоспа. Еңсесінің тік, жүрісінің нық болмауы жетімдіктің салып берген жарасы, ортасының озбырлығы. Ал Бүкірдің өзгеге ұқсамайтын үш шоқысы бар. Арғымақтың арқасындағы артықшылықты кемдікке балап, Қоспаның еңбегінің өтеуіне бере салған. Шығарманы оқып отырып желдей жүйткіген, болмысы бөлек саңлаққа таңқаласың. Әр жеңісіне делебең қозып, тақымыңды қысып отырасың. Сүйсінесің де күйінесің… Бүкірдің желмен жарысқан жүйріктігін көре алмаған «Қожайынның» жағымпаздары қақ шекесінен қорғасын құйылған қамшымен осып жібереді. Сол сәтте өзімді Қоспа сезініп, Бүкірдің кірпігін қаққанда домалаған жастарын ойлап ызалы жасым тоқтамады. Бірақ, кіл жүйрік құласа да қайта тұрады. Қасқайып тұрды. Жауыздардың табанына тапталмады. Кеудемді кернеген керемет күй лезде «Тентектің ағысын, Бүкірдің шабысын сағынды»…

Жылқының жайын бір кісідей білетін жазушы Есболат Айдабосын арғымақ пен адам тағдыры арасындағы параллельді қайыс таспадай шебер қиюластырып әкеліп, қамшының өріміндей жұп-жұмыр етіп өріп шығыпты. Уақыттың шыр айналған ұршығы мен табиғаттың «тентек» тылсымы да, қорғансыздың наласы мен Жаратушының жіберер жазасы да осы өрімнің өн бойынан өркеш-өркеш болып өтіп жатыр.

Шығарманың басты кейіпкері Қоспа – мал баққан жалшы, жарлы адам. Бүкір – кемтар болып туып, аламан бәйгенің алдын бермес арғымаққа айналған ат, Қоспаның қорасына құт болып кірген киелі жануар. Екеуі де жетім өскен. Екеуі де тумай жатып-ақ тағдырдан теперіш көрген.

Бәйгеден бәйге салған «көздің құртындай» сәйгүлікті қарау ойлы «қорқаулар» қоршайды. Қолға түсірмек болып қысым жасайды, озбырлыққа да барады, ақыры қастық қылып тынады. Қоспа болса берекелі Бүкірін қадірлей білді. Бірақ, қаншалықты?.. Алайда арғымағының арқасында аузы аққа тиген Қоспаны жарақат алған жүйрігін аламаннан аластамағаны үшін айыптау қиын.

Автор жануар мен жыртқыштың (адамның) арақатынасы арқылы пендәуи пейілден арыла алмай келе жатқан қоғамның «кеміс кейпін» көрсететін аллегорияны келісті қолданыпты. Уақыт шіркін зымырандай зулап, заманның сағаты, адамның санаты жаңарды десек те, бағзыдан жалғасқан жағымпаздық пен жауыздық, қанағатсыздық пен қараулық адамгершіліктің ауылынан оза шауып келе жатыр емес пе.

Қалай болғанда да, жылқышыларға құлын кезінде жеткізіп берген жұмбақ кейіпкермен бірге Бүкірдің жұмбақ жағдайда ғайып болып кететіні де түптің түбінде зұлымдыққа – зауал, тойымсыздыққа тосқауыл боларын анық аңғартқандай. Ал аллегорияның астарында автордың мал екеш мал да адам баласына адалдығынан танбағанда, адам баласы арамдық пен аярлықтан қашан арылар екен деген ащы айқайы жатқаны анық.

          Тұтастай алғанда, бұл шығарма заманның запыранды зарын, қоғамның көкейтесті көзқарасын көтеріп тұрған кесек туынды деп есептеймін.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты мини-романы қазақ әдебиетінде ерекше орын алатын шығармалардың бірі. Бұл шығармада автор табиғат пен адам арасындағы нәзік байланысты, дәстүрлі жылқышылық өмірді, сонымен қатар адамның ішкі жан дүниесін шынайы және терең бейнелейді. Шығарма Қоңыртөбе тауы мен Тентек өзенінің тасқын суларынан басталып, оқырманды бірден керемет табиғат көріністеріне баулиды. Автор өзеннің мінезін, жылқылардың әрекеттерін, олардың қауіп-қатерге қарсы күресін нақты әрі көркем суреттейді, бұл оқиғаға динамика мен интрига қосады.

Негізгі кейіпкер Қоспа – күрделі тұлға. Оның өмірі жетімдік, нағашыларының бақылауында өтуі, сонымен қатар бала-шағасын білімді әрі тәрбиелі етіп өсіру арманы арқылы айқындалады. Қоспаның Бүкір атты атпен қатынасы – тек мал мен адам арасындағы байланыс емес, ол оның өміріндегі жауапкершілік, тәрбие мен сүйіспеншіліктің символына айналады.

Автордың тілдік қолданысы табиғат көріністерін, жылқылардың мінез-құлықтарын, адам эмоциясын өте шебер жеткізеді. Шығармадағы кейіпкерлердің өмірі, олардың ішкі сезімдері мен әрекеттері арқылы адам мен табиғат арасындағы үйлесім, дәстүр мен заманауи өмірдің қақтығысы көрініс табады. «Бүкір» – қазақ ауыл өмірінің, жылқышылық дәстүрінің, адам мен ат арасындағы ерекше байланыстың көркемдік шеберлікте берілген мысалы.

Шығарманың негізгі тақырыбы – жауапкершілік, адал еңбек, дәстүр мен табиғатқа құрмет, сонымен қатар адам мен жануар арасындағы терең байланыс. Қоспа мен Бүкірдің тарихы оқырманға рухани сабақ береді, адам мен жануардың достығы мен бір-біріне деген сенімнің құндылығын көрсетеді. Шығарма эмоционалды, жұмбаққа толы және көркемдік тұрғыдан бай.

Жалпы айтқанда, «Бүкір» – қазақ прозасында табиғат пен адамның, дәстүр мен заманауи өмірдің үйлесімін керемет бейнелейтін, кейіпкерлерінің мінезін терең ашып көрсететін шығарма. Оның сюжеттік құрылымы, кейіпкерлердің психологиясы, мистикалық элементтер мен табиғат көріністерінің үйлесімі оқырманды терең ойлануға мәжбүрлейді. Бұл шығарма қазақ әдебиетінде мини-роман жанрының шебер мысалы болып саналады.

Есболат Айдабосынның Бүкір шығармасы – терең философиялық астары бар, адам тағдыры мен табиғат тылсымын қатар өрген ерекше туынды. Автор жылқы бейнесі арқылы тек жануар тағдырын емес, адам өмірінің күрделілігін, қоғамдағы әділетсіздікті және рухани ізденісті шебер жеткізеді. Бүкір – сырт көзге кемістігі бар әлсіз жануар сияқты көрінгенімен, шын мәнінде ішкі қуаты мол, еркіндікке ұмтылған, тағдырға мойынсұнбайтын символдық бейне. Шығармадағы Қоспа образы да ерекше әсер қалдырады. Оның жетімдік тағдыры, қоғамдағы орны, өз-өзімен күресі – бәрі оқырманды ойландырады. Қоспа мен Бүкірдің тағдырлары бір-бірімен астасып жатыр: екеуі де қоғамда толық бағаланбаған, бірақ ішкі мүмкіндігі зор кейіпкерлер. Автор осы арқылы «сыртқы кемшілік – шынайы әлсіздік емес» деген ойды алға тартады. Мистикалық элементтердің енгізілуі шығарманы одан әрі тереңдете түседі. Буырыл жорға мінген ақсақалды қария – белгісіздік пен тағдырдың символы іспеттес. Ол кейіпкер арқылы автор өмірде түсіндіру қиын құбылыстардың бар екенін меңзейді. Сонымен қатар, Тентек өзені де жай ғана табиғи нысан емес, ол – өзгеріс пен сынақтың белгісі. Шығарманың тілі көркем, бейнелі, ұлттық бояуы қанық. Атбегілік дәстүр, қазақтың жылқыға деген көзқарасы нанымды суреттелген. Бұл туынды тек әдеби шығарма емес, ұлттық рух пен болмысты танытатын маңызды еңбек деуге болады. Жалпы алғанда, «Бүкір» – оқырманды терең ойға жетелейтін, адам мен табиғат арасындағы байланысты, тағдыр мен еркіндік мәселесін қозғайтын мазмұнды шығарма. Сонымен қатар, шығарма соңындағы Бүкірдің ғайып болуы – ашық финал арқылы берілген терең символикалық шешім. Бұл оқиға оқырманды нақты жауаптан гөрі ойлануға итермелейді: Бүкір шын мәнінде жоғалды ма, әлде ол еркіндікке қол жеткізді ме? Автор осылайша әркімнің өз шындығын табуына мүмкіндік береді. Бүкірдің тағдыры арқылы адам баласының да өмірде өз жолын іздейтіні, кейде қоғамнан алыстап, өз болмысын табуға ұмтылатыны көрінеді. Осы тұрғыдан алғанда, шығарма тек бір оқиға емес, өмірдің мәнін түсінуге бағытталған терең философиялық туынды ретінде бағаланады.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты туындысы – қазақ прозасындағы ерекше философиялық әрі символикалық мәні терең шығармалардың бірі. Бұл шығарма сырт қарағанда жылқы тағдыры мен қарапайым малшының өмірін суреттейтіндей көрінгенімен, шын мәнінде адам тағдыры, қоғамдағы әділетсіздік, рухани ізденіс, жалғыздық пен үміт сияқты күрделі мәселелерді көтереді. Автор оқырманды бірден өзіне тартып, қарапайым оқиға арқылы терең ойға жетелейді. Шығармадағы негізгі желі – Бүкір атты жылқы мен Қоспа атты адамның тағдыры. Екеуінің өмірі бір-бірімен астасып, қатар өрбиді. Бұл жерде автор адам мен жануар тағдырын параллель қою арқылы үлкен философиялық идеяны жеткізеді. Бүкір – сырт көзге кемтар, «бүкір» деп бағаланғанымен, шын мәнінде ерекше жаратылған, тағдыры бөлек, ішкі қуаты зор жануар. Ал Қоспа – қоғамда өз орнын таба алмай жүрген, бала күнінен жетімдік пен қорлық көрген, өзін толыққанды тұлға ретінде сезіне алмайтын адам. Екеуінің тағдыры бір-біріне ұқсас: қоғам оларды толық қабылдамайды, бағаламайды, бірақ олардың ішкі мүмкіндігі әлдеқайда жоғары. Шығарма басындағы Тентек өзенінің тасуы – жай ғана табиғи құбылыс емес, символикалық мәнге ие көрініс. Бұл – өмірдің тосын, күтпеген өзгерістерін, тағдырдың сынағын білдіреді. Сол тасқын кезінде буаз биенің суға кетуі және кейіннен жұмбақ түрде құлынның пайда болуы – шығарманың мистикалық реңкін күшейтеді. Автор бұл жерде нақты жауап бермейді, оқырманды ойлануға қалдырады. Бұл тәсіл шығарманы одан әрі тереңдетіп, оның философиялық мазмұнын арттырады. Бүкірдің шығу тегі де белгісіз, жұмбақ. Оның ерекше белгілері, табиғаты – оның жай жылқы емес екенін аңғартады. Қарт жылқышының оны бірден танып, ерекше мән беруі – дәстүрлі білім мен тәжірибенің маңызын көрсетеді. Қарт жылқышы – шығармадағы маңызды кейіпкер. Ол – өткен мен бүгінді жалғаушы, ұлттық құндылықтарды сақтаушы тұлға. Оның атбегілік өнері, жылқыға деген көзқарасы қазіргі заманда жоғалып бара жатқан рухани байлықты білдіреді.

Қарт жылқышының «бұл өзін өзі жарататын жануар» деген сөзі шығарманың негізгі идеяларының бірі. Бұл сөзді тек Бүкірге ғана емес,Коспага

Менің «Бүкір» романы туралы пікірім «Бүкір» шығармасы – адам тағдырының күрделілігін, қоғамдағы әділетсіздік пен ішкі жан дүниенің қайшылығын терең суреттейтін туынды. Романды оқи отырып, басты кейіпкердің өмір жолындағы ауыртпалықтар мен қиындықтарға қарамастан, рухани тұрғыдан сынбауға тырысқанын байқаймыз. Автор кейіпкердің сыртқы кемістігін ғана емес, оның ішкі жан күйзелісін, қоғам тарапынан көрген қысымын шебер жеткізеді. Шығармада адам мен қоғам арасындағы байланыс ерекше көрініс табады. Көп жағдайда адамдар сыртқы келбетке қарап баға беріп, ішкі әлемге үңіле бермейді. Осы тұрғыдан алғанда, «Бүкір» романы оқырманды терең ойға жетелейді: шынайы құндылық адамның сыртында емес, оның жүрегінде, ойында, адамгершілігінде екендігін түсіндіреді. Автордың тіл байлығы, оқиғаны баяндау стилі оқырманды бірден өзіне тартып, әрбір эпизодты әсерлі жеткізеді. Маған әсіресе кейіпкердің тағдырға мойымай, өз орнын табуға деген ұмтылысы қатты әсер етті. Ол өмірдің қиындығына қарамастан, өз қадір-қасиетін жоғалтпай, алға ұмтылады. Бұл – кез келген адамға үлгі болатын қасиет. Сонымен қатар, шығармада қоғамдағы стереотиптер мен адамдардың бір-біріне деген қатынасы шынайы бейнеленген. Кейіпкерге деген кейбір адамдардың қатыгездігі оқырманды ойландырып қана қоймай, өз іс-әрекетіне де сын көзбен қарауға итермелейді. Сонымен қатар, бұл шығарма қазіргі қоғамдағы әлеуметтік теңсіздік мәселесін де астарлы түрде көрсетеді. Оқырманға терең әсер қалдырып, ұзақ уақыт ойландыратын туынды деп бағалаймын. Автор адам психологиясын терең ашып көрсеткен. Әсіресе жалғыздық, түсінбеушіліксондай ақ, ішкі күйзеліс сәттері өте әсерлі берілген. Бұл тұстар оқырманның жүрегіне жетіп, кейіпкермен бірге сезінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, шығармада үміт оты да бар: қандай жағдай болмасын,және адам үмітін үзбеуі керек деген ой анық көрінеді. Қорытындылай келе, «Бүкір» романы – тәрбиелік мәні зор, философиялық тереңдігі бар шығарма. Ол оқырманды тек оқиға желісімен қызықтырып қана қоймай, өмір туралы, адамгершілік туралы маңызды ойларға жетелейді. Мұндай туындылар
Facebook ссылка на этот отзыв

«Бүкір» романын оқығанда оны жай ғана шығарма ретінде емес, бір тағдырды өз басымнан өткергендей қабылдадым. Әрбір беті жан дүниеме әсер етіп, кей сәттерде өзім де бүкірейіп қалғандай күй кештім. Белгісіз бір ауырлық иығыма түскендей әсер қалдырды. Бұл – автордың оқырманды кейіпкер тағдырымен бірге сезіндіре алатын шеберлігінің көрінісі.

Есболат ағаны алғаш рет Жетісу арнасының ескі ғимаратында көргем. Жаңылыспасам эфиркіде марқұм Бейсен ағадан сұхбат алып жатты. «Апта» бағадарламасының тізгінін ұстаған ол кейін ұлттық арнадан көрінбей кетті. Екінші рет «Жетісу» арнасында жаңалықтар бөлімінің басшысы болып келгенде жолықтық. «Болашақ» бағдарламасымен Қытайда оқып келген екен. Көршілес елде бірнеше әңгіме жазып, шығармашылықпен айналысқан екен. Яғни, журналист ретінде кетіп, жазушы болып оралыпты. Маған шетелде жүріп жазған «Тибет аруы» деген әңгімесі ұнады. Бойжеткен арқылы ұлттық мәселе қозғалған. Кейіннен ауыл көрінісін көз алдымызға әкелетін «Қызыл боти», Сүлікқара сынды бірнеше туындысын оқыдық. Ол кісінің шығармашылығы өмірден алынады. Бала кезден көрген білгенін, жадына түйіп, санасына сіңіріп, соны әңгімеге айналдырады. Сондықтан болар оқырманға шынайы әсер етеді. Ой салады. Кейінгі жазылған шығармасының бірі «Бүкір» екен. Бұл туындыда халқымыздың таным түсінігі көрініс тапқан. Бұрындары малды теппе, ұрма, тас атпа «киесі» бар дейтін еді. Бурыл аттағы адам сондай... Әңгіменің әнеубір тұсында «Галстук таққыш, есік ашқыш, қошемет айтқыш, тайқы маңдай, жылтырбеттің біразын қасына ертіпті» деп қазіргі қоғамдағы бейнелей кеткен. Ал, қария салт дәстүрімізді сақтап, барымызды бағалауға тырысқан, жоғалу оңай, қайта орнына келтірудің қиынын білген және қолдағыны ұстап қалуға тырысқан күрескер.  Әңгімеде  адам баласы мен жылқының тағдыры қоса өріледі. Үмітсіздік, бақытсыз балалық шақ пен құлдыраңдағын құлын шақтағы жетімдік, кемсіту тағы бар. Кейін жеңісті жолы баяндалады. Қысқасы адам баласы «кемшілік» деп санағаны кейін «артықшылығы» болуы мүмкін екені көрсетіледі. Соңында сәйгүліктің қайда кеткені жазылмайды. Бәлкім тұлпар кең дала төсіне кетті, бәлкім жарық дүниеге келгенде ағын судан алып шыққан бурыл  атты адам алып кетті. Бұл шешімді оқырман қиялына қалдырылған.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» мини-романы қазақ прозасындағы ерекше және әсерлі туынды. Шығарма жылқы мен адам тағдырын тылсым байланыспен өреді. Тентек өзенінің тасып ағуымен басталатын оқиға бірден мистикалық реңк береді. Буырыл жорғаға мінген ақсақалды қарияның пайда болуы, қарагер құлынның жұмбақ тууы оқырманды құпияға тартады және қызығушылықты ұстап тұрады.

Құлынның арқасының бүкірлігі символдық мәнге ие. Автор қоғамның сыртқы кемшілікке қарап, ішкі күш-қуатты байқамауы мәселесін шебер көтереді. Бүкірдің жетімдік тағдыры Қоспа (Ердәулет) тағдырымен қатар өрбиді. Екеуі де «қоспа»: бірі сырттан қосылған адам, екіншісі суға кеткен биенің құлыны ма, белгісіз. Осы параллель желі шығарманың күшін айтарлықтай арттырады.

Қоспаның бейнесі өте шынайы және жүрекке тиеді. Жетім өскен, нағашыларының жалшысы, шойнақ әйелі мен бес баласы бар малшының арманы – балаларын оқыту. «Имек Қоспа» атанып, үнемі бүкірейіп жүруі оның ішкі бүкірлігін бейнелейді. Автор оның шешесіне деген сағынышын, тасқа «Ердәулет» деп жазуын шебер суреттейді. Қоспаның Бүкірге деген көзқарасының өзгеруі – шығарманың ең әсерлі тұсы. Алғашында ауру мал деп жиренсе, кейін рухани досына айналады.

Қарт жылқышы ұлттық атбегіліктің соңғы өкілі ретінде есте қалады. Тоқсаныншы жылдардағы жылқыларды сақтау үшін жанталасқаны, Бүкір туралы «өзін өзі жарататын жылқы» деген сөзі философиялық мәнге толы. Мистикалық қарияның қайта-қайта көрінуі шығармаға тылсымдық сипат береді. Автор жұмбақты ашпай, оқырманға қалдырады.

Тілі шұрайлы, бейнелі. Жылқы шабысы, Тентек өзені, көкпар мен бәйге көріністері динамикалық. Лирикалық шегіністер эмоционалдық тереңдік қосады. Мини-роман болғанымен, жетімдік, тағдыр, ұлттық құндылық тақырыптары ауқымды ашылады.

«Бүкір» – жылқы тақырыбын жаңаша өрнектеген шығарма. Есболат Айдабосын адам мен аттың рухани бірлігін, қоғамның әділетсіздігін шебер көрсеткен. Оқырманды ойландырып, жүрекке тиеді. Жылқы сүйер қауымға ұсынамын.

Есболат Айдабосынның Бүкір романы қазіргі қазақ әдебиетіндегі соны соқпақ салған, психологиялық тереңдігімен ерекшеленетін туынды. Бұл шығарма оқырманды болмыстың көлеңкелі тұстарына үңілдіріп, адам жанының жұмбақтарын шешуге ұмтылдырады. Романның аты айтып тұрғандай, Бүкірлік тек физикалық кемістік емес, бұл жерде рухани таңба ретінде суреттеледі. Автор кейіпкердің ішкі арпалысы арқылы қоғамдағы көрінбейтін бүкірлерді, яғни адамдардың жасырын қорқыныштары мен күнәларын шебер ашады. Сюжет желісі бірсарынды емес, оқырманды үнемі шиеленісте ұстап отырады. Есболат Айдабосын кейіпкерлерінің ішкі әлеміне скальпельмен үңілгендей әсер қалдырады. Басты кейіпкердің өзіне деген жеккөрініші, қоғамнан оқшаулануы және махаббатқа деген шөлдеуі өте шынайы сипатталған. Тұлғаның екіге жарылуы: Автор адам бойындағы жақсылық пен жамандықтың мәңгілік күресін көрсете білген. Қоғамның бетпердесі: Кейіпкер айналасындағы адамдардың екіжүзділігін өзінің кемістігі арқылы анық көреді. Жазушының тілі шұрайлы әрі заманауи. Ол классикалық қазақ прозасының дәстүрін сақтай отырып, оған модернистік сарын қосады. Қысқа, нұсқа сөйлемдер арқылы кейіпкердің ауыр демін, қысылған сәттерін сезіндіреді. Диалогтар тірі, жасандылықтан ада. Шығарманың аты айтып тұрғандай, басты кейіпкердің арқасындағы бүкірі тек дене бітіміндегі ақау емес. Бұл қоғамның, адамдардың бойындағы қатыгездік пен іштарлықтың символы. Автор кім шын мәнінде бүкір? деген сұрақты көлденең тартады: денесінде кемістігі бар жан ба, әлде жаны жараланған, мейірімнен жұрдай сау адамдар ма? Пікір білдірушілердің көбі романның әлеуметтік сипатын жоғары бағалайды. Ондағы Ортаның қыспағы: Өзгеше жаратылған жанды қабылдай алмау. Жалғыздық: Кейіпкердің өз әлеміне қамалуы және сол жерден жылулық іздеуі. Бүкір жеңіл оқылатын шығарма емес. Бұл ойлануды, сезінуді қажет ететін, адамның ең қараңғы тұстарын жарыққа шығаратын экзистенциалды туынды. Есболат Айдабосын бұл романымен қазақ прозасына жаңа дем алып келді деп нық сеніммен айтуға болады.
Facebook ссылка на этот отзыв

Мен Есболат Айдабосынның бірнеше кітаптарын оқып шыққанмын,Менің Әкеммен бірге Ақтерек ауылында бірге бір сыныпта оқыған,Есболат аға маған өз қолымен Қызыл сақа кітабын табыстаған болатын 2019жылы,Ол кісінің үйіне барған кезде тағыда бір шығармасын табыстаған болатын Сүлік қара кітабы мен осы екі кітабын бастан аяқ оқып шыққан болатынмын,Әр кітабы өзімен ерекше түсінік қалыптастырады.Ендігі Бүкір шығармасын оқып аяқтадым,адамға ой қалдырарлықтай,бүкір кітабы туралы өз ойымды айтатын болсам

Енді міне Бүкір шығармасын да оқып аяқтадым Басында бұл кітапты қатты әсерлі болады деп ойламадым жай ғана жеңіл оқылатын шығарма сияқты көрінді Бірақ оқи бастағаннан кейін бірте бірте мағынасы ашыла түседі Кейіпкердің өмірі оңай емес екені бірден байқалады Оның басынан өткен жағдайлар арқылы адамдардың бір біріне деген көзқарасын анық көресің Кейде біз өзіміз де байқамай адамды сырт келбетіне қарап бағалап қоятынымыз бар дәл сол нәрсе осы шығармада анық көрсетілген

Оқып отырған кезде кей жерлері маған ауыр тиді Себебі кейіпкердің тағдыры шынайы өмірге өте жақын сияқты Оның ішкі сезімі жалғыздығы адамдардан көрген қарым қатынасы бәрі ерекше әсер қалдырады Кейде өзімді оның орнына қойып көрдім сол кезде көп нәрсеге басқаша қарай бастайды екенсің Адамдардың бір біріне деген суық көзқарасы кейде жүрекке тиеді

Маған бұл шығарманың ұнағаны ол қарапайым тілмен жазылғаны Артық қиын сөздер жоқ бірақ соның өзінде терең мағына жатыр Кейбір сөйлемдері ұзақ уақыт есіңде сақталып қалады Кітапты оқып болғаннан кейін де бірден ұмытылып кетпейді қайта қайта ойға оралады

Менің ойымша бұл шығарма адамға үлкен әсер береді Ол мейірімді болуға басқа адамды түсінуге үйретеді Қазіргі кезде адамдарға осындай шынайы әрі мағыналы дүниелер өте қажет сияқты Сондықтан мен бұл кітапты оқуға кеңес беремін әр адам өзіне керекті ой алады деп сенемін

Мен Есболатты 20 жылдан бері танимын. Осы аралықта оның журналистикадағы және әдебиеттегі өсу жолына куәгермін деп айта аламын. Алғашқы шығармаларынан бастап қалдырмай оқып келе жатырмын. Жазушы ат тағдырын жиі жазады. "Сүлік қарада" да "Бүкірдегі" секілді жылқының тағдыры сипатталатыны есімде. Рсы тақырыпты жақсы меңгергені көрініп тұр. Мысалға, мен ат баптау, бәйге туралы ақпаратты алғаш Есболаттың шығармаларынан оқып танфс болдым. Бұған децін осы тақырыпта басқа шығармалардан кездестірмеппін. Оның осы тақырыпты терең білетініне анық көзім жетті. Бұл шығарма қыз балаларға қарағанда ер адамдарға, ұл балаларға ат туралы энциклопедия десем, артық айтқандық емес. Туындада жылқы малына қатысты ұмытылып бара жатқан терминдер, ырым-тиымдар көрініс табады. Күнделікті өмірде көп қолданылмайтын жаңа сөздерді кездестірдім. Ат пен адамның тағдырын салыстыра отырып, қос жетімнің қуанышы мен қиындығын шебер суреттеген. Маған ерекше әсер еткен жері - Қоспаның әйелінің тағдыпы. Біздің қоғамдағы мүгедек адамдары кемсіту, қабылдамау әдеті осы жерде көрінеді. Сол арқылы ауылдағы қазақ әйелінің қиын тұрмысын бере алған. Қоспаның мінезіне шыдап отырса да әйелінің ақсақ екенін беріне басатын жері бар. Осы жерден қазақ әйелі мен күйеуінің қарым-қатынасындағы қазақ отбасына тән менталитетті көргендей болдым. Бұл оқиға осыдан 30 жыл бұрынғы оқиға деп есептесек, қазіргі қоғамда да көп нәрсе өзгере қоймағанын көріп жүрміз. Байдың қолынан келсе, әлсізге күш көрсеткісі кеп тұратыны әлі де бар. Шығпрма соңында "Бүкірдің" бәйгеден қашып кетуі қастандыққа, әділетсіздікке көрсеткен қарсылығы сияқты әсер етті. Осы бәйгеде Есболаттер жүйріктер қатарынан көрінуі бұл конкурстың әділ өткендігін айғақтайды деп ойлаймын. Оның жүлдегер атануына тілектеспін! Instagram ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

Бітімі бөлек "БҮКІР" Кейде оқып отырған шығарма адамды өзіне баурайтыны соншалық, сол оқиғалардың ішіне еніп кетесің. Боямасыз тіршіліктің бел ортасында, кейіпкердің тап қасында жүресің. Арасында езу тартып күліп те аласың. Болып жатқан оқиғалар бойыңды билейді, кіжінесің, ашуланасың, ішің ашиды, кей тұстарда төбе құйқаң шымырлайды, тіпті тамағыңа жас та келіп қалады. Бір ысынып, бір суынасың. Тап осындай күйге түсіретін, өзіме ерекше ұнаған шығарманың бірін кеше ғана – бас-аяғы 2-3 сағатта оқып шықтым. Ол қандай шығарма десеңіз, Есболат Айдабосынның "Бүкір» деп аталатын шағын романы. Мың болғыр Назым досым (Дүтбай) «мына шығарманы оқып көріңдерші, өзі шағын ғана. Атқа, бәйгеге қызығатындар болса, тіпті өкінбейді» деп, осы "Бүкірді" ортамызға сала қойғаны. Жылқы туралы деген соң, көңілі қалмасын деп, көз жүгірте салмақ болған едім. Ат туралы аңыз тартты да кетті. Есі кеткен адамдай емініп отырып, аяғынан бір-ақ шықтым. Біріншіден, тілі шұрайлы екен. Шұрайлы дегенде де, тіл байлығын көрсеткісі келетіндердің көркем сөздер тізбегі емес. Бүгінгі бізден қалып бара жатқан, бірақ күні кеше әкелеріміз бен аталарымыз күнделікті қолданған сөз саптаулар. Қарапайым, бірақ дөп түсетін теңеулер, аттың түр-түсі мен сын-сипаты. Бала кезде, ауылдан кеткенше, талай естіген, етене таныс тіркестер. Бәрі қисынды, бәрі орнында, жасандылықтан, зорлап қиыстырудан ада, табиғи. Екіншіден, оқиғалары да шынайы, тіпті таныс. Сондықтан да кейде күлдіреді, кейде тұла бойың шымырлайды. Кейде кіжінесің, күйесің. Бір кездері бүтін Жетісудың жерін жамбасына басқысы келген, жылқықұмарлығын да, әйелқұмарлығын да жасырмаған оңбағанның бейнесі көлбеңдейді. Үшіншіден. «...Негізі, ат адамды таңдайды, адам атты емес» деген сөз мен үшін кульминация болды. Ащы жас көзге емес, көмейге келді. Тоқсаныншы жылдардың тоқырауында ойқастатып топ алдында міне алмай, арманда кеткен атым еске түсті. Маған ғана бағынатын, өзіме ғана сенетін жануар... Қысқасы, Есболат замандасымның «Бүкірі» ішімді алай-дүлей қозғап кетті.
Facebook ссылка на этот отзыв

Шығарма мені біртүрлі мұңға батырды. Оқиға баяу өрбігендей көрінгенімен, ішінде үлкен мән жатыр. Қоспаның тағдыры ауыр, бірақ ол соған қарамастан сынбайды. Бүкір де дәл сол сияқты – алғашында ешкім керек қылмайтын, кейін бәрін таңғалдыратын атқа айналады. Екеуінің тағдыры ұқсас сияқты сезілді. Маған әсіресе олардың арасындағы үнсіз байланыс ұнады. Автор кейбір нәрсені ашып айтпайды, мысалы, буырыл ат мінген қария кім екені белгісіз. Бірақ дәл осы жұмбақтық шығарманы қызықты етіп тұр.Соңындағы Бүкірдің жоғалып кетуі көңілге қаяу түсіреді екен.Бірақ бір жағынан ол өз жолын тапқандай әсер қалдырды.

 «Бүкір» романы қазақ әдебиетінде өзінің терең философиялық мазмұнымен ерекшеленетін туынды. «Тентек өзенінің тасуы» арқылы басталатын бұл роман табиғат пен адам арасындағы үндестікті, адамның тағдырын, оның табиғатпен байланысын суреттейді. Әсіресе, шығармада жылқышы мен жылқылардың өмірі, олардың арасындағы терең байланыс, жылқышының өнері мен өмірдің ұштасуы ерекше мәнге ие. Бұл туынды қазақтың дәстүрлі мал шаруашылығы мен атбегілік өнерінің ұмытылып бара жатқан мәдени аспектілеріне назар аударады. Осы тұрғыдан алғанда, шығарманың әлеуметтік, моральдық және рухани мәні жоғары. Романның құрылымы өте қызықты және бірнеше деңгейде ойлануға мүмкіндік береді. Оқиға басында Тентек өзенінің тасуы мен оның салдарынан жылқышылардың әрекеттері баяндалады. Жылқышының өмірі мен құлынның тағдыры бір-бірімен тығыз байланысты. Романның басында көрсетілген жылқышылардың іс-қимылдары мен осы жануарлармен жұмыс істеуінің негізінде автор өмірдің күрделілігін, табиғаттың өміршеңдігін және адам мен табиғат арасындағы байланысқа деген құрметті ашады.  Қарт жылқышының бейнесі шығарманың моральдық өзегін құрайды. Ол – дәстүрді сақтаушы, атбегілік өнердің соңғы өкілі. Оның тағдыры, қоғамның өзгерістерімен бірге жүріп, өзінің іс-әрекеттері арқылы өткенді құрметтеуді, ұмытпау мен сақтау қажеттілігін көрсетеді. Қоспаның өмірінде кездесетін қиындықтар мен сынақтар оның мінезін өзгертіп, болашағына ықпал етеді. Оның жылқышылардың арасындағы орны мен жылқыларға деген көзқарасы да осы ішкі өзгерістерге ұшырайды. Бұл шығарма қазақ әдебиетінде терең мағыналы және көпқырлы туынды ретінде қарастырылады. Романның әрбір кейіпкері өз өмірінің күрделілігін, оны өзгерту үшін қажырлы еңбектің маңыздылығын көрсетеді. Жылқышылар мен жылқылардың арасындағы рухани байланыс, табиғаттың адам өміріне әсері, дәстүр мен жаңашылдықтың арасындағы тартыс – шығарманың басты ойы болып табылады. Бұл роман оқырманға философиялық ой салып, қоғам мен табиғат арасындағы тепе-теңдікті сақтау қажеттілігін түсінуге мүмкіндік береді.

Әп-бәрекелді! Қазақ әдебиетінің қорына олжа салған тамаша туынды жазылған екен. «Бүкірді» екі қайтара отырып, автордың әдеби шеберлігіне, бай тіліне риза болдым. Психологиялық-әлеуметтік бағыттағы күрделі шығарма екен. Қоғамның ащы зарын, бәйге ұлттық ойынының бүгінгі көлеңкелі тұстары мен бизнеске айналған ахуалын аяусыз әшкерелеген күрделі философиялық сауалдарға жауап беретін туынды. Этнографиялық деталь мен дәлдік нақты қолданылған. Ауыл суреті, жылқы бағу, баптау т.б. мәселелері де нанымды. Қоспа деген жарлының тәлейін, кемтар аттың жүрісін параллель сойқан бейнелепті. Келісті сурет, деректі оқиға. Жалпы Қоспа да, Бүкір де символдық мағынаға ие. Автор мәтін астына көп ой жасырған. Қоспаның қазақы әңгімелері қандай жақсы шыққан. Адамның жан-күйзелісі, жалғыздығы, өз қоғамынан шетқақпайлыққа ұшырауын психологиялық иіріммен әдемі беріп, бас кейіпкердің образын өте сәтті шығарған. Монолог, аллегориялық тәсіл бірін-бірі толықтырып тұр. Артық-кемі жоқ бейнелеу, орнымен қолданылған теңеу шағын романның шырайын ашыпты. Есболат Айдабосынның таланты, шеберлігі – дәстүрлі қазақ прозасының үлкен өкіліне айналдыратынына сенімдіміз. Өйткені, бұрындары жылқы тақырыбына жазылған роман, поэмалардан "Бүкірдің" бөгенайы бөлек. Соны образ, тың сурет. Кемтар аттың аламан доданың көз сүйсіндірер жүйрігі болғаны туралы жазылған алғашқы әрі сәтті шығарма деп батыл айтуға болады. Автор қазақ ауылының, қоғамының бүгінгі бет-бейнесін, адамдардың қиянаты мен озбырлығын өте ұтымды сипатталған. Оқып отырып ызаланып, кектеніп, надандардың кейбір пенделік мінез, іс-әрекеттеріне күйесің. Рухани дағдырысқа ұшыраған қоғамымыздағы әлді, қалталы замандастардың әлсіз бауырларды қалай дискриминациялап, таптап жүргеніне куә болған соң, шығармадан сондай жағымсыз типтерді анық байқадым. Тура осы тұсында авторға «Әп, бәрекелді!» деп бас бармақ көрсеттім. Міне, шығарма адам болмысын, ішкі әлемнің сезімдерін, жүректің қалтарыс-бұлтарысына жасырылған күдіктерді сыртқа шығаруымен құнды екенін айқындайды. Туынды қарсылық концептісін ұтқыр көрсеткен екен.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Маған бұл шығарма өте қызық болып көрінді. Басында оқи бастағанда онша түсінбегендей болдым, кей жерлері түсініксіздеу сияқты еді. Бірақ оқи берген сайын қызығып кеттім, соңына дейін тоқтамай оқыдым. Әсіресе Бүкір деген ат қатты ұнады. Басында оны ешкім жақсы көрмейді, «бүкір» деп кемсітеді, тіпті керек қылмайды. Бірақ кейін оның мықты, жүйрік екені белгілі болады. Сол жері маған қатты әсер етті. Өйткені кейде адамдар да сыртынан қарағанда әлсіз көрінеді, бірақ ішінде үлкен күш болуы мүмкін. Қоспа да маған ұнады. Оның өмірі оңай емес, бала кезінен қиындық көрген. Бірақ ол соған қарамай еңбек етеді, балаларын ойлайды. Басында Бүкірді ұнатпайды, тіпті оны сатып жібергісі келеді. Кейін біртіндеп оған үйреніп, жақсы көре бастайды. Екеуінің арасында бір ерекше байланыс бар сияқты. Қоспа Бүкірді түсінетіндей, ал Бүкір де иесіне сенетіндей көрінді. Маған қарт жылқышы да ұнады. Ол аттарды жақсы біледі, көп нәрсені түсінеді. Оның айтқан сөздері дұрыс сияқты болды. Ал буырыл ат мінген қария өте жұмбақ кейіпкер. Ол бір көрінеді, бір жоқ болады. Оның кім екені белгісіз, сол жағы қызық болды. Соңында Бүкірдің жоғалып кетуі маған сәл мұңды болды. Бірақ мен оны жаман емес деп ойлаймын. Мүмкін ол өз еркімен кеткен шығар, еркіндікке шыққан сияқты. Жалпы, бұл шығарма маған ұнады. Өйткені ол қызық, әрі ойландырады. Оқығаннан кейін біраз уақыт есімнен шықпай жүрді. Тағы бір ұнағаны – шығарма өте түсінікті тілде жазылған. Оқи отырып жалықпайсың, қайта қызыға түсесің. Кей жерлері тіпті кино сияқты елестейді. Әсіресе бәйге кездері мен соңғы бөлімдері қатты әсер қалдырды. Осындай шығармалар көбірек болса екен деп ойлаймын. Авторға алдағы уақытта да осындай қызықты, мағыналы шығармалар жаза беруіне тілектеспін. Жалпы, бұл шығарманы достарыма да оқуға кеңес берер едім. Өйткені әркім өзіне бір сабақ алады деп ойлаймын. Маған өте ұнады.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Тамаша роман! Тағдырлар тоғысы. Есболат Айдабосынның шебер қаламы оқырманның ойын тереңге алып кететін шығарма. Тіл де, қалам да мықты. Бұл романды болашақта табиғат туралы жақсы жазылған шығармалар мысалы, қазақ жазушыларының «Оң қол», «Ақсу — жер жәннаты» немесе Шыңғыс Айтматовтың «Қош бол, Гүлсары!» сияқты ат туралы туындыларының қатарынан табылатын жақсы роман болар деген ойдамын. Жазушы кейіпкердің ішкі күйзелістерін аттың мінез-құлқы арқылы шебер суреттеп психологиялық параллель жүргізген. Аттың еркіндікке ұмтылысы — адамның өз еркіндігі мен арына деген ұмтылысы сияқты көрінеді.

«Меценат» бәйгесіне түсіп жатқан «Бүкірді» оқып шықтым. Бір оқып бастаған адам бас алмай оқитын роман екен. Бір деммен оқып шықтым десе де болады. Бүкірге бүкір қосылып, тұрмысы түзелген жанұяға тақым қысып, тілекші болып отырады екенсің. Табиғатты тамаша суреттеп бастаған автор оқиға желісімен оқырманын алға жетелеп отырады. Ат пен иесінің тағдырлас екендігі әдемі үйлесім табатындай. Қоспа ішіндегі бар наласын «ащы су» ұрттаған сайын шығарып отырса, Бүкір аламанда шапқанда өзінің кемтар-кембағал еместігін дәлелдей түсетіндей. Әдемі түсірілген кинодай көз алдыңа бәрін елестете отырып жеткізе білу-әрине автордың шеберлігі. Кейде тіпті табиғи тылсымдарға елітеді. Бүкірдің туа сала Тентектің қатты ағынынан аман қалуы-табиғатына о бастан мықтылық дарытқандай. Өзін-өзі жаратып алуы, еркіндікке бейімдігі һас тұлпардың жаратылысынан. Бүкір-«мисыз тұлпарлығы» бар ақылды жануар екендігі, соңында мифологиялық көзқараста жоқ болып кетуі-шығарманы түрлендіре түскендей.

Әп-бәрекелді! Қазақ әдебиетінің қорына олжа салған тамаша туынды жазылған екен. «Бүкірді» екі қайтара оқып, автордың әдеби шеберлігіне, бай тіліне риза болдым. Психологиялық-әлеуметтік бағыттағы күрделі шығарма екен. Қоғамның ащы зарын, бәйге ұлттық ойынының бүгінгі көлеңкелі тұстары мен бизнеске айналған ахуалын аяусыз әшкерелеген күрделі философиялық сауалдарға жауап беретін туынды. Этнографиялық деталь мен дәлдік нақты қолданылған. Ауыл суреті, жылқы бағу, баптау т.б. мәселелері де нанымды. Қоспа деген жарлының тәлейін, кемтар аттың жүрісін параллель сойқан бейнелепті. Келісті сурет, деректі оқиға. Жалпы Қоспа да, Бүкір де символдық мағынаға ие. Автор мәтін астына көп ой жасырған. Қоспаның қазақы әңгімелері қандай жақсы шыққан. Адамның жан-күйзелісі, жалғыздығы, өз қоғамынан шетқақпайлыққа ұшырауын психологиялық иіріммен әдемі беріп, бас кейіпкердің образын өте сәтті шығарған. Монолог, аллегориялық тәсіл бірін-бірі толықтырып тұр. Артық-кемі жоқ бейнелеу, орнымен қолданылған теңеу шағын романның шырайын ашыпты. Есболат Айдабосынның таланты, шеберлігі – дәстүрлі қазақ прозасының үлкен өкіліне айналдыратынына сенімдіміз. Өйткені, бұрындары жылқы тақырыбына жазылған роман, поэмалардан "Бүкірдің" бөгенайы бөлек. Соны образ, тың сурет. Кемтар аттың аламан доданың көз сүйсіндірер жүйрігі болғаны туралы жазылған алғашқы әрі сәтті шығарма деп батыл айтуға болады. Автор қазақ ауылының, қоғамының бүгінгі бет-бейнесін, адамдардың қиянаты мен озбырлығын өте ұтымды сипатталған. Оқып отырып ызаланып, кектеніп, надандардың кейбір пенделік мінез, іс-әрекеттеріне күйесің. Рухани дағдырысқа ұшыраған қоғамымыздағы әлді, қалталы замандастардың әлсіз бауырларды қалай дискриминациялап, таптап жүргеніне куә болған соң, шығармадан сондай жағымсыз типтерді анық байқадым. Тура осы тұсында авторға «Әп, бәрекелді!» деп бас бармақ көрсеттім. Міне, шығарма адам болмысын, ішкі әлемнің сезімдерін, жүректің қалтарыс-бұлтарысына жасырылған күдіктерді сыртқа шығаруымен құнды екенін айқындайды. Туынды қарсылық концептісін ұтқыр көрсеткен екен.

Жазушының «Бүкір (ат туралы аңыз)» атты романы — тек жануардың тағдыры емес, адам рухының жеңісі мен қоғамдағы рухани құндылықтардың қақтығысын суреттейтін терең мағыналы шығарма. Автор бұл туындыда табиғаттың дүлей күші Тентек өзені мен оның бойындағы қатал тағдырды шебер өре білген.  Романның басты кейіпкері — Бүкір атты қарагер құнан. Ол Тентек өзені тасығанда жас жылқышылардың қателігінен енесінен айырылып, өзі кемтар болып туған жануар. Оның бүкірлігі — сыртқы пошымының келіссіздігі емес, тағдырдың салған тауқыметі іспетті. Автор Бүкірдің бейнесі арқылы «тұлпарды түріне қарап тануға болмайды» деген қазақ атбегілерінің даналығын паш етеді.  Шығарманың келесі бір маңызды тұлғасы — Қоспа. Ол өмірден таяқ жеген, ел арасында «имек» атанып, өзі де бүкірліктен қысылып жүрген жан. Қоспа мен Бүкірдің тағдырлары ұқсас: екеуі де жетім, екеуі де қоғамның мазағына ұшыраған. Алайда Қоспа Бүкірден өзінің екінші бейнесін көріп, оны баптау арқылы өзінің рухын көтереді. Олардың аламан бәйгілердегі жеңісі — тек аттың жүйріктігі емес, еңсесі түскен адамның қайта тіктелуінің символы.  Романдағы бай-бағландар мен жылқы фирмасының басшылары арасындағы қарым-қатынас бүгінгі заманның ащы шындығын көрсетеді. Жылқыны тек ақша табудың құралы деп білетін «бизнесмендер» мен оны жан дүниесімен сезінетін қарт жылқышының арасындағы қайшылық өте өткір берілген. Қарт жылқышының «аттың құнын ақшамен өлшеуге болмайды» деген ұстанымы — ұлттық қазынаға деген шынайы сүйіспеншіліктің көрінісі.  Шығарманың тілі бай, суреттеулері қанық. Тентек өзенінің мінезі, аттың бабы мен бәйгінің қызуы оқырманды баурап алады. Бүкірдің соңғы бәйгідегі жұмбақ тағдыры мен оны қорғауға тырысқан Қоспаның әрекеті шығарманың драмалық деңгейін арттыра түседі.  Түйіндей айтқанда, бұл роман — адам мен жануар арасындағы достық, адалдық және рухтың биіктігі туралы үлкен ғибрат. Оқырманды тағдырдың қиындығына мойымауға, ішкі тазалықты сақтауға үндейді. «Бүкір» — қазақ әдебиетіндегі ат туралы жазылған үздік аңыздардың заманауи жалғасы.
Facebook ссылка на этот отзыв

Қазіргі қазақ әдебиетінің айдынында өзіндік өрнегімен, соны соқпағымен келген туындылар саусақпен санарлық. Солардың ішінде шоқтығы биік, рухы асқақ шығарманың бірі — Есболат Айдабосынның “Бүкір” романы. Бұл туынды тек бір жылқының тағдыры емес, адамдық пен адалдықтың, төзім мен жігердің символы іспетті. Мен бұл романға еш ойланбастан дауыс беремін және оның себептерін оқырман ретінде былайша негіздер едім.

Біріншіден, шығарманың философиялық жүгі өте ауыр. Автор Қоспа жылқышы мен Бүкір аттың тағдырын шебер шендестіру арқылы “Кемтарлық деген не?” деген сұраққа жауап іздейді. Сырты бүкір болса да, іші бүтін кейіпкерлердің болмысы арқылы нағыз кемтарлық -- тәннің кемістігінде емес, жанның кедейлігінде екенін ұқтырады. Бұл — бүгінгі қоғам үшін ауадай қажет рухани пайым.

Екіншіден, романның тілдік бояуы өте қанық. Автор Тентек өзенінің мінезін, Қоңыртөбенің тылсым табиғатын суреттегенде оқырманды сол ортаға еріксіз жетелеп әкетеді. Мистикалық сарын мен шынайы өмірдің ұштасуы шығармаға аңыздық сипат беріп, оның көркемдік құнын арттыра түскен. Бурыл жорғалы қарияның бейнесі — қазақы танымдағы кие мен ие ұғымын тірілткендей әсер қалдырады.

Үшіншіден, шығармадағы әділеттілік үшін күрес пен үміт отының сөнбеуі кім-кімді де бей-жай қалдырмайды. Кемістігі үшін кемсітуге ұшыраған Бүкір аттың аламан бәйгедегі ерлігі – адамның ішкі мүмкіндігінің шексіздігін дәлелдейді. Бұл – жеңіске деген құштарлықтың, еңбек пен сенімнің салтанат құруы.

“Бүкір” романы – оқырманды ізгілікке, мейірімге және төзімділікке тәрбиелейтін құнды қазына. Шығарма соңындағы Бүкірдің сағымға айналып кетуі – еркіндікке ұмтылған рухтың символы деп білемін. Осындай мағыналы, терең әрі шынайы жазылған туындының әдебиет айдынында лайықты бағасын алғанын қалаймын. Бұл роман – қазіргі қазақ прозасының жаңа тынысы, сондықтан да мен өз дауысымды осы шығармаға беремін.

«Бүкір» романы туралы әсер

Кей шығармалар оқылып бітсе де, ойыңнан кетпей, қайта-қайта есіңе оралады. Бүкір – дәл сондай туынды. Бұл тек бір жылқының тағдыры емес, адам мен табиғаттың, тағдыр мен үміттің арасындағы байланысты көрсететін шығарма.

Автор Қоңыртөбенің табиғатын, Тентек өзенінің ерекше мінезін суреттеп, оқырманды бірден жұмбақ әлемге енгізеді. Сол жұмбақтың ортасында – Бүкір. Сырттай қарағанда кемтар көрінгенімен, ол ерекше жаратылған жануар. Оның тағдыры Қоспаның өмірімен тығыз байланысты. Екеуі де – өмірден қиындық көрген, бірақ сынбаған жандар.

Қоспаның ішкі жан дүниесіндегі жарасы, бала күнгі сағынышы, өз орнын табуға деген талпынысы өте шынайы берілген. Ал Бүкір – жай ат емес, еркіндіктің, тектіліктің белгісі. Оның әр шабысы – өз тағдырымен күрес сияқты әсер қалдырады.

Шығармадағы буырыл жорғалы қария да ерекше кейіпкер. Ол нақты адам ба, әлде жай белгі ме – түсіну қиын. Автор оны әдейі жұмбақ күйде қалдырады. Осы арқылы кей нәрсені тек сезіну керек екенін көрсетеді. 

Туындыдағы тағы бір маңызды тұс – адам мен жануар арасындағы байланыс. Бүкір мен Қоспа бір-бірін сөзсіз түсінеді. Басында Қоспа оны жақтырмайды, бірақ кейін оның шын қасиетін байқайды. Бұл – сыртқы көрініске қарап бағаламау керек деген ой береді. 

Ең әсерлі бөлігі - финал. Шығарманың соңында көп сұрақ жауапсыз қалады. Бірақ дәл осы белгісіздік оны әсерлі етеді. Бүкірдің қайда кеткенінен гөрі, оның қалдырған ізі маңыздырақ.

Жалпы, бұл –  қазақ прозасындағы өзіндік үні бар, мағынасы терең, ой салатын шығарма. Оны тек оқып қана қоймай, сезіне білу керек.

Басты тілек – «Бүкірдің» жолы ашық болып, бағы жанып, бәйгеде оза шапсын!

Осындай керемет роман жазған Есболат Айдабосын ағаға алғыс! Қаламыңыз ешқашан мұқалмай, шығармаларыңыз биіктей берсін деп тілейміз!

Есболат Айдабосын ағамның «Бүкір» романын қолыма алғаннан соң, соңғы парағына дейін қалай жеткенімді сезбей қалдым. Шынымды айтсам, кітапты жауып қою мүмкін болмады; Бүкірдің де, Қоспаның да тілеуін тілеп отырып, әр сөйлемді жүрегіммен қабылдадым. Кейде белімнің ауырғаны жаныма батса да, кітапты тастағым келмей, тұрып та, бөлме ішінде жүріп те оқыдым. Аяғым дамыл таппай, кейіпкерлермен бірге сапар шеккендей күй кештім. Қоспамен бірге жылап, бірге қуандым. Бір сәт айнаның алдына келіп, өз-өзіме сан түрлі сұрақ қойдым. Тәніміздің саулығы үшін, бізді «бүкір» қылмағаны үшін Хақ Тағалаға сансыз шүкір айтып, іштей егілдім. «Бүкір өліп қалмаса екен, дұшпандардың Қоспаға зияны тимесе екен» деген үрей мен уміт кезек алмасып, жаным байыз таптырмады. Жазушының шеберлігі сол — ол оқырманды кейіпкердің тағдырына жіпсіз байлап қояды. Бұл туындыда тек бір жылқының немесе бір адамның тағдыры емес, қоғамның ащы шындығы астарлап берілгенін түйсіндім. Мен де сан мәрте мүшәйраларға өлең қосып, бағымды сынағанда, «аға-көкелерін» алға салғандардың жолы болып, біз сияқтыларды қақпайлап, жарты жолдан қалдырғандарды талай көргенмін. Жүйріктің бағын байлаған жағымпаздық пен әділетсіздік — бүгінгінің де дерті ғой. Бүкірді де дөкейлердің шабармандары қақпайлап жүріп, соңында оның із-түзсіз қайда кеткені жұмбақ болып қалғанына жаным ауырды. «Неге?» деген сұрақ көкейімде жаңғырып, жауап іздеумен болдым. Автордың «Жылқы адамды таңдайды» деген ойы мені қатты таңғалдырды. Расында да, өнер де, өлең де солай ғой. Олар тек тазалықты сүйеді.

“Бүкір” романы - қазіргі қазақ әдебиетіндегі мазмұны терең, әлеуметтік және психологиялық тұрғыдан салмақты шығармалардың бірі. Автор бұл туындысында жеке адамның тағдырын суреттеу арқылы тұтас қоғамның келбетін ашып көрсетеді. Роман оқырманды бірден өзіне тартып, кейіпкердің ішкі әлеміне бойлауға мүмкіндік береді.

Суреткердің осы шығармасында бүкір образы тек физикалық ерекшелік қана емес, ол - қоғамдағы әділетсіздік пен рухани кемшіліктің символы. Басты қаһарман өмір жолы арқылы адамдардың бір-біріне деген қатынасы, сыртқы келбетке қарап бағалау, түсінбеушілік пен қатыгездік сияқты мәселелер айқын көрініс табады. Жазушы осы арқылы оқырманға маңызды сұрақтар қояды: адамды сыртқы бейнесіне қарап бағалау дұрыс па, әлде оның ішкі дүниесіне үңілу қажет пе?

Романдағы оқиғалар желісі бір қарағанда қарапайым көрінгенімен, оның астарында терең философиялық ой жатыр. Кейіпкердің жалғыздығы, қоғамнан шеттетілуі - бүгінгі күннің өзекті мәселелерінің бірі. Автор адамның ішкі жан дүниесіндегі күресті, оның үміті мен күйзелісін шынайы әрі әсерлі жеткізеді. Әсіресе, кейіпкердің өз-өзімен арпалысы, өмірге деген көзқарасының өзгеруі оқырманға ерекше әсер қалдырады. 

Шығарманың тілі көркем әрі түсінікті. Автор артық сөзге бармай, қысқа да нұсқа сөйлемдер арқылы терең мағына бере алады. Кейбір эпизодтарда табиғат суреттері мен кейіпкердің көңіл күйі шебер ұштасып, көркемдік үйлесім табады. Бұл оқырманның шығарманы тереңірек сезінуіне мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, романда адамгершілік, мейірім, жанашырлық сияқты құндылықтар ерекше орын алады. Қанша қиындық көрсе де, кейіпкердің бойында үміт сәулесі сөнбейді. Бұл - автордың негізгі идеяларының бірі: адам қандай жағдайда болмасын, өзінің адамдық қасиетін жоғалтпауы керек.

???? «Бүкір» – адам мен қоғам арасындағы үнсіз тартыс

Жазушы Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы – қазіргі қазақ әдебиетіндегі мазмұны терең, әлеуметтік және психологиялық салмағы зор туындылардың бірі. Бұл шығарма арқылы автор бір ғана кейіпкердің өмір жолын суреттей отырып, тұтас қоғамның болмысын, адамдар арасындағы қарым-қатынасты, көзқарастар қайшылығын шебер ашып көрсетеді. Роман оқырманды бірден өзіне тартып, кейіпкердің ішкі әлеміне терең бойлауға мүмкіндік береді.

Романдағы «бүкір» бейнесі тек физикалық кемшілік емес, ол – қоғамдағы әділетсіздік пен рухани әлсіздіктің символы. Автор адамды сыртқы келбетіне қарап бағалау, түсінбеушілік, мазақ ету, қатыгездік сияқты өзекті мәселелерді шынайы әрі әсерлі жеткізеді. Осы арқылы оқырманға маңызды сұрақтар тастайды: біз адамды қалай бағалап жүрміз? Оның жан дүниесін түсінуге тырысамыз ба, әлде сыртқы бейнесімен шектелеміз бе?

Шығармадағы кейіпкердің жалғыздығы мен ішкі күйзелісі – бүгінгі қоғамда жиі кездесетін құбылыс. Оның өмірмен күресі, үміт пен сенім арасындағы арпалысы, өз-өзін табуға деген ұмтылысы оқырманға ерекше әсер қалдырады. Әсіресе, кейіпкердің уақыт өте келе көзқарасының өзгеруі, өмірге деген жаңа түсінік қалыптастыруы – терең философиялық ойға жетелейді.

Туындының тілі қарапайым әрі көркем. Автор артық сөзге бармай, қысқа да нұсқа сөйлемдер арқылы үлкен мағына береді. Табиғат көріністері мен кейіпкердің көңіл күйінің астасуы шығарманың әсерін күшейтіп, оқырманға ерекше сезім сыйлайды.

Сонымен қатар, романда адамгершілік, мейірім, жанашырлық, төзімділік сияқты құндылықтар кеңінен көрініс табады. Қанша қиындық көрсе де, кейіпкердің бойындағы үміт оты сөнбейді. Бұл – шығарманың негізгі идеяларының бірі: адам қандай жағдайда да өзінің адамдық қасиетін жоғалтпауы тиіс.

✨ «Бүкір» – тек бір тағдырдың емес, тұтас қоғамның айнасы. Оқырманды терең ойға жетелейтін, жүрекке әсер ететін құнды шығарма.

#Бүкір #ЕсболатАйдабосын #ҚазақӘдебиеті #КітапҰсыныс #ОйлануғаСебеп  

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам тағдыры мен қоғам көзқарасының күрделі байланысын терең ашып көрсететін әсерлі туынды. Автор бұл шығарма арқылы сыртқы келбетке қарап баға беретін қоғамның қатігездігін, сондай-ақ адамның ішкі жан дүниесінің байлығы мен қайсарлығын шебер суреттейді. Басты кейіпкер Бүкір – тағдыр тауқыметін тартқан, алайда рухани тұрғыдан әлсіреп қалмаған тұлға. Оның өмір жолы арқылы оқырман тек бір адамның емес, тұтас қоғамның бейнесін көреді.

Шығармада Бүкірдің бала кезінен бастап көрген қорлығы, мазағы, түсінбеушілікке толы сәттері шынайы әрі әсерлі баяндалады. Адамдардың оны сырт келбетіне қарап бағалауы, жан дүниесіне үңілмеуі – қазіргі қоғамдағы өзекті мәселелердің бірі екені анық байқалады. Автор дәл осы арқылы оқырманға терең ой салады: адамды шын мәнінде кем ететін – оның сыртқы кемшілігі емес, өзгеге деген қатыгез көзқарасы мен тар түсінігі.

Сонымен қатар, шығармада кейіпкердің ішкі өзгерісі ерекше орын алады. Бүкір уақыт өте келе өзін қабылдауға, өмірге басқа қырынан қарауға үйренеді. Бұл – оның рухани жеңісі. Ол қоғамның пікірімен өмір сүруді доғарып, өз болмысын бағалай бастайды. Осы тұста автор «нағыз күш – адамның ішінде» деген идеяны анық жеткізеді. Бұл ой кез келген оқырманға әсер етпей қоймайды.

Жазушының тілі қарапайым, бірақ өте әсерлі. Әрбір сөйлемде терең мағына жатыр. Артық баяндау жоқ, бәрі нақты, жинақы әрі түсінікті берілген. Оқиға желісі оқырманды жалықтырмай, керісінше, басынан аяғына дейін қызықтырып отырады. Бүкірдің ішкі жан дүниесі, сезімі мен ойы нанымды түрде ашылғандықтан, оқырман кейіпкермен бірге күйзеліп, бірге қуанады.

Қорытындылай келе, «Бүкір» – тек көркем шығарма ғана емес, ол – тәрбиелік мәні зор туынды. Бұл шығарма әр адамды мейірімділікке, сабырлыққа, түсіністікке шақырады. Адамды сырт келбетіне қарап бағаламау, әркімнің ішкі жан дүниесіне үңілу қажеттігін ұқтырады. Сондықтан да бұл туындының маңызы зор, әсері терең деп айтуға болады.

Бүкір - Е.Айдабосын жазған, мазмұны терең, адам болмысы мен қоғамдағы қайшылықтарды кеңінен ашатын шығарма. Бұл романның басты ерекшелігі - автордың бір кейіпкер тағдырын суреттей отырып, тұтас қоғамның келбетін көрсетуінде. Шығарма оқырманды сыртқы көрініске алданып қалмай, адамның ішкі жан дүниесіне үңілуге шақырады.

Романдағы «бүкір» образы - тек физикалық кемістік емес, ол - қоғамдағы рухани кемшіліктердің көрінісі. Автор осы бейне арқылы адамдар арасындағы әділетсіздік, түсінбеушілік, мейірімсіздік сияқты мәселелерді көтереді. Басты кейіпкердің өмір жолы қиындықтарға толы болғанымен, ол арқылы адам бойындағы төзімділік пен рухани беріктік айқын байқалады. Қоғамның кейіпкерге деген көзқарасы оқырманды бейжай қалдырмайды, керісінше, терең ойға жетелейді.

Шығармада кейіпкердің ішкі жан дүниесі ерекше шеберлікпен берілген. Оның жалғыздығы, өзін қоғамнан алшақ сезінуі, жан азабы - барлығы нанымды әрі әсерлі сипатталады. Автор кейіпкердің ішкі күйзелісін көрсету арқылы адам психологиясын терең ашады. Сонымен бірге, кейіпкердің өмірге деген үміті мен сенімі толық жойылмай, қайта күшейе түсетіні байқалады. Бұл - романның оптимистік қырын танытады.

Романның тілі жеңіл оқылады, бірақ астарында үлкен мағына жатыр. Автор қысқа әрі нұсқа сөйлемдер арқылы күрделі ойларды жеткізе алады. Табиғат көріністері мен кейіпкердің көңіл күйі өзара үйлесіп, шығарманың көркемдік әсерін күшейтеді. Әрбір деталь орнымен қолданылып, оқырманға ерекше әсер қалдырады. Сонымен қатар, шығармада адамгершілік, жанашырлық, мейірім сияқты құндылықтар кеңінен көрініс табады.

Қорытындылай келе, «Бүкір» романы - тәрбиелік мәні зор, әлеуметтік маңызы терең шығарма. Ол оқырманды ойланып оқуға, өз көзқарасын қайта қарауға жетелейді. Шығарма ұзақ уақыт бойы есте қалып, адамның ішкі дүниесіне әсер ететін құнды туынды болып табылады.

Е.Айдабосын «Бүкір» шығармасы – адамның жан әлемін, қоғамның көзқарасын және тағдырмен күрес тақырыбын өзгеше қырынан ашқан мазмұнды туынды. Бұл шығармада автор сыртқы кемістік арқылы ішкі тұтастықты, әлсіз көрінген адамның шын мәнінде мықты бола алатынын көрсетеді. Басты кейіпкердің өмірі арқылы оқырман адам бойындағы сабыр, төзім және үміт сияқты қасиеттердің қаншалықты маңызды екенін түсінеді.

Шығармадағы ең әсерлі тұстардың бірі – Бүкірдің жалғыздық сезімі. Ол адамдардың ортасында жүрсе де, өзін бөтен сезінеді. Қоғам оны қабылдауға асықпайды, керісінше, сырт келбетіне қарап алшақтайды. Осы арқылы жазушы бүгінгі қоғамдағы үлкен мәселені көтереді: адамдардың бір-бірін түсінуге деген ниетінің аздығы. Бұл тек Бүкірдің ғана емес, өзге де тағдыр иелерінің ортақ мәселесі екені байқалады.

Дегенмен, шығарма толықтай мұңға құрылмаған. Оның ішінде үміт сәулесі бар. Бүкір уақыт өте келе өзіне деген көзқарасын өзгертеді. Ол өз тағдырын қарғауды тоқтатып, өмірді басқа қырынан қабылдай бастайды. Бұл – оның ішкі жеңісі.

Жазушының баяндау стилі ерекше назар аудартады. Қарапайым тілмен күрделі ой айту – үлкен шеберлік. Әрбір сөйлем табиғи, артық бояусыз берілген. Соның арқасында шығарма шынайы әсер қалдырады. Оқырман өзін оқиға ішінде жүргендей сезінеді, кейіпкердің жан күйін терең түсінеді.

Тағы бір маңызды тұс – шығарманың тәрбиелік мәні. Оқырман бұл туынды арқылы мейірімді болуға, өзгеге жанашырлықпен қарауға үйренеді. Әсіресе, жастар үшін бұл шығарма үлкен сабақ бола алады. Себебі ол адамды сыртқы келбетіне қарап бағаламау керектігін анық көрсетеді.

Қорытындылай келе, «Бүкір» – терең мағыналы, жүрекке әсер ететін шығарма. Ол әр оқырманға ой салып қана қоймай, оның дүниетанымына әсер етеді. Мұндай туындылар әдебиеттің құндылығын арттырып, адамзаттық қасиеттерді насихаттайды.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы – қазіргі қазақ әдебиетіндегі мазмұны терең, философиялық астары мол туындылардың бірі. Автор бұл шығармасы арқылы адам болмысының күрделілігін, қоғам мен тұлға арасындағы қайшылықтарды, рухани жалғыздық пен әділетсіздік мәселелерін кеңінен қозғайды. Романның басты құндылығы – оның тек оқиға баяндаумен шектелмей, оқырманды ойлануға, өзін және қоғамды қайта бағалауға итермелеуінде.

Шығармадағы басты кейіпкердің «бүкір» болуы – жай ғана сыртқы кемістік емес, терең символдық мағынаға ие образ. Бұл бүкірлік – қоғамдағы моральдық қисықтықтың, әділетсіздік пен рухани әлсіздіктің көрінісі. Автор кейіпкер тағдыры арқылы «нағыз кемістік неде?» деген сауалды алға тартады. Шын мәнінде, физикалық ерекшелік пе, әлде адам жанының бұзылуы ма? Осы сұрақ оқырманды ұзақ уақыт мазалап, шығарманың идеялық өзегіне айналады.

Романда кейіпкердің ішкі әлеміне ерекше көңіл бөлінген. Оның жан күйзелісі, өзін қоғамнан бөлек сезінуі, адамдар арасындағы түсінбеушілік – барлығы шынайы әрі әсерлі суреттеледі. Автор кейіпкердің психологиялық портретін терең аша отырып, оның тек әлсіз емес, керісінше, рухани тұрғыдан өте сезімтал, ойлы тұлға екенін көрсетеді.

Айдабосынның тілдік шеберлігі де ерекше назар аудартады. Оның баяндау стилі қарапайым әрі түсінікті болғанымен, астарлы мағынаға бай, символикаға толы. Әрбір деталь, әрбір суреттеу кейіпкердің ішкі күйімен тығыз байланысты. Бұл шығарманың көркемдік деңгейін арттыра түседі.

Қорытындылай келе, «Бүкір» романы – терең ойға жетелейтін, адамгершілік, әділет, рухани тазалық сияқты мәңгілік құндылықтарды қозғайтын маңызды шығарма. Есболат Айдабосын бұл туындысы арқылы оқырманға дайын жауап бермейді, керісінше, сұрақ қояды, ойлануға мәжбүр етеді. Бұл – нағыз көркем әдебиеттің басты белгісі. Роман қазіргі қазақ прозасының дамуына өзіндік үлес қосып, оқырман санасында ұзақ сақталатын әсер қалдыратын құнды туынды болып табылады.

«БҮКІР» - ЖАН ДҮНИЕҢДІ СІЛКІНТЕТІН ШЫҒАРМА Есболат Айдабосынның «Бүкір» повесін оқып шықтым. Бір сөзбен айтсам - бұл туынды мені дүр сілкіндірді. Жаппай «оқыңдар» деп айқайлағым келеді. Неге? Айтайын. СЮЖЕТ ҚАРАПАЙЫМ БА? АЛДАМШЫ ҒАНА. Бастапқы бетте суытқан, бұлыңғыр бір сурет: тасқын Тентек өзеніне буырыл жорғасымен қойып кеткен аттылы адам. Кім ол? Неге кірді суға? Не іздеді? Осы бір сұрақ сені шығарманың соңына дейін жібермейді. Тентек өзені - тек өзен емес. Ол - өмірдің өзі. «Тасимын десе, таси салады. Тау басына бұлт үйірілгенін, жаңбыр жауғанын да күтпейді» - деп жазады автор. Тентек секілді өмір де ескертпей ұрады, дайын тұр деп күтпейді. Повестің барлық кейіпкерлері дәл осы Тентектің тасқынына ұрынады - кімі малынан, кімі намысынан, кімі жүрегінен айырылады. Ал бүгінгі «қожайын» дейтін образ - одан да өткір. Аттары жеңіліп қалмасын деп бақталас атқа «жіберме» деп рация арқылы бұйырады. Спортқа билікті кіргізеді. Бүкірді танып алып, маңдайынан қамшымен ұрады - жеңе алмағандықтан. Бұл - Қоспаның ғана емес, бүкіл ел ішіндегі «бүкірлердің» - таланты мен еңбегі мойындалмай жүрген адамдардың - тағдыры. Авторды ерекше ұнататын нәрсе - тілінің жасандылықтан аулақтығы. «Қоспаның қолы ұзын. Жай тұрғанның өзінде саусағы тізесін түртіп тұрады» - бір ғана жол. Бірақ осы жолдан адамның бүкіл сыртқы бейнесі, тіпті мінезі де көрінеді. Немесе Тентек өзенін суреттеген жер: «Тентектің аты ғана емес, заты да - тентек. Суы ойда-жоқта көтеріледі». Қысқа. Нақты. Жанды. Диалогтар - тіпті бөлек разговор. Ауыл адамдарының сөйлесімі, Қоспаның отбасымен ұрысы, қарт жылқышының кесімді сөздері - бәрі де өзіндік ырғақта, бәрі де шынайы. Ең тамаша стилистикалық табылым - Қоспаның Бүкірмен «сөйлесуі». Адамдар арасында айта алмаған дертін атқа айтады. Қазақы тіршіліктің терең бір қырын осылай аша білген. Повесть ашық аяқталады. Бүкір табылмайды. Тентек те тасуын мәңгілікке тоқтатады. Есболат Айдабосын - бүгінгі қазақ прозасының мықты қаламгерлерінің бірі. «Бүкір» оның шеберлігін толық паш еткен туынды.
Осы пікірге Facebook-сілтеме
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы туралы

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты мини романы – мені терең толғандырған, жүрегіме ерекше әсер қалдырған туынды болды. Шығарманы басынан аяғына дейін бір деммен оқып шықтым десем артық емес. Әсіресе, автордың баяндау мәнері, оқиғаны жұмбақпен өрбітуі, кейіпкерлердің ішкі әлемін табиғатпен астастыра беруі – шығарманың көркемдік қуатын айрықша арттырып тұр.

Бұл туынды мен үшін жай ғана ат тағдыры туралы емес, адам мен табиғат, тағдыр мен тылсым арасындағы терең байланысты ашып берген шығарма болды. Әсіресе, Тентек өзенінің тосын мінезі мен буырыл жорғалы ақсақалды қария бейнесі шығарманың жұмбақ, мистикалық атмосферасын күшейтіп, оқырманды бірден баурап алады. Автор оқиғаны толық ашпай, кей тұстарын оқырманның қиялына қалдыру арқылы шығарманың әсерін одан әрі тереңдеткен.

Бүкір мен Қоспа образдары ерекше әсер қалдырды. Екеуінің тағдырындағы ұқсастық – қоғам тарапынан толық бағаланбауы, «кем» деп қабылдануы – бүгінгі өмірмен де үндеседі. Бүкірдің еркіндікке ұмтылысы, ал Қоспаның біртіндеп өзгеруі – шығарманың негізгі идеяларын айқын көрсетеді. Қарт жылқышының «бұл өзін өзі жарататын жануар» деген сөзі арқылы автор адамның да, жануардың да ішкі болмысы мен табиғи дарыны маңызды екенін жеткізеді.

Шығарманың соңындағы Бүкірдің жұмбақ түрде жоғалып кетуі мені қатты ойландырды. Бұл аяқталу нақты жауап бермесе де, терең философиялық мәнге ие. Меніңше, Бүкір – еркіндікке кеткен, өз табиғатына қайтқан бейне. Жалпы, «Бүкір» – өте көркем, мағынасы терең, оқырманға ой салатын шығарма. Оқып отырып, өмірге, адамға, еркіндікке деген көзқарасымды қайта қарадым.

Бұл шығарманы оқи отырып, мен көп нәрсені қайта ойладым. Адамды сыртқы келбетіне қарап бағаламау, әр тіршіліктің өз ерекшелігі бар екенін түсіну, еркіндіктің қадірін білу – осының бәрі шығарманың негізгі идеялары деп ойлаймын.

Мен бұл шығарманы барлық оқырманға, әсіресе жастарға оқуға кеңес берер едім. Себебі ол тек әдеби шығарма емес, ол – өмір сабағы.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы – қазіргі қазақ әдебиетіндегі мазмұны терең, философиялық ойға құрылған маңызды туындылардың бірі. Жазушы бұл шығармада адам табиғатының күрделілігін, қоғам мен жеке тұлға арасындағы қайшылықтарды, сондай-ақ рухани жалғыздық пен әділетсіздік мәселелерін жан-жақты қарастырады. Романның басты ерекшелігі – оқырманды жай ғана оқиғамен таныстыру емес, оны терең ойға батырып, өзіндік қорытынды жасауға жетелеуінде.

Шығармадағы «бүкір» бейнесі тек сыртқы кемістік ретінде берілмей, символдық мәнге ие. Ол қоғамдағы моральдық ауытқуларды, әділетсіздік пен рухани әлсіздікті білдіреді. Автор кейіпкер арқылы «нағыз кемістік неде?» деген маңызды сұрақ қояды. Осы арқылы оқырман физикалық ерекшеліктен гөрі рухани кемшіліктің әлдеқайда маңызды екенін түсіне бастайды.

Романда кейіпкердің ішкі жан дүниесіне ерекше назар аударылған. Оның жалғыздығы, өзін қоғамнан бөлек сезінуі, адамдар тарапынан түсінбеушілікке ұшырауы шынайы әрі әсерлі бейнеленген. Жазушы кейіпкерді әлсіз адам ретінде емес, керісінше, сезімтал әрі терең ойлайтын тұлға ретінде көрсетеді. Бұл көзқарас оқырманды «әлсіздік» ұғымына жаңаша қарауға итермелейді.

Автордың тілдік шеберлігі де айрықша. Баяндау тілі қарапайым болғанымен, мағынасы терең, символикаға бай. Әрбір деталь кейіпкердің ішкі күйімен үйлесіп, шығарманың әсерін күшейтеді. Табиғат суреттері де кейіпкердің көңіл күйін жеткізетін маңызды құрал ретінде қолданылған.

Қорыта айтқанда, «Бүкір» романы – оқырманды терең ойға жетелейтін, адамгершілік пен рухани құндылықтарды қайта қарастыруға шақыратын шығарма. Есболат Айдабосын бұл туындысы арқылы дайын жауап бермей, керісінше, маңызды сұрақтар қояды. Сондықтан бұл роман қазақ прозасындағы мәні зор, әсері ұзақ сақталатын құнды еңбек болып саналады.

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам болмысының нәзік тұстарын шынайы әрі терең бейнелеген көркем туынды. Автор бұл шығармада адамның сыртқы бейнесі мен ішкі жан дүниесінің арасындағы алшақтықты көрсете отырып, қоғамдағы қалыптасқан стереотиптерді сынға алады. Басты кейіпкер Бүкірдің тағдыры арқылы жазушы оқырманға маңызды сұрақ тастайды: біз адамды шын мәнінде қалай бағалап жүрміз? Шығармада Бүкірдің өміріндегі қиындықтар, оның бала кезінен көрген қысымы, адамдардың мазағы мен суық көзқарасы анық суреттеледі. Бұл жағдайлар оның жан дүниесіне ауыр із қалдырады. Алайда автор кейіпкерді тек әлсіз, дәрменсіз етіп көрсетпейді. Керісінше, оның ішкі қайсарлығын, өмірге деген төзімін ерекше атап өтеді. Осы арқылы шығарма адам рухының мықтылығын дәлелдейді. Бүкірдің ішкі әлемі – шығарманың ең құнды бөлігі. Ол өз-өзімен күресіп, уақыт өте келе өзін қабылдауға қадам жасайды. Бұл процесс оңай болмайды, бірақ дәл осы күрес оның тұлға ретінде қалыптасуына әсер етеді. Автор бұл өзгерісті асықпай, табиғи түрде жеткізеді, сондықтан оқырман кейіпкердің әрбір сезімін бірге өткергендей болады. Сонымен қатар, шығармада қоғамның рөлі де айқын көрінеді. Адамды қоғам қалыптастырады деген ой бар, алайда кейде қоғам керісінше адамды шектеп, оның дамуына кедергі келтіруі мүмкін. Бүкірдің өмірі осының дәлелі іспетті. Бірақ ол қоғамның пікіріне толық тәуелді болмай, өз жолын табуға тырысады. Жазушының тілі жеңіл, бірақ мағынасы терең. Әрбір сөйлемде өмірлік шындық жатыр. Артық әсірелеу жоқ, барлығы нақты әрі әсерлі жеткізілген. Бұл шығарманың оқырманға жақын болуына ықпал етеді. Қорытындысында, «Бүкір» – тек әдеби шығарма емес, ол – өмір сабағы. Ол әр адамды ойланып, өз көзқарасын қайта қарауға шақырады. Адамды сырт келбетіне қарап бағаламау, оның ішкі жан дүниесін түсінуге тырысу – осы шығарманың негізгі идеясы.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

«Қоспа» – қазақ тілінде «қосылған», «жалғанған», «бір нәрсеге сырттан телінген» деген мағынаны білдіреді. Шығармадағы басты кейіпкердің есімі де осы ұғыммен астасып жатыр. Қоспа – өмірге өз орнын таба алмай, тағдырдың шетінде жүрген жанның символы. Оның шын аты Ердәулет болғанымен, ел оны «Қоспа» деп атап кеткені – қоғамның оған деген көзқарасын, оның тағдырындағы өгейлікті айқын көрсетеді. Шығарма Қоңыртөбе тауындағы Тентек өзенінің тосын тасуымен басталып, бірден оқырманды жұмбақ әлемге жетелейді. Автор табиғат пен адам тағдырын астастыра отырып, оқиғаға терең философиялық мән береді. Тентек өзенінің мінезі – шығармадағы кейіпкерлердің ішкі жан дүниесінің көрінісі іспетті. Әсіресе, буырыл жорға мінген беймәлім қария образы – туындының мистикалық өзегін құрайтын ерекше символ. Ол өмір мен өлімнің, табиғат пен тылсым күштің арасындағы байланысты білдіретіндей әсер қалдырады. Қарагер құлын – шығармадағы негізгі идеялық жүк көтерген бейне. Оның шығу тегі жұмбақ, тағдыры ауыр, бірақ бойында ерекше қуат бар. Құлынның кейін «Бүкір» атанып, сынға ұшырауы – қоғамның сыртқы келбетке қарап баға беруінің көрінісі. Ал шын мәнінде, оның бойындағы тектілік пен жүйріктік уақыт өте дәлелденеді. Бұл арқылы автор адамды сыртқы кемшілігіне қарап емес, ішкі мүмкіндігі мен болмысына қарап бағалау керектігін меңзейді. Қоспа мен Бүкір тағдыры – бір-бірімен егіз ұғымдай. Екеуі де – жетімдік пен жоқшылықты көрген, қоғамнан шет қалған жандар. Бірақ уақыт өте келе екеуі де өз болмысын дәлелдейді. Қоспаның мінезінің өзгеруі, өмірге деген көзқарасының жаңаруы – оның рухани өсуін көрсетеді. Қорыта айтқанда, бұл шығарма – адам тағдыры, табиғат тылсымы, ұлттық болмыс пен рухани құндылықтар тоғысқан терең туынды. Қоспа мен Бүкір бейнесі арқылы автор «тегің мықты болса, тағдыр сені бәрібір биікке көтереді» деген ойды жеткізеді. «Жүйріктігіне қарай емес, жүрегіне қарай бағала» деген халық даналығы осы шығармада анық көрініс тапқан.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам мен қоғам арасындағы күрделі байланысты терең ашып көрсететін тағылымы мол туынды. Автор бұл шығармада кейіпкердің сыртқы кемістігін алға шығара отырып, шын мәнінде адамның бағасы оның жан дүниесімен өлшенетінін дәлелдейді. Бүкір бейнесі арқылы жазушы оқырманға өмірдің ащы шындығын көрсетіп қана қоймай, сонымен бірге үміттің де бар екенін ұқтырады. Шығармада Бүкірдің ішкі жан күйі ерекше шынайылықпен берілген. Оның жалғыздығы, адамдардан көрген салқын қарым-қатынасы, түсінбеушілікке толы сәттері оқырманға ауыр әсер қалдырады. Бірақ дәл осы қиындықтар кейіпкердің рухани тұрғыдан өсуіне жол ашады. Ол бірте-бірте өз өмірінің мәнін түсініп, өзін өзгелердің пікірі арқылы емес, өз көзқарасы арқылы бағалауға үйренеді. Бұл – оның ішкі еркіндікке жету жолындағы үлкен қадамы. Автор шығармасында адам бойындағы сабыр мен төзімділікті ерекше дәріптейді. Бүкірдің тағдыры арқылы кез келген қиындықты еңсеруге болатыны көрсетіледі. Оның өмірі – күрес пен үміттің символы. Осы тұрғыдан алғанда, шығарма тек бір кейіпкердің хикаясы емес, ол – өмірдің өзін бейнелейтін көркем көрініс. Жазушының көркемдік шешімі де назар аудартады. Тілі қарапайым болғанымен, астарында терең философиялық ой жатыр. Әрбір деталь, әрбір суреттеу кейіпкердің ішкі әлемін ашуға қызмет етеді. Сонымен бірге, «Бүкір» шығармасы оқырманды мейірімділікке тәрбиелейді. Ол адамдарға жанашырлықпен қараудың, әркімнің тағдырын түсінуге ұмтылудың маңыздылығын көрсетеді. Қазіргі қоғамда жиі кездесетін немқұрайлылық пен үстірт пікірге қарсы ой айтады. Қорытындылай келе, бұл шығарма – терең мазмұнды, тәрбиелік мәні жоғары туынды. Ол әр оқырманның жүрегіне жол тауып, санасына ой салады. Осындай шығармалар арқылы адам өзін де, өзгені де жақсырақ түсіне бастайды.
Instagram ссылка на этот отзыв

Бүкір – Есболат Айдабосын қаламынан туған, адам тағдыры мен қоғамдағы қайшылықтарды терең бейнелейтін көркем туынды. Автор бұл шығармада бір ғана кейіпкердің өмірін суреттеу арқылы тұтас қоғамның бет-бейнесін ашып көрсетеді. Роман оқырманды сыртқы пішінге қарап баға бермеуге, адамның ішкі жан дүниесін түсінуге жетелейді. Шығармадағы «бүкір» бейнесі – жай ғана дене кемістігі емес, ол – рухани әлсіздік пен әлеуметтік әділетсіздіктің белгісі. Автор осы образ арқылы адамдар арасындағы қатыгездік, немқұрайлылық және бір-бірін түсінбеу сияқты мәселелерді алға тартады. Басты кейіпкердің өмір жолы қиындыққа толы болса да, оның бойындағы сабыр мен төзім оқырманға ерекше әсер қалдырады. Қоғамның оған деген көзқарасы арқылы адамдардың шынайы болмысы айқын ашылады. Романда кейіпкердің ішкі әлеміне ерекше назар аударылған. Оның жалғыздық сезімі, өзін жат сезінуі, жан дүниесіндегі күрес – барлығы нанымды әрі терең сипатталған. Автор адам психологиясын дәл бере отырып, кейіпкердің рухани өсуін көрсетеді. Қанша ауыр жағдайға тап болса да, кейіпкер үмітін жоғалтпайды, бұл шығарманың негізгі идеяларының бірі. Шығарманың тілі қарапайым әрі әсерлі. Автор артық сөзге бармай, нақты бейнелер мен көріністер арқылы үлкен ойды жеткізеді. Табиғат суреттері кейіпкердің көңіл күйімен астасып, шығарманың көркемдік деңгейін арттырады. Бұл оқырманға оқиғаны тереңірек сезінуге мүмкіндік береді. Сонымен бірге, романда адамгершілік, мейірім және жанашырлық құндылықтары кеңінен көрініс табады. Автор оқырманға қандай жағдайда да адамдық қасиетті жоғалтпау керектігін жеткізеді. Қорытындылай айтқанда, «Бүкір» романы – мазмұны терең, тәрбиелік мәні зор шығарма. Ол қоғамдағы өзекті мәселелерді қозғай отырып, оқырманды терең толғанысқа жетелейтін құнды әдеби туынды.
Facebook ссылка на этот отзыв

Роман - әдеби жанрлардың ішіндегі құрлымы жағынан ең күрделісі. Айтарлықтай мазмұны бай, ауқымы кең болып келеді. Айтары көп ойды бір ретпен тізбектей отырып, оқиға бойынша сюжет шығару нағыз шеберлік дерсің. Иә, нағыз суреткер ғана мұндай үлкен жанкештілікке бара алады. 

Бүгінде әдебиеттегі сол жанкешті жазушылардың бірі - Есболат Айдабосын  ағамыз. Бұған дейін де шығармашылығымен таныспын. Mecenat.kz биылғы байқауына “Бүкір” романы финалға өткен екен. Шығармамен таныстым. Жалпы бұл шығарманың айтары көп, мистикалық, ой саларлық, тәрбиелік мәні бар екені турасында көп оқырман пікір білдірді. Қайталап жатпайын. Десе де мен үшін ең басты ерекше тұстарын келтіргім келеді. Роман өте сауатты, шұрайлы тілмен жазылған. Бала күнгі әке-шешемізден естіген, қоғамда көп айтыла бермейтін қазақы сөздерге бай. Тілдік қорын оқиға желісінде кеңінен пайдаланған. 

Шығармадағы оқиға желісі философиялық, мистикалық, психологиялық құндылықтарға бай. Мұнда тек оқиға емес, шығарманың басты кейіпкері Қоспа есімді адам мен Бүкір атты тұлпар арасындағы ұқсастық, тағдырластық. Сондай-ақ, екі кейіптегі екі әлемнің бір арнаға тоғысуы, сана мен болмыстың бір арнаға тоғысуы. Роман арқылы адами құндылық жайлы ой қозғай отырып, өмірдегі жеңіліс пен жеңіс, сәтсәздік пен қуаныш, ішкі күйзеліс пен қарапайымдылық пен танымалдық автордың пайым мен парасат биігінде ерекше сөз шеберлігі арқылы обьективті жағынан көркем сипатталған.

Адам мен тұлпардың ұқсастықтары екеуінің бүкір, жетім болғандығында ғана емес еді. Сондай-ақ, олардың ғайыптан пайда болуында ссияқты. Өзін-өзі намыс арқылы қамшылап, ойын түзеп, өмір атты бәйгеге сынға түскен Қоспа мен өзін-өзі жаратып бәйге атанған Бүкір тұлпардың тағдырлары да толықтай тоғысып кетті деп айта алмаймыз. Бақытты шақ та бір сәттік. Ал, сол сәт бәлкім шығарманың жазылуына арқау болған іспетті. Ғайыптан пайда болған құлынның Бүкір атанып, тұлпар болып, тұманды бәйгеде өздігінен жоғалып кетуі де сырға толы.

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам мен қоғам арасындағы күрделі байланысты терең ашып көрсететін тағылымы мол туынды. Автор бұл шығармада кейіпкердің сыртқы кемістігін алға шығара отырып, шын мәнінде адамның бағасы оның жан дүниесімен өлшенетінін дәлелдейді. Бүкір бейнесі арқылы жазушы оқырманға өмірдің ащы шындығын көрсетіп қана қоймай, сонымен бірге үміттің де бар екенін ұқтырады. Шығармада Бүкірдің ішкі жан күйі ерекше шынайылықпен берілген. Оның жалғыздығы, адамдардан көрген салқын қарым-қатынасы, түсінбеушілікке толы сәттері оқырманға ауыр әсер қалдырады. Бірақ дәл осы қиындықтар кейіпкердің рухани тұрғыдан өсуіне жол ашады. Ол бірте-бірте өз өмірінің мәнін түсініп, өзін өзгелердің пікірі арқылы емес, өз көзқарасы арқылы бағалауға үйренеді. Бұл – оның ішкі еркіндікке жету жолындағы үлкен қадамы. Автор шығармасында адам бойындағы сабыр мен төзімділікті ерекше дәріптейді. Бүкірдің тағдыры арқылы кез келген қиындықты еңсеруге болатыны көрсетіледі. Оның өмірі – күрес пен үміттің символы. Осы тұрғыдан алғанда, шығарма тек бір кейіпкердің хикаясы емес, ол – өмірдің өзін бейнелейтін көркем көрініс. Жазушының көркемдік шешімі де назар аудартады. Тілі қарапайым болғанымен, астарында терең философиялық ой жатыр. Әрбір деталь, әрбір суреттеу кейіпкердің ішкі әлемін ашуға қызмет етеді. Оқырман шығарманы оқи отырып, тек оқиға желісін ғана емес, адам болмысының мәнін түсінуге тырысады. Сонымен бірге, «Бүкір» шығармасы оқырманды мейірімділікке тәрбиелейді. Ол адамдарға жанашырлықпен қараудың, әркімнің тағдырын түсінуге ұмтылудың маңыздылығын көрсетеді. Қазіргі қоғамда жиі кездесетін немқұрайлылық пен үстірт пікірге қарсы ой айтады. Қорытындылай келе, бұл шығарма – терең мазмұнды, тәрбиелік мәні жоғары туынды. Ол әр оқырманның жүрегіне жол тауып, санасына ой салады. Осындай шығармалар арқылы адам өзін де, өзгені де жақсырақ түсіне бастайды.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

«Бүкір» шығармасы адам тағдыры мен қоғамдағы көзқарас мәселесін терең қозғайтын әсерлі туынды болып табылады. Шығармада автор қарапайым оқиға арқылы үлкен өмірлік ой айтады. Алғаш оқығанда бұл тек бір жылқының өмірі туралы әңгіме сияқты көрінгенімен, мазмұнына терең үңілген сайын оның астарында адам өміріне қатысты маңызды мәселелер жатқанын түсінеміз. Автор Бүкір бейнесі арқылы адамдардың көбіне сыртқы келбетке қарап баға беретінін және мұндай көзқарастың қате екенін көрсетеді. Бүкір өзгелерден ерекше болып туған жылқы болғандықтан, адамдар оны бастапқыда әлсіз әрі пайдасыз деп есептейді. Оның бойындағы мүмкіндікті ешкім байқамайды. Адамдар көбіне сыртқы бейнеге қарап шешім шығарып, шынайы қасиетті көрмей қалады. Бұл жағдай қазіргі қоғамда да жиі кездеседі. Көп жағдайда адамдар біреуді толық танып үлгермей жатып пікір қалыптастырады. Автор осы мінезді шығарма арқылы шынайы әрі нанымды жеткізеді. Бүкірдің өмірі ауыр еңбекпен өтеді. Ол күн сайын жұмыс істеп, адамдардың тапсырмасын орындап жүреді. Қандай қиындық кездессе де, ол шағымданбайды және өз міндетін адал атқарады. Оның сабырлығы мен төзімділігі ерекше байқалады. Бүкір ешқашан өзін дәлелдеуге тырыспайды, тек еңбегі арқылы өзінің мықтылығын көрсетеді. Осы арқылы автор адамның шынайы күші сыртқы сұлулығында емес, ішкі рухани беріктігінде екенін көрсетеді. Шығарма барысында адамдардың Бүкірге деген көзқарасы біртіндеп өзгереді. Алғашында менсінбеген адамдар кейін оның төзімділігі мен еңбекқорлығын байқап, бағалай бастайды. Бұл өмірдегі шындыққа өте жақын құбылыс. Адамның қадірін кейде бірден түсінбейміз, тек уақыт өте оның еңбегі мен мінезін көргенде ғана бағалаймыз. Автор уақыттың әділ төреші екенін осылай көрсетеді. Жазушы ауыл өмірін табиғи әрі шынайы бейнелейді. Мал шаруашылығы, еңбек тіршілігі, табиғатпен етене өмір сүру көріністері шығарма мазмұнын толықтырып, оқырманды оқиға ортасына енгізеді. Табиғат суреттері кейіпкерлердің көңіл күйімен үйлесіп, шығарманың әсерін күшейтеді. Бұл шығармаға ерекше көркемдік сипат береді.
Facebook ссылка на этот отзыв

Бұл роман – адам мен жануардың тағдырлас, мұңдас әрі сырлас бола алатынын көркем тілмен өрнектеген шоқтығы биік туынды. Шығарманың алғашқы беттерінен-ақ біз жетімдіктің ащы дәмін татқан, тағдырдың сан түрлі тауқыметін арқалаған екі мұңлықтың – адам мен аттың кездесуіне куә боламыз. Бұл кездесу кездейсоқтық емес, өйткені екеуінің де жаны бір-бірін іздеп, тіршіліктің қиын сәтінде түйіскендей.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасын оқығаннан кейін мен ұзақ уақыт бойы ойға қалдым. Бұл шығарма бір қарағанда жылқы туралы, ауыл өмірі туралы сияқты көрінгенімен, шын мәнінде адам тағдыры, қоғамдағы көзқарас, жалғыздық пен түсінілмеу туралы терең дүние екен. Оны оқып отырып мен тек оқиғаны бақылап отырған жоқпын, керісінше кейіпкерлермен бірге сезініп, бірге ойланғандай болдым.

Шығарманың басында Тентек өзенінің тасуы мені бірден елең еткізді. Өзеннің аяқ астынан, себепсіз тасуы – өмірдің күтпеген сәттерін еске салды. Кейде өмірде де дәл солай болады: ештеңе күтпей жүргенде, бәрі күрт өзгеріп кетеді. Сол сәтте жылқышылардың абыр-сабыр болып жүгіруі, бір нәрсені құтқаруға тырысқаны – бәрі шынайы әрі алаңдататын көрініс болды. Мен өзімді сол жерде тұрғандай сезіндім.

Буырыл жорғаға мінген қарияның пайда болуы – шығармадағы ең жұмбақ тұстардың бірі. Ол маған ерекше әсер қалдырды. Ол кім? Неге дәл сол кезде пайда болды? Неге суға түсті? Бұл сұрақтарға нақты жауап жоқ. Бірақ дәл осы белгісіздік шығарманы одан сайын қызықты етеді. Мен ол қарияны жай адам емес, бір тылсым күштің белгісі сияқты қабылдадым. Кейде өмірде де түсіндіре алмайтын, бірақ бар екенін сезетін жағдайлар болады ғой. Сол сияқты.

Құлынның пайда болуы мен үшін ең әсерлі сәттердің бірі болды. Оның қайдан келгені белгісіз, бірақ оның тірі қалғаны – бір үміт сияқты көрінді. Бірақ сол үміттің өзі бірден күмәнға айналады. Себебі оның бүкір екені айтылады. Осы жерден бастап менде бір ішкі қарсылық пайда болды. Неге бірден «бүкір» деп, оның болашағына шектеу қояды? Неге адамдар бір нәрсені толық білмей тұрып, үкім шығара салады?

Маған адамдардың құлынға деген көзқарасы ауыр тиді. Олар оны бірден төмен бағалайды, тіпті болашағын да өздері шешіп қояды. Бұл тек құлынға қатысты емес сияқты көрінді. Өмірде де адамдар бір-біріне дәл солай қарайды. Біреудің сыртқы келбетіне, жағдайына қарап, оның мүмкіндігін шектейді. Осыны түсінгенде менің ішімде бір реніш пайда болды.

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам мен қоғам арасындағы күрделі байланысты терең ашып көрсететін тағылымы мол туынды. Автор бұл шығармада кейіпкердің сыртқы кемістігін алға шығара отырып, шын мәнінде адамның бағасы оның жан дүниесімен өлшенетінін дәлелдейді. Бүкір бейнесі арқылы жазушы оқырманға өмірдің ащы шындығын көрсетіп қана қоймай, сонымен бірге үміттің де бар екенін ұқтырады. Шығармада Бүкірдің ішкі жан күйі ерекше шынайылықпен берілген. Оның жалғыздығы, адамдардан көрген салқын қарым-қатынасы, түсінбеушілікке толы сәттері оқырманға ауыр әсер қалдырады. Бірақ дәл осы қиындықтар кейіпкердің рухани тұрғыдан өсуіне жол ашады. Ол бірте-бірте өз өмірінің мәнін түсініп, өзін өзгелердің пікірі арқылы емес, өз көзқарасы арқылы бағалауға үйренеді. Бұл – оның ішкі еркіндікке жету жолындағы үлкен қадамы. Автор шығармасында адам бойындағы сабыр мен төзімділікті ерекше дәріптейді. Бүкірдің тағдыры арқылы кез келген қиындықты еңсеруге болатыны көрсетіледі. Оның өмірі – күрес пен үміттің символы. Осы тұрғыдан алғанда, шығарма тек бір кейіпкердің хикаясы емес, ол – өмірдің өзін бейнелейтін көркем көрініс. Жазушының көркемдік шешімі де назар аудартады. Тілі қарапайым болғанымен, астарында терең философиялық ой жатыр. Әрбір деталь, әрбір суреттеу кейіпкердің ішкі әлемін ашуға қызмет етеді. Сонымен бірге, «Бүкір» шығармасы оқырманды мейірімділікке тәрбиелейді. Ол адамдарға жанашырлықпен қараудың, әркімнің тағдырын түсінуге ұмтылудың маңыздылығын көрсетеді. Қазіргі қоғамда жиі кездесетін немқұрайлылық пен үстірт пікірге қарсы ой айтады. Қорытындылай келе, бұл шығарма – терең мазмұнды, тәрбиелік мәні жоғары туынды. Ол әр оқырманның жүрегіне жол тауып, санасына ой салады. Осындай шығармалар арқылы адам өзін де, өзгені де жақсырақ түсіне бастайды.
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам қадірі мен қоғам түсінігінің арасындағы алшақтықты тереңінен қозғайтын көркем дүние. Автор бұл туындысында адамның сыртқы бейнесіне қарап баға беру – үлкен қателік екенін көрсетіп, оқырманды ішкі жан дүниеге үңілуге шақырады. Басты кейіпкердің тағдыры арқылы жазушы адам өміріндегі ең ауыр сынақ – өзіңді қабылдау екенін аңғартады. Бүкірдің өмір жолы оңай емес. Ол бала күнінен бастап айналасындағылардың мазағына, түсінбеушілігіне тап болады. Қоғам оны өзгеше болғаны үшін шетке итереді. Осы жағдайлар оның жан дүниесінде терең жара қалдырады. Дегенмен, шығармада кейіпкер тек жәбірленуші ретінде ғана көрінбейді. Керісінше, оның ішкі төзімділігі мен өмірге деген талпынысы ерекше байқалады. Бұл оның тұлғалық қалыптасуына әсер ететін маңызды фактор. Шығармадағы негізгі ойлардың бірі – адамның шынайы күші оның рухында екендігі. Бүкір біртіндеп өз тағдырымен күресуді емес, оны қабылдауды үйренеді. Ол өзгелердің пікіріне тәуелді болудан бас тартып, өз болмысын бағалауға көшеді. Бұл өзгеріс оңай келмейді, бірақ дәл осы ішкі күрес оны шыңдайды. Автор осы үдерісті табиғи әрі сенімді түрде жеткізеді. Сонымен қатар, шығармада қоғамның адамға әсері кеңінен көрініс табады. Кейде қоғам адамды қолдаудың орнына, оны әлсірететін күшке айналатыны байқалады. Бірақ Бүкір осы қысымға қарамастан, өз жолын табуға ұмтылады. Бұл оның ерік-жігерінің мықтылығын көрсетеді. Жазушының тілі қарапайым әрі әсерлі. Ол күрделі ойларды жеңіл жеткізе отырып, оқырманды терең толғанысқа жетелейді. Әрбір эпизод, әрбір сипаттама кейіпкердің ішкі әлемін ашуға бағытталған. Қорытындысында, «Бүкір» – адамгершілік құндылықтарды дәріптейтін, тәрбиелік маңызы зор шығарма. Ол оқырманды сабырлы болуға, өзгеге түсіністікпен қарауға, ең бастысы – адамды сыртқы бейнесіне қарап бағаламауға үйретеді.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Ей, Бүкір, сен де – бүкір, мен де – бүкір.

Қосақтаған екеумізді өмір құрғыр..

Бүкір – жазушы Есболат Айдабосынның жаңа туындысы. Шығармадағы кейіпкер

жылқының аты да Бүкір. Асықпай, шұқшиып отырып оқыдым. Өйткені, мақтаның ортасында ат көрмей өскен мен үшін «аттың ащы терін алу» сияқты жылқы баптауға байланысты тәсілдер таңсық болғаны жасырын емес. Сол тұрғыдан, туындының мен үшін танымдық миссиясы мол болды. Сәкен Жүнісовтің «Ақан сері» романындағы Құлагердің тағдырынан кейін таң қалып отырғаным осы. Авторша айтсақ, Бүкірдің атырыла шауып, мойнын доғаша иіп, құйрығын шаншып одыраңдап ойқастауы көз алдымнан кетер емес. Ол жазушының сөзді бей-берекет қолдана бермей, ұқыптылықпен ұқсатып жазуынан болса керек. Әр сөз өзінің мағыналық миссиясын орындап тұрғаны оқыған адамға рахат сыйлайтыны сөзсіз.   

Шығармада табиғатынан тұйық, жаратылысынан

жалғыз Қоспа деген тағы бір кейіпкер бар. Оқып отырып, оны А.Чеховтың «Тоска» әңгімесіндегі адамнан опа таппай атымен сырласатын Ионаға ұқсаттым. Иона да Қоспа сияқты жалғыз. Өзінің шын атын өскенше білмей, «Қоспа» аталып кетуінің ащы шындығынан жаны шыңғырғанда Бүкірдің мойнынан құшақтап, жалына тұмсығын тығып, өкінішпен өкситіні өзін жалғыз сезінуінен. Ал, жалғыздықтың жақсылыққа апармайтыны өмірден де, кітаптан да белгілі.

Сонымен, титтейінен тағдыр теперішін көріп өскен Қоспа мен тұрқында кемістігі бар Бүкір екеуі қосылып, бір-бірін демеп керім күшке айналады. «Бүкір» деп ешкім елемеген жануар жалына жел жұқтырмайтын жүйрік атанады. Ат жарыстардың алды болады. Үлде мен жүлде жинайтын жануарға кім қызықпасын? Жүйріктігімен жарқырап келе жатқанда оның көре алмайтындардың көз құртына айналуы да заңдылық. Жарыстан жарыс, жүлдеден жүлде, шақыртудан шақырту.. Тағы бір тағдыр таластыратын жерге топ еткенде шашасына шаң жұқтырмай келе жатқан жануар қайда жоғалып кетеді? Ол жағы ма? Ол жағы тұман... Бүкірдің үлкен додада қайда бет алғаны белгісіз. Сол шапқаннан тоқтамағанын, сол кеткеннен қайырылмағанын автор Тентек өзенінің мінезімен тұспалдайды.  

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адамның ішкі жан дүниесі мен сыртқы келбеті арасындағы қайшылықты терең ашып көрсететін тағылымды туынды. Автор бұл шығармада қоғамдағы қатып қалған түсініктерді сынға алып, адамды бағалаудағы басты өлшем – оның рухани әлемі екенін дәлелдейді. Басты кейіпкердің тағдыры арқылы жазушы оқырманға үлкен ой тастайды: біз кейде ең маңызды нәрсені – адамның жанын көрмей, тек сыртқы бейнесіне мән беріп кетеміз. Бүкірдің өмірі – күрделі әрі ауыр. Ол өзгелерден ерекшеленгені үшін қоғам тарапынан толық қабылданбайды. Оның әрбір қадамы сынға ұшырап, әр әрекеті мазаққа айналады. Мұндай жағдай кез келген адамды сындырары анық. Алайда кейіпкердің басты ерекшелігі – ол бұл қиындықтарға мойымайды. Ішкі жан дүниесінде үміт отын сақтап, өзін жоғалтпауға тырысады. Бұл оның рухани мықтылығын көрсетеді. Шығармада кейіпкердің ішкі әлеміне ерекше көңіл бөлінген. Оның ойлары, сезімдері, күдігі мен үміті өте шынайы жеткізілген. Оқырман Бүкірдің жан дүниесіне үңіле отырып, өз өмірімен де салыстырады. Осы арқылы шығарма тек оқылып қана қоймай, терең сезіліп, жүрекке жетеді. Сонымен қатар, автор қоғам мәселесін де айқын көрсетеді. Адамдардың бір-біріне деген қатынасы, түсіністік пен мейірімнің жетіспеуі – бүгінгі күнде де өзекті тақырып. Бүкірдің тағдыры арқылы жазушы осы мәселелерге назар аудартады. Бұл шығарма әр оқырманды өз әрекетіне сын көзбен қарауға итермелейді. Жазушының тілі қарапайым болғанымен, мазмұны терең. Әрбір сөйлемде астарлы ой бар. Оқиға желісі баяу өрбігенімен, ол оқырманды жалықтырмайды, керісінше, терең ойға жетелейді. Қорытындысында, «Бүкір» – адамгершілік құндылықтарды насихаттайтын, тәрбиелік маңызы зор шығарма. Ол әр адамға өзін де, өзгені де түсінуді, сыртқы бейнеден гөрі ішкі дүниеге мән беруді үйретеді.
Instagram ссылка на этот отзыв

Шығармадағы Бүкір – сырт көзге кемтар, жарамсыз болып көрінетін құлын. Оны алғаш көрген адамдар бірден үкім шығарып, «бәйгeге жарамайды», «етке өткізу керек» деген шешімге келеді. Бұл – қоғамның шынайы көрінісі. Көп жағдайда адамдар біреуді немесе бір нәрсені толық танып үлгермей, сыртқы бейнесіне қарап бағалай салады. Автор осы арқылы терең ой тастайды: шынайы құндылық әрдайым көзге көріне бермейді. Қарт жылқышы бейнесі – шығармадағы ең маңызды тұлғалардың бірі. Ол – тәжірибе мен еңбектің, сабыр мен даналықтың символы. Жылқыны тек мал ретінде емес, тіршілік иесі ретінде түсінеді, әрқайсының табиғатын сезінеді. Ал оған қарама-қарсы тұрған бастық бейнесі – есепке, пайдаға құрылған жаңа заманның көрінісі. Бірі үшін жылқы – жан мен рух болса, екіншісі үшін – табыс көзі ғана. Осы қарама-қайшылық арқылы автор адамгершілік пен материалдық құндылықтардың тартысын көрсетеді. Шығармадағы ең әсерлі тұстардың бірі – «мисыз жүйрік» туралы ой. Мұнда жүйріктің ақылмен емес, ішкі қуатпен, қайсарлықпен шабатыны айтылады. Бұл – тек жылқыға емес, адамға да қатысты терең тұжырым. Кейде өмірде есеппен емес, жүрекпен әрекет ететін, соңына дейін күресетін жандар ғана биікке жетеді. Бүкір де – дәл сондай бейне. Сырттай кемтар болғанымен, оның ішінде тоқтаусыз күш пен рух бар. Шығармада әділетсіздік мәселесі де айқын көрінеді. Құлынның тағдырына байланысты қабылданған шешімдер, қарттың ішкі күйзелісі, жүйенің суық қатынасы – бәрі өмірде жиі кездесетін жағдайлар. Автор бұл арқылы әрдайым шындықтың жеңе бермейтінін көрсетеді. Дегенмен, адам өз болмысын сақтап қалуы керек деген ой алға шығады. Шығарма соңындағы Бүкірдің жоғалып кетуі де символикалық мәнге ие. Бұл – еркіндікке ұмтылу, қоғамның шектеуінен шығу белгісі. Ол бір жағынан мұңды көрінгенімен, екінші жағынан – рухани жеңіс. Өйткені Бүкір өз табиғатын жоғалтпай, өз жолын таңдады. «Бүкір» – адамды терең ойға жетелейтін шығарма. Ол сыртқы көрініске алданып қалмауға, әр нәрсенің ішкі мәнін түсінуге үйретеді. Кемшілік – әлсіздік емес, ал шынайы күш адамның ішінде екенін дәлелдейтін маңызды туынды деп бағалаймын.
Facebook ссылка на этот отзыв

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам өмірінің шынайы болмысын, қоғамдағы көзқарас пен жеке тұлғаның ішкі күресін терең бейнелейтін құнды туынды. Автор бұл шығарма арқылы сыртқы кемшілікке қарап адамды төмен бағалау – үлкен қателік екенін айқын көрсетеді. Шын мәнінде, адамның бағасы оның сыртында емес, жан дүниесінде жатқанын дәлелдейді. Басты кейіпкердің тағдыры оқырманды бейжай қалдырмайды. Оның өмір жолында кездескен қиындықтар, қоғам тарапынан көрген қысымы мен мазағы – бәрі де шынайы әрі әсерлі суреттелген. Адамдардың оны түсінуге тырыспай, тек сыртқы бейнесіне қарап үкім шығара салуы – қазіргі қоғамға да тән құбылыс. Осы арқылы жазушы оқырманға терең ой салады. Сонымен қатар, шығармада кейіпкердің ішкі төзімділігі мен рухани беріктігі ерекше көрініс табады. Бүкір қанша қиындық көрсе де, өз болмысын жоғалтпайды. Уақыт өте келе ол өзін қабылдап, өмірге деген көзқарасын өзгертеді. Бұл – оның ең үлкен жетістігі. Автор осы өзгерісті өте нәзік, табиғи түрде жеткізеді. Шығармада үміт пен сенім тақырыбы да маңызды орын алады. Қандай қиындық болмасын, адам өзіне сенсе, ішкі күшін таба алатыны көрсетіледі. Бұл идея оқырманға ерекше әсер береді. Әсіресе, өмірде түрлі сынақтарға тап болған адамдар үшін бұл шығарма үлкен қолдау іспетті. Жазушының стилі қарапайым, бірақ мағыналы. Әрбір сөйлем нақты ойды жеткізеді, артық сөз жоқ. Бұл шығарманың құндылығын арттыра түседі. Оқырман оны оңай қабылдап, бірақ ұзақ уақыт ұмытпайды.

Мен әдебиетші де, кәсіби қаламгер де емеспін. Қарапайым кітапханашы әрі тұрақты оқырман ретінде бәйгеге ұсынылған Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы туралы өз пікірімді білдіргім келеді. Біздің кітапханада жазушының еңбектері, әсіресе өлкетану бағытындағы туындылары, оқырмандар тарапынан жиі сұранысқа ие. Сонымен қатар оның балалар әдебиетіне арналған шығармалары да көпшілік көңілінен шығып, кеңінен оқылады. Бұл автор шығармаларының өміршеңдігін, оқырманға жақындығын көрсететін маңызды белгі. «Бүкір» романы менің жүрегіме ерекше әсер қалдырды. Шығарманы оқи отырып, басты кейіпкердің тағдырына бейжай қарау мүмкін емес. Оның өмір жолындағы қиындықтары, қоғам тарапынан көрген қысымы оқырманның жанын тебірентеді. Әсіресе кейіпкердің ішкі жан дүниесіндегі арпалыс, өз-өзімен күресі терең әрі нанымды суреттелген. Романның ең құнды тұстарының бірі – шынайылығы. Кейіпкерлер ойдан құрастырылған бейне емес, өмірде кездесетін шынайы адамдардай әсер қалдырады. Оқиғалар желісі де біз күнделікті өмірде ұшырасатын жағдайларды еске салады. «Бұл – қазіргі қоғам үшін аса өзекті мәселе деп ойлаймын. Шығармада автор тек бір адамның тағдырын ғана емес, тұтас қоғамның келбетін де көрсеткендей. Адамдар арасындағы қатынас, бір-біріне деген көзқарас, түсіністік пен қатыгездік секілді қарама-қайшылықтар анық байқалады. Осы арқылы оқырман өз ортасына, өз әрекетіне де сын көзбен қарауға мүмкіндік алады. Бұл кітапты оқығаннан кейін айналаңа басқа көзқараспен қарап, әр адамға жанашырлықпен қарауға ұмтыласың. Әрбір адамның тағдырына құрметпен қарау керектігін түсінесің. Бұл шығарманың тағы бір ерекшелігі – оқырманды бейжай қалдырмай, ойлануға мәжбүр етуінде. Кітапты оқып болған соң да кейіпкерлер тағдыры, олардың әрекеті санада мейірім мен түсіністіктің аздығы туралы ойландырды. Сондықтан бұл туындыны тек әдебиет мамандарына ғана емес, кез келген қарапайым оқырманға да оқуға кеңес берер едім. Әсіресе жас буын үшін тәрбиелік мәні зор шығарма деп есептеймін. Жалпы алғанда, «Бүкір» – терең ой салатын, жүрекке жететін, ұзақ уақыт жадтан өшпейтін әсерлі шығарма.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы қазіргі қазақ прозасындағы жылқы жануарының киесі мен адам рухының асқақтығын тоғыстырған ерекше қуатты туынды. Шығарманың алғашқы беттерінен-ақ оқырманды баурап алатын басты құндылық – автордың тіл шұрайлылығы мен сюжеттік тереңдігінде. Романның өзегінде жатқан Ердәулет (Қоспа) пен Бүкір тұлпардың тағдырластығы – жай ғана атбегілік өнер емес, бұл езілген еңсе мен жоғалған намыстың қайта тірілуінің символы. Қоспаның «имек бел», малайлық кейіптен арылып, өз есімін иеленген Ердәулетке айналу процесі Бүкірдің бәйгедегі жеңістерімен тығыз байланысты өріледі. Автор мұнда «Ат адамды таңдайды, адам атты емес» деген байырғы пәлсапаны жаңа қырынан ашады. Бүкірдің денесіндегі кемістігіне қарамастан рухының мықтылығы — қоғамдағы әділетсіздікке, бай-бағландар мен «қожайындардың» зорлық-зомбылығына берілген жауап іспетті. Шығармадағы бәйге саясаты, аттың басын тартқызу, қастандық жасап маңдайдан ұру секілді детальдар бүгінгі қоғамдағы жемқорлық пен арамдықтың бетпердесін ашады. Әсіресе, Астанадағы аламанда Бүкірді «Қара қылыш» деп бояп, жасырын қосуы – кейіпкердің өз қасиетін сақтап қалу үшін жасаған соңғы тәуекелі. Романның финалдық бөліміндегі Тентек өзенінің арнасы буылып, Бүкірдің тұман арасына сіңіп ғайып болуы – мифологиялық астарға ие. Бұл – киелі жануардың адамдардың қиянатына шыдамай, өз еркіндігін іздеп тылсым әлемге кеткенін меңзейді. Бұл шығарма – нағыз тектілік пен еркіндіктің манифесі. Бүкірдің бейнесі арқылы автор қазақ халқының басынан өткен қиындықтарды, бірақ ешқашан сынбаған рухын көрсеткен. Ол бізге жеңіс тек жүлдеде емес, жеңіс – өз бағыңды сатпай, соңына дейін адал болуда екенін үйретеді. Тентектің ағысы мен Бүкірдің шабысын сағынатын қауым үшін бұл роман –  рухани сусын, ұлттық намысты қамшылайтын өлмес мұра. Автордың бұл еңбегі оқырман жүрегінде «сұлулық пен кие ешқашан бағынбайды» деген асқақ ойды қалдырады. Шығарманың әрбір жолынан жылқыға деген сүйіспеншілік пен туған жерге деген сағыныш аңқып тұр. Бұл – қазіргі әдебиетіміздің алтын қорына қосылған нағыз жауһар туынды.

Қоңыртөбе тауындағы Тентек деген өзенінің тасып ағуымен басталады. Мезгіл көктем айы... Тентек аяқ асты таситын, жаңбыр жауып, қар ерімесе де таси беретін ерекше мінезді өзен. Осы тасыған өзенді жағалай жылқышылар шапқылап жүреді. Олардың не істеп жүргенін автор басында құпия түрде ұстайды. Бір кезде есік пен төрдей буырыл жорғаға мінген ақсақалды қария пайда болады. Ол таудан жорғасын тайпалтып түскен бойы әлгі атқақтап ағып жатқан суға түсіп кетеді. Ол кісінің неге түскені кейінірік белгілі болады. Ауыл жылқышылары баққан асыл тұқымды айғырдың үйірі тасқынға ұрыныпты. Анығында бәрі емес, бір буаз бие туайын деп жолда қалып қойған, сол суға кетеді. Қалған жылқыны жылқышылар аман алып қалады. Ол биені кейінірек Қопа деген жазықтағы жерден өлігі табылады. Ал құлыны қайда? Ол туды ма, құлыны өлі ме, тірі ме? Бұл сұрақтың жауабын автор оқырманның өзіне қалдырады.

Осы жерде әлгі буырыл жорғаға мінген кісі қайта пайда болады. Тасқын су басылған соң ол бір қарагер құлынды өңгеріп келеді. Ол құлынның маңдайында кішкентай төбелі, және артқы бір бақайы ақ екен, қалған жерінің бәрі қарагер түсті. Осы ретте құлынның әлгі суға аққан шешесі құла түсті, ал әкесі жирен айғыр екенін ескере кеткен жөн. Жылқышылар құла мен жиреннен қалай қарагер туған деп таңғалады. Құлынды жылқышыларға табыстаған соң буырыл жорғаға мінген кісі қайтадан тауға тартып кетеді, оның кім екенін ешкім білмейді. Ал ол құлын әлгі суға кеткен құла биенің құлыны ма, әлде басқа ма? Автор жұмбағын жасыра түседі.

Онан кейін автор оқырман назарын құлынға аударады. Қарагер құлынды жас жылқышылар әуелбаста сиырдың сүтімен асырайды, онан кейін қарт жылқышы оған тиым салады. Жайлаудан бір көк бие алдырып, соған теліп жібереді. Осында көрініс табатын кейіпкер – қарт жылқышы. Аты-жөні айтылмайды, бірақ автор оны бағзыдан келе жатқан атбегілік өнердің соңғы өкілдерінің бірі деп сипаттайды. Бұл кісі заманында жылқы зауытында жұмыс істеген.

Соңғы аптада әлеуметтік желіде “Бүкір” шығармасы жайлы жазғандар көп. Ес ағаның “Сүлікқара” мен “Тибет аруы” шығармасын бірнеше жыл бұрын оқып едім. Сол кезде жазушылық шеберлігіне сүйсіндім. “Бүкір” романын да бір күні оқырмын деп жүрдім. Бәйгеге ұсынғанын білгенде оқуды бастап кеттім. Тоңның жібуі, көктің қылтиа бастауы, Тентектің тұтқиылдан таситынын автор әдемі суреттеп бастады. Тентектің тентектігі, Ырғайтының сайы бейнеленген сәтте көз алдыма құдды бір  Алакөл жері елестеді.  Мен туған өлке шығарманың шаңырағы болды ма? - деген ой келді… 

Романдағы бурыл жорғалы қария бейнесі мистикалық кейіпкер қызығушылығымды одан әрі ашты. 

Ол өңгеріп әкелген құлын тағдырының әңгімесі тым бөлек. 

Тентектің тулауынан кейін жоғалған құла биенің құлыны ма?- деген сауалмен автор кейіпкерлердің де, оқырманның да көкейін бүлкілдетіп қойғаны тағы бар. Осындай ерекше иірімдер арқылы автор оқырман психологиясымен  шебер байланыс ұстады. Романда адам мен тұлпар тағдыры астасты. Имек Қоспа мен Бүкірдің өмір тарихы тым ұқсас. Екеуінің тегі, түбі белгісіз.

Әуелі де еңбегінің өтеуіне берілген Бүкірге Қоспа разы емес еді. Жаралы жүйрікті қарт жылқышы емдеген сәттен кейін жағдай өзгерді. Атбегі бәйгеге жаралған ат екенін ескертті. Мұнан соң Бүкір бәйгені бермей, қожайынының несібесіне айналды. Әділеттік орнағандай болды. Алайда жұлдызды жанған сәтте қызығушылар көбейді. Қалталылар көз салды. Әуелді сатып алуды, кейін тартып алуды көздеді. Бүгінгі қоғам көрінісі. Басып озғанға жармасу қанға біткен қасиет сынды ма? Қалай өзі? Ақырында жорғасын шекара асырды. Ондағысы асылды қорғамаққа қарекеті. Адалдықтың көрінісі деп бағамдадым.  Кейін елге оралып, Сарыарқадағы бәйгеге лақапатпен қосса да, көзі қырағылар жазбай таныды. Жүйрік сол бәйгеде ғайып болды. Тентек бойынан көргендер табылды. Бұған тек Қоспадан өзгесі сенбеді. 

“Бүкір” мен үшін әсерлі туынды болды. Қайталап оқуға тұрарлық. Ойға батырды…

Ес аға, бәйгеге қосқан “Бүкір” барлығын шаң қаптырарлық туынды. Шабытыңыз шарықтай берсін.

“Бүкір” Есболат Айдабосынның «Бүкір» мини-романында Қоспан (шын есімі – Ердәулет) пен аттың тағдыры параллель өріліп, терең символикалық жүйе арқылы беріледі. Автор адам мен ат образын қатар қойып, олардың ішкі рухани күйін бір-біріне айна іспетті етіп суреттейді. Қоспанның шын есімі – “Ердәулетті” көпке дейін ел аузынан естімей, ішкі дағдарыс пен жалғыздық күйін бастан кешіреді. Сол сияқты Бүкір деп танылған жылқы да сырт көзге «кем» көрінгенімен, шын мәнінде табиғи болмысы бөлек, текті жүйрік ретінде бейнеленеді. Мұнда автордың негізгі көркемдік тәсілі – параллелизм: Қоспан мен Бүкір бір-біріне рухани күйі жағынан ұқсас, тағдырлас образдар ретінде алынады. Шығармадағы маңызды ойлардың бірі – сыртқы баға мен шынайы болмыстың қайшылығы. Шын мәнінде, жүйрік ат «бүкір» емес, оған берілген баға – қоғамның субъективті көзқарасы. Бұл жерде жылқышы қарттың өзі аттың «бүкір» деп аталатынын қабылдамай, соны айтқан елді “бүкір” дейді. Яғни, шындық пен таным арасында қайшылық бар. Бүкір аттың денелік «кемістігі» – Қоспанның ішкі әлеміндегі сыну, күйзеліс, өмірдің салған ауыртпалығымен астасқан метафора. Осы арқылы автор адам жанындағы рухани жара мен табиғаттағы бейнені қатар көрсетеді. Сонымен қатар шығармада жалғыздық философиясы терең көрініс табады: ат пен адам бір-біріне сүйеніш болғанымен, екеуі де өз жолымен жеке трагедия кешеді. Бұл – қазақ прозасына тән экзистенциалды сарынның бір көрінісі. Бүкір бейнесі – классикалық жүйрік образынан өзгеше. Ол «кем» деп танылса да, шын мәнінде еркін, табиғи болмысын сақтаған, өзіндік жолы бар тылсым бейне. Ал Қоспан – өмірден теперіш көрген, өз орнын іздеген, бірақ рухы сынбаған кейіпкер. Екеуі де қоғамнан толық мойындалмаған, «жат» тағдыр иелері. Қарт жылқышы мен бурыл жорғалы қария бейнелері шығарманың мифологиялық қабатын ашады. Қарт жылқышы – өмірлік тәжірибе мен дәстүрдің иесі болса, бурыл жорғалы қария – тылсымдық, мифтік деңгейдегі бейне. Оның Бүкірді алып келіп, қайта алып кетуі – аттың бұл дүниеге кездейсоқ келмегенін меңзейді.
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

“Бүкір” Есболат Айдабосынның «Бүкір» мини-романында Қоспан (шын есімі – Ердәулет) пен аттың тағдыры параллель өріліп, терең символикалық жүйе арқылы беріледі. Автор адам мен ат образын қатар қойып, олардың ішкі рухани күйін бір-біріне айна іспетті етіп суреттейді. Қоспанның шын есімі – “Ердәулетті” көпке дейін ел аузынан естімей, ішкі дағдарыс пен жалғыздық күйін бастан кешіреді. Сол сияқты Бүкір деп танылған жылқы да сырт көзге «кем» көрінгенімен, шын мәнінде табиғи болмысы бөлек, текті жүйрік ретінде бейнеленеді. Мұнда автордың негізгі көркемдік тәсілі – параллелизм: Қоспан мен Бүкір бір-біріне рухани күйі жағынан ұқсас, тағдырлас образдар ретінде алынады. Шығармадағы маңызды ойлардың бірі – сыртқы баға мен шынайы болмыстың қайшылығы. Шын мәнінде, жүйрік ат «бүкір» емес, оған берілген баға – қоғамның субъективті көзқарасы. Бұл жерде жылқышы қарттың өзі аттың «бүкір» деп аталатынын қабылдамай, соны айтқан елді “бүкір” дейді. Яғни, шындық пен таным арасында қайшылық бар. Бүкір аттың денелік «кемістігі» – Қоспанның ішкі әлеміндегі сыну, күйзеліс, өмірдің салған ауыртпалығымен астасқан метафора. Осы арқылы автор адам жанындағы рухани жара мен табиғаттағы бейнені қатар көрсетеді. Сонымен қатар шығармада жалғыздық философиясы терең көрініс табады: ат пен адам бір-біріне сүйеніш болғанымен, екеуі де өз жолымен жеке трагедия кешеді. Бұл – қазақ прозасына тән экзистенциалды сарынның бір көрінісі. Бүкір бейнесі – классикалық жүйрік образынан өзгеше. Ол «кем» деп танылса да, шын мәнінде еркін, табиғи болмысын сақтаған, өзіндік жолы бар тылсым бейне. Ал Қоспан – өмірден теперіш көрген, өз орнын іздеген, бірақ рухы сынбаған кейіпкер. Екеуі де қоғамнан толық мойындалмаған, «жат» тағдыр иелері. Қарт жылқышы мен бурыл жорғалы қария бейнелері шығарманың мифологиялық қабатын ашады. Қарт жылқышы – өмірлік тәжірибе мен дәстүрдің иесі болса, бурыл жорғалы қария – тылсымдық, мифтік деңгейдегі бейне. Оның Бүкірді алып келіп, қайта алып кетуі – аттың бұл дүниеге кездейсоқ келмегенін меңзейді.
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

Әлеуметтік желіден «Бүкір»романы туралы пікірлерді оқып жатырмын. Көбісі жетімдік, ат пен адамның байланысы, жүйрік аттың тағдыры туралы жазыпты. Мен осы шығармадағы елеусіз бір дүниені айтқым келеді. Романда бір елеусіз ғана эпизод бар. Ол жорға туралы. Кәдімгі жорға аттардың жарысар сәті. Сонда бір кейіпкердің аузымен «жорға жарыс деген де дұрыс емес, жорға салыс» деп атаған жөн дейді автор. Сонымен бірге жорғаны алысқа айдауға болмайтынын айтады. Өйтетін болса жорғалап шаршап-шалдығып әдемі жорғасынан жаңылады. Әрі кетсе үш-төрт шақырымға жіберсе жететін көрінеді. «Жорғалау жылқы баласына құдай берген ұлы өнердің бірі екен, соны алысқа айдап салып, салықтырып, әсем жүрістің әдемілігінен айрылып жатыр екенбіз» дейді. Шығармадан сөзбе-сөз мысал келтіріп отырмын. Осы дүниені бүгінгі ат спортының айналасында жүргендер ескерсе дұрыс болар еді. Шынымен де солай. Бала күнде талай мәрте жорғалар бәсекесін көргенбіз. Сол кезде небір үйірде жүрген мықты жорға айғырлар арбаға жегіліп жүрген жорға аттардан қалып қоятын. Ол кезде де алысқа айдайтын. Қарасаң басқапқы айналымда әлгі айғырлар топ бастайды, жорғасы да әдемі, бірақ қашықтық ұзаған сайын болдырып қалады. Өйткені оларда спорттың тілімен айтқанда тренировка жоқ. Ал жаздай арба тартқан жорғалар жорғасы әдемі болмаса да шыдамдылығы арқасында озы.п келетін. Есболат Айдабосын осы бір шетін мәселені дұрыс байқаған. Сонымен бірге романда жорғалардың орнын рыссактардың басып кеткені айтылады. Яғни бүгінгі жорға деп жүргендеріміз желісті жылқылар дейді. Бұл да ойланатын дүние екен. Шынымен де жорға жарыста бұты-қолы сыриған аттардың тапырақтаған желісін көріп жүргеніміз шындық қой. Осындай өзекті мәселені қозғаған шығарманы қолдап дауыс бердім.Менің ойымша роман ауыл өмірін толық жеткізе білді.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдабосын жазған «Бүкір» шығармасы – мазмұны терең, астарлы ойға құрылған, оқырманды бей-жай қалдырмайтын туынды. Бұл шығармада адам тағдыры, табиғаттың тылсым сыры және қазақ халқының жылқыға деген ерекше көзқарасы шебер бейнеленген. Автор оқиғаны қарапайым ауыл өмірінен бастай отырып, біртіндеп жұмбақ пен философиялық тереңдікке жетелейді. Бұл шығармада адам мен табиғат, адам мен жануар арасындағы ерекше байланыс суреттеледі. Оқиға тылсым құбылыстармен астасып, қарагер құлын – кейін «Бүкір» атанған жүйріктің тағдыры арқылы өрбиді. Негізгі кейіпкер Қоспа – тағдырдың тауқыметін көрген қарапайым малшы. Ол алғашында Бүкірді бағаламайды, бірақ уақыт өте келе оның ерекше қасиетін түсініп, сенімді серігіне айналады. Шығармада жетімдік, өмір қиындығы, адам мінезінің өзгеруі, сондай-ақ ұлттық құндылық – жылқыға деген құрмет кеңінен көрініс табады. Бүкірдің жұмбақ жағдайда жоғалуы оқиғаға тылсым мән беріп, оқырманды ойға қалдырады. ???? Соңғы бәйгеде Бүкір тағы да алдына жан салмай, топ бастап келеді. Онымен қатарласа тек Белдіқара атты жүйрік ілесіп отырады. Ауа райы тұманды болғандықтан, соңғы айналымда екеуі қалың тұманның ішіне кіріп кетеді. Бірақ сол тұманнан кейін олар қайта шықпайды… Артта келе жатқан аттар ғана көрініп, бәйге солармен аяқталады. ???? Қоспа атын іздеп, жан-жаққа сабылады. Біраз уақыттан соң екі шабандоз баланы табады. Олардың айтқаны бір-біріне сәйкес келмейді: — бірі Бүкір өздігінен алып қашты десе, — екіншісі ақ сақалды қарияның пайда болып, атты басқа жаққа бұрып жібергенін айтады. Келесі күні Белдіқара табылғанымен, Бүкір мүлде жоғалып кетеді. Оны ешкім таба алмайды. Кейбір адамдар Тентек өзенінің бойы…

1. ???? «Бүкір» – адам мен жылқы арасындағы ерекше байланысты әсерлі жеткізген шығарма. Оқуға кеңес беремін! 2. ✨ Терең мағына, тағдыр, тылсым… «Бүкір» оқырманды ойға қалдырады. 3. ???? Бүкір – жай ғана ат емес, ол сенім мен тағдырдың символы. 4. ???? Әсерлі, шынайы әрі жүрекке жететін туынды! 5. ???? Соңы жұмбақ… бірақ дәл сол үшін де қызық

Есболат Айдабосын жазған «Бүкір» шығармасы – мазмұны терең, астарлы ойға құрылған, оқырманды бей-жай қалдырмайтын туынды. Бұл шығармада адам тағдыры, табиғаттың тылсым сыры және қазақ халқының жылқыға деген ерекше көзқарасы шебер бейнеленген. Автор оқиғаны қарапайым ауыл өмірінен бастай отырып, біртіндеп жұмбақ пен философиялық тереңдікке жетелейді. Бұл шығармада адам мен табиғат, адам мен жануар арасындағы ерекше байланыс суреттеледі. Оқиға тылсым құбылыстармен астасып, қарагер құлын – кейін «Бүкір» атанған жүйріктің тағдыры арқылы өрбиді. Негізгі кейіпкер Қоспа – тағдырдың тауқыметін көрген қарапайым малшы. Ол алғашында Бүкірді бағаламайды, бірақ уақыт өте келе оның ерекше қасиетін түсініп, сенімді серігіне айналады. Шығармада жетімдік, өмір қиындығы, адам мінезінің өзгеруі, сондай-ақ ұлттық құндылық – жылқыға деген құрмет кеңінен көрініс табады. Бүкірдің жұмбақ жағдайда жоғалуы оқиғаға тылсым мән беріп, оқырманды ойға қалдырады. ???? Соңғы бәйгеде Бүкір тағы да алдына жан салмай, топ бастап келеді. Онымен қатарласа тек Белдіқара атты жүйрік ілесіп отырады. Ауа райы тұманды болғандықтан, соңғы айналымда екеуі қалың тұманның ішіне кіріп кетеді. Бірақ сол тұманнан кейін олар қайта шықпайды… Артта келе жатқан аттар ғана көрініп, бәйге солармен аяқталады. ???? Қоспа атын іздеп, жан-жаққа сабылады. Біраз уақыттан соң екі шабандоз баланы табады. Олардың айтқаны бір-біріне сәйкес келмейді: — бірі Бүкір өздігінен алып қашты десе, — екіншісі ақ сақалды қарияның пайда болып, атты басқа жаққа бұрып жібергенін айтады. Келесі күні Белдіқара табылғанымен, Бүкір мүлде жоғалып кетеді. Оны ешкім таба алмайды. Кейбір адамдар Тентек өзенінің бойы…

1. ???? «Бүкір» – адам мен жылқы арасындағы ерекше байланысты әсерлі жеткізген шығарма. Оқуға кеңес беремін! 2. ✨ Терең мағына, тағдыр, тылсым… «Бүкір» оқырманды ойға қалдырады. 3. ???? Бүкір – жай ғана ат емес, ол сенім мен тағдырдың символы. 4. ???? Әсерлі, шынайы әрі жүрекке жететін туынды! 5. ???? Соңы жұмбақ… бірақ дәл сол үшін де қызық

Есболат Айдабосын ағамыздың «Бүкір» шығармасы мен үшін жай ғана оқиға емес, адам тағдыры мен өмірдің күрделі заңдылықтарын терең сезінуге жетелейтін туынды болды. Алғашқы беттерінен-ақ белгісіз бір тылсым әсер байқалып, оқырманды өзіне тартып әкетеді. Оқиға өрбіген сайын қарапайым көрінген дүниенің астарында үлкен мән жатқанын түсінесің. Автор табиғат пен адам өмірін қатар өрбітіп, олардың арасындағы үндестікті шебер жеткізген.

Шығарманы оқи отырып, мен оны өмірдегі талай жағдайлармен салыстырдым. Мысалы, кейде қоғамда үнсіз жүріп, көзге түсе бермейтін жандар болады. Олар көпшілікке байқалмаса да, өз ішінде үлкен қайсарлық пен төзімділік сақтап жүреді. Уақыт өте келе дәл сол адамдардың шынайы болмысы ашылып, айналасына пайдасын тигізіп жатады. Бүкірдің бейнесі де осы ойды дәлелдейтіндей. Алғашында елеусіз, тіпті қажетсіз көрінгенімен, шын мәнінде оның бойында ерекше қуат пен табиғи қасиет бар екені кейін байқалады.

Қоспаның тағдыры маған өмірдің ауыртпалығын үнсіз көтеріп жүрген жандарды еске салды. Кей адамдар бар қиындықты ішіне жұтып, сыртқа білдірмей, тек алға ұмтылумен өмір сүреді. Оның өмір жолы  күрес пен үміттің символы секілді. Бұл жерде Бүкірдің тағдыры Қоспаның ішкі жан дүниесімен астасып жатқандай әсер қалдырады. Яғни, сырттай әлсіз көрінген нәрсенің өзінде үлкен күш жатуы мүмкін.

Шығармада дана қарияның бейнесі арқылы өмір тәжірибесі мен табиғатты терең түсіну, сабыр мен парасаттылық айқын көрінеді. Оның әр сөзі мен ісінен терең мағына аңғарылады. Сонымен қатар, кейбір кейіпкерлердің әрекеті арқылы өмірдегі әділетсіздік, пайдакүнемдік сияқты қасиеттер де шынайы көрсетілген. Бұл оқиғаның өмірге жақын екенін, оның тек қиял емес, шынайы болмысқа негізделгенін аңғартады.

Жалпы, бұл шығармадан алған әсерімді толық жеткізу оңай емес. Автордың еңбегіне ризашылығымды білдіре отырып, алдағы уақытта да осындай мазмұнды, ойлы шығармалар күтемін.

Қазіргі қазақ әдебиетінде өзіндік орны қалыптасып келе жатқан қаламгерлердің бірі – Роман Бүкір. Оның шығармалары бүгінгі қоғамның шынайы келбетін, адам болмысының күрделілігін, рухани ізденістерін терең бейнелеуімен ерекшеленеді. Жазушының туындылары оқырманды бірден баурап алып, өмірдің мәні туралы ойлануға жетелейді. Оның шығармашылығы тек көркемдік тұрғыдан ғана емес, идеялық мазмұны жағынан да құнды болып табылады.

Есболат Айдабосыннің «Бүкір» әңгімесі – терең мазмұнды, тағылымдық мәні зор шығарма. Туындыда автор адам болмысының шынайы құндылығы сыртқы келбетінде емес, оның ішкі жан дүниесінде екенін нанымды түрде көрсетеді. Әңгіме оқырманды ойландырып қана қоймай, қоғамдағы қалыптасқан үстірт көзқарастарға сын көзбен қарауға жетелейді. Шығармада Бүкірдің кемтар болып дүниеге келуі – көпшіліктің біржақты пікірін айқын ашады. Адамдар оны бірден пайдасыз деп бағалап, болашағына сенімсіздікпен қарайды. Бұл – бүгінгі күні де өзекті мәселе, яғни адамды сыртқы бейнесіне қарап бағалау әлі де кездеседі. Автор осы арқылы оқырманға әрбір жанның өзіндік ерекшелігі мен қадірі бар екенін ұқтырады. Қарт жылқышы бейнесі – ерекше мағынаға ие. Ол Бүкірдің бойындағы жасырын мүмкіндікті байқап, оған сенім артады. Бұл кейіпкер арқылы автор нағыз көрегендік пен адамгершіліктің үлгісін көрсетеді. Сонымен қатар, Қоспа мен Бүкірдің байланысы да терең символикалық мәнге ие. Екеуінің тағдыр ұқсастығы оларды жақындастырып, сенім мен үміттің адам өмірін өзгерте алатынын дәлелдейді. Аламан бәйгедегі жеңіс – шығарманың шарықтау шегі. Бұл тек жарыстағы жетістік емес, әділетсіздікке қарсы тұра білген табандылықтың нәтижесі. Бүкір осы сәтте өзінің әлсіз емес, керісінше ерекше жаратылыс екенін дәлелдейді. Шығармада тылсым ұғымы ерекше орын алады. Қарт жылқышы бейнесі, жылқы киесі, табиғатпен тілдесу – бәрі де қазақ дүниетанымына тән қасиеттерді жаңаша қырынан ашады. Автор осы арқылы көзге көрінбейтін, бірақ сезілетін рухани әлемнің бар екенін аңғартады. Бұл – оқырманды өз болмысын, өз «менін» тануға жетелейтін маңызды идея. Қорытындылай келе, «Бүкір» – терең философиялық ойға құрылған, ұлттық болмысты, рухани құндылықтарды дәріптейтін ерекше шығарма. Мұндай туындылар қазіргі әдебиетте сирек кездеседі. Сондықтан бұл шығарманың жоғары бағалануы – оның шынайы көркемдік қуатының дәлелі.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Мен «Бүкір» романын оқып шыққаннан кейін ұзақ уақыт бойы ойдан арыла алмадым. Бұл шығарма менің ішкі дүниеме ерекше әсер етіп, кейбір көзқарастарымды қайта қарауға себеп болды. Шынын айтсам, кітапты қолыма алған кезде мұндай терең әсер аламын деп күтпеген едім. Бірақ оқи бастасымен-ақ, автордың шеберлігі мен оқиғаның шынайылығы мені бірден баурап алды. Романның ең басты ерекшелігі – оның шынайылығы. Автор кейіпкердің өмір жолын жасандылықтан ада, табиғи әрі өте әсерлі түрде бейнелеген. Әрбір оқиға, әрбір деталь оқырманға түсінікті әрі жақын сезіледі. Басты кейіпкердің тағдыры арқылы біз тек бір адамның өмірін ғана емес, тұтас қоғамның бейнесін көре аламыз. Бұл – шығарманың құндылығын арттыратын ең маңызды тұстардың бірі. Романдағы ең әсерлі тақырыптардың бірі – қоғамдағы әділетсіздік. Автор адамдардың бір-біріне деген қатынасын, олардың сыртқы келбетке қарап баға беруін өте өткір көрсеткен. Бұл – бүгінгі күнде де өзекті мәселе. Көп жағдайда адамдар адамның ішкі дүниесіне емес, сыртқы бейнесіне мән береді. Осы арқылы автор оқырманды терең ойға жетелейді: шын мәнінде адамды бағалаудың өлшемі қандай болуы керек? Автор кейіпкер арқылы бізге үлкен өмірлік сабақ береді. Ол – мейірімділік, түсіністік, төзімділік сияқты құндылықтардың маңыздылығын көрсетеді. Қазіргі заманда мұндай қасиеттер кейде екінші орынға ығысып қалып жатады. Бірақ дәл осы шығарма оларды қайтадан алдыңғы қатарға шығарады. Мен үшін «Бүкір» романы – жай ғана көркем шығарма емес. Бұл – өмір туралы, адам туралы, қоғам туралы терең ой қозғайтын туынды. Оны оқыған әр адам өзіне бір сабақ алады деп ойлаймын. Әркім өз өмірімен байланыстырып, белгілі бір қорытынды жасайды. Қорытындылай келе, «Бүкір» – өте әсерлі, терең мағыналы, көркем шығарма. Ол оқырманды бейжай қалдырмайды, керісінше, оның жан дүниесіне әсер етеді. Бұл кітапты әр адам оқуы керек деп ойлаймын. Себебі ол бізге адам болудың мәнін, өмірдің шынайы құндылықтарын түсіндіреді. Мен бұл романды оқығаныма өте қуаныштымын. Ол менің санама, көзқарасыма үлкен әсер етті. Осындай туындылар адамды рухани байытады. Бүкір – дәл сондай шығармалардың бірі.
Instagram ссылка на этот отзыв

Бүкір деген ерен жүйрік. Дегерес жылқы зауытынан шыққан. Енеден бүкір боп туған соң селекциялық тексерістен өтпей қалады. Мал дәрігерлері "бүкір", "мүгедек" деп хаттама толтырып, асыл тұқымдылар санатынан сызылады. Бір қойшының астына түседі. Көкпарда ат жеткізбейді, арқасына ер-тұрман тұрмайды. Бұл шығарманы оқығанда мені ең қатты таңғалдырған нәрсе – автордың жылқы әлемін адам тағдырымен астастыра білуі болды. Әдетте біз жылқы туралы шығармаларды тек тұрмыстық деңгейде қабылдаймыз. Ал «Бүкірде» бұл тақырып мүлде басқа деңгейге көтерілген. Оқиға басындағы Тентек өзені – жай ғана табиғи құбылыс емес, символдық мәні бар көрініс. Сол судан аман қалған құлынның кейін үлкен жүйрікке айналуы – тағдырдың тосын бұрылысы. Бұл жерде «табиғаттың өзі таңдаған жаратылыс» деген ой бар деп ұқтым. Атбегінің рөлі де ерекше. Ол Бүкірдің шын қасиетін бірден танып, оны дұрыс бағытта дамытады. Бұл жерде тәжірибе мен шынайы танымның маңызы көрсетілген. Ал керісінше, «маман» атанып жүргендердің қателігі – қоғамдағы жалған білімнің көрінісі. Маған шығармадағы драмалық сәттер де қатты әсер етті. Бүкірдің жарақат алуы, қайта қалпына келуі – бәрі өте шынайы берілген. Әсіресе бәйге көріністері өте әсерлі жазылған. Сонымен қатар, шығармада адам тағдыры да кеңінен ашылған. Қойшының өмірі, оның күресі, ел пікірінен соң еңкіш тартып, еңсесі түскен адам. Бұл іштегі жанайқай. Бұл роман тек бір кейіпкермен шектелмейді, ол кең тынысты туынды. Жалпы, «Бүкір» – оқырманды бейжай қалдырмайтын шығарма. Ол тек оқиғамен емес, идеясымен құнды. Бүкір – жай ғана «кемістігі бар ат» емес.

Қоспа – жай ғана «бүкірейіп жүретін кедей малшы» емес.

Екеуі де – тағдырдан теперіш көрген, қоғам «кем» деп бағалаған, бірақ ішкі болмысы асыл жаратылған жандар.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романын оқып отырып таныс адамдарды көріп қалдым. Таныс болғанда тікелей таныс емес, тура сол секілді адамдарды білуші едім. Көпшілік соған назар аударды ма, аудармады ма, білмеймін. Маған сол бір елеусіз кейіпкерлер басқаларға қарағанда жақындау көрінді. Романды оқығандар біледі, кескен томардай кеспелтек пен оның ұзынтұра досы бар. Ол екеуінің атын атамайды, сырт келбетіне қарай сипаттай салған. Романның бір-екі жерінде ғана кездесетін, бір-екі рет көрініс тапса да ерекше рөл атқаратын кейіпкерлер. Екеуі қызық образдар. Екеуі бәйгіден қалмайды дейді. Ат туралы білмейтіні жоқ. Қай ат қай бәйгіде жүлде алды, қай жақтан шыққан, әке-шешесі кім?.. Бәрін-бәрін біледі. Өздері де атбегі, қолдарында жаратып отырған жүйріктері бар. Бірақ бәйгіге ат қоспайды. Қызық, ә? Осы жерге келгенде сұрақтың жауабын білуге ынтығып, қайта-қайта оқыдым. Сөйтсем оларды бәйгіден алыстатқан дөкейлердің екпіні екен. Дөкейлердің атынан атымыз озып кетер, солардың қаһараныа ұшырап кетерміз деген сақтықпен бәйгеге ат қосуды тоқтатқан. Яғни баптаған аттарын тек сатады. Бәйге алдында қалталы адамдар келіп бабы келіп, дайын тұрған аттарын сатып алады да бәйгіге қосады. Келсе келді, бәйгіден келмесе әлгілерге қайтадан арзан бағаға сатып кете береді. Бұлардың бизнесі сол. Біздің де бір туысқан ағамыз осындай еді. Ол да кезінде ат баптайтын. Кейіннен бәйгіге ат қоспай кетті. Сұрағанымда әлдебір дөкейлерден қаймығып қалғандықтан бәйгіге жоламайды деп естідім. Біраз атын сатқанын сатып алыпты, сатпағанын тартып алыпты әлгі дөкейдің адамдары. Ат спортының айналасында осындай жағдайлар болып тұрады екен. Романда да бұдан да басқа қызықты деректер көп. Оқұыңыздар! Дауыс беріңіздер! Романның кітап болып шығуын асыға күтіп жүрмін. Атқа қызығатын достарыма жібердім. Оларда шығарманың ұнағанын айтып жатыр. Бұрын жазушының "Сүлік қара" атты шығармасын оқыған едім.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

«Бүкір» романы – адам тағдыры мен қоғам арасындағы күрделі байланысты көрсететін терең мағыналы шығарма. Бұл туындыда автор адам мен жануар өмірін қатар суреттеп, олардың ұқсас тағдырлары арқылы үлкен ой айтады. Шығарманың негізгі идеясы – сыртқы кемістік емес, ішкі дүниенің тазалығы маңызды екенін көрсету.Романдағы басты кейіпкер – туабітті бүкір адам. Оның өмірі оңай емес. Ол бала кезінен бастап мазақ пен түсінбеушілікке тап болады. Қоғам оны толық қабылдамайды, оның жан дүниесіне назар аудармайды. Бұл арқылы автор адамдардың бір-біріне үстірт қарайтынын, сыртқы келбетке қарап баға беретінін көрсетеді. Кейіпкердің жалғыздығы – оның ішкі жан күйзелісінің айқын көрінісі.Ал аттың тағдыры – өмірдің қаталдығын көрсететін бейне. Ол алғашында қалыпты болғанымен, ауыр еңбек пен немқұрайлылықтың салдарынан бүкірге айналады. Бұл жерде автор тағдырдың тек туа бітпейтінін, оны өмір жағдайы қалыптастыратынын меңзейді. Аттың басынан өткен қиындықтар – адамдардың жауапсыздығының нәтижесі.Екі кейіпкердің өмірі бір-біріне ұқсас болғандықтан, олар бір-бірін тез түсінеді. Қоғамнан жылу көрмеген екі жан бір-бірінен сол жылулықты табады. Бұл – шығарманың ең әсерлі тұсы. Олардың арасындағы байланыс – шынайы мейірім мен түсіністікке негізделген.Романда мейірім мен қатыгездік қатар көрсетіледі. Қоғам көбіне әлсіздерге қатал қарайды. Ал басты кейіпкер керісінше, өзінің қиын тағдырына қарамастан, мейірімді болып қалады. Бұл оның рухани күшін танытады.Шығармадағы «бүкір» ұғымы тек физикалық кемістікті білдірмейді. Ол – терең мағыналы символ. Кейде сырттай сау адамдардың жаны бүкір болуы мүмкін, ал сырттай кемістігі бар адамдардың жүрегі таза болады. Автор осы қарама-қайшылық арқылы адамгершілік құндылықтарды алға тартады.Роман оқырманға ой салады. Ол адамдарды сыртқы келбетіне қарап бағаламауға, әр адамға түсіністікпен қарауға үйретеді. Сонымен қатар жануарларға да мейірімді болу керектігін көрсетеді.
Осы пікірге Facebook-сілтеме
Осы пікірге Instagram-сілтеме

«Бүкір» романы тағдыр тақырыбын терең әрі жан-жақты ашып көрсеткен туынды. Бұл шығармада автор адам өміріндегі алдын ала белгіленген жол мен жеке таңдау арасындағы күрделі байланысты көрсетеді. Басты кейіпкер Бүкірдің тағдыры ауыр, күрделі, кейде тіпті әділетсіз болып көрінеді. Бірақ дәл осы ауыр тағдыр оның ішкі болмысын, рухани күшін айқындайды.

Бүкір дүниеге өзгеше болып келеді. Оның бүкірлігі тек физикалық кемшілік емес, ол оның бүкіл өміріне әсер ететін фактор. Ол туған сәттен бастап қоғамның назарында болады, бірақ бұл назар көбіне теріс сипатта.  тағдырдың алғашқы сынағы. Автор осы арқылы адам өміріндегі бастапқы жағдайдың маңызын көрсетеді. Кейбір адамдар өмірге келгеннен бастап қиындыққа тап болады.

Шығармада тағдыр тек жеке адамның мәселесі ретінде ғана емес, әлеуметтік құбылыс ретінде де қарастырылады. Қоғамдағы жағдай, адамдардың көзқарас бәрі де жеке адамның тағдырына әсер етеді. Бүкірдің тағдыры тек оның ерекшелігіне байланысты емес, сонымен қатар қоғамның оны қалай қабылдайтынына байланысты.

Автор тағдырдың әділетсіздігін де көрсетеді. Кейде жақсы, адал, төзімді жандар қиындыққа тап болады, ал кейбір адамдар оңай өмір сүреді. өмірдің ащы шындығы. Бірақ автор бұл шындықты тек көрсету үшін ғана емес, оны түсінуге шақырады.

Табиғат бұл шығармада тағдырдың бір бөлігі ретінде көрінеді. Табиғаттың өзгеруі кейіпкерлердің өміріндегі өзгерістермен үндеседі. өмірдің циклдік сипатын көрсетеді. Қиындықтар да, қуаныштар да уақытша.

Автордың стилі бұл тақырыпты терең жеткізуге мүмкіндік береді. Ол күрделі философиялық ойларды қарапайым тілмен жеткізеді. Бұл оқырманға шығарманы жеңіл қабылдауға көмектеседі.

«Бүкір» романы оқырманды өз өмірі туралы ойлануға мәжбүр етеді. Әр адам өз тағдыры туралы ойланады: ол әділетті ме, әлде әділетсіз бе? Ол өзгерте ала ма, әлде қабылдау керек пе?

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» туындысы – адам табиғатын тереңінен ашып көрсететін, оқырманды ойлануға жетелейтін мәні зор шығарма. Жазушы бұл еңбегінде сыртқы келбет пен ішкі әлем арасындағы қайшылықты шебер суреттеп, қоғамдағы үстірт пікірлер мен қалыптасқан көзқарастарға сын айтады. Басты кейіпкердің өмірі арқылы автор «адамның шынайы құндылығы неде?» деген сауалға жауап іздеуге шақырады.

Шығармада Бүкірдің бала күнінен бастап көрген қиындықтары, айналасындағы адамдардың мазақтауы мен түсінбеушілігі әсерлі бейнеленген. Бұл жағдайлар оның жан дүниесіне жара салғанымен, оны толықтай күйретіп жібере алмайды. Керісінше, кейіпкердің ішкі беріктігі, сабырлылығы мен өмірге деген құштарлығы айқын көрінеді. Осы арқылы автор адам рухының әлсіз емес, керісінше төзімді әрі мықты болатынын дәлелдейді.

Бүкірдің ішкі жан дүниесі шығарманың негізгі өзегіне айналған. Оның өз-өзімен күресі, өзін қабылдауға ұмтылысы – кез келген адамға таныс сезімдер. Бұл өзгеріс бірден болмайды, біртіндеп, табиғи түрде дамиды. Сол себепті оқырман кейіпкермен бірге қуанып, бірге күйзеліп, оның жан дүниесіндегі өзгерістерді терең сезінеді.

Сонымен бірге, автор қоғамның адам өміріндегі орнын да назардан тыс қалдырмайды. Қоғам кейде адамды қолдаудың орнына, оны шектеп, өз қалпына сай болуға мәжбүрлейді. Бүкірдің тағдыры – осының айқын көрінісі. Дегенмен, ол көпшіліктің пікіріне толық бағынбай, өз жолын табуға талпынады. Бұл оның тұлға ретінде өсуіне ықпал етеді.

Жазушының баяндау стилі қарапайым болғанымен, астарында үлкен мән жатыр. Артық сөзге бармай, өмір шындығын нақты әрі әсерлі жеткізуі шығарманың құндылығын арттыра түседі. Осы қасиеті арқылы туынды оқырманға жақын әрі түсінікті болып келеді.

Қорыта айтқанда, «Бүкір» – адамгершілік, төзімділік және өзін-өзі қабылдау тақырыптарын қозғайтын тағылымды шығарма. Ол әрбір адамға сыртқы келбетке емес, ішкі әлемге мән беру керектігін еске салады және қоғамдағы көзқарастарды қайта саралауға мүмкіндік береді.

Құдай-ай, жазықсыз жануарды қақ маңдайға салып, төбелін қақыратып кеткен қаныпезерге лағнет! Қараптан-қарап отырып күйіп кетесің-ей. Есболат Айдабосынның «Бүкірін» оқып болғасын бір орында отыру мүмкін емес. Әділетсіздік дәл өзіңе жасалғандай аласұрып, өшіңді кімнен аларыңды білмей дал боласың. Қожайынға «қызмет» қып жүрген кеспелтектің ісі секілді. Анығын жазбапты, бірақ іштегі ізкесуші қандықолды жазбай таниды. Ол үшін шығарманы оқу керек. Көкбастаудағы бәйгелерде айтылып жүрген әңгімелерді әдемілеп кітапқа кіргізіп жіберген, Ес-аға, мықтысың! Жазған соң осылай жазу керек! Жазар бітпесін! Бәйге мен көкпардың айналасында осындай «бизнестердің» бар екенін атбегіміз деп жүрген жігіттерден естігем. Соларды жіпке тізгендей ғып жеткізген екенсіз. Шығармадағы жер-су аттары мен өскен Жетісу облысының Үйгентас өңірінде де кезедеседі. Алайда, оқиға географиясы – Алматы мен Жамбыл облыстарының шекарасы тұсында секілді. Бас кейіпкер Қоспаға бақ боп келген Бүкір – қазақ айтатын жеті қазынаның бірі ғой, жарықтық. Ез боп кеткен ерге қанат бітіріп, даналық дарытып, ел санасатын ерге айналдырып жіберді-ау. Жылқы пірі Қамбар атаның жарылқауын алған жетім Қоспа нағыз Ердәулетке айналып шыға келгені – әдемі әрі сенімді жеткізілген. Қарт жылқышы образандағы даналық, жүйріктің бабы, ауыл қазағының мінезі күнделікті нақты оқиғалардан көрініс тауып, боямасыз беріледі. Жетімнің, жеңімпаздың психологиялық күйін қалай дәл сипаттаған? Оны бастан өткермей беру мүмкін де емес сияқты. Жазушының адам жанын тереңнен зерттеп-зерделегені көрініп тұр. Соңғы кезде бір тұшына оқыған шығармам осы болды. Жалпы, Ес-ағаның кез келген шығармасы бірден баурап әкетеді. «Сырттанның итаяғы», «Сүлікқара», «Қоңыр боти», «Соңғы намаз», «Тибет аруы», «Азап пен мазақ» секілді прозалары уақыт келе әдебиеттен өз орнын алатын дүниелер деп ойлаймын. Біздер – миллениалдар үшін бұндай шығарма керек-ақ. Жылқы туралы оқғынада мұрныңа тоқым мен қайыстан жасалған ноқта-жүгеннің иісі келеді. Ал, төрт қабырғаға қамалып, төрт түлікті тек телепоннан көрген ұрпаққа шығарма қалай әсер етер екен?
Facebook ссылка на этот отзыв

• "Бүкір" туралы тағы мынадай пікірлер айтуға болады: • Аңыз адам бойындағы мейірім мен қатыгездікті салыстырып көрсетеді. • Бүкір аттың бейнесі арқылы төзімділік пен өмірге деген шыдамдылықты суреттеледі. • Шығарма адамды табиғатқа және жан-жануарға қамқор болуға шақырады. • Оқиғада адалдық пен сенімнің маңызы ерекше көрінедіБүкір маған қоғамдағы адамдардың бір-біріне деген жауапкершілігі туралы ой салды. Кейіпкерге деген қарым-қатынас арқылы адамдардың сөздері мен әрекеттері біреудің тағдырына қалай әсер ететінін түсінесің. Бұл шығарма әрбір адам өз мінез-құлқымен өзгеге жара салмауға, керісінше қолдау көрсетуге тиіс екенін еске салады.

Роман Есболата Айдабосына «Бүкір» («Горбатый» )Это одна из самых прекрасно написанных книг. Очень глубокая и наполненная особым смыслом! Можно сказать, что в романе заложен глубокий философский смысл, он не о животных, он о нас , о людях! О смысле жизни, о жизненных перипетиях, о том , как нам понять почему так, а не иначе происходит в нашей жизни ! Что нужно сделать или как поступить, чтобы что-то можно было исправить.... Мы живём, творим и пытается найти смысл в нашей жизни!

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасын оқығанда алғашында жай ғана жылқы туралы әңгіме сияқты көрінеді. Бірақ тереңірек үңілген сайын бұл туындының астарында адам тағдыры, өмірдің ауыр сынақтары, әділетсіздік пен үміт жайлы үлкен ой жатқанын түсінесің. Маған ең қатты әсер еткені – Қоспа мен Бүкірдің тағдырларының ұқсастығы. Екеуі де қоғамда өз орнын таба алмай, кем саналып жүрген жандар. Қоспа – бала кезінен жетімдік көріп, өмірдің талай қиындығын басынан өткерген, ішкі жан дүниесі жаралы адам. Ал Бүкір – сыртқы пішіні үшін бағаланбай, бастапқыда ешкім сенбеген жылқы. Бірақ уақыт өте келе осы екеуі бір-біріне тірек болып, бір-бірін өзгертеді. Бүкір Қоспаның өміріне мағына берсе, Қоспа Бүкірдің шынайы қабілетін ашады. Осы арқылы шығарма «адамның шынайы құндылығы сыртқы келбетте емес» деген ойды жеткізеді. Шығармадағы жұмбақ көріністер де ерекше әсер қалдырады. Буырыл жорға мінген ақсақал кейіпкері жай адам емес сияқты. Ол бір жағынан тағдырдың немесе тылсым күштің белгісі іспетті. Оның кейде пайда болып, кейде ғайып болуы оқиғаға ерекше сыр мен тереңдік береді. Әсіресе Бүкірдің соңғы сәттерінде қайта көрінуі – бәрі бекер емес екенін аңғартады. Шығарманың ең әсерлі тұстарының бірі – Бүкірдің бәйгеде бәрін басып озып, кейін аяқ астынан жоғалып кетуі. Оның қайда кеткені нақты айтылмайды, сол арқылы оқырманды ойға қалдырады. Бұл бір жағынан еркіндікке ұмтылу болса, екінші жағынан табиғатпен қайта қауышу сияқты сезіледі. Ал Тентек өзенінің басында да, соңында да көрінуі – бүкіл оқиғаны бір тұтас етіп байланыстырып тұрғандай. Жалпы алғанда, «Бүкір» – адам өмірінің күрделілігін, кейде әділетсіз болатынын, бірақ соған қарамастан үміт пен сенімнің маңызды екенін көрсететін шығарма. Ол бізге «кемшілік» деп қараған нәрсенің артында үлкен мүмкіндік жатуы мүмкін екенін түсіндіреді. Сонымен қатар адам мен табиғаттың арасындағы байланысты да терең сезіндіреді. Оқып болғаннан кейін де бұл шығарма ұзақ уақыт ойыңнан кетпей, әр жолы жаңа бір қырынан ашыла береді.
Facebook ссылка на этот отзыв

Бүгін кітап күні. Шынымды айтам, кітап оқуға қатты құмар емеспін. Бірақ албырт жастық шақта оқу керек деген классиктердің біразын парақтағаным бар. Дегенмен әңгіме кітап оқу оқымауда емес, осы кітап жазуға құмар құрдасым Есболат жайлы болмақ. Есағаңмен сонау Қызылағаш оқиғасынан кейін таныстық ау деймін. Алматыдан сапарлап жиі келетін. Ол кезде мен оны бір менен 2-3 жас үлкен деп жүргем. Кейін ол Астанаға ауысып «Апта» бағдарламасын тізгіндеді. Тізгіндегенде қалай? Түйдек-түйдек тіркестерімен, салмақты ойымен, маңызды тақырыптармен жарқ етті. Сол кезеңде мен де ұлттық арнаға меншікті тілші болып орналасып, Аптаға Жетісу өңірінен анда санда материал беріп тұратыным бар. Ол уақытта біздің байланыс құралымыз М-Агент еді. Сол жердегі диалогтарымызды құрдасым сары майдай сақтап жүр екен. Оны бұл жерге салайын десем таңба саны шектеулі боп тұр. Шағын айтысымызды комменттен оқып аларсыздар. Сол кездегі Есағаммен қазір бір ғимаратта, бір қабатта, бір ұжымда еңбек етіп, бір микрорайонда тұрып жатқан жайымыз бар. Астанадан кейін шекара асып, Қытай көріп, білімін шыңдап, ол жақта да жай жатпай "Тибет аруын" жазып ең алғаш бізге оқытқаны бар. Өмірден алынған оқиға Әсерлі әңгімеге ұласып, қашанда жүрекке жететіні һақ. Айтпағым туғанынан жылқыға жаны құмар құрдас биыл Меценат.кз тің аламанына бір шығармасымен бағы мен бабын сынауға бел буыпты. Бағы бір Алла және біз. Ал бабын тіл көзден сақтасын. Басында жазғанымдай кітап оқуға қатты ынтызар емеспін. Бірақ «Бүкір» бірден баурап алды. Табиғатты суреттеуі, кейіпкерлердің мінез-құлқын, сол заманды бейнелеуі өте шебер. Ал оқиға желісі киноға сұранып-ақ тұр. Кино көруді жақсы көретін адам ретінде айтарым, бұл да бір шығарманың шыңы болар еді. Есаға есті әңгімелерің көп болсын! Бестселлерлер күтеміз!
Осы пікірге Facebook-сілтеме

«Бүкір» – адам тағдыры, қоғамдағы әділетсіздік және ішкі жан күйзелісі туралы терең шығарма. Романда басты кейіпкердің физикалық кемістігі («бүкірлік») тек сыртқы белгі емес, ол – қоғамның оған деген көзқарасының символы. Негізгі идеясы Шығарма адамның сыртқы келбетіне қарап бағалау қаншалықтҚоғам бейнесі

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы – қазақ қоғамындағы әлеуметтік-психологиялық мәселелерді терең қозғайтын, адам жанының иірімдерін шынайы бейнелейтін шығарма. Романда басты кейіпкердің тағдыры арқылы қоғамдағы қатыгездік, түсінбеушілік пен рухани жалғыздық мәселелері айқын көрініс табады. Автор адам болмысының сыртқы келбетпен емес, ішкі жан дүниемен өлшенетінін шебер жеткізеді. Шығармадағы «Бүкір» бейнесі тек физикалық кемістік емес, ол – қоғамдағы әділетсіздіктің, адамдар арасындағы рухани алшақтықтың символы. Кейіпкер өмір бойы айналасындағы адамдардың мазағына, шеттетуіне ұшырап, соның салдарынан оның жан дүниесінде терең жара қалыптасады. Дегенмен, ол ішкі тазалығын, адамгершілік қасиеттерін жоғалтпайды. Бұл – автордың адамға деген сенімі мен гуманистік көзқарасының көрінісі.Романдағы тілдік өрнек қарапайым әрі әсерлі. Жазушы кейіпкердің ішкі монологтары арқылы оның психологиялық күйзелісін, өмірге деген көзқарасын нанымды ашады. Оқиға желісі баяу өрбігенімен, оқырманды терең ойға жетелейді. Әсіресе, адам мен қоғам арасындағы қайшылықтар шынайы суреттелген. «Бүкір» романы – оқырманды мейірімге, түсіністікке шақыратын, әр адамның тағдырына бейжай қарамауға үндейтін туынды. Бұл шығарма арқылы Есболат Айдабосын қазіргі қоғамдағы маңызды мәселелерді көтеріп, адамгершілік құндылықтарды насихаттайды.ЕсбоЕсболат Айдабосынның «Бүкір» романы – қазақ қоғамындағы әлеуметтік-психологиялық мәселелерді терең қозғайтын, адам жанының иірімдерін шынайы бейнелейтін шығарма. Романда басты кейіпкердің тағдыры арқылы қоғамдағы қатыгездік, түсінбеушілік пен рухани жалғыздық мәселелері айқын көрініс табады. Автор адам болмысының сыртқы келбетпен емес, ішкі жан дүниемен өлшенетінін шебер жеткізеді. Шығармадағы «Бүкір» бейнесі тек физикалық кемістік емес, ол – қоғамдағы әділетсіздіктің, адамдар арасындағы рухани алшақтықтың символы. . Бұл шығарма арқылы Есболат Айдабосын қазіргі қоғамдағы маңызды мәселелерді көтеріп, адамгершілік құндылықтарды насихаттайды.
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат ағаның «Бүкір» романынан алған әсерімді жазғым келеді. Шығармадағы кейіпкердің ішкі күйзелісі өте әсерлі берілген. Құлын мен малшы Қоспаның тағдырмен байланысы, оның өзін шет сезінуі ерекше байқалады. Жалғыздық – бала күнінен оның ішіндегі жан айғайы, басты серігі. Осы тұсты оқығанда ерекше толқыдым. Себебі анасының жылуын көрмеген бала күнгі жалғыздық – ең ауыр сезімдердің бірі. Адам жалғыз қалған кезде өзімен-өзі қалып, түрлі ойларға батады. Бүкір құлыннан өзін байқауы – дәл сондай күй. Ол өзін ешкімге керек емес сияқты сезінеді. Бұл – өте ауыр, күйзелтетін жағдай. Тағы бір байқағаным – асырап алған жақын туыстары Қоспаны жұмысшы ретінде ғана пайдаланды. Кейбіреуі жанашырлық танытқандай болады, бірақ ішінен оны менсінбейді. Бұл – қоғамда жиі кездесетін құбылыс. Кейде адамдар өздерін жақсы көрсету үшін ғана біреуге көмектескендей болады. Ал шын мәнінде олардың ішінде мейірімі жоқ. Осыны оқығанда мен адамдардың шынайы ниеті туралы ойландым. Шын жақсылық деген не? Біз біреуге көмектескенде оны шын жүректен жасаймыз ба, әлде жай ғана міндет ретінде ме? Шығармадағы атмосфера да ерекше. Мұнда бір мұң бар, ауырлық бар. Бірақ сонымен қатар үміттің де ұшқыны сезіледі. Меніңше, автор бізге «адам қандай жағдайда болса да, мейірім туралы ой түюі керек» деген ой қалдырады. Шығармадан түйген ойым – құлын қандай ерекшелікпен дүниеге келсе де, ешкім ойламаған жүйрік бола алады. Қаншама жан қызыққан асыл тұяқ бәйгелерден орын алып қана қоймай, малшы Қоспаның отбасына берекелі сәйгүлікке айналады. Ол жараны емдей алған мейірімімен санаға жетелейтін, ойландыратын жылқы болды. Өзінің қожайынын мейірімге, тура жолға, жылулыққа жетелеген жануар ретінде көрінеді. Бұл сәйгүлік ақырғы демі шыққанша өзін мәреге дейін жеткізді. Шығарма адамды қате ойдан сақтануға, өзін-өзі мейірімге баулуға үндейді. Жылқы болсын, өзге жануарлар болсын – оларға қамқорлықпен қарауға жетелейді. Жылқы туралы болса да, адамның ішкі жарасын меңзейтін, ойландыратын, жүрекке мейірім оятатын шығарма.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

«Бүкір аңызы» – халықтың дүниетанымы мен адамгершілік құндылықтарын тереңнен қозғайтын тәрбиелік мәні зор шығарма. Бұл аңыз арқылы автор немесе халық адам бойындағы мінез-құлық, сыртқы келбет пен ішкі рухани әлемнің байланысын, сондай-ақ қоғамның әділетсіз көзқарасын көрсетеді. Аңыздың негізгі идеясы – адамның сыртқы түріне қарап емес, оның жүрегіне, ниетіне және іс-әрекетіне баға беру керек екенін түсіндіру.

Шығармада бүкір адамның тағдыры арқылы қоғамның кейде қатыгез, әділетсіз болатыны байқалады. Көп жағдайда адамдар сыртқы кемшілікке қарап, адамның ішкі жан дүниесін елемей жатады. Бұл аңыз сол қателікті әшкерелеп, оқырманды ойлануға итермелейді. Бүкір бейнесі – тек физикалық ерекшелік емес, ол арқылы автор қоғамнан шеттетілген, қорланған адамдардың ішкі жан күйзелісін көрсетеді.

Аңыздың тәрбиелік мәні өте жоғары. Ол адамды мейірімді болуға, өзгеге түсіністікпен қарауға шақырады. Егер әр адам бір-бірін сыртқы келбетіне қарап емес, ішкі болмысына қарап бағаласа, қоғамда әділеттілік пен сыйластық орнар еді. Сонымен қатар шығарма адам бойындағы сабырлық пен төзімділікті де дәріптейді. Бүкір адам қандай қиындық көрсе де, рухани күшін жоғалтпай, өмірге деген құлшынысын сақтайды.

Менің ойымша, бұл аңыз қазіргі қоғам үшін де өзекті. Себебі бүгінгі күні де адамдар бірін-бірі сыртқы түріне, әлеуметтік жағдайына немесе басқа да ерекшеліктеріне қарап бағалап жатады. «Бүкір аңызы» бізге мұндай көзқарастың дұрыс еместігін ескертеді. Әр адам – жеке тұлға, оның қадір-қасиеті сыртқы келбетпен өлшенбеуі керек.

Сонымен қатар бұл аңыздағы тағы бір маңызды ой – адамның өз тағдырын қабылдай білуі және соған қарамастан өмірге деген үмітін жоғалтпауы. Бүкір кейіпкердің бейнесі арқылы қиындыққа мойымай, керісінше ішкі күшін таба білген адамның рухы суреттеледі. Ол өмірде қанша қиындық көрсе де, өзін төмен санамай, керісінше өз орнын табуға тырысады. Бұл бізге өмірде кез келген адамда қиын сәттер болатынын, бірақ ең бастысы – сол сәттерде рухыңды түсірмей, алға ұмтылу керектігін үйретеді.

Жазушының «Бүкір» романы — қазақ әдебиетіндегі жылқы бейнесі арқылы адам болмысын, ұлттық код пен рухани құндылықтарды зерделейтін шоқтығы биік туындылардың бірі. Шығарманың аты айтып тұрғандай, оқиға өзегі бел омыртқасы зақымданып, «бүкір» атанған, бірақ тектілігі мен жылдамдығы жағынан алдына жан салмаған ерекше сәйгүлік пен оның иесі Қоспаның тағдыры төңірегінде өрбиді. Романның алғашқы беттерінен-ақ автор оқырманды табиғат пен адам арасындағы тылсым байланысқа жетелейді. Тентек өзенінің тасқыны кезіндегі драмалық көрініс — жай ғана табиғат құбылысы емес, бұл кейіпкерлердің ішкі арпалысы мен алдағы қиындықтардың символы іспеттес. Қарагер құлынның ажал аузынан аман қалуы — оның тағдырының ерекше болатынының алғашқы белгісі. Мұндағы басты идея — сыртқы кемшілік (бүкірлік) пен ішкі қуаттың (тектілік) арасындағы қайшылық. Басты кейіпкер Қоспа — өмірден таяқ жеген, тағдырдың талқысына түскен жан. Атбегі мен сәйгүліктің арасындағы байланыс жай ғана иесі мен малының қатынасы емес, бұл — екі жалғыздың бір-бірін түсінуі, екі мұңлықтың бірін-бірі толықтыруы. Автор Қоспаның бейнесі арқылы қазақтың атбегілік өнерінің қыр-сырын, жылқыны танудың нағыз мектебін көрсетеді. Шығармадағы бәйге сахналары ерекше динамикамен жазылған. Бүкірдің аламан бәйгелерде топты жарып шығуы — рухтың тәни кемшіліктен үстем екенін дәлелдейтін шешуші сәттер. Бұл жеңістер Қоспаның еңсесін тіктеп, оған өмірге деген құштарлық сыйлайды. Тілдік ерекшелігіне келетін болсақ, автор жылқыға қатысты байырғы атауларды, этнографиялық детальдарды шебер қолданады. Жылқы түстерінің (баран, қылаң, ала) сипатталуы оқырманды ұлттық танымның тереңіне бойлатады. Романның соңындағы Бүкірдің жоғалуы немесе қастандыққа ұшырауы туралы екіұшты ойлар оқырманды терең мұңға батыра отырып, «тектілік пен сұлулық қатал дүниеде өмір сүре ала ма?» деген сауалды ашық қалдырады. Түйіндей келе, «Бүкір» — тек бір аттың хикаясы емес, бұл — қазақ рухының символы. Шығарма бізді адамгершілікке, төзімділікке және кез келген қиындыққа қарамастан өз табиғатыңды сақтап қалуға үндейді.
Facebook ссылка на этот отзыв

Романдағы оқиғалар бір қарағанда қарапайым көрінгенімен, олардың астарында үлкен мән жатыр. Кейіпкердің қоғамнан шеттетілуі, адамдардың оған деген суық көзқарасы – бәрі де қазіргі қоғамдағы өзекті мәселелердің көрінісі. Автор оқырманды терең ойға жетелей отырып, «нағыз кемістік сыртқыда ма, әлде адамның жүрегінде ме?» деген сұрақ қояды. Бұл сұрақ әр оқырманды өз әрекеттеріне сын көзбен қарауға мәжбүр етеді. «Бүкір» романы – адамның ішкі әлемі мен қоғамдағы орны туралы терең философиялық ой қозғайтын шығарма. Автор басты кейіпкердің тағдыры арқылы адам өміріндегі ең маңызды құндылықтардың бірі – қабылдау мен түсіністік екенін көрсетеді. Кейіпкердің сыртқы кемшілігі оның өміріне үлкен кедергі келтіреді, алайда бұл оның ішкі жан дүниесінің байлығын жоққа шығармайды. Жазушы осы қарама-қайшылықты өте шебер жеткізген. Романда кейіпкердің жалғыздығы ерекше әсер қалдырады. Ол өзін ешкімге керек емес сезінеді, бірақ соған қарамастан өмір сүруге деген талпынысын тоқтатпайды. Бұл оның ішкі күшінің, рухани беріктігінің белгісі. Автор кейіпкердің сезімдерін, ойларын өте дәл әрі әсерлі жеткізеді, сондықтан оқырман оның күйін толық түсінеді. Шығармада сондай-ақ адам төзімділігі мен өмірге деген сенімі ерекше көрініс табады. Қиындықтарға қарамастан, кейіпкердің үмітін жоғалтпауы – оның рухының мықтылығын дәлелдейді. Бұл роман оқырманға тек әсер беріп қана қоймай, адамгершілік тұрғыдан да тәрбиелейді. Жалпы, «Бүкір» – терең мағыналы, жүрекке әсер ететін, қоғамға маңызды ой тастайтын шығарма. «Бүкір» романы – адамның тағдыры мен қоғам арасындағы қайшылықтарды шынайы бейнелейтін туынды. Автор бұл шығармада адамдардың бір-біріне деген қатынасын, әсіресе өзгеше жандарға деген көзқарасын ашық көрсетеді. Басты кейіпкердің өмірі арқылы қоғамдағы әділетсіздік пен қатыгездік айқын көрінеді. «Бүкір» бейнесі – тек жеке тұлғаның ғана емес, бүкіл қоғамның рухани деңгейінің айнасы.

“Бүкір” романы – адам тағдырының күрделілігін, қоғамдағы қатыгездік пен рухани жалғыздықты терең бейнелейтін шығарма. Автор басты кейіпкердің өмірі арқылы сыртқы келбетке қарап баға беретін қоғамның қатігездігін ашып көрсетеді. Бүкір бейнесі тек физикалық ерекшеліктің символы ғана емес, ол – ішкі жан дүниесі бай, бірақ қоғам тарапынан түсінілмеген тұлға. Романдағы оқиғалар кейіпкердің жан күйзелісін, ішкі арпалысын, әділетсіздікке қарсы тұруын нанымды жеткізеді. Романда кейіпкердің жалғыздығы ерекше әсер қалдырады. Ол өзін ешкімге керек емес сезінеді, бірақ соған қарамастан өмір сүруге деген талпынысын тоқтатпайды. Бұл оның ішкі күшінің, рухани беріктігінің белгісі. Автор кейіпкердің сезімдерін, ойларын өте дәл әрі әсерлі жеткізеді, сондықтан оқырман оның күйін толық түсінеді. Шығарманың басты идеясы – адамның қадірі оның сыртқы бейнесінде емес, ішкі рухани әлемінде екенін көрсету. Бұл тұрғыда автор оқырманды терең ойға жетелейді: біз адамдарды қалай қабылдаймыз, қандай құндылықтарға мән береміз? Сонымен қатар, романда мейірім, жанашырлық сияқты қасиеттердің жетіспеушілігі де айқын сезіледі. Кейбір кейіпкерлердің қатыгез әрекеттері қоғамдағы моральдық дағдарысты көрсетеді. Романдағы оқиғалар бір қарағанда қарапайым көрінгенімен, олардың астарында үлкен мән жатыр. Кейіпкердің қоғамнан шеттетілуі, адамдардың оған деген суық көзқарасы – бәрі де қазіргі қоғамдағы өзекті мәселелердің көрінісі. Автор оқырманды терең ойға жетелей отырып, «нағыз кемістік сыртқыда ма, әлде адамның жүрегінде ме?» деген сұрақ қояды. Бұл сұрақ әр оқырманды өз әрекеттеріне сын көзбен қарауға мәжбүр етеді. Тілі көркем, оқиғалар желісі шынайы әрі әсерлі құрылған. Автор кейіпкерлердің мінезін ашуда психологиялық талдауды шебер қолданған. Жалпы алғанда, “Бүкір” романы – оқырманға үлкен ой салатын, адамгершілік құндылықтарды қайта қарауға итермелейтін маңызды шығарма.
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – терең мағыналы, астары мол, оқырманды ойландыратын туынды. Алғашында қарапайым ғана жылқы тағдыры баяндалатындай көрінеді, бірақ оқиға өрбіген сайын бұл шығарма адам өмірі, тағдыр, әділетсіздік, төзім мен үміт туралы үлкен философиялық ойларға жетелейді. Маған әсіресе Қоспа мен Бүкірдің тағдырларының қатар өрілуі қатты әсер етті. Екеуі де қоғамда толық қабылданбаған, «кем» саналған жандар. Қоспа – өмір бойы жетімдіктің тауқыметін тартқан, өз есіміне өзі ие бола алмаған, ішкі жан жарасы бар адам. Ал Бүкір – туабітті ерекшелігі үшін жарамсыз деп танылған, бастапқыда ешкім сенбеген ат. Бірақ уақыт өте келе дәл осы екеуі бір-біріне тірек болады. Бүкір Қоспаның тағдырын өзгертсе, Қоспа Бүкірдің шынайы мүмкіндігін ашады. Бұл жерде автор «шынайы құндылық сыртқы келбетте емес, ішкі қуатта» деген ойды өте әсерлі жеткізеді. Шығармадағы мистикалық элементтер де ерекше орын алады. Буырыл жорға мінген ақсақалды қария – жай ғана кейіпкер емес, ол бір жағынан тылсым күштің, тағдырдың, бәлкім, табиғаттың өзіндік бейнесі сияқты. Оның күтпеген жерден пайда болып, қайта ғайып болуы оқиғаға жұмбақтық береді. Әсіресе Бүкірдің соңғы сәттерінде сол қарияның тағы да көрінуі – бәрінің кездейсоқ емес екенін аңғартады. Бұл арқылы автор адам өмірінде түсініксіз, бірақ мәні терең құбылыстардың бар екенін көрсетеді.

Есболат Айдабосын – қазіргі қазақ әдебиетіндегі танымал қаламгер, тарихи және көркем шығармаларымен белгілі жазушы. Жазушының «Бүкір» атты әңгімесі табиғат пен адам, жылқы мен тағдыр арасындағы нәзік байланысты терең суреттеген әсерлі туынды. «Бүкір» әңгімесі тек бір оқиға желісін баяндап қана қоймай, бірнеше қабаттан тұратын күрделі философиялық туынды екенін аңғарамыз. Шығармадағы негізгі өзек – адам, табиғат және тағдыр арасындағы үйлесім мен қайшылық.Шығармада қазақ халқының жылқыға деген құрметі, оның болмысындағы тектілік пен еркіндік айқын көрінеді.

«Бүкір» аңызы — қазақ фольклорындағы адамның ішкі дүниесі мен сыртқы келбеті арасындағы қайшылықты, қоғамдағы әділетсіздік пен рухани биіктікті суреттейтін терең пәлсапалық туынды. Бұл аңызға пікір білдіре отырып, біз тек физикалық кемшілігі бар жанның тағдырын емес, жалпы адамзаттық құндылықтардың салмағын аңғарамыз. ​Рухани сұлулық пен сыртқы бейне ​Аңыздың негізгі өзегі — «Адамның көркі — оның жанында» деген қағида. Кейіпкердің дене бітіміндегі кемістігі оны қоғамнан оқшаулағанымен, оның ішкі әлемі бай, парасаты биік болып суреттеледі. Бұл бізге қазіргі таңдағы «лукизм» (адамды сырт келбетіне қарап бағалау) мәселесінің ерте заманда да өзекті болғанын көрсетеді. Автор оқырманды адамды қабығына қарап емес, мазмұнына қарап тануға шақырады. ​Қоғамдық көзқарас және гуманизм ​Аңыздағы бүкір жанның бастан кешкен қиындықтары — айналасындағы адамдардың қатыгездігі мен түсініспеушілігінің көрінісі. Көпшіліктің келемежіне қарамастан, кейіпкердің өз болмысын сақтап қалуы — үлкен ерлік. Бұл жерде аңыз бізге төзімділік (толеранттылық) пен мейірімділік сабағын береді. Біздің қоғамда физикалық ерекшелігі бар жандарға деген көзқарастың қаншалықты маңызды екенін осы ежелгі әңгіме арқылы тереңірек түсінеміз. ​Философиялық астар ​Шығармадағы «бүкірлік» символдық тұрғыдан алғанда, әрбір адамның арқалап жүрген өмірлік жүгі немесе тағдыр тауқыметі іспетті. Біреудің бүкірі сыртында болса, енді біреудің рухани «бүкірлігі» (күншілдік, қатыгездік) ішінде жасырулы. Аңыз оқырманды өз ішіне үңілуге, өзінің адамдық қасиеттерін таразылауға мәжбүрлейді. ​Қорытындылай келе, «Бүкір» аңызы — уақыт өтсе де маңызын жоймайтын, тәрбиелік мәні зор шығарма. Ол бізді адамгершілікке, жанашырлыққа және әрбір жанның қайталанбас құндылығын құрметтеуге үйретеді. Мұндай туындылар жас ұрпақтың бойында эмпатия сезімін оятып, рухани кемелденуіне жол ашады. Аңыздың тілі жеңіл болғанымен, көтерген жүгі ауыр, берер тағылымы шексіз. Бұл — тек өткен күннің ертегісі емес, бүгінгі қоғамның айнасы.

Маған Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы өте қатты әсер қалдырды. Басында бұл туындыны жай ғана бір аттың тағдыры туралы шығарма деп ойлаған едім. Бірақ оқи келе оның әлдеқайда терең, астарлы мағынаға толы екенін түсіндім. Автор адам өміріндегі қиындықтар, тағдырдың әділетсіз көрінетін сәттері, сонымен қатар үміт пен сенім туралы өте шынайы жеткізген. Ең алдымен, Қоспа мен Бүкірдің арасындағы байланыс ерекше әсер етті. Екеуі де қоғамда толық қабылданбағандай көрінеді. Қоспа – бала кезінен жетімдіктің тауқыметін көрген, өз өміріне өзі риза болмай өскен адам. Оның ішкі жан дүниесінде көп ауырлық бар, әсіресе анасына деген сағынышы мен реніші анық сезіледі. Ал Бүкір – туғанда-ақ «кем» деп бағаланған, болашағына ешкім сенбеген ат. Бірақ уақыт өте келе дәл осы екеуі бір-біріне тірек болып, бір-бірінің өмірін өзгертеді. Бұл жерде автор адамның да, жануардың да шынайы бағасы сыртқы келбетінде емес екенін көрсетеді. Шығармадағы ауыл өмірінің суреттелуі де маған қатты ұнады. Барлығы өте табиғи, көз алдыңа елестейді. Жылқышылардың тіршілігі, ат баптау, көкпар, бәйге сияқты көріністер қазақтың ұлттық болмысын жақсы ашады. Әсіресе қарт жылқышының бейнесі ерекше. Ол – көпті көрген, тәжірибесі мол, әр сөзінің астарында мән жатқан адам. Оның Бүкір туралы айтқан сөздері кейін толық дәлелденеді. Бұл арқылы автор үлкендердің ақылы мен тәжірибесінің маңызын көрсетеді деп ойлаймын. Маған ерекше әсер қалдырған тағы бір нәрсе – шығармадағы тылсымдық. Буырыл жорға мінген ақсақалды қарияның бейнесі түсініксіз, бірақ қызық. Ол кейде пайда болып, кейде жоғалып кетеді. Оның әрекеттері де біртүрлі жұмбақ. Бірақ дәл сол кейіпкер арқылы шығармаға ерекше бір тереңдік қосылған. Оны әркім әрқалай түсінуі мүмкін: біреулер үшін ол тағдырдың белгісі, біреулер үшін жай ғана елес сияқты. Жалпы, «Бүкір» шығармасы маған үлкен ой салды. Әсіресе адамды сыртқы келбетіне қарап бағаламау, әркімнің өз уақыты болатыны, және қандай жағдай болса да үміт үзбеу керек деген ойлар ұнады. Оқуға жеңіл болғанымен, мағынасы терең, есте қалатын шығарма деп ойлаймын.
Facebook ссылка на этот отзыв

“Бүкір” – ойландыратын, жүрекке жететін шығарма.

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ұзақ уақыт бойы оның әсерінен шыға алмадым. Шығарма адам жанының терең иірімдерін ашып көрсететін ерекше туынды екен. Автор кейіпкердің тағдырын жай ғана баяндап қоймай, оның жан дүниесіндегі арпалысты, ішкі қайшылығын өте шынайы жеткізген. Оқырман ретінде мен кейіпкердің әрбір сезімін, әрбір күйзелісін жүрегіммен қабылдадым. Романдағы оқиғалар бір қарағанда қарапайым көрінгенімен, олардың астарында үлкен әлеуметтік мәселелер жатыр. Қоғамдағы теңсіздік, адамдардың қатыгездігі мен түсініспеушілігі – бәрі де шынайы өмірмен үндеседі. Әсіресе, сыртқы келбетке қарап адамды бағалау мәселесі қатты әсер етті. Бұл – тек шығармада ғана емес, қазіргі қоғамда да жиі кездесетін жағдай. Автор осы арқылы оқырманды терең ойға жетелейді. Басты кейіпкердің бойындағы төзімділік пен сабырлылық ерекше таңғалдырады. Ол қанша қиындық көрсе де, жүрегіндегі мейірімділікті жоғалтпайды. Оның адамдарға деген сенімі, өмірге деген үміті – шығарманың ең маңызды тұстарының бірі. Бұл қасиеттер оқырманға үлкен ой салып, өз өміріне де басқаша қарауға жетелейді. Шығармада мұң басым болғанымен, үміт сәулесі де қатар жүреді. Автор оқырманға «қандай жағдай болса да, адамгершілікті жоғалтпау керек» деген ойды жеткізеді. Бұл – қазіргі қоғам үшін өте маңызды әрі құнды пікір. Романдағы басты кейіпкердің тағдыры өте ауыр болса да, оның рухани беріктігі таңғалдырады. Ол өмірдің түрлі сынақтарына мойымай, өзінің адамдық болмысын сақтап қалуға тырысады. Кейіпкердің жан дүниесіндегі тазалық, адалдық, мейірімділік сияқты қасиеттері ерекше әсер етті. Қоғам тарапынан түсінбеушілік көрсе де, ол жамандыққа жамандықпен жауап бермейді. Шығармада адамдар арасындағы қарым-қатынас, әсіресе немқұрайдылық пен тасбауырлық айқын көрінеді. Бұл жағдай кейіпкердің жан жарасын тереңдете түседі. Дегенмен, дәл осы қиындықтар оның тұлға ретінде қалыптасуына да әсер етеді. Автор адам өміріндегі ауыр сәттердің өзі белгілі бір мағынаға ие екенін көрсеткендей.
Facebook ссылка на этот отзыв

«Бүкір» романы символизмге бай, астарлы мағынасы терең туынды. Бұл шығармада автор сыртқы қарапайым оқиғалар арқылы қоғамның ішкі құрылымын, адамдар арасындағы қатынасты, әділет пен әділетсіздік ұғымдарын кеңінен талдайды. Романның басты ерекшелігі оның символдық деңгейде оқылуында. Яғни, әрбір кейіпкер, әрбір оқиға белгілі бір идеяны білдіреді. Басты кейіпкер Бүкір тек бір жылқы емес. Олқоғамдағы өзгеше жандардың символы. Оның бүкірлігі тек физикалық кемістік емес, ол қоғамның қабылдау қабілетінің шектеулігін білдіреді. Адамдар көбіне сыртқы көрініске қарап баға береді, ал ішкі дүниені ескермейді. Осы тұрғыдан алғанда, Бүкір шын мәнінде рухани тұрғыдан биік, бірақ қоғам тарапынан толық мойындалмаған тұлға. Шығармада Бүкірдің тағдыры арқылы қоғамдағы теңсіздік мәселесі көтеріледі. Ол қанша мықты, төзімді болғанымен, оның ерекшелігі оны шеттетеді. Бұл қазіргі қоғамда да кездесетін құбылыс. Көптеген адамдар өз ерекшеліктері үшін қысым көреді, түсінілмейді. Автор осы мәселені өте нәзік, бірақ әсерлі түрде жеткізеді. Бүкірдің бейнесі төзімділіктің символы. Ол ешқашан қарсы шықпайды, ешкімге өкпе артпайды. Бірақ бұл оның әлсіздігін білдірмейді. Керісінше, бұл оның ішкі күшінің белгісі. Бұл қасиет қазіргі қоғамда сирек кездеседі. Қоспа бейнесі символдық тұрғыдан өте күрделі образ. қоғамның орташа өкілі. Оның бойында жақсы да, жаман да қасиеттер бар. Ол бірде әділеттілікке жақын болса, бірде өз пайдасын ойлап кетеді. қоғамдағы көпшіліктің бейнесі. Қоспа арқылы автор адамның моральдық тұрақсыздығын көрсетеді. Қоспаның Бүкірге деген қарым-қатынасы да символдық мәнге ие. Кейде ол Бүкірді қолдайды, кейде керісінше оған зиян келтіреді. қоғамның әлсіздерге деген екіұшты көзқарасын көрсетеді. Бір жағынан жанашырлық бар, екінші жағынан пайдалану сияқты. Автордың тілдік шеберлігі символизмді күшейте түседі. Әрбір сөз, әрбір сипаттама белгілі бір мағынаға ие. Бұл шығарманы үстірт оқуға болмайды. Оны түсіну үшін терең ойлану қажет. Қорытындылай келсем қоғамды, адамды, өмірді жаңа қырынан көрсетуге тырысады дер едім.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адамның ішкі жан дүниесін, қоғамдағы әділетсіз көзқарасты және тұлғаның өзін табу жолын шынайы бейнелейтін әсерлі туынды. Автор бұл шығармада сыртқы келбетке қарап баға берудің қате екенін көрсетіп, адамның шынайы құндылығы оның жүрегінде жатқанын дәлелдейді. Басты кейіпкердің тағдыры оқырманға ауыр әсер қалдырады. Оның бала кезінен көрген мазағы, түсінбеушілік пен жалғыздық сезімі өте нанымды суреттелген. Қоғам оны өзгеше болғаны үшін қабылдамай, шетке итереді. Бұл жағдай оның жан дүниесіне терең із қалдырады. Алайда кейіпкер осы қиындықтарға қарамастан, өз болмысын жоғалтпайды. Шығармада Бүкірдің ішкі өсуі ерекше көрінеді. Ол уақыт өте келе өзін қабылдап, өз өміріне басқа көзқараспен қарай бастайды. Бұл – оның рухани жеңісі. Автор осы өзгерісті асықпай, табиғи түрде жеткізеді, сондықтан оқырман кейіпкердің әрбір сезімін шынайы қабылдайды.

«Бүкір» романы – адам тағдыры мен табиғат, жануар мен адам арасындағы терең байланысқа құрылған әсерлі туынды. Шығармада сыртқы кемшілік пен ішкі қуаттың қайшылығы айқын көрсетілген. Бүкір құлынның тағдыры арқылы автор қоғамдағы әділетсіздік, түсінбеушілік, сыртқы пішінге қарап баға беру секілді өзекті мәселелерді көтереді. Ал Қоспа бейнесі – өмірдің ауыртпалығын көп көрген, тағдыр тауқыметін арқалаған қарапайым адамның жиынтық тұлғасы.

Романдағы ең әсерлі тұс – адам мен жануар арасындағы үнсіз түсіністік. Бүкір мен Қоспаның арасындағы байланыс – тек иесі мен атының қарым-қатынасы емес, ол – тағдырлас екі жанның ішкі сырластығы. Екеуінің де «бүкірлігі» – бірінің тәнінде, бірінің жанында. Осы ұқсастық оларды жақындастырып, бір-біріне тірек етеді.

Автор табиғатты да шебер суреттейді. Тентек өзенінің мінезі, дала тіршілігі, жылқышылар өмірі өте шынайы берілген. Бұл көріністер шығармаға ұлттық бояу беріп, оқырманды оқиға ортасына жетелейді. Сонымен қатар, қоғамдағы өзгерістер, адамдардың мінез-құлқы, байлық пен билікке көзқарас та шынайы көрініс тапқан.

Шығармада үміт те, күйзеліс те қатар жүреді. Бүкірдің тағдыры бастапқыда аянышты көрінгенімен, оның бойындағы күш-қуат, төзімділік оқырманға ой салады: шынайы құндылық сыртқы келбетте емес, ішкі қайратта. Қоспаның да арманы – балаларының жақсы өмір сүруі – кез келген ата-ананың асыл мұраты. Бұл туындыда адам мен жануар тағдыры қатар өріліп, өмірдің шынайы бейнесі терең суреттеледі. Автор шығарма арқылы сыртқы кемшілік пен ішкі күштің, тағдыр мен табандылықтың арасындағы байланысты көркем жеткізеді.

Романдағы негізгі кейіпкерлердің бірі – бүкір құлын. Оның өмірге кемтар болып келуі – тек физикалық ерекшелік қана емес, қоғамдағы көзқарастың да айнасы. Адамдар көбіне сыртқы пішінге қарап баға береді, ал Бүкір сол түсінікті жоққа шығаратын бейне ретінде көрінеді. Ол әлсіз емес, керісінше төзімді, қайсар жануар ретінде сипатталады.

Қорыта айтқанда, «Бүкір» – терең мағыналы, ойландыратын шығарма. Ол оқырманға адамгершілік, төзімділік, тағдырға қарсы тұру секілді маңызды құндылықтарды ұқтырады.

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам тағдыры мен қоғам көзқарасының арасындағы қайшылықты терең бейнелейтін мазмұнды туынды. Автор бұл шығарма арқылы адамды сыртқы бейнесіне қарап бағалау – үстірт түсінік екенін көрсетіп, шынайы құндылықтың адамның ішкі жан дүниесінде екенін дәлелдейді. Басты кейіпкердің өмірі арқылы оқырман адамгершілік, төзім және өзін-өзі қабылдау секілді маңызды ұғымдардың мәнін терең түсінеді. Шығармада Бүкірдің өмір жолы өте шынайы суреттелген. Оның бала кезінен көрген мазағы, қоғам тарапынан болған қысым мен түсінбеушілік – барлығы да өмірдегі шындыққа жақын. Бұл жағдайлар кейіпкердің жан дүниесіне ауыр әсер етеді. Алайда ол бұл қиындықтарға мойымай, керісінше, ішкі күшін табуға тырысады. Осы арқылы автор адамның рухани беріктігін алға шығарады. Кейіпкердің ішкі әлемі – шығарманың негізгі өзегі. Оның ойлары, сезімдері, толғаныстары оқырманға анық жеткізіледі. Бүкір біртіндеп өз болмысын қабылдап, өзіне деген сенімін қалыптастырады. Бұл өзгеріс оның өміріне жаңа мән береді. Автор осы процесті өте шынайы әрі әсерлі бейнелеген. Сонымен қатар, шығармада қоғам мәселесі де кеңінен қозғалады. Адамдардың бір-біріне деген қатынасы, түсіністік пен мейірімнің жетіспеуі – бүгінгі күнде де өзекті тақырып. Жазушы осы арқылы оқырманды ойлануға, өз әрекетіне сын көзбен қарауға шақырады. Жазушының тілі жеңіл, бірақ мағынасы терең. Әрбір сөйлем оқырманға әсер етіп, оның ойына ой қосады. Артық сөз жоқ, бәрі нақты әрі мазмұнды берілген.

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам мен қоғам арасындағы нәзік байланысты, тұлғаның ішкі қайшылығын және өмірге деген көзқарастың өзгеруін шебер бейнелейтін көркем туынды. Автор бұл шығарма арқылы сыртқы келбетке қарап қалыптасқан теріс пікірлерді жоққа шығарып, адамның шынайы болмысы оның рухани әлемінде екенін дәлелдейді. Басты кейіпкердің өмір жолы – тек жеке тағдыр емес, ол қоғамдағы көптеген адамдардың ортақ мәселесін көрсетеді. Шығармада Бүкірдің қоғаммен қарым-қатынасы ерекше назарға алынған. Адамдар оның ішкі дүниесін түсінуге тырыспай, тек сыртқы бейнесіне қарап үкім шығарады. Бұл жағдай кейіпкердің жан дүниесінде жалғыздық сезімін қалыптастырады. Ол өзін қоғамнан алшақ сезініп, ішкі күйзеліске ұшырайды. Бірақ дәл осы кезеңдер оның өзін тануына, өмірге басқа қырынан қарауына ықпал етеді. Бүкірдің ішкі өзгерісі – шығарманың ең маңызды тұстарының бірі. Ол біртіндеп өз тағдырын қабылдап, өзгелердің пікіріне тәуелді болмауды үйренеді. Бұл оның рухани тұрғыдан өсуін көрсетеді. Автор кейіпкердің осы өзгерісін өте табиғи, нанымды түрде жеткізеді, сондықтан оқырман оған сенеді әрі бірге сезінеді. Сонымен қатар, шығармада мейірім мен адамгершілік тақырыбы кеңінен қозғалады. Адамдардың бір-біріне деген түсіністігінің аздығы, сыртқы бейнеге мән беріп, ішкі жан дүниені елемеуі – бүгінгі қоғамда да кездесетін мәселе. Жазушы осы арқылы оқырманды өзгеге жанашырлықпен қарауға шақырады.

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адамның ішкі рухани әлемін, тағдырға деген көзқарасын және қоғаммен қарым-қатынасын терең бейнелейтін мазмұнды туынды. Жазушы бұл шығармада сыртқы кемістікке назар аударта отырып, шын мәнінде адамның қадір-қасиеті оның жан дүниесінде екенін көрсетеді. Осы арқылы оқырманға үлкен ой тастап, адамгершілік құндылықтарды алға шығарады. Басты кейіпкер Бүкір – өмірдің ауыр сынағына түскен жан. Оның өзгелерден ерекшелігі қоғам тарапынан түсінбеушілік пен мазаққа ұшыратады. Бұл жағдай оның жан дүниесіне терең әсер етеді. Ол өзін жалғыз сезініп, кейде өмірдің әділетсіздігіне налып қалады. Алайда ол толықтай сынбайды. Керісінше, осы қиындықтар оның ішкі күшін оятып, рухани тұрғыдан шыңдай түседі. Шығармада кейіпкердің өзін-өзі тану жолы айқын көрінеді. Бастапқыда ол өзіне сенімсіз болып, өзгелердің пікіріне тәуелді болса, уақыт өте келе өз құндылығын өзі түсіне бастайды. Бұл – оның өміріндегі үлкен бетбұрыс. Автор осы өзгерісті өте нәзік жеткізіп, кейіпкердің жан дүниесіндегі әрбір қозғалысты шынайы бейнелейді. Сонымен қатар, шығарма қоғамдағы адамдардың бір-біріне деген қатынасын да ашып көрсетеді. Көп жағдайда адамдар сыртқы бейнеге мән беріп, ішкі жан дүниені елемейді. Бұл – үлкен қателік екенін жазушы анық көрсетеді. Бүкірдің тағдыры арқылы оқырман өзгеге жанашырлықпен қараудың маңызын түсінеді. Жазушының баяндау тілі жеңіл әрі әсерлі. Артық сөзсіз, нақты оймен жеткізілген әрбір сөйлем оқырманға терең әсер қалдырады. Шығарма оқырманды жалықтырмай, керісінше, ойландырып, сезімге бөлейді. Қорытындылай келе, «Бүкір» – тәрбиелік мәні зор, адамгершілікке үндейтін шығарма. Ол әр адамды өзгені түсінуге, мейірімді болуға және ең бастысы – адамды сыртқы келбетіне қарап бағаламауға үйретеді.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Кешеден бері Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты шығармасын оқып, ішім алай-дүлей болып жүр. Жай ғана ат туралы хикая емес, бұл - біздің қоғамның, біздің ішкі зарымыздың айнасы сияқты. Ең алдымен, Қоспаның тағдыры өзегіңді өрттейді. Өмір бойы «сырттан қосылған» деген мағынада «Қоспа» атанып, өз есімі Ердәулет екенін мектеп бітірерде бір-ақ білгені қандай трагедия! Оның тауда қой бағып жүріп, тастарға «Ердәулет» деп өз атын қашап жазатын сәттері - адамның «мен бармын, мені де таныңдаршы» деген жан дауысы ғой. Осы Қоспа мен Бүкір тұлпардың тағдыры егіз. Екеуі де жетім, екеуі де «бүкір», екеуі де сырт көзге қораш... бірақ іштерінде лапылдаған от бар. «Сен де мен сияқты жетімсің ғой...» деп Қоспаның атты құшақтап жылайтын жерінде еріксіз көзіме жас келді. Автор жетімдіктің зарын жылқы арқылы сондай шебер жеткізген. Бүкірдің сиыр сүтімен асыралуы, кейіннен көк биеге телінуі - нағыз өмірдің өзі. Ал шығармадағы мистикалық ақсақал мен Бурыл жорғаның хикаясы тіпті бөлек әңгіме. Ол кім? Қыдыр ма, әлде жылқының иесі ме? Соңында Бүкірдің тұман арасына сіңіп, ғайып болып кетуі - тектіліктің мынау ақша билеген, біреуді біреу көре алмайтын, қызғаншақ дүниеге сыймай кеткені ма деп ұқтым. Тұлпар өз киесіне, өз әлеміне қайтты. Бұл дүние оған тарлық қылды. Бұл кітап бізге не үйретеді? Тәнің бүкір болса да, рухың тік болсын дегенді айтқысы келетіндей. Қарт жылқышының «бұл өзін-өзі жарататын жануар» деген сөзі Қоспаға да қатысты сияқты. Өмір соққысын қанша жесе де, өзін-өзі тәрбиелеп, соңында баласын оқытып, адам қатарына қосуы - нағыз ерлік. Жазушының тілі сондай жеңіл, суреттеулері керемет. Тентек өзенінің тасығаны, көкпардың шаңы, жайлаудың иісі мұрныңа келеді. Қазақы болмыс, атбегілік өнердің қыр-сыры тұнып тұр. Қысқасы, бұл - жанды сілкіп алатын шығарма. Егер әлі оқымасаңыздар, міндетті түрде оқыңыздар. Біздің де рухымыздың «бүкір» болып бара жатқанын сезініп, бір серпіліп қаласыздар.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Бүкір – адамның немесе жануардың арқасындағы табиғи кемістікті, томпайып шығып тұрған өскінді білдіретін сөз. Алайда Есболат Айдабосынның осы аттас мини-романында бұл термин физикалық мін емес, керісінше, Тәңірдің таңдауы мен тектіліктің белгісі ретінде суреттеледі.

«Бүкірді» Гаухар сіңлім ұсынғасын оқып көрейін деп бастаған едім. Шығарманы бастағасын тоқтау жоқ. Әуелде жұмбақ боп келген Бүкірдің тағдыры қызықтырып, соңына жетуге асықтым. Бүкір – өзге ел қорашсынып тұлпар тұрмақ ат есебіне қоспаған жүйрік. Қанша шеттеу көрсе де, қойға мініп қорласа да, түбінде өзін танытып жарқ етіп шықты. Қоспа бейнесі ата-ана мейірімін көрмеген, туыстан қағажу көрген, қоғамнан шеттеу қалып ішәне запыран толған жан. Шығарманы оқып отырып Бүкірмен бірге қаным қайнап бәйгеге түстім, Қоспамен қосылып жаным күйзелді, билік басындағыларға ызаландым, Қоспаның мерейі өскенде қосыла қуандым. Романды аяқтап біткенше Құлагер сияқты Бүкір де бір «Батыраштың» құрбаны боп кете ма деп қорқып та отырдым. Бүкірдің ғайып боп кетуінің өзі қанша мықты болса да атаққұмар мен басқыншының қолы жете алмайтын, ойындағысын іске асыра алмайтын жайттар болатынын аңғартып тұр. «Бүкір»- қоғамға айтары көп роман. Қоспа туралы ойлағанда ойыма бүгінгі ажырасқан ата-ана, әсіресе өз баласының қандай күйде жүргенінен хабарсыз, жауапсыз әкелер көз алдыма келді... Мамандығым мұғалім болғасын, шығарманы оқып отырып «Оқушыларыма оқытып талдайтын шығарма екен»-деп ойладым. Бір ғана шығарманың өзінен қаншама мәселе талдауға сұранып тұр. Қазақы рух, атбегілік, тұлпардың сипаты, отбасылық құндылық, адамгершілік пен зорлық-зомбылық, ақшақұмарлық, өзінің ойы жоқ билікке бас изегіштер мен шабармандар... Шығармадағы Тентек өзенінің тентектігі мен ғайып адам да ой салады. Бүкірлікті кемшілік деп, мүгедек деп қабылдайтын қоғамда өмір сүріп жатырмыз. Шын мәнінде кейде бүкірлік - нағыз тұлпар, хас жүйріктің сипаты екенін танымайтын қоғамбыз. Қоспалар да өздерінің қоспа болғанын өзі таңдап алғандай, оларды өзімізден төмен санайтын соқыр кеуде қоғамбыз. Шығарма оқырманға Қоспа мен Бүкірді көре қалсаң байыптап қара, аттап өтпе, басып-жаншып кетпе, оның бойындағы Құдайтағала берген ғажайып күштің оянуына көмектес деп тұрғандай. Біраз оқырманын елең еткізген роман авторы Есболат Айдабосынға жазарыңыз көп болсын дей отырып, «Бүкірдің» бәйгеден оза шапқанын тілеймін!
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Бір кітап туралы ой қозғағым келіп тұр. Бұл кітапты маған ағам сыйға тартқан еді. Басында кітаптың «Бүкір» деген атына қарап, ішімде біртүрлі қызық сезімдер болып, оқуға біраз уақыт қолым бармай жүрді. Бірақ кітапты ашып оқығанда ол сезімдердің неге пайда болғанын толық түсіндім. Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты романы жай ғана атбегілік туралы туынды шығар деп ойлағам. Бірақ оқи келе, адам мен жануар тағдырының қалай ұқсас өрілетініне қайран қалдым. Шығарманың өзегінде екі «Бүкір» бар. Біріншісі – үнемі бүкірейіп жүретіндіктен Имек Қоспа атанып кеткен малшы. Ол әкесі белгісіз жетім өскен, есікте жалшы болып тауқымет тартқан, бірақ балаларының ақ жағалы қызметкер болғанын армандайтын жан. Екіншісі – көктемде тасыған өзенге ағып кеткен құла биеден қалған, арқасы бүкір болғандықтан дәрігерлер «бәйгіге жарамайды» деп шеттеткен қарагер құлын. Екеуі де қоғамнан тепкі көрген, екеуі де мейірімге өте қатты зәру. Маған ең қатты әсер еткені – Қоспаның атымен сырласатын сәті. Бос ойнақтап жүрген атына қарап Қоспа: «Сен де мен секілді жетімсің ғой. Құлын күніңді дұрыстап ойнақтай алмадың, мен де ойнай алмадым. Енді ойнақта, асыр сал», – деп егіліп жылайды. Осыдан кейін атты байлап ұстауды тоқтатады. Бостандық алған Бүкір бәйге бермейтін тұлпарға айналады. Мистикалық линия да назар аударады. Оқиға желісінде ара-тұра көрініс табатын буырыл жорға мінген жұмбақ қария бар. Ең соңында Астана жақтағы бәйгеде күн тұман болып, Бүкір Белдіқара деген жүйрікпен тұман ішіне кірген бойы ғайып болады. Оны әлгі жұмбақ қария Тентек өзенінің бойымен жетелеп кетіпті-мыс деген сыбыс қана қалады. Басқасы басқа мына бір туындының ешбір пафоссыз, өмірдің қатыгездігі мен мейірімін, адам мен жануар арасындағы байланысты әдемі суреттелгені өзіне ғашық етеді . Оқуға шын жүректен кеңес беремін. Оқыңыздар, өкінбейсіздер!
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Қоспаның бағын «Бүкірдің» қасиетіне, «Бүкірдің» қасиетін қарт жылқышының танымына жасырған Құдайдың шеберлігінде шек жоқ. Алла адамның басына қонар бақты бірде еңбегіне, бірде ниетіне, бірде малына береді. Қазір біз мұндай танымның жұғыны да қалмаған заманда өмір сүріп жүрміз. Ал жазушы Есболат Айдабосын «Бүкір» романы арқылы халқымыздың сол терең танымын есімізге түсірді. Ежелден табиғатпен біте қайнасып өмір сүрген халқымыз, сол тәжірибенің арқасында аң-құстың, жан-жануардың, табиғат құбылыстарының аңдысын дәл аңғаруды үйренген.

Қарт жылқышының текті тұлпарды тануы, алдына Құдай айдап келген Қоспаға жөн сілтеуі біздің қанымызда бар қасиет болғасын оқырманды бірден иландырып әкетеді. Бұл жазушының ұлттық дүниетанымнан алыстамағанын әрі қазақ әдебиетінің классикалық үлгісін бойына әбден сіңіргенін анық аңғартады.

Өмір-салты, әдет-ғұрпы төрт-түлікпен біте қайнасқан халықтың жанына анамалистік шығармалардың, оның ішінде тұлпар жайлы туындының жақын болуы заңды да. «Бүкір» сонысымен қымбат, сонысымен нанымды.

Ал Бүкір мен «Имектің» тағдырын бір-бірімен қабыстырып, бірінің тәлейін біріне байланыстырып қойған жазушының шешімі сізді тағдыр, бұйрық, тәлей, құт-береке деген ұғымдарың тегін емес екеніне тағы бір иландырып, «Иттің иесі болса, бөрінің тәңірісі бар» деген мәтелге нандыра түседі.

Романда бөтен ой жоқ. Артық оқиға жоқ. Бас-аяғы жинақы, жұп-жұмыр шығарма. Бір деммен оқылады. Әсерінен ұзақ уақыт шыға алмай жүресіз. Әсіресе Қоспаның Бүкірмен сырласқан кезі көзіңізге еркісіз жас үйіреді.

Әдебиет – ұлт жанының айнасы, ұлт дүниетанымының хабаршысы. Ол сізді қашан да ізгілікке үндейді. Жүрегіңіздің түбінде жасырынып жүрген бір үмітті оятады, бір жылуды сездіреді, бір мейірімді аялайды. Сол себепті өміріңізде бір «бүкірлікке» кез болсаңыз одан жерінбеңіз, ұялмаңыз, сырт айналмаңыз, ол сіздің бағыңыз болуы әбден мүмкін...  

Есболат Айдабосынның романы психологиялық тереңдігімен ерекшеленетін шығарма екен. Бұл туындыда автор кейіпкерлердің ішкі жан дүниесін ерекше дәлдікпен суреттеп, оқырманды сол әлемге толық енгізе алады. Шығармада көп диалог жоқ, бірақ соған қарамастан кейіпкерлердің сезімі мен ойы өте анық беріледі.
Басты кейіпкер Бүкір үнсіз кейіпкер. Ол сөйлей алмайды, бірақ оның әрекеттері, қимылдары, жалпы болмысы арқылы оның ішкі әлемі толық ашылады. Бұл әдебиеттегі күрделі тәсілдердің бірі. Автор сөзбен емес, әрекет арқылы кейіпкердің психологиясын көрсетеді.Бүкірдің ішкі күйі көбіне оның қозғалысы, көзқарасы арқылы беріледі. Ол шаршағанда, ауырғанда немесе қорлық көргенде оның әрекеті өзгереді. Оқырман оны сөзсіз-ақ түсінеді. Бұл жазушының шеберлігі. Осындай тәсіл арқылы автор оқырманды кейіпкерге жақындатады.
Шығармада жалғыздық тақырыбы да ерекше орын алады. Бүкір жалғыз. Ол өз ортасында толық қабылданбайды. Бұл жалғыздық тек физикалық емес, рухани жалғыздық. Бұл қазіргі қоғамда да өте өзекті мәселе. Көптеген адамдар өзін жалғыз сезінеді, тіпті адамдардың ортасында жүрсе де.
Қоспа бейнесі де психологиялық тұрғыдан қызықты. Ол өз ішінде үнемі күресіп жүреді. Бір жағынан ол дұрыс әрекет жасағысы келеді, бірақ екінші жағынан қоғамның қысымы немесе жеке пайдасы оны басқа шешім қабылдауға мәжбүр етеді. Бұл ішкі конфликт шығарманың негізгі қозғаушы күштерінің бірі.
Автор адамның ішкі қайшылығын өте шынайы көрсетеді. Қоспа кейде өз әрекетіне өзі риза болмайды, бірақ соған қарамастан оны қайталайды. Бұл адамның әлсіздігін көрсетеді. Әр адам кейде өз принципіне қарсы әрекет жасайды.
Табиғат суреттері бұл шығармада психологиялық фон ретінде қолданылады. Табиғат кейіпкерлердің көңіл күйін толықтырып отырады. Мысалы, ауыр сәттерде табиғат та суық, қатал болып көрінеді. Ал тыныш кезеңдерде табиғат та жайлы, әдемі сипатталады.
Автордың стилі минималистік деп айтуға болады. Ол артық сипаттамалардан қашып, тек маңызды нәрселерді ғана береді. Бұл шығарманы ауырлатпай, керісінше тереңдетеді
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Бүгінгі күні кітап оқырманға тек оқиға айтып берумен шектелмеуі керек деп ойлаймын. Шығарма адамға ой салуы, жүрегіне әсер етуі, кейде өз өміріне басқа қырынан қарауға мәжбүр етуі керек. «Бүкір» романы дәл осындай әсер қалдыратын шығармалардың бірі. Мен бұл кітапты оқығанда ең алдымен адамның тағдыры қаншалықты күрделі әрі терең екенін тағы бір рет сезіндім. Романның басты құндылығы – ол біз үйреніп кеткен қалыпты көзқарастарды бұзып, адамды сыртқы бейнесіне қарап бағалаудың қаншалықты қате екенін көрсетеді.

Кейіпкердің өмір жолы оңай емес. Бірақ дәл осы қиындықтар арқылы оның ішкі күші, рухының беріктігі байқалады. Көп жағдайда қоғам өзгеше адамдарды түсінуге асықпайды, оларды бірден сыртқа итеріп тастауға бейім болады. Ал бұл роман сол көзқарасқа қарсы тұратын сияқты. Автор оқырманды кейіпкердің ішкі әлеміне жақындатып, оның сезімін, қорқынышын, үмітін және арманын бірге сезінуге мүмкіндік береді.

Маған әсіресе романдағы шынайылық ұнады. Кейбір тұстарында оқып отырып еріксіз ойланып қаласың: біз өмірде қаншалықты әділбіз, айналамыздағы адамдарға қаншалықты түсіністікпен қараймыз? Кітаптағы оқиғалар тек бір адамның өмірін ғана емес, жалпы қоғамдағы қатынастарды көрсететіндей әсер қалдырады. Сол себепті бұл роман оқырманға тек эмоция беріп қана қоймай, маңызды ой тастайды.

Тағы бір ұнаған нәрсе – автордың тілінің қарапайым әрі әсерлі болуы. Оқиғалар ауыр болса да, мәтін жеңіл оқылады. Кейіпкерлердің мінезі, олардың ішкі күйі нанымды берілген. Осы арқылы оқырман кейіпкерге жанашырлықпен қарай бастайды, оның тағдырына бей-жай қала алмайды.

Менің ойымша, «Бүкір» – қазіргі әдебиетте ерекше орын алатын шығармалардың бірі. Ол бізге адамды түсіну, мейірім, құрмет сияқты құндылықтардың қаншалықты маңызды екенін еске салады. Осындай шығармалар оқырманды тек кітап оқуға ғана емес, өз ойымен, сезімімен жұмыс істеуге үйретеді. Сондықтан бұл роман финалға бекер жеткен жоқ деп ойлаймын. Ол оқырманға әсер ете алатын, ойландыратын және ұзақ уақыт есте қалатын шығарма.

Бұған қоса, бұл роман адам бойындағы төзімділік пен үміттің ешқашан жоғалмайтынын да көрсетеді..

Жетісудың «Бүкірі» Сіз қазақтың жүйрігін көрген шығарсыз, мен, Есағаның өзің көрдім. Ол да сол Бүкір секілді, көптің ортасында көзге елеусіз жүріп, көштің алдынан келетін әдеті. Басын төмен салып жүргенге қалам ұстаған қарындастың бірі көреді-ау біздікілер. «Олар» Жетісудың қазіргі әдебиетінің көшін сүйреп жүрген жүйрік екенін қайдан ұқсын. Жеке өзім таланттың тағдырынан көрі, мінезіне сенемін. Есаға сырттай қарағанда үнсіз, байсалды, дабырадан аулақ жүреді. «Бір мекемеде істесек те бір-бірімізді айлап көрмейміз». Тегі өзі әрбір ұсақ бәйгеге ер салмайды, дегенмен уақыттың ұзақ жолында алдына қара салмайтын тегеурінді тұлпар секілді. Сол мінез Бүкірдің бейнесінен де анық аңғарылады. Жазушының шеберлігі – осы ұқсастықты ашық айтып, тізбектеп беруде емес, ишарамен, астармен сезіндіруінде. Бүкір – тек бір адамның ғана тағдыры емес, ол – өмірдің салмағын үнсіз көтеріп келе жатқан жандардың символы. Ал Есаға сол үнсіздіктің тілін таба білген қаламгер. Автор кейіпкерін сырттай бақыламайды, оны ішінен кешеді, бірге мұңаяды, бірге тыныстайды. Сондықтан да оқырман Бүкірді оқи отырып, бір сәт жазушының жан әлеміне де үңілгендей болады. Бұл әңгімеде артық сөз, жасанды бояу жоқ. Бар болғаны – шынайылық, тұнық сезім және терең пайым. Есаға мен Бүкірдің арасындағы көзге көрінбейтін рухани көпір шығарманың өзегіне айналған. Сол көпір арқылы оқырман да өтеді: бірде кейіпкердің тағдырына алаңдайды, бірде автордың ішкі үнін тыңдайды. «Бүкір» – үнсіздікті сөйлеткен, қарапайым тағдырдан күрделі философия тудырған шығарма. Оны оқығанда кейіпкерді ғана емес, авторды да көргендей күйге түстік. Ал бұл – нағыз жазушылық шеберліктің белгісі.

Бүкір романы адам мен жануар арасындағы байланысты жаңа деңгейде көрсеткен ерекше туынды. Бұл шығармада автор жылқыны тек көлік немесе тұрмыс құралы ретінде емес, толыққанды кейіпкер ретінде қарастырады. қазақ әдебиетінде сирек кездесетін тәсілдердің бірі. адам сияқты сезінетін, күйзелетін, күресетін кейіпкер. Оның ішкі әлемі өте бай. Автор оны адаммен тең дәрежеде көрсетеді. Бұл арқылы жазушы адамгершілік тек адамға ғана тән қасиет емес деген ойды жеткізеді. Кейде жануарлар адамдардан да артық мейірімді, адал болуы мүмкін. Бүкірдің тағдыры ауыр. Ол өмір бойы қиындықпен күреседі. Бірақ ол ешқашан берілмейді. Бұл оның рухының күштілігін көрсетеді. Автор Бүкір арқылы төзімділіктің, сабырдың, ішкі күштің маңызын көрсетеді. Шығармада адам мен жануар арасындағы қарым-қатынас ерекше көрсетілген. Қоспа мен Бүкірдің арасындағы байланыс күрделі. Бұл тек иесі мен жылқы арасындағы байланыс емес, бұл екі түрлі тіршілік иесінің арасындағы түсіністік мәселесі. Қоспа кейде Бүкірді түсінгендей болады, бірақ толық түсіне алмайды. Бұл жерде автор адамның шектеулігін көрсетеді. Адам өзін табиғаттың иесі деп санайды, бірақ шын мәнінде ол табиғатты толық түсіне алмайды. табиғаттың бір бөлігі. Ол табиғатпен үйлесімді өмір сүреді. Ал адам көбіне табиғатқа қарсы әрекет етеді. Автор жылқының қимылын, тынысын, мінезін өте дәл сипаттайды. Бұл оқырманға Бүкірді тірі кейіпкер ретінде қабылдауға мүмкіндік береді. Кейбір сәттерде оқырман Бүкірді адамнан да жақын сезінеді. Қоспа бейнесі бұл шығармада адамзаттың өкілі ретінде қарастырылады. Ол табиғатпен байланысын толық түсінбейді. Ол кейде дұрыс әрекет жасайды, бірақ көбіне өз пайдасын бірінші орынға қояды. қазіргі қоғамның көрінісі. Бұл шығарманың тағы бір ерекшелігі оның тәрбиелік мәні. Ол оқырманды жақсы болуға, мейірімді болуға, өзгелерді түсінуге үйретеді. Әсіресе қазіргі заманда бұл өте маңызды. адам мен табиғат арасындағы байланысты терең көрсететін шығарма. Ол оқырманды тек ойландырмайды, ол оны өзгертеді. Бұл – нағыз әдебиеттің белгісі.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адамның ішкі рухани әлемін, тағдырға деген көзқарасын және қоғаммен қарым-қатынасын терең бейнелейтін мазмұнды туынды. Жазушы бұл шығармада сыртқы кемістікке назар аударта отырып, шын мәнінде адамның қадір-қасиеті оның жан дүниесінде екенін көрсетеді. Осы арқылы оқырманға үлкен ой тастап, адамгершілік құндылықтарды алға шығарады.

Талқыға ұсынылып отырған шығарма — жылқы баласының тектілігі мен адам мінезінің сан алуан қатпарларын шебер шендестірген, психологиялық иірімдерге толы туынды. Шығарманың өн бойында Бүкір есімді тұлпар мен оның иесі Қоспаның тағдыры параллель дамып, оқырманды «нағыз тектілік деген не?» деген сұрақ төңірегінде толғандырады. +2 Шығарманың идеялық мазмұны Туындының басты символы — Бүкір (Ердәулет). Ол — тазақанды ағылшын арғымақтарынан туса да, тағдырдың тәлкегімен кемтар, «бүкір» болып өмірге келген жануар. Алайда оның бойындағы «үш шоқылы» бітім мен «мисыз жүйрікке» тән өжеттік оны кез келген саңлақтан биік қояды. Бұл бейне арқылы автор сыртқы пошымның маңызды емес екенін, нағыз күш ішкі рухта екенін меңзейді. +4 Кейіпкерлер жүйесі мен конфликт Қоспа (Ердәулет) — қоғамнан шеттетілген, «имек» атанып, жетімдік тақсіретін тартқан кейіпкер. Оның Бүкірмен тілдесуі, өзін сол атпен теңестіруі — адам мен табиғаттың үндестігін көрсететін ең әсерлі тұстардың бірі. Шығармадағы басты конфликт — адал еңбек пен арам пиғыл, қарапайым жылқышы мен «қожайындар» арасындағы текетірес. Жүйрікті тартып алғысы келген, бәйгі жолында қастандық жасаған «қожайынның» жандайшаптары арқылы автор қоғамдағы әділетсіздікті аяусыз әшкерелейді. +4 Көркемдік ерекшелігі Автор Тентек өзенінің мінезін суреттеу арқылы оқиғаның динамикасын беріп отырады. Шығарманың финалы мистикалық аңызбен аяқталады: Бүкірдің жоғалып кетіп, Тентек бойында буырыл атты адаммен көрінуі — адалдықтың жауыздықтан қашып, киелі әлемге бет алуы сияқты қабылданады. +3 Түйін: «Бүкір» — тек жылқы туралы емес, намыс, махаббат және тағдыр алдындағы табандылық туралы шығарма. Туынды оқырманды өз ішіндегі «бүкірлікті» (кемшілікті) жеңіп, рух еркіндігіне ұмтылуға үндейді. Бұл — қазіргі қазақ прозасындағы адам мен жылқы феноменін жаңа қырынан ашқан құнды туынды.
Facebook ссылка на этот отзыв

Талқыға ұсынылып отырған шығарма — жылқы баласының тектілігі мен адам мінезінің сан алуан қатпарларын шебер шендестірген, психологиялық иірімдерге толы туынды. Шығарманың өн бойында Бүкір есімді тұлпар мен оның иесі Қоспаның тағдыры параллель дамып, оқырманды «нағыз тектілік деген не?» деген сұрақ төңірегінде толғандырады. +2 Шығарманың идеялық мазмұны Туындының басты символы — Бүкір (Ердәулет). Ол — тазақанды ағылшын арғымақтарынан туса да, тағдырдың тәлкегімен кемтар, «бүкір» болып өмірге келген жануар. Алайда оның бойындағы «үш шоқылы» бітім мен «мисыз жүйрікке» тән өжеттік оны кез келген саңлақтан биік қояды. Бұл бейне арқылы автор сыртқы пошымның маңызды емес екенін, нағыз күш ішкі рухта екенін меңзейді. +4 Кейіпкерлер жүйесі мен конфликт Қоспа (Ердәулет) — қоғамнан шеттетілген, «имек» атанып, жетімдік тақсіретін тартқан кейіпкер. Оның Бүкірмен тілдесуі, өзін сол атпен теңестіруі — адам мен табиғаттың үндестігін көрсететін ең әсерлі тұстардың бірі. Шығармадағы басты конфликт — адал еңбек пен арам пиғыл, қарапайым жылқышы мен «қожайындар» арасындағы текетірес. Жүйрікті тартып алғысы келген, бәйгі жолында қастандық жасаған «қожайынның» жандайшаптары арқылы автор қоғамдағы әділетсіздікті аяусыз әшкерелейді. +4 Көркемдік ерекшелігі Автор Тентек өзенінің мінезін суреттеу арқылы оқиғаның динамикасын беріп отырады. Шығарманың финалы мистикалық аңызбен аяқталады: Бүкірдің жоғалып кетіп, Тентек бойында буырыл атты адаммен көрінуі — адалдықтың жауыздықтан қашып, киелі әлемге бет алуы сияқты қабылданады. +3 Түйін: «Бүкір» — тек жылқы туралы емес, намыс, махаббат және тағдыр алдындағы табандылық туралы шығарма. Туынды оқырманды өз ішіндегі «бүкірлікті» (кемшілікті) жеңіп, рух еркіндігіне ұмтылуға үндейді. Бұл — қазіргі қазақ прозасындағы адам мен жылқы феноменін жаңа қырынан ашқан құнды туынды.
Facebook ссылка на этот отзыв

«Бүкір» шығармасы – адам тағдыры мен қоғамдағы әділетсіздік мәселесін терең қозғайтын туынды. Шығармадағы басты кейіпкердің өмір жолы оқырманды бейжай қалдырмайды. Оның ішкі жан дүниесі, тартқан азабы мен қоғам тарапынан көрген қысымы өте әсерлі суреттелген. Автор кейіпкердің сыртқы кемшілігін емес, ішкі жан сұлулығын алға тартады. Бұл – адамды сыртқы бейнесіне қарап бағалаудың қате екенін көрсететін маңызды ой. Сонымен қатар шығармада мейірім, төзімділік, адамгершілік сияқты құндылықтар кеңінен көрініс табады. Оқиға желісі қарапайым болғанымен, оның астарында терең философиялық мән жатыр. Бұл туынды оқырманға үлкен ой салып, адамға деген көзқарасын өзгертуі мүмкін. «Бүкір» шығармасы – тағдырдың тәлкегіне түскен адамның өмірін шынайы бейнелейтін шығарма. Автор қоғамдағы қатігездік пен адамдардың бір-біріне деген немқұрайдылығын ашық көрсетеді. Басты кейіпкердің тағдыры арқылы адамгершілік пен қатыгездік арасындағы күрес анық байқалады. Кейіпкердің өмірге деген үміті мен сабырлығы ерекше әсер қалдырады. Ол қанша қиындық көрсе де, адамдық қасиетін жоғалтпайды. Бұл шығарма оқырманды ойландырып қана қоймай, мейірімді болуға, өзгелерді түсіне білуге шақырады. Шығарма тілі қарапайым әрі түсінікті, бірақ эмоциялық әсері өте жоғары. Жалпы алғанда, «Бүкір» – тәрбиелік мәні зор, жүрекке жететін терең туынды. Романда кейіпкердің жалғыздығы ерекше әсер қалдырады. Ол өзін ешкімге керек емес сезінеді, бірақ соған қарамастан өмір сүруге деген талпынысын тоқтатпайды. Бұл оның ішкі күшінің, рухани беріктігінің белгісі. Автор кейіпкердің сезімдерін, ойларын өте дәл әрі әсерлі жеткізеді, сондықтан оқырман оның күйін толық түсінеді.

«Бүкір» шығармасына пікірім

Қазақ әдебиетінде адам жанының терең қатпарларын, қоғамдағы әділетсіздік пен ішкі қайшылықтарды шынайы бейнелейтін шығармалар аз емес. Солардың бірі – «Бүкір» атты шығарма. Бұл туындыда автор тек бір адамның тағдырын баяндап қана қоймай, сол кейіпкер арқылы қоғамдағы көзқарас, адамгершілік, қатыгездік пен мейірім секілді күрделі мәселелерді көтереді. «Бүкір» – сыртқы келбет пен ішкі жан дүниенің арасындағы алшақтықты, адамның бағалануы қандай өлшеммен жүретінін ойлантатын терең мағыналы шығарма.

Шығарманың басты кейіпкері – бүкір адам. Оның сыртқы бейнесі қоғамдағы көптеген адамдар үшін күлкілі, аянышты немесе жат көрінуі мүмкін. Алайда автор дәл осы кейіпкердің ішкі әлемін аша отырып, оқырманға мүлде басқа шындықты көрсетеді. Бүкірдің сыртқы келбеті оның жан дүниесінің айнасы емес. Керісінше, оның жүрегі таза, сезімі нәзік, ойы терең болуы мүмкін. Бұл – автордың негізгі айтар ойларының бірі.

Менің жеке пікірім бойынша, «Бүкір» – өте әсерлі әрі тәрбиелік мәні зор шығарма. Ол оқырманды тек оқиға желісімен ғана емес, терең философиялық ойларымен де баурап алады. Әсіресе, басты кейіпкердің тағдыры жүрекке әсер етеді. Оның жалғыздығы, арманы, үміті мен күйзелісі – бәрі де шынайы әрі нанымды суреттелген.

Бұл шығарма маған адамдарға басқаша қарауды үйретті. Әр адамның ішінде бір әлем бар екенін, оны сыртқы келбет арқылы бағалауға болмайтынын түсіндірді. Сонымен қатар, мейірімділік пен адамгершіліктің қаншалықты маңызды екенін көрсетті. Егер қоғамда әр адам бір-біріне түсіністікпен қараса, онда мұндай тағдырлар аз болар еді деген ойға келдім.

Қорытындылай келе, «Бүкір» шығармасы – адамгершілік, әділеттілік, мейірім тақырыптарын терең қозғайтын, оқырманды ойландыратын құнды туынды. Ол әрбір адамға сабақ болуы тиіс. Себебі бұл шығарма арқылы біз тек бір кейіпкердің тағдырын емес, өзіміздің қоғамымызды, өзіміздің болмысымызды көреміз. Сондықтан мұндай шығармаларды оқу, талдау – рухани дамудың маңызды бөлігі деп есептеймін.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты мини романы – ұлттық болмыс пен адам тағдырын терең астастыра суреттеген ерекше туынды. Шығармада тек бір аттың тағдыры ғана емес, тұтас бір қоғамның, адам психологиясының, өмірге деген көзқарастың көрінісі кеңінен қамтылған. Автор Бүкір атты қарагер жүйріктің бейнесі арқылы табиғаттың тылсым сырын ашса, Қоспа бейнесі арқылы адам жанының күрделілігін, ішкі қайшылығын шебер жеткізеді.

Қоспаның өмір жолы – ауыр тағдырдың, жетімдік пен жоқшылықтың символы. Оның ішкі күйзелісі, өз орнын табуға деген талпынысы, бала-шағасына деген шексіз қамқорлығы оқырман жүрегіне ерекше әсер етеді. Ол өмір бойы әділет іздеген, бірақ тағдырдың теперішін көп көрген қарапайым жан ретінде бейнеленеді. Сонымен қатар, оның өткен өміріне деген өкініші мен сағынышы, өз есіміне деген көзқарасы шығарманың психологиялық тереңдігін арттыра түседі.

Ал Бүкір – жай ғана ат емес, ол еркіндіктің, төзімділіктің, тағдырға қарсы тұра білудің белгісі. Қоғам оны «кем» деп қабылдағанымен, уақыт өте келе оның шынайы күші мен қасиеті ашылады. Бұл арқылы автор сыртқы кемшілікке қарап баға берудің қате екенін анық көрсетеді.

Шығармадағы мистикалық элементтер, әсіресе буырыл жорға мінген ақсақалды қария бейнесі туындыға ерекше тереңдік пен жұмбақ сипат береді. Бұл кейіпкер арқылы автор өмір мен өлімнің, тағдыр мен тылсым күштердің арасындағы байланысты ишаралап, оқырманды терең ойға жетелейді. Сонымен қатар, қазақ халқының атбегілік дәстүрі, жылқыға деген құрметі мен ерекше көзқарасы өте әсерлі әрі нанымды суреттелген.

«Бүкір» романы оқырманды тек оқиға желісімен емес, астарлы ойымен, тәрбиелік мәнімен баурайды. Бұл шығарма адамды сыртқы келбетіне қарап бағаламауға, әр адамның ішкі жан дүниесін түсінуге, мейірімділік пен адамгершілікті жоғары қоюға шақырады. Сонымен қатар, шығарма өмірдің әділетсіз тұстарын да ашық көрсетіп, оқырманды ойлануға мәжбүр етеді.

Жалпы алғанда, бұл туынды ұлттық рухты көтеретін, терең ой салатын, тәрбиелік мәні зор, қазіргі қоғам үшін де өзектілігін жоғалтпаған құнды әдеби еңбек деп бағалаймын.

Осыдан 4-5 жыл бұрын «Сүлікқара» атты әңгімесін оқып талантына тәнті болған жас қалам Есболат Айдабосын бүгінде әдебиет майданының алғы шебінде жүрген «жауынгерге» айналды. Оның «Ит тірлік» деп аталатын әңгімелер жинағына алғысөз жазғанмын. Кітап «Ұлыма» деген хикаятпен басталушы еді. Аңшы туралы әңгіме. Аңшы болғанда да қалада тұратын, қаруы көп, сайманы мол бүгінгінің қырыпсал аңшысы емес. Кешегі Сұрмергендердің тұяғы, қасқырша ұлитын, елікше маңырайтын, қару мен сайманнан көрі амал-айласына сенген дала аңшысы. Лақап аты – Ұлыма. Кесек тұлға, сертке берік, сөзге ұста жан. Ұшқан құс, жүгірген аңды азық қылғанмен аңның киесінен сескенеді, адамдардың ашкөздігіне күйінеді. Ақыры даланың аңын ашкөз аңшылардан қорғауға мәжбүр болады, сол үшін қуғын көреді. Оқиғалар желісі шиеленіске толы сүйекті шығарма. Ал «Ит тірлік» әңгімесінің кейіпкері Киізбет Ұлымаға қарама-қарсы жаратылыс. Ол да аңшы, бірақ басқа ой, бөлек пиғылдағы аңшы. Шығарманың соңы Киізбеттің отбасылық трагедиясымен аяқталады. Екі әңгіме былай қарасаң бөлек-бөлек туынды. Кейіпкерлері, оқиғалары басқа. Бірақ тақырыбы ортақ, бір-бірін толықтырып тұрған біртұтас идеяның жемісі іспетті. Жақында Есболат Айдабосынның «Бүкір» деген шағын романын оқып шықтым. Бұл шығарма «Меценат» байқауының финалына өтіп, бақ сынап жатыр екен. Ақ жол! Есболат тап-таза талант. Атбегілік, аңшылық өнер туралы жақсы жазады. Бұл романы сырттай ат туралы көрінгенімен шынтуайтында адам туралы. Екі жетім, бірі – ат, екіншісі – адам. Аттың аты – Бүкір, адамның есімі – Қоспа. Екеуі де тағдырлы жаратылыс. Есболат нені жазса да жан бітіріп жазады. Роман сюжетін тәптіштеп айтып шығу қиын. Ең дұрысы оқу керек. Оқығанда Бүкірге мініп бәйгіге шабасыз, Қоспамен бірге күзелесіз. Романға қос қолымды көтере дауыс беремін. «Бүкір» бұл бәйгеде де бас жүлдені алсын! Смағұл Елубаев Қазақстанның Халық жазушысы, ҚР еңбек сіңірген қайраткері
Осы пікірге Facebook-сілтеме

«БҮКІР» немесе Талант тақырыбын таппайынша тұл Иә, талант тақырыбын таппайынша - тұл. Жұрт тұщынатын дүние тудыра алмаған қаламгерді «тұл» демегенде кім дейміз? Түнде толғатады, күндіз толғанады, бәрібір қолға ілінер, ойға қонар ештеңе таппайды. «Таптым!» деген күннің өзінде шала, тіпті, өлексе өмірге келер. Ал «Бүкірді» оқып отырып риза болғаным сонша, авторын қолынан жетелеп апарып «Мен!» деген атбегілерің алдында дәріс оқытуға болғандай екен деп түйдім. Неге? Бәріміз жылқы малын, оның ішінде ақалтекедей ойнақшыған сұлуын, жүйрігін, дене бітімі келістісін жақсы көреміз. Бұл адамға тән жалпы құмарлық. Ал сол жануардың ерекше қасиеттерін іштен білу, тану – тек қана атбегінің болмысына бұйырған бақыт. «Жазушы» деген жазғанның басындағы бағы мен соры да осы - ат туралы жазса, атбегінің өзін артқа қалдырар сұғыла бола білу. Қай тақырыпқа салса да, соны бес саусағындай білетін мамандай оқ бойы озып шығу. Оның үстіне, әрине, сұңғыла суреткер болу. «Бүкір» - оқырманға осыны ұқтырады. «Білмейтін, иісі мұрныңа бармайтын нәрсеге жолама» дейді. Қай классиктің шығармасын оқысаң да осы ұлағатты сезесің. Сезесің де білгірлігіне, сезгірлігіне тәнті боласың. «Бүкірдің» дүниеге келуі мен иесі Қоспаға тап болуынан бастап аламан бәйгінің соңғы айналымында көз байлар тұман арасына ең алдыңғы жүйріктердің бірі боп кіріп, содан ұшты-күйлі ғайып боп кетуіне дейінгі аралықтағы ғұмыры сізді еріксіз баурап алады. «Баурап алу» деген бер жағы, толғандырады, ойландырады, күйзелдіреді, кей жерінде, тіпті, көзге жас үйіреді. Ол көз жасында аяныш та, сүйініш те бар. Қожайыны Қоспа екеуінің тағдырының сәйкестігі, «екі жарты бір бүтінге» айналғаны жаныңа жағып, ары қарай не болар екен деген ынтық көңілмен шығарманың аяғына қалай жеткеніңді білмей қаласың. Көсемәлі СӘТТІБАЙҰЛЫ, жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

«Бүкір» романын оқығанда мен ең алдымен адам жанының терең қатпарларына үңілгендей күй кештім. Бұл шығарма сырттай қарағанда бір адамның тағдыры секілді көрінгенімен шын мәнінде тұтас қоғамның ішкі қайшылығын ашып береді деп ойлаймын. Мен үшін бұл романдағы ең әсерлі тұс кейіпкердің ішкі арпалысы болды. Оның сыртқы бітіміндегі кемшілік пен ішкі дүниесіндегі тазалықтың арасындағы қарама қайшылық мені көп ойға салды. Адамды сыртқы келбетіне қарап бағалау қаншалықты қате екенін осы туынды анық көрсетеді деп қабылдадым. «Бүкір» романын оқығанда мен ең алдымен адам жанының терең қатпарларына үңілгендей күй кештім. Бұл шығарма сырттай қарағанда бір адамның тағдыры секілді көрінгенімен шын мәнінде тұтас қоғамның ішкі қайшылығын ашып береді деп ойлаймын Оқып отырып мен кейіпкермен бірге қиналдым бірге толғандым. Оның қоғамнан шеттетілуі мені де іштей ауыртты. Кей сәттерде мен өзімнің де адамдарға деген көзқарасымды қайта саралап шықтым. Біз көбіне байқамай біреудің жанын жаралап алатынымызды түсінгендей болдым. Бұл шығарма маған адамдықтың өлшемі сыртқы сұлулықта емес рухани тереңдікте екенін ұқтырды. Сонымен қатар қоғамның қатыгездігі мен немқұрайлығы туралы да ойландырды. Меніңше бұл роман әр оқырманды өзіне бір сәт есеп беруге мәжбүр етеді. Есболат Айдабосын шығармасын ауыр бірақ шынайы туынды ретінде қабылдадым. Бұл роман менің санамда ұзақ уақыт сақталатын әсер қалдырды.

... Есболаттың есіміне қанық едім. Алайда, Алатаудан Арқаға қызмет ауыстырып келгенінде жүз көрдік. Жақын араласудың сәті түспепті. Аман – сәлем, саулық сұрасатын ғана қарым – қатынас. Бірақ, тонның ішкі бауындай жақындық Қытай қорғанының ар жағында, Бейжіңде орнады. Мен 24KZ Қытайдағы меншікті тілшісі болып барғанда, Есболат ханзуша сайрап, білім алып жүр екен. Елдегі таныстық шекараның сыртында сыйластыққа, сыйластық достыққа ұласты. Есболат «Тибет аруын» Қытайда жазды. Ол шығарманың қалай жазылғанына мен куәмін. Есболаттың журналистикадағы жолын, сүрлеу-соқпағын, әлеуетін жақсы білсем де, жазушылық қабілеті мен қарымын Қытайдағы бірге өткізген ұмытылмас, шуақты сәттерде жете тани түстім. Оның шығармашылығы бітім-болмысымен біте қайнасқан. Адами қасиет, кісілік пен кішілік Есболатпен егіз ұғым. Өзінің әңгіме-хикаяттары сияқты боямасыз. Қазір екеуміз де елдеміз. Мен - Ұлылар елінде, қарт Семейде. Есболат – туған жерінде, Жетісуда. Алыста жүрсек те жақынбыз. Сыйластықта сызат жоқ. Хэй, пыңию деп аптасына бір рет “дадяньхуаласып” тұрамыз:) ... Есболаттың «Бүкір» туралы мини романы әлеуметтік желіде жиі айтылып, талқыланып, көзіқарақты, озық ойлы оқырманның талғам таразысына түсуде, бағасын алуда. Байқау десе делебесі қозатын Есекең «Бүкірді» де бәйгеге қосыпты. Есболат жылқының жайы мен жаратуын, күтімі мен бабын, шабысын жетік білетін жазушы. Дәлелі – жылқы жайында жазған бірнеше әңгімесін айтуға болады. Десе де, «Бүкірі» қамау терін алған, таң асырған жараудай. Жұтынып тұр. Әңгіменің өн бойы ат туралы аңыз. Айрықша айтатыным, аңызға ақиқатты телігені. Ақиқатты аңызға, аңызды ақиқатқа кіріктіру, жымдастыру жазушының әлеуетін білдіреді. Біздің Есболат прозада әлеуетті, өз бағытын тапқан, бағдарын айқындаған жазушы. Жаза бер, жарқырай бер, Есболат! Біздің тілек сол! «Бүкір» оза шапсын, шашасына шаң жұқпасын деген достық тілек, пейіл...
Facebook ссылка на этот отзыв

Өткенде Айгүл әпкемнің үйіне барғанда, қолы қалт ете қалғанданда оқиды ғой,- деп 2-3 кітап ала барғанмын. Сонда әпкем айтады: - Біз Ілияс Есенберлин, Мұхтар Мағауин, Мұхтар Әуезов секілді мықты жазушыларды оқып өстік қой. Оны оқыған адам , анау-мынау жазушыны онша місе тұтпай қалады екен ,- дейді. Негізі рас сөз. Мен айтар едім, өзіміздің классик жазушыларымызды оқып өскен, солардың тіл байлығын бойына сіңірген адам Есболат Айдабосынды оқысын деп. Суреткер жазушы. Теңеулері мықты. Баяғыда Сүлікқарасын, Тибет аруын оқығанда ақ мойындап қойғанмын. Осы “Ит тірлік” кітабы шыққанда, қатты қуандым. Бірден тапсырыс беріп алдырдым. Сол Есағамның тағы бір шығармасын “Бүкір” романын оқып шықтым. Ішім алай-түлей. Кейде менің де айқайлағым келеді тура Қоспа секілді. Менің де кейде жылап алғым келеді Қоспа секілді. Бүкір - бүгінгі қоғамның айнасы! Бүкірді оқы да, қоғамды көр! Айналамызда қаншама “Бүкір” бар. Бағы ашылмай жүрген, бабы келіспей жүрген. Қоғаммен араласа алмай жүрген… Кінәсі сол, бүкір болғанында. Қоспаң да бір кездері бүкірді менсінбеді ғой, мінуге де намыстанды. Бірақ, тектің аты тек! Қанның аты -қан! Суырылып шықты! Қоспаға азан шақырып қойған аты - Ердәулет деп жаздыруының өзі үлкен шешім. Неше жыл Қоспа атанып жүріп, өз есімін Ердәулет деп тасқа қашап жазғаны да бір оң шешім болды. Айтпақшы, Бүкірдің жоғалып кетуі -жазушының шеберлігі дер едім. Әгәрәки сол бәйгеде Бүкір өліп қалатын болса, мен жазушыны кешіре алмайтын едім. Онсыз да “Батыраштары” көп қоғамда , сол Батыраштың қолына ұстатпай ақ “ұшырып” жібергені қандай әділ шешім. Оқырманды да күйікке салмай, “Бурыл адамның” Тентекті бойлай жетектеп кеткені дұрыс болыпты… Меценат.кз тің осы байқауында “Бүкір” шашасына шаң жуытпай, суырылып шығады деп сенемін! Лайым солай болсыншы!
Facebook ссылка на этот отзыв

Әлемде қаншама жаратылыс бар. Олардың тағдырлары да сан алуан. Сол алуан тағдырдың ішінен жандары егіз, өмірі ұқсас персонаждарды байқау, одан сюжет құрып, әсерлі туынды жазу үлкен өнер. Нағыз психолог, сенен қарымта сұрамайтын бір дос болса, ол – кітап екені сөзсіз. Есболат Айдабосынның әр шығармасы мен үшін санамды бір сілкіп алуға септігін тигізетін психологиялық сеанс сияқты. Әр кейіпкерінің ішкі күйін қалай шебер жеткізеді деп таң қаламын?! Байқауға қатысып жатқан «Бүкір» шығармасын көзге жас алмай оқу мүмкін емес. Кеудесінде жұдырықтай жүрегі бар кез келген оқырманды бей-жай қалдырмасы анық. Жылқы мен адамның тағдырын параллель қып ала отырып біраз әлеуметтік, рухани мәселелерді шебер жеткізді. Ең алғаш жылап тұрып оқыған шығармам – Тұрар Рысқұлов жайлы жазылған Шерхан Мұртазаның «Қызыл жебесі» еді. Ол жерде де әкесі абақтыға қамалып, жетімдіктің қамытын киіп, өз жасынан ерте есеюге мәжбүр болған бала Тұрардың ауыр тағдыры айтылып еді. Оқтын-оқтын ойыма Мұхтар Әуезовтың «Жетім» әңгімесі де орала берді. «Бүкірде» сипатталған қоғамның әділетсіздігіне ашуым келді. Алайда, автордың туындының соңын жұмбақ күйде қалдырғаны ұнады. Негізі мұндай бағыттағы шығармаларды бұрын-соңды оқып көрмеппін. Ерекше әсер қалдырады екен. Әлі ой үстінде жүрмін. Бүкірдің де Қоспаның да кейінгі тағдыры шынымен не болды, қалай болды? Әлі ойдан кетер емес. Мен сияқты оқырмандар қиял қанатына мініп екеуін іздеп жүрген болар. Шығарманың құдіреті ғой бұл. Енді болашақта кітап болып басылып шықанын шын қалаймын. Тіпті кино түсіріп, театрдан қойылым ретінде көргім келеді. Себебі, әркім өзіне ыңғайлап, өзгерте алады. Мысалы, мен кез келген оқиғаның жақсы аяқталғанын қалайтын оқырманмын. Сондықтан да, Бүкірді тірі қалды деп сенемін. Ал жазушыға тілерім, тың туындыларыңыз көп болсын! Жазарыңыз таусылмасын!
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Театрға барып спектакль көргенді жақсы көремін. Кітап оқығанды да ұнатамын. Кей шығармалар бар оларды кино емес, сахнада көргің келеді. Есболат Айдабосынның «Бүкірі» әне сондай шығарма екен. Бұл нағыз спектакль. Әр кейіпкер – бір рөл. Әр тағдыр - бір акт. Қоспа - тағдырдың тәлкегіне түскен жан. Бүкір – тағдырлас серігі. Мүгедек ат. Сахнада бір көрініс: құлаған қора, еркіндікке шыққан Бүкір және оны байламай, бос жіберген Қоспа... Сол сәт — бүкіл қойылымның жүрегі. «Сен де мен секілді жетімсің ғой…» Осы бір ішкі монолог залды үнсіздікке батырар еді. Тағы бір сахна: тау басында жалғыз адам, тасқа қашалған «Ердәулет» есімі... Бұл – өзін мойындатқысы келген жанның жанайқайы. Ал финал ше?.. Бәйге. Үміт. Қуаныш. Бірақ бір сәтте бәрі үзіліп, Бүкір ғайып болады. Егер бұл спектакль болса, мен финалды басқаша қалар едім: Бүкір жеңімпаз. Соңғы жарысынан шауып келеді, бәрін басып озды. Ал Қоспаның жүзінде - алғаш рет тыныштық. Бұл шығарма – сахнаға сұранып тұрған дүние. Оқысаңыздар, әр жолынан бір көрініс көресіздер. Кино түсіруге де болатын секілді. Негізі ат туралы шығармаларды (кино, қойылым, поэма, роман) басқа халықты қайдам, қазақ сүйіп көреді, қызыға оқиды деп ойлаймын. Бәлкім жылқымен жақындық біздің тегімізде бар. Ұлттық код туралы бір жылдары көп айтылды ғой, қазақтың рухын көтеретін бір код осы жылқының жалында жасырынып жатқан секілді. Атқа мінсе арқаланбайтын қазақ жоқ, жердегі адаммен аттылы адамның көңіл-күйін салыстыра алмайсың. Асқақтап, әруақтанып кететіні бар. Ауырсақ та жылқының сүтінен шипа табамыз. Бәлкім содан шығар жазушыларымыз жылқы туралы көп жазады басқа түлікке қарағанда. Мына шығарма ерекше талантпен жазылған дүние екен. Байқауда бас бәйгені алса деп тілеймін. Шығарма ұнады. Алдағы уақытта тағы осындай тауанды дүниелерді күтеміз. Автордың шығармасы адаммен аттың биік үндестігі екенін аударым.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Шыныменде бұрын-соңды Бүкір ат болатынын еш жерден естіп білмеппін. Оның бойындағы момындық пен төзім маған адамға тән қасиеттердей әсер етті. Мен Бүкір романын оқығанда үнсіз мұңды сезінгендей болдым. Ол ештеңе айтпаса да бәрін түсінетіндей көрінді. Оның иесіне деген адалдығы мені терең ойға батырды. Кейде адамнан табылмайтын шынайылық дәл осы жануардың бойынан көрінетінін аңғардым. Маған әсіресе Бүкір ат пен басты кейіпкер арасындағы байланыс қатты әсер етті. Екеуінің тағдыры бір біріне ұқсастығы жүрегімді еліжіретті. Қоғам шеттеткен жалғыздықты олар бірге көтеріп келе жатқандай көрінді. Мен осы арқылы жалғыздықтың да үнсіз тілдесетін өз әлемі бар екенін түсінгендеймін. Есболат аға мықты жазушы екен.Егер бұл кино болса көрерменді ең желпіндіретін, ең бақытты ететін кез ол Бүкірдің мәре сызығын бірінші боп басып келгені, Қопаның мәз-мейрам болып автокөлік кілітін сылдырлатып тұрғаны, баласын оқуға түсіріп Алматыдан армандаған пәтерін алғаны. Егер бұл кино болса нағыз жексұрын кейіпкер әлгі көрінбейтін «Қожайын». Бүкірге қол жеткізу үшін бар жамандықтың бәріне барады. Тіпті жүйрікті өлтіруге адам жібереді… Біздің көңілімізше туындыдағы Бүкір кейінгі ғасырда ес жия алмаған қазақтың тағдыры, ал Қоспа еңсесін тіктей алмаған қазақтың өзі. Тағдыр тәлейінен еңкіш тартқан қос Бүкірге бақ қонып, Қыдыр дарығанмен тамыры тереңге кеткен Батыраштардың арам шөбі бәрібір тұлпарды аяқтан шалды. Өкінішті! Соқыр тұман ішінде қапы кеткен қос тұлпардың тағдыры қандай аянышты еді. Қалың тұман елдің көзін байлап тастаған, тағдырына озық болу жазылған тұлпарлар тағдырының үкімін оқыған әшшәді ниет. Тұлпардың киесі болар. Сол киеге күйе жаққан елдің ендігі тағдыры не болар? Ойландық, анығы ойландыратын туынды. Әлі терең ой үстінде жүрмін. Жұрт айтпақшы нағыз киноға арқау болар дүние. Көрермені көп болар еді. Осындай ұлы шығарманы өмірге алып келген Есболат Айдабосын мықты жазушы деп бағалар едім.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

«Бүкір аңызы» – адам табиғаты, қоғамдағы әділетсіздік, сыртқы келбет пен ішкі жан дүниенің қарама-қайшылығы туралы терең ой қозғайтын шығарма. Бұл аңыз тек бір адамның тағдыры жайлы емес, ол – тұтас қоғамның айнасы, адамдардың бір-біріне деген көзқарасын, қатыгездігін, сондай-ақ мейірім мен түсіністіктің қаншалықты маңызды екенін көрсететін философиялық туынды. Бүкірдің өмірі – жалғыздық пен түсінбеушіліктің символы. Ол қоғамнан алыстап, өз әлемінде өмір сүруге мәжбүр болады. Бірақ оның жүрегі таза, ол жамандық ойламайды. Керісінше, ол адамдарға көмектескісі келеді, жақсылық жасағысы келеді. Алайда оның сыртқы бейнесі адамдардың оған сенімсіздікпен қарауына себеп болады. Бұл жерде автор маңызды сұрақ қояды: адамды сыртқы келбетіне қарап бағалау дұрыс па? Әрине, дұрыс емес. Адамның шынайы бағасы – оның жүрегінде, іс-әрекетінде. Аңыздағы тағы бір маңызды тақырып – қоғамның қатыгездігі. Адамдар бүкірді түсінуге тырыспайды, керісінше оны мазақ етіп, одан алыстайды. Бұл – тек аңыздағы жағдай емес, қазіргі қоғамда да кездесетін құбылыс. Әртүрлі адамдар – мүгедектер, өзгеше жандар – көбінесе қоғамнан шеттетіліп жатады. Бұл аңыз сол мәселені ашық көрсетіп, оқырманды ойлануға мәжбүр етеді. Аңыздың тәрбиелік мәні зор. Ол адамдарды мейірімді болуға, өзгелерді түсінуге, сыртқы келбетке емес, ішкі жан дүниеге мән беруге шақырады. Әсіресе жас ұрпақ үшін бұл өте маңызды. Қазіргі заманда әлеуметтік желілер, сыртқы сұлулық культі адамдарды сыртқы бейнеге тым көп мән беруге итермелейді. Осындай кезде «Бүкір аңызы» сияқты шығармалар адамға шынайы құндылықтарды еске салады. Қорытындылай келе, «Бүкір аңызы» – өте маңызды, тәрбиелік мәні зор шығарма. Ол адамгершілік, мейірімділік, түсіністік сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен қатар, ол қоғамдағы кемшіліктерді көрсетіп, оқырманды ойлануға шақырады. Бұл аңыз әр адамға әсер етіп, оның дүниетанымын өзгерте алады деп айтуға болады.
Осы пікірге Facebook-сілтеме
Осы пікірге Instagram-сілтеме

«Бүкір». Бұл шығарма сырттай қарағанда қарапайым тағдыр туралы секілді көрінгенімен, тереңіне үңілген сайын адам жанының нәзік иірімдерін ашып береді екен. Маған ең қатты әсер еткені басты кейіпкердің ішкі әлемі болды. Оның бүкірлігі тек дене кемістігі емес, қоғамның көзқарасынан туған рухани салмақ сияқты көрінді. Кейіпкердің жан дүниесіндегі жалғыздық, түсінбеушілік, үнсіз күрес мені бейжай қалдырмады. Оны аяп қана қоймай, іштей түсінуге тырыстым. Себебі кейде адамды өзгеден бөлек ететін айналаның оған деген қарым қатынасы екенін сезіндім. Шығармада автор артық сөзге бармай, қысқа да нұсқа түрде үлкен ой айтады. Әр сөйлемнің астарында ауыр шындық жатыр. Мен оқи отырып, қоғамдағы қатыгездік пен мейірімнің ара салмағы туралы ойландым. Кейіпкердің тағдыры арқылы автор бізге адамға ең алдымен жүрек көзімен қарау керек екенін жеткізгісі келгендей. Бұл әңгіме мен үшін тек бір кейіпкердің жалпы адамзатқа ортақ мәселе туралы туынды болды. Өзімнің де кейде адамдарды сыртқы бейнесіне қарап бағалай салатынымды аңғарып, осы әңгімеден кейін ондай көзқарастан арылуға тырысу керек екенін түсіндім. Есболат Айдабосын біздің кітапханаға жиі келіп тұрады. Оқырсмандармен жиі жолығып ақыл кеңесін аямайды. Оны журналист ретінде бұрыннан бі\\лемін. Сөйлегенде сөздің түбін түсіреді. Былайғы өмірде өте қарапайым, көп сөйлей бермейтін адам екен. Жетісу телеарнасына келгелі шәкірт тәрбиелеп ұстаздық жолға түсіпті депте естідім. Неде болса ол мықты журналист, мықты жазушы екенін әлдеқашан дәлелдеп тастаған. Балаларымызда кейін Есболаттай елге сыйлы азамат болса екен деп тілеймін. Ал бұл байқауда нағыз үздіктің үздігі осы шығарма болуы тиіс деп санаймын. Тілі жеңіл, оқырманға үлкен ой салатын дүние ғой бұл. Сондықтан жазушыға тек сәттілік тілеймін. Бұл әңгімені кітапханаға келген әр адамға оқу кеңес беріп жүрмін. Ой өрістері кеңесе одан артық не керек?!
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Әлеуметтік желіден «Бүкір»романы туралы пікірлерді оқып жатырмын. Көбісі жетімдік, ат пен адамның байланысы, жүйрік аттың тағдыры туралы жазыпты. Мен осы шығармадағы елеусіз бір дүниені айтқым келеді. Романда бір елеусіз ғана эпизод бар. Ол жорға туралы. Кәдімгі жорға аттардың жарысар сәті. Сонда бір кейіпкердің аузымен «жорға жарыс деген де дұрыс емес, жорға салыс» деп атаған жөн дейді автор. Сонымен бірге жорғаны алысқа айдауға болмайтынын айтады. Өйтетін болса жорғалап шаршап-шалдығып әдемі жорғасынан жаңылады. Әрі кетсе үш-төрт шақырымға жіберсе жететін көрінеді. «Жорғалау жылқы баласына құдай берген ұлы өнердің бірі екен, соны алысқа айдап салып, салықтырып, әсем жүрістің әдемілігінен айрылып жатыр екенбіз» дейді. Шығармадан сөзбе-сөз мысал келтіріп отырмын. Осы дүниені бүгінгі ат спортының айналасында жүргендер ескерсе дұрыс болар еді. Шынымен де солай. Бала күнде талай мәрте жорғалар бәсекесін көргенбіз. Сол кезде небір үйірде жүрген мықты жорға айғырлар арбаға жегіліп жүрген жорға аттардан қалып қоятын. Ол кезде де алысқа айдайтын. Қарасаң басқапқы айналымда әлгі айғырлар топ бастайды, жорғасы да әдемі, бірақ қашықтық ұзаған сайын болдырып қалады. Өйткені оларда спорттың тілімен айтқанда тренировка жоқ. Ал жаздай арба тартқан жорғалар жорғасы әдемі болмаса да шыдамдылығы арқасында озып келетін. Есболат Айдабосын осы бір шетін мәселені дұрыс байқаған. Сонымен бірге романда жорғалардың орнын рыссактардың басып кеткені айтылады. Яғни бүгінгі жорға деп жүргендеріміз желісті жылқылар дейді. Бұл да ойланатын дүние екен. Шынымен де жорға жарыста бұты-қолы сыриған аттардың тапырақтаған желісін көріп жүргеніміз шындық қой. Осындай өзекті мәселені қозғаған шығарманы қолдап дауыс бердім. Есболат бәйгеге қосқан "Бүкір"барлығын шпң қаптырарлық туынды.Шабытың шарықтай берсін осыны өзгертіп бер Міне, мәтініңізді сәл көркемдеп, ойды жинақтап қайта өңдеп бердім: Әлеуметтік желіден «Бүкір» романы туралы түрлі пікірлерді оқып жүрмін. Көпшілік жетімдік тағдыры, адам мен аттың байланысы, жүйрік тұлпардың өмірі жайлы толғаныпты
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты шығармасы – қазақ прозасындағы терең мағыналы, философиялық ойға құрылған туынды. Автор бұл шығармада адам тағдыры мен жануар тағдырын қатар өрбітіп, олардың арасындағы ұқсастықтарды шебер жеткізеді. Әсіресе басты кейіпкер Қоспа мен Бүкір атты жылқының өмір жолы бір-бірімен астасып, оқырманға ерекше әсер қалдырады.

Шығармада табиғат көріністері, әсіресе Тентек өзенінің тосын мінезі арқылы оқиға шиеленісі басталады. Бұл тек табиғат суреті ғана емес, кейіпкерлер тағдырының символы ретінде берілген. Қарагер құлынның тағдыры да жұмбақ күйде басталып, кейін оның ерекше қасиеттері ашыла түседі.

Қоспа бейнесі – өмірдің ауыртпалығын көтерген, тағдыр тәлкегіне түскен қарапайым қазақ адамының жиынтық образы. Оның ішкі жан дүниесі, арманы, балаларына деген үміті өте әсерлі суреттелген. Бүкір атты жылқы да сырт көзге кемтар көрінгенімен, шын мәнінде үлкен күш пен мүмкіндіктің иесі екені дәлелденеді. Бұл арқылы автор «сыртқы кемшілік – ішкі әлсіздік емес» деген ойды жеткізеді.

Шығармада тәрбиелік мән өте жоғары. Еңбек, төзім, сенім, үміт секілді құндылықтар кеңінен көрініс табады. Сонымен қатар қоғамдағы әділетсіздік, бай мен кедей арасындағы айырмашылық та шынайы бейнеленген.

Қосымша ретінде айтуға болады, бұл шығарма оқырманға тек оқиға желісімен ғана емес, терең психологиялық әсерімен де ықпал етеді. Автор әрбір кейіпкердің жан дүниесін ашып, олардың ішкі күресін шынайы жеткізген. Әсіресе Қоспаның өмірге деген көзқарасының өзгеруі, оның Бүкір арқылы өзін табуы – шығарманың ең маңызды идеяларының бірі.

Сонымен қатар, туындыда ұлттық болмыс, қазақтың жылқыға деген ерекше құрметі, атбегілік дәстүрі кеңінен көрініс тапқан. Бұл шығарма тек әдеби туынды ғана емес, сонымен бірге тәрбиелік және рухани құндылығы жоғары еңбек деп бағалауға болады.

Жалпы, «Бүкір» – оқырманды ойландыратын, терең әсер қалдыратын шығарма. Бұл туынды адамға сыртқы бейнеге қарап емес, ішкі мүмкіндігі мен рухына қарап баға беру керектігін үйретеді.

Әлеуметтік желіден «Бүкір»романы туралы пікірлерді оқып жатырмын. Көбісі жетімдік, ат пен адамның байланысы, жүйрік аттың тағдыры туралы жазыпты. Мен осы шығармадағы елеусіз бір дүниені айтқым келеді. Романда бір елеусіз ғана эпизод бар. Ол жорға туралы. Кәдімгі жорға аттардың жарысар сәті. Сонда бір кейіпкердің аузымен «жорға жарыс деген де дұрыс емес, жорға салыс» деп атаған жөн дейді автор. Сонымен бірге жорғаны алысқа айдауға болмайтынын айтады. Өйтетін болса жорғалап шаршап-шалдығып әдемі жорғасынан жаңылады. Әрі кетсе үш-төрт шақырымға жіберсе жететін көрінеді. «Жорғалау жылқы баласына құдай берген ұлы өнердің бірі екен, соны алысқа айдап салып, салықтырып, әсем жүрістің әдемілігінен айрылып жатыр екенбіз» дейді. Шығармадан сөзбе-сөз мысал келтіріп отырмын. Осы дүниені бүгінгі ат спортының айналасында жүргендер ескерсе дұрыс болар еді. Шынымен де солай. Бала күнде талай мәрте жорғалар бәсекесін көргенбіз. Сол кезде небір үйірде жүрген мықты жорға айғырлар арбаға жегіліп жүрген жорға аттардан қалып қоятын. Ол кезде де алысқа айдайтын. Қарасаң басқапқы айналымда әлгі айғырлар топ бастайды, жорғасы да әдемі, бірақ қашықтық ұзаған сайын болдырып қалады. Өйткені оларда спорттың тілімен айтқанда тренировка жоқ. Ал жаздай арба тартқан жорғалар жорғасы әдемі болмаса да шыдамдылығы арқасында озып келетін. Есболат Айдабосын осы бір шетін мәселені дұрыс байқаған. Сонымен бірге романда жорғалардың орнын рыссактардың басып кеткені айтылады. Яғни бүгінгі жорға деп жүргендеріміз желісті жылқылар дейді. Бұл да ойланатын дүние екен. Шынымен де жорға жарыста бұты-қолы сыриған аттардың тапырақтаған желісін көріп жүргеніміз шындық қой. Осындай өзекті мәселені қозғаған шығарманы қолдап дауыс бердім. Әлеусеттік өзекті мәселелер қаралған.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

«Бүкір» – қазіргі қазақ прозасында мазмұндық салмағы бар, оқырманды терең ойға жетелейтін туындылардың бірі. Шығарма сырттай қарағанда ауыл тіршілігі мен жылқы тағдырын суреттегендей көрінгенімен, оның өзегінде адам болмысы, қоғамдағы орны және ішкі еркіндік мәселесі жатыр. Жазушы Ерболат Айдабосын туындысында оқырманды дайын тұжырымға жетелемейді, керісінше әр оқиғаның астарына үңіліп, өз бетінше пайым жасауға мүмкіндік береді.

Қоспа бейнесі – бүгінгі қоғамда өз орнын таба алмай жүрген талай жанның жиынтық келбеті. Ердәулет деген аты бола тұра, өмір бойы «қоспа» атанып өтуі адамның ішкі күйзелісін дәл көрсететіндей. Бұл – тұлғаның қоғам тарапынан қабылданбауы, өзін толыққанды тұлға ретінде сезіне алмауы. Автор осыны қара сөзді өріп, қорғасындай құйып жеткізеді.

Ал Бүкір – шығарманың ең әсерлі тұсы. Бәйгіге жарамайды деп бағаланған, кемтар саналған аттың кейін топ жарып шығуы – сыртқы баға мен шынайы болмыстың екі бөлек дүние екенін аңғартады. Әсіресе Бүкірді қораға қамап ұстағанда шаба алмай, еркін жүргенде ғана оза шабуы – шығарманың ең дәл әрі есте қалатын көріністерінің бірі. Бұл тұста жазушы бір ғана деталь арқылы үлкен ой айтады: еркіндік жоқ жерде мүмкіндік те ашылмайды. Себебі, адамға ой еркіндігі, сөз еркіндігі, таңдау еркіндігі ауадай қажет. Сөздің төркінін түсінетін адам үшін сюжет желісінде таптырмас параллель келтірген автордың шығармасы, шынында, ой тұңғиығына батырады. 

Қарт жылқышының «бұл өзін өзі жарататын жануар» деген пікірі де кездейсоқ емес. Бұл сөз тек Бүкірге емес, Қоспаның өзіне де қатысты. Адамды да шектемей, өз табиғатына сай өмір сүруге мүмкіндік беру керек деген ой анық сезіледі.

Шығармадағы буырыл жорға мінген қария бейнесі оқиғаға тылсым рең береді. Ол толық ашылмайды, бірақ бағыт беретін ишара іспетті. Автордың осы тәсілі туындының көркемдік әсерін күшейтіп тұр.

«Бүкір» – ойдың астарын түсінетін жанға арналған ерекше шығарма. Ол оқырманға дайын жауап ұсынбайды, бірақ маңызды сұрақтарды алға тартады. Сондықтан бұл туынды бүгінгі оқырман үшін таптырмас шығарма деп бағалауға болады. 

Есболат Айдабосынның «Бүкір» мини-романы – сырттай қарағанда қарапайым оқиға сияқты көрінгенімен, ішкі мазмұны терең, астары мол шығарма. Алғашқы беттерінен-ақ ауыл тіршілігі, жылқының жай-күйі, табиғат көріністері суреттеледі. Бірақ оқи түскен сайын бұл туындының тек тұрмыстық деңгеймен шектелмейтінін, адам өмірінің мәні, тағдырдың жұмбақ тұстары мен табиғаттың тылсым күштері жайлы ой қозғайтынын аңғаруға болады. Шығармадағы ерекше кейіпкердің бірі – буырыл жорға мінген ақсақал. Ол нақты бір адамнан гөрі символикалық бейне іспеттес. Оның кенеттен пайда болуы, өзенге еш қорықпай түсіп кетуі – бәрі де жай кездейсоқтық емес. Автор бұл арқылы бір тылсым күшті, бәлкім уақытты немесе тағдырды меңзегендей. Ең қызығы – жазушы бұл бейнеге нақты түсініктеме бермейді. Соның арқасында оқырман өз бетінше ой түйіп, әртүрлі мағына шығара алады. Шығармадағы ең әсерлі тұстардың бірі – буаз биенің тағдыры. Ол тек бір жануардың оқиғасы емес, өмірдің, үміттің белгісі ретінде беріледі. Ал оның тасқын суға кетуі – сол үміттің үзілуін көрсететін ауыр сәт. Кейін өлі күйінде табылуы оқырманға ерекше әсер қалдырады. Дегенмен, одан да маңызды сұрақ – құлынның тағдыры. Автор бұл сұраққа жауап бермейді. Осы белгісіздік шығарманың мағынасын тереңдетіп, оқырманды ұзақ ойға қалдырады. Шығармадағы белгісіздік пен ашық финал да оның ерекшелігін арттырады. Автор барлық сұраққа жауап бермейді, керісінше, оқырманның өз қиялы мен ойына жол ашады. Сонымен қатар, шығармада табиғаттың бейнесі ерекше орын алады. Өзеннің тасуы, ауа райының құбылуы – жай ғана фон емес, оқиғаның негізгі қозғаушы күшіне айналған. Табиғат бұл жерде тірі ағза секілді: ол кейіпкерлердің тағдырына әсер етеді, кейде тіпті шешуші рөл атқарады. Осы арқылы автор адам мен табиғаттың ажырамас байланысын, адамның табиғат алдында әлсіз екенін анық көрсетеді. Осылайша, «Бүкір» – тек оқиға ғана емес, ой салатын, адамды ішкі толғанысқа түсіретін шығарма. Ол өмірдің күрделілігін, кейде жауапсыз қалатын сұрақтардың да маңызды екенін көрсетеді.

Бүкір – Есболат Айдабосын жазған, адам мен қоғам арасындағы күрделі байланысты терең суреттейтін әсерлі шығарма. Романда автор жеке тағдыр арқылы жалпы адамзатқа тән мәселелерді көтеріп, оқырманды ойлануға жетелейді. Туындының негізгі өзегі – адамның ішкі жан дүниесі мен оны қоршаған ортаның ықпалы. Шығармадағы «бүкір» бейнесі тек сыртқы ерекшелік ретінде емес, қоғамдағы әділетсіздік пен рухани әлсіздіктің белгісі ретінде алынған. Автор осы символ арқылы адамдардың бір-біріне деген қатынасындағы салқындықты, түсінбеушілікті және кейде қатыгездікті көрсетеді. Басты кейіпкердің өмір жолы ауыр сынақтарға толы болғанымен, ол арқылы адам бойындағы төзімділік пен қайсарлық айқын байқалады. Романда кейіпкердің ішкі әлемі ерекше нақтылықпен берілген. Оның жалғыздық сезімі, өзін қоғамнан бөлек сезінуі, өмірге деген күресі – барлығы шынайы әрі әсерлі сипатталады. Автор кейіпкердің жан дүниесіндегі өзгерістерді кезең-кезеңімен ашып, оның рухани өсуін көрсетеді. Қандай қиындық көрсе де, кейіпкердің үмітін үзбеуі – шығарманың маңызды идеяларының бірі. Туындының тілі қарапайым әрі көркем. Автор ойды артық сөзсіз, дәл жеткізе біледі. Кейбір эпизодтарда табиғат суреттері кейіпкердің көңіл күйімен астасып, оқырманға ерекше әсер қалдырады. Бұл тәсіл шығарманың эмоциялық әсерін күшейтіп, оны тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, романда адамгершілік, мейірімділік, жанашырлық сияқты құндылықтар кеңінен көрініс табады. Автор оқырманға адамның ең басты байлығы – оның адамдық қасиеті екенін жеткізеді. Қандай жағдай болмасын, осы қасиеттерді жоғалтпау – әр адамның міндеті екені анық байқалады. Қорытындысында, «Бүкір» романы – әлеуметтік мағынасы терең, тәрбиелік мәні жоғары шығарма. Ол оқырманды толғандырып қана қоймай, өз өмірі мен айналасына сын көзбен қарауға үйретеді.
Facebook ссылка на этот отзыв

Бір апта бұрын “Бүкірді” оқыдым. Расында, жұрт айтса айтқандай-ақ бірден өзіне баурап алатын туынды. Тілі жатық. Берері мол. Әсіресе, ат пен адам болмысы дәл сипатталған екен. Түйгенім, кей жануарлар адамның өміріне бақ болып келеді. Немесе ғұмырына азық болар бір дүниені ұқтырады. Әйтеуір, бекер емес.

Бала күнімде ит, мысық, қояным болды. Ауылда туған соң жан-жануардың ортасында ойнап өстік. Сондықтан болар, “Бүкір” хикаятын оқығанда, бірінші кезекте назарым көпшілік айтатын Қоспаның күйзелісіне емес, Бүкір тұлпардың болмысына ауды. Жануарға жаным ашып, ол жүлдеге ілінсе өз атым бәйгенің алдынан келгендей қуанып отырдым. Бірақ, шығарманың соңына дейін кейіпкер ретінде ашылуын, бір сырдың жария болуын күттім. Әйтеуір, бір жұмбақ шешілуі керек деген сөз санамда сайрап тұрды. Сол ой әңгіме соңына дейін мойын бұрғызбай ұстап отырды. Автордың түпкі ойы да сол шығар деп топшыладым.

Роман жайлы бірер сөз. Бүкір – денесіндегі туабітті “кемістігіне” (бүкірлігіне) қарамастан, қанындағы тектілігі жібермей ақыры бәйгі алған рухты тұлпар. Тағдыр табыстырған иесі Қоспаның бағын ашты. Бас көтеріп, елге сөз айта алмайтын, маңайы “бүкір” еткен адамның түнек соңындағы жарық сәулесі болды. Сөйтті де, аққан жұлдыздай ғайыпқа еніп кете барды.

Орта есеппен адам өмірі 70-80 жыл деп алсақ, шығармадағы Қоспаның ғұмырында Бүкір ары кетсе 4-ақ жылын бірге өткізді. Соған қарамастан иесінің өмірін өзгертті. Еңкіш тартқан Ердәулеттің еңсесін тіктеді. Тұрмысы түзелгенінен бөлек, қалауына қарай қадам басуға болатынын көрсетіп, өзіне қымбат дүниелерді қорғауды үйретті.

Кейде біз жануарларды бағып жүрміз деп ойлаймыз, бірақ шын мәнінде олар біздің адамдық қасиетімізді түзеу үшін, жанымызды мейіріммен емдеу үшін жіберілген сый сияқты көрінеді. Соның дәлелін осы шығармадан көрдім. Айтарым, Бүкірді бір рет оқымау керек. Әр парақтаған сайын әр түрлі ой түйетінің анық.

Бүкір романы – адам тағдыры, қоғамдағы көзқарас және рухани құндылықтар туралы терең ой қозғайтын әсерлі шығарма. Бұл туындыда автор сыртқы кемістігі бар адамның өмірін суреттей отырып, шын мәнінде қоғамның ішкі кемшіліктерін ашып көрсетеді. Романның басты кейіпкері – бүкір адам. Оның тағдыры ауыр, өмір жолы күрделі. Бірақ дәл осы қиындықтар арқылы оның шынайы болмысы, адамгершілігі мен төзімділігі айқын көрінеді. Шығармада адамдардың бір-біріне деген қатынасы, әсіресе сыртқы келбетке қарап бағалау мәселесі кеңінен қозғалады. Басты кейіпкер қоғам тарапынан жиі мазаққа, түсінбеушілікке ұшырайды. Алайда ол соған қарамастан өзінің адамдық қасиетін жоғалтпайды. Оның бойындағы сабырлылық, мейірімділік және өмірге деген төзімділік оқырманға ерекше әсер қалдырады. Бұл жерде автор «нағыз сұлулық – адамның ішінде» деген ойды жеткізгісі келеді. Романдағы оқиғалар желісі қарапайым болғанымен, оның астарында үлкен мағына жатыр. Әрбір эпизод кейіпкердің ішкі әлемін ашуға бағытталған. Автор кейіпкердің жан дүниесін өте нәзік, шынайы бейнелейді. Соның арқасында оқырман кейіпкердің қайғысын да, үмітін де бірге сезінеді. Шығарма оқырманды бейжай қалдырмайды, керісінше, өз өміріне, өз әрекеттеріне сын көзбен қарауға итермелейді. Тілдік жағынан алғанда роман жеңіл оқылады, бірақ мазмұны терең. Автор артық сөзге бармай, нақты әрі әсерлі жеткізеді. Кейбір тұстарда қарапайым сөздердің өзі үлкен философиялық ой тудырады. Бұл шығарманың құндылығы да осында – ол күрделі ойларды қарапайым тілмен жеткізе біледі. Сонымен қатар, роман қоғамдағы әділетсіздік мәселесін де көтереді. Адамдар көбінесе сыртқы ерекшеліктерге қарап, біреуді төмендетіп жатады. Бұл – қоғамның әлсіз тұсы. Автор осы мәселені ашық көрсетіп, оқырманға ой салады. Әр адам өз әрекетіне жауапты екенін, біреуді кемсіту – үлкен қателік екенін түсіндіреді. Қорытындылай келе, «Бүкір» романы – тәрбиелік мәні зор, адамгершілікке үндейтін шығарма. Ол оқырманды мейірімді болуға, адамдарды түсіне білуге және әр адамды құрметтеуге шақырады. Бұл роман тек бір адамның тағдырын ғана емес, бүкіл қоғамның бейнесін
Instagram ссылка на этот отзыв

Бүкір романы – адам тағдыры, қоғамдағы көзқарас және рухани құндылықтар туралы терең ой қозғайтын әсерлі шығарма. Бұл туындыда автор сыртқы кемістігі бар адамның өмірін суреттей отырып, шын мәнінде қоғамның ішкі кемшіліктерін ашып көрсетеді. Романның басты кейіпкері – бүкір адам. Оның тағдыры ауыр, өмір жолы күрделі. Бірақ дәл осы қиындықтар арқылы оның шынайы болмысы, адамгершілігі мен төзімділігі айқын көрінеді. Шығармада адамдардың бір-біріне деген қатынасы, әсіресе сыртқы келбетке қарап бағалау мәселесі кеңінен қозғалады. Басты кейіпкер қоғам тарапынан жиі мазаққа, түсінбеушілікке ұшырайды. Алайда ол соған қарамастан өзінің адамдық қасиетін жоғалтпайды. Оның бойындағы сабырлылық, мейірімділік және өмірге деген төзімділік оқырманға ерекше әсер қалдырады. Бұл жерде автор «нағыз сұлулық – адамның ішінде» деген ойды жеткізгісі келеді. Романдағы оқиғалар желісі қарапайым болғанымен, оның астарында үлкен мағына жатыр. Әрбір эпизод кейіпкердің ішкі әлемін ашуға бағытталған. Автор кейіпкердің жан дүниесін өте нәзік, шынайы бейнелейді. Соның арқасында оқырман кейіпкердің қайғысын да, үмітін де бірге сезінеді. Шығарма оқырманды бейжай қалдырмайды, керісінше, өз өміріне, өз әрекеттеріне сын көзбен қарауға итермелейді. Тілдік жағынан алғанда роман жеңіл оқылады, бірақ мазмұны терең. Автор артық сөзге бармай, нақты әрі әсерлі жеткізеді. Кейбір тұстарда қарапайым сөздердің өзі үлкен философиялық ой тудырады. Бұл шығарманың құндылығы да осында – ол күрделі ойларды қарапайым тілмен жеткізе біледі. Сонымен қатар, роман қоғамдағы әділетсіздік мәселесін де көтереді. Адамдар көбінесе сыртқы ерекшеліктерге қарап, біреуді төмендетіп жатады. Бұл – қоғамның әлсіз тұсы. Автор осы мәселені ашық көрсетіп, оқырманға ой салады. Әр адам өз әрекетіне жауапты екенін, біреуді кемсіту – үлкен қателік екенін түсіндіреді. Қорытындылай келе, «Бүкір» романы – тәрбиелік мәні зор, адамгершілікке үндейтін шығарма. Ол оқырманды мейірімді болуға, адамдарды түсіне білуге және әр адамды құрметтеуге шақырады. Бұл роман тек бір адамның тағдырын ғана емес, бүкіл қоғамның бейнесін
Instagram ссылка на этот отзыв

Әлеуметтік желіден «Бүкір»романы туралы пікірлерді оқып жатырмын. Көбісі жетімдік, ат пен адамның байланысы, жүйрік аттың тағдыры туралы жазыпты. Мен осы шығармадағы елеусіз бір дүниені айтқым келеді. Романда бір елеусіз ғана эпизод бар. Ол жорға туралы. Кәдімгі жорға аттардың жарысар сәті. Сонда бір кейіпкердің аузымен «жорға жарыс деген де дұрыс емес, жорға салыс» деп атаған жөн дейді автор. Сонымен бірге жорғаны алысқа айдауға болмайтынын айтады. Өйтетін болса жорғалап шаршап-шалдығып әдемі жорғасынан жаңылады. Әрі кетсе үш-төрт шақырымға жіберсе жететін көрінеді. «Жорғалау жылқы баласына құдай берген ұлы өнердің бірі екен, соны алысқа айдап салып, салықтырып, әсем жүрістің әдемілігінен айрылып жатыр екенбіз» дейді. Шығармадан сөзбе-сөз мысал келтіріп отырмын. Осы дүниені бүгінгі ат спортының айналасында жүргендер ескерсе дұрыс болар еді. Шынымен де солай. Бала күнде талай мәрте жорғалар бәсекесін көргенбіз. Сол кезде небір үйірде жүрген мықты жорға айғырлар арбаға жегіліп жүрген жорға аттардан қалып қоятын. Ол кезде де алысқа айдайтын. Қарасаң басқапқы айналымда әлгі айғырлар топ бастайды, жорғасы да әдемі, бірақ қашықтық ұзаған сайын болдырып қалады. Өйткені оларда спорттың тілімен айтқанда тренировка жоқ. Ал жаздай арба тартқан жорғалар жорғасы әдемі болмаса да шыдамдылығы арқасында озып келетін. Есболат Айдабосын осы бір шетін мәселені дұрыс байқаған. Сонымен бірге романда жорғалардың орнын рыссактардың басып кеткені айтылады. Яғни бүгінгі жорға деп жүргендеріміз желісті жылқылар дейді. Бұл да ойланатын дүние екен. Шынымен де жорға жарыста бұты-қолы сыриған аттардың тапырақтаған желісін көріп жүргеніміз шындық қой. Осындай өзекті мәселені қозғаған шығарманы қолдап дауыс бердім. Есболат бәйгеге қосқан "Бүкір"барлығын шпң қаптырарлық туынды.Шабытың шарықтай берсін осыны өзгертіп бер Міне, мәтініңізді сәл көркемдеп, ойды жинақтап қайта өңдеп бердім: Әлеуметтік желіден «Бүкір» романы туралы түрлі пікірлерді оқып жүрмін. Көпшілік жетімдік тағдыры, адам мен аттың байланысы, жүйрік тұлпардың өмірі жайлы толғаныпты.
Instagram ссылка на этот отзыв

Роман ат пен адамды байланыстырып отырады. Әлеуметтік желіден «Бүкір»романы туралы пікірлерді оқып жатырмын. Көбісі жетімдік, ат пен адамның байланысы, жүйрік аттың тағдыры туралы жазыпты. Мен осы шығармадағы елеусіз бір дүниені айтқым келеді. Романда бір елеусіз ғана эпизод бар. Ол жорға туралы. Кәдімгі жорға аттардың жарысар сәті. Сонда бір кейіпкердің аузымен «жорға жарыс деген де дұрыс емес, жорға салыс» деп атаған жөн дейді автор. Сонымен бірге жорғаны алысқа айдауға болмайтынын айтады. Өйтетін болса жорғалап шаршап-шалдығып әдемі жорғасынан жаңылады. Әрі кетсе үш-төрт шақырымға жіберсе жететін көрінеді. «Жорғалау жылқы баласына құдай берген ұлы өнердің бірі екен, соны алысқа айдап салып, салықтырып, әсем жүрістің әдемілігінен айрылып жатыр екенбіз» дейді. Шығармадан сөзбе-сөз мысал келтіріп отырмын. Осы дүниені бүгінгі ат спортының айналасында жүргендер ескерсе дұрыс болар еді. Шынымен де солай. Бала күнде талай мәрте жорғалар бәсекесін көргенбіз. Сол кезде небір үйірде жүрген мықты жорға айғырлар арбаға жегіліп жүрген жорға аттардан қалып қоятын. Ол кезде де алысқа айдайтын. Қарасаң басқапқы айналымда әлгі айғырлар топ бастайды, жорғасы да әдемі, бірақ қашықтық ұзаған сайын болдырып қалады. Өйткені оларда спорттың тілімен айтқанда тренировка жоқ. Ал жаздай арба тартқан жорғалар жорғасы әдемі болмаса да шыдамдылығы арқасында озып келетін. Есболат Айдабосын осы бір шетін мәселені дұрыс байқаған. Сонымен бірге романда жорғалардың орнын рыссактардың басып кеткені айтылады. Яғни бүгінгі жорға деп жүргендеріміз желісті жылқылар дейді. Бұл да ойланатын дүние екен. Шынымен де жорға жарыста бұты-қолы сыриған аттардың тапырақтаған желісін көріп жүргеніміз шындық қой. Осындай өзекті мәселені қозғаған шығарманы қолдап дауыс бердім.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдаболсыннің «Бүкір» атты шығармасы – адам табиғатының терең қатпарларын ашып көрсететін әсерлі туынды. Автор бұл еңбегінде адамның сыртқы келбеті мен ішкі жан дүниесінің арасындағы қайшылықты шебер суреттеп, қоғамда қалыптасқан үстірт түсініктерді сынға алады. Шығарма оқырманды маңызды ойға жетелейді: біз адамды бағалауда қандай өлшемдерге сүйенеміз? Басты кейіпкер Бүкірдің өмір жолы – ауыр сынақтарға толы. Ол бала кезінен бастап айналасындағы адамдардың келемежі мен суық қарым-қатынасына тап болады. Мұндай жағдайлар оның жан дүниесіне жара салып, өзін қоғамнан оқшау сезінуіне себеп болады. Дегенмен, жазушы кейіпкерді тек әлсіз бейнеде көрсетпейді. Керісінше, оның ішкі төзімділігі мен рухани беріктігін айқындай отырып, адам бойындағы қайсарлықтың маңызын алға тартады. Шығарманың ең әсерлі тұсы – Бүкірдің ішкі әлемінің ашылуы. Ол өз тағдырымен күресе жүріп, өзін түсінуге, қабылдауға ұмтылады. Бұл – жеңіл жол емес, алайда дәл осы ішкі тартыс оның тұлға ретінде қалыптасуына ықпал етеді. Автор кейіпкердің өзгерісін біртіндеп, табиғи түрде жеткізеді, сондықтан оқырман оның әрбір күйзелісі мен үмітін бірге сезінеді. Сонымен қатар, шығармада қоғамның ықпалы да ерекше көрініс табады. Қоғам кейде адамды тәрбиелеп қана қоймай, оны шектеп, дамуына тосқауыл бола алатыны байқалады. Бүкірдің тағдыры осының айқын дәлелі. Алайда ол қоғамның көзқарасына толықтай бағынып қалмай, өз жолын табуға тырысады. Жазушының тілі қарапайым әрі түсінікті болғанымен, астарында терең мағына жатыр. Артық көркемдеусіз-ақ, өмір шындығын дәл жеткізе білуі шығарманың құндылығын арттыра түседі. Қорытындылай келе, «Бүкір» – адам болмысын терең түсінуге жетелейтін тағылымды шығарма. «Бүкір» шығармасы – адам болмысының көпқырлылығын терең пайымдататын, оқырман санасында ұзақ уақыт сақталатын философиялық туынды. Жазушы кейіпкер тағдыры арқылы жеке тұлғаның ішкі әлемі мен қоғам арасындағы күрделі байланысты ашып, адамның шынайы құндылығы сыртқы келбетпен емес, рухани тереңдігімен өлшенетінін дәлелдейді.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

«Бүкір» романын бір деммен оқып шықтым. Қысқа жазылғанымен нұсқа, бүкіл бір дәуірдің көрінісін сол қалпында көз алдыға келтіретін, ойландыратын, толғандыратын мазмұнды шығарма.
Күні кешегі «жекешелендіру» дейтін «қауырт науқанның» тұсында жылдар бойы жинақталған ел байлығының ұстағанның қолында, тістегеннің аузында кетіп, талан-таражға түскені талассыз шындық. Жел қай жақтан соқса сол жаққа жалт беретін, тарысы піскеннің ғана тауығы болатын жағымпаз әкімқаралардың да бет-бейнелері шынайы ашылған. Солардың арасынан тағдырдың талайымен белі бүгіліп, сондай бірқатар себептермен азан шақырып қойған Ердәулет атынан айрылған, арасында «ащы судан» ұрттап, Шәлімбай маңқа секілді кейбір ауылдастарына күлкі болып жүрсе де адамшылық арын жоғалтпаған Имек Қоспаның образы өзгешеленеді.
Бүкірдің туабітті тұлпар екенін атбегілік өнердің осы аймақтағы соңғы тұяғы қарт жылқышы нақтылап, ақыл-кеңесін береді. Содан кейінгі жерде Бүкірдің де, оның иесі Имек Қоспаның да бағы жанып жүре береді.
Шын жүйрікті көре алмайтын күншілдер мен ондай қас тұлпарды сүріндіргісі келіп тұратын қаскөйлер қай кезде де болған, бола да бермек. Әйтсе де Бүкірді сондай қаскөйлердің құрбанына айналдыру соншалықты шұрайлы тілмен жазылған шығарманың түйінін тым қарадүрсін қылып жіберер еді деп ойлаймыз.
Қуанышқа орай, жазушы ондай қарадүрсіндікке бармаған. Басына дырау қамшы тигеніне қарамастан барлық әл-дәрменін жинап дүр сілкініп, қас тұлпарлығын тағы бір танытқан Бүкір аламан бәйгеде жұлдыздай ағып келе жатып соның алдында ғана түскен қою тұман арасына сіңіп жоқ болады.
Шабандоз бала бурыл ат мінген әлдебір ақ сақалды қарияның Бүкір тұлпарды қақпақылдап жарыс жолынан шығарып алып кеткенін айтады...
Содан кейінгі жерде Қоспа мен оның Бүкір атты қас жүйрігі тағдырын қосақтаған өңірдегі Тентек өзені де өзінің бұрынғы тентек мінезінен айрылған деседі...
Нүсіпбай ӘБДІРАХЫМ,
Қазақстанның Құрметті жазушысы
Facebook ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынды бұрыннан оқып жүрген оқырман ретінде пікір жазар болсам, "Бүкір" атты бұл әңгімесі осыған дейінгі "Сүлікқара", "Тұлпар серті" секілді әңгімелерінің қатарын толықтырғандай әсер қалдырды. Оның шығармаларында көбіне туған жер, ауыл өмірі, адам мен табиғаттың байланысы, қарапайым адамдардың ішкі жан дүниесі жиі көрініс табады. Сол таныс сарын бұл әңгімеде де тереңдей түсіп, жаңа бір деңгейге көтерілгендей. Шығарма басында автор ауылды алып адамға теңеп, оның тыныс-тіршілігін кең панорамада суреттейді. Малға толы жайлау, өз тіршілігімен қайнап жатқан дала – бәрі де оқырманды бірден сол ортаға тартады. Бұл – Есболат Айдабосынның өзге шығармаларында да байқалатын ерекшелік: ол табиғатты жай фон ретінде емес, тірі кейіпкер ретінде береді. Осы әңгімеде де сол тәсіл анық көрінеді. Оқиға бірте-бірте Қоспа мен оның аты Бүкірдің төңірегіне шоғырланады. Қоспаның ауылдан жырақта жүріп, туған жерін аңсауы, достарымен байланысы, айналадағы қысым – бәрі шынайы әрі нанымды. Ал Бүкірдің бейнесі – автор шығармаларындағы жылқы тақырыбының заңды жалғасы. Автор жылқы тағдырын ерекше әсермен жазады, оны тек мал ретінде емес, адаммен тағдырлас тіршілік иесі ретінде көрсетеді. Бәйге кезіндегі оқиға – шығарманың шарықтау шегі. Тұман ішіндегі жұмбақ жағдай, Бүкірге жасалған қастандық, Қоспаның дәрменсіздігі – оқырманды қатты толқытады. Ал Бүкірдің жоғалып кетуі – өте әсерлі әрі символдық шешім. Бұл жерде автор ашық жауап бермейді, керісінше, оқырманды ойға қалдырады. Оның басқа шығармаларында да осындай астарлы, көп мағыналы финалдар жиі кездеседі. Жалпы, бұл әңгіме Есболат Айдабосынның шығармашылық бағытын айқын көрсетеді. Ол – туған жердің қадірін, адамгершілік құндылықтарды, адалдық пен сағынышты терең сезінетін жазушы. Бұл туынды да сол тақырыптарды жалғастыра отырып, оқырманға ерекше әсер сыйлайды. Оқып болған соң көкірегіңде бір мұң, бір сағыныш қалып, ұзақ уақыт қалың ойдың жетегінде жүресің...
Facebook ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір» әңгімесі – адам мен жылқы арасындағы рухани байланысты, намыс пен төзімділікті терең бейнелеген тың туынды. Шығарма оқырманға сыртқы келбеттің алдамшы екенін, ал нағыз асыл қасиет адамның ішкі жан дүниесінде жататынын ұғындырады. Әңгіме Тентек өзенінің тасуымен екпінді басталып, Бүкірдің тағдырымен астасып өрбиді. Құла биенің қаза табуы мен жаңа туған құлынның аман қалуы – өмір мен өлім, үміт пен жоғалтудың символы. Құлынның «бүкір» болып тууы қоғамның үстірт көзқарасын айқындайды. Көпшілік оны тек пайда көзі ретінде бағалап, кемтар жануар деп қабылдайды. Бұл – материалдық құндылықты алға қоятын қатал шындықтың көрінісі. Ал қарт жылқышы бейнесі – ұлттық таным мен атбегілік өнердің символы. Ол Бүкірдің бойындағы ерекше қасиетті танып, оны сақтап қалу үшін өзінің ең жүйрік аты Айқасқанды құрбан етеді. Бұл – мейірім мен шынайы кәсібиліктің айқын көрінісі. Қоспа мен Бүкірдің кездесуі де маңызды. Екеуінің тағдыр ұқсастығы оларды рухани жақындастырып, Қоспаның намысын оятып, сенімін күшейтеді. Аламан бәйгедегі жеңіс – тек жүйріктіктің емес, әділдік пен төзімділіктің жеңісі.

Бүкір – Есболат Айдабосын туындатқан, адам жанының терең иірімдерін және қоғамдағы қайшылықтарды шынайы бейнелейтін шығарма. Романда автор жеке адамның тағдырын көрсету арқылы әлеуметтік ортадағы күрделі мәселелерді ашып көрсетеді. Бұл туынды оқырманды тек оқиғаға куә болуға емес, сол оқиғаны жүрекпен сезінуге шақырады. Шығармадағы «бүкір» образы көпқабатты мағынаға ие. Ол тек дене кемістігін білдіріп қоймай, қоғамдағы рухани теңсіздік пен әділетсіздіктің көрінісіне айналады. Автор осы бейне арқылы адамдардың бір-біріне деген қатынасындағы үстірттік пен салқындықты сынайды. Басты кейіпкердің көрген қиындықтары оның әлсіздігін емес, ішкі беріктігін айқындайды. Қоғам оны толық қабылдай алмаса да, ол өз болмысын сақтауға тырысады. Романда кейіпкердің ішкі әлемі ерекше тереңдікпен суреттелген. Оның жан дүниесіндегі қайшылықтар, жалғыздық сезімі және өмірге деген көзқарасы оқырманға әсерлі жеткізіледі. Автор психологиялық талдауға мән беріп, кейіпкердің әрбір күйзелісі мен үмітін нанымды ашады. Бұл оқырманға кейіпкердің жағдайын түсінуге, тіпті оны іштей сезінуге мүмкіндік береді. Шығарманың тілі жеңіл оқылғанымен, мазмұны терең. Автор қысқа әрі нақты сөйлемдер арқылы үлкен ойды жеткізеді. Табиғат көріністері мен кейіпкердің көңіл күйі өзара байланысып, шығарманың көркемдік қуатын арттыра түседі. Әрбір эпизод оқырманға ой салатындай етіп құрылған. Сонымен бірге, романда адамгершілік, жанашырлық, мейірім сияқты құндылықтар маңызды орын алады. Автор адамның сыртқы бейнесінен бұрын оның ішкі әлеміне мән беру қажеттігін көрсетеді. Бұл туынды әр адамды өз іс-әрекетіне, көзқарасына сын көзбен қарауға жетелейді. Қорытындылай келе, «Бүкір» романы – мазмұны бай, идеялық тұрғыдан салмақты шығарма. Ол қоғамдағы өзекті мәселелерді көтеріп қоймай, оқырманның ой-санасына әсер ететін, ұзақ уақыт есте қалатын туынды.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Әлеуметтік желіден «Бүкір»романы туралы пікірлерді оқып жатырмын. Көбісі жетімдік, ат пен адамның байланысы, жүйрік аттың тағдыры туралы жазыпты. Мен осы шығармадағы елеусіз бір дүниені айтқым келеді. Романда бір елеусіз ғана эпизод бар. Ол жорға туралы. Кәдімгі жорға аттардың жарысар сәті. Сонда бір кейіпкердің аузымен «жорға жарыс деген де дұрыс емес, жорға салыс» деп атаған жөн дейді автор. Сонымен бірге жорғаны алысқа айдауға болмайтынын айтады. Өйтетін болса жорғалап шаршап-шалдығып әдемі жорғасынан жаңылады. Әрі кетсе үш-төрт шақырымға жіберсе жететін көрінеді. «Жорғалау жылқы баласына құдай берген ұлы өнердің бірі екен, соны алысқа айдап салып, салықтырып, әсем жүрістің әдемілігінен айрылып жатыр екенбіз» дейді. Шығармадан сөзбе-сөз мысал келтіріп отырмын. Осы дүниені бүгінгі ат спортының айналасында жүргендер ескерсе дұрыс болар еді. Шынымен де солай. Бала күнде талай мәрте жорғалар бәсекесін көргенбіз. Сол кезде небір үйірде жүрген мықты жорға айғырлар арбаға жегіліп жүрген жорға аттардан қалып қоятын. Ол кезде де алысқа айдайтын. Қарасаң басқапқы айналымда әлгі айғырлар топ бастайды, жорғасы да әдемі, бірақ қашықтық ұзаған сайын болдырып қалады. Өйткені оларда спорттың тілімен айтқанда тренировка жоқ. Ал жаздай арба тартқан жорғалар жорғасы әдемі болмаса да шыдамдылығы арқасында озып келетін. Есболат Айдабосын осы бір шетін мәселені дұрыс байқаған. Сонымен бірге романда жорғалардың орнын рыссактардың басып кеткені айтылады. Яғни бүгінгі жорға деп жүргендеріміз желісті жылқылар дейді. Бұл да ойланатын дүние екен. Шынымен де жорға жарыста бұты-қолы сыриған аттардың тапырақтаған желісін көріп жүргеніміз шындық қой. Осындай өзекті мәселені қозғаған шығарманы қолдап дауыс бердім.роман толық ауыл өмірін баяндайды
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Әлеуметтік желіден «Бүкір»романы туралы пікірлерді оқып жатырмын. Көбісі жетімдік, ат пен адамның байланысы, жүйрік аттың тағдыры туралы жазыпты. Мен осы шығармадағы елеусіз бір дүниені айтқым келеді. Романда бір елеусіз ғана эпизод бар. Ол жорға туралы. Кәдімгі жорға аттардың жарысар сәті. Сонда бір кейіпкердің аузымен «жорға жарыс деген де дұрыс емес, жорға салыс» деп атаған жөн дейді автор. Сонымен бірге жорғаны алысқа айдауға болмайтынын айтады. Өйтетін болса жорғалап шаршап-шалдығып әдемі жорғасынан жаңылады. Әрі кетсе үш-төрт шақырымға жіберсе жететін көрінеді. «Жорғалау жылқы баласына құдай берген ұлы өнердің бірі екен, соны алысқа айдап салып, салықтырып, әсем жүрістің әдемілігінен айрылып жатыр екенбіз» дейді. Шығармадан сөзбе-сөз мысал келтіріп отырмын. Осы дүниені бүгінгі ат спортының айналасында жүргендер ескерсе дұрыс болар еді. Шынымен де солай. Бала күнде талай мәрте жорғалар бәсекесін көргенбіз. Сол кезде небір үйірде жүрген мықты жорға айғырлар арбаға жегіліп жүрген жорға аттардан қалып қоятын. Ол кезде де алысқа айдайтын. Қарасаң басқапқы айналымда әлгі айғырлар топ бастайды, жорғасы да әдемі, бірақ қашықтық ұзаған сайын болдырып қалады. Өйткені оларда спорттың тілімен айтқанда тренировка жоқ. Ал жаздай арба тартқан жорғалар жорғасы әдемі болмаса да шыдамдылығы арқасында озып келетін. Есболат Айдабосын осы бір шетін мәселені дұрыс байқаған. Сонымен бірге романда жорғалардың орнын рыссактардың басып кеткені айтылады. Яғни бүгінгі жорға деп жүргендеріміз желісті жылқылар дейді. Бұл да ойланатын дүние екен. Шынымен де жорға жарыста бұты-қолы сыриған аттардың тапырақтаған желісін көріп жүргеніміз шындық қой. Осындай өзекті мәселені қозғаған шығарманы қолдап дауыс бердім. Есболат бәйгеге қосқан "Бүкір"барлығын шпң қаптырарлық туынды.Шабытың шарықтай берсін осыны өзгертіп бер Міне, мәтініңізді сәл көркемдеп, ойды жинақтап қайта өңдеп бердім: Әлеуметтік желіден «Бүкір» романы туралы түрлі пікірлерді оқып жүрмін. Көпшілік жетімдік тағдыры, адам мен аттың байланысы, жүйрік тұлпардың өмірі жайлы толғаныпты.
Instagram ссылка на этот отзыв

Менің ойымша, Бүкір – қазіргі қазақ прозасындағы терең философиялық ойға құрылған, ерекше көркемдік қуаты бар туындылардың бірі. Автор Есболат Айдабосын бұл шығарма арқылы тек бір адамның немесе бір жылқының тағдырын баяндап қоймай, тұтас бір қоғамның, тіпті адам болмысының ішкі қайшылықтарын, рухани ізденістерін, өмірдің тылсым заңдылықтарын бейнелеп берген. Шығармадағы басты ерекшелік – адам мен жануар тағдырының параллель берілуі. Қоспа мен Бүкір – екі бөлек тіршілік иесі болғанымен, олардың өмір жолында ұқсастық өте көп. Екеуі де қоғам тарапынан толық қабылданбайды, екеуі де «кем» деген таңбаға ұшырайды. Қоспа – жетім, сырттан қосылған адам, ал Бүкір – бүкір, яғни «ақауы бар» деп есептелген жылқы. Бірақ дәл осы «кемшілік» олардың ішкі қуатын, шынайы болмысын айқындай түседі. Қоспаның өмір жолы – қазақ қоғамындағы әлеуметтік теңсіздіктің, рухани жалғыздықтың көрінісі. Оның бала күнінен көрген қиыншылықтары, өз атының өзі үшін жат болуы, анасына деген сағынышы – бәрі де адамның ішкі жан дүниесіне әсер ететін ауыр психологиялық жүк. Автор Қоспаның жан әлемін өте нәзік әрі шынайы ашады. Оның тасқа «Ердәулет» деп жазуы – тек есімін жазу емес, өзінің шынайы болмысын іздеу, өзін-өзі табуға деген талпыныс. Ал Бүкірдің бейнесі – бұл тек жылқының бейнесі емес. Бұл – еркіндік пен табиғилықтың символы. Бастапқыда «бүкір», «жарамсыз» деп бағаланған бұл жануардың кейіннен бәйгеден бәйге алып, елді таңғалдыруы – қоғамдағы қалыптасқан стереотиптерге қарсы тұрғандай әсер қалдырады. Автор осылайша «сыртқы кемшілік – ішкі әлсіздік емес» деген ойды терең жеткізеді. Шығармадағы тағы бір маңызды кейіпкер – қарт жылқышы. Ол – дәстүрдің, ұлттық танымның, көне білімнің символы. Оның атбегілік өнері, жылқыны түсінуі – тек кәсіп емес, бұл – тұтас бір философия. Ол Бүкірдің бойындағы ерекше қасиетті бірден байқайды. Қалғандары оны «бүкір» деп менсінбесе, қарт жылқышы оның шынайы табиғатын таниды. Бұл жерде автор нағыз білім мен тәжірибенің, сыртқы көзқарастан жоғары тұратынын көрсетеді. Қарт жылқышының өлімі де жай ғана оқиға емес. Бұл – бір дәуірдің аяқталуы, ұлттық құндылықтардың әлс
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам болмысының күрделі қырларын терең әрі шынайы ашып көрсететін туынды. Автор бұл еңбегінде сыртқы келбет пен ішкі жан дүниенің арасындағы айырмашылықты айқын бейнелеп, қоғамдағы үстірт көзқарастарды сынға алады. Басты кейіпкердің тағдыры арқылы оқырманға «адамды қалай бағалау керек?» деген маңызды сауал тастайды. Шығармада Бүкірдің бала кезінен көрген қиындықтары, адамдардың мазағы мен салқын қарым-қатынасы оның жан дүниесіне ауыр із қалдырғаны нанымды суреттеледі. Дегенмен, автор кейіпкерді тек әлсіз бейнеде көрсетпей, оның ішкі беріктігін, төзімділігін алға шығарады. Бұл – адам рухының мықтылығын дәлелдейтін маңызды тұс. Бүкірдің ішкі әлемі ерекше әсер қалдырады. Ол өзімен күресіп, біртіндеп өзін қабылдауға ұмтылады. Бұл жол ауыр болса да, оның тұлға ретінде қалыптасуына ықпал етеді. Автор осы өзгерісті табиғи түрде жеткізіп, оқырманды кейіпкердің жан күйімен бірге жетелейді. Сонымен қатар, шығармада қоғамның ықпалы да кеңінен ашылады. Қоғам кейде адамды дамытудың орнына шектеп, оның еркіндігіне кедергі келтіретіні байқалады. Бірақ Бүкір соған қарамастан өз жолын табуға тырысады. Композициялық тұрғыдан шығарма ширақ басталып, оқиға желісі біртіндеп ширыға түседі. Тентек өзенінің тасуы мен Құла биенің қаза табуы – өмірдің өткіншілігін, ал жаңа туған құлынның аман қалуы – үміттің символы. Бүкірдің ерекше бітімі қоғамның оған деген көзқарасын айқындайтын маңызды деталь ретінде алынған. Көпшілік оны кемшілік деп қабылдап, тек пайда көзі ретінде бағалайды. Бұл – қоғамдағы үстірт ойлаудың көрінісі. Қарт жылқышы бейнесі арқылы автор адамгершілік пен кәсібиліктің биік үлгісін көрсетеді. Ол Бүкірдің бойындағы әлеуетті танып, оны сақтап қалу үшін үлкен құрбандыққа барады. Бұл әрекет – мейірім мен сенімнің айқын дәлелі. Ал Қоспа мен Бүкірдің байланысы – тағдырлас жандардың рухани жақындығын білдіреді. Қорытындылай келе, «Бүкір» – терең ой салатын шығарма. Ол адамды сырт келбетіне қарап емес, ішкі жан дүниесіне қарап бағалау керектігін ұғындырады.
Instagram ссылка на этот отзыв

Ойы - жүйрік, тілі көркем Есболат Айдабосынның тағы бір шоқтығы биік шығармасын оқыдым. Оқыдым да түрлі-түрлі күй кештім. Шығарманың аты - Бүкір. Тақырып та бірден оқырманды өзіне тартып, оқы деп тұратындай. Шығарма қатты ұнады. Себебі бұл шығарма жай ғана бір аттың тарихы емес, адам тағдыры мен өмірдің мәні туралы терең ой салады. Автор оқиғаны Тентек өзенінің тасуынан бастап, бірден оқырманды өз иіріміне тартып әкетеді. Табиғаттың тосын мінезі арқылы басталған бұл көрініс алдағы оқиғалардың да тосын әрі терең болатынын аңғартқандай әсер қалдырады. Әсіресе буырыл жорға мінген жұмбақ қарияның бейнесі шығармаға өзгеше бір тылсым рең беріп, оқырманды беймәлім әлемге жетелейді. Оның әрбір іс-әрекеті мен айтқан сөзі астарлы мағынаға толы болып көрінеді. Басты кейіпкерлердің ішінде Қоспа мен Бүкірдің байланысы ерекше назар аудартады. Қоспаның тағдыры ауыр: жетімдіктің тауқыметін тартып, өмірдің талай сынынан өткен жан. Соған қарамастан, ол мойымай, балалары үшін бар қиындыққа төзіп келеді. Ал Бүкір алғашында ешкім үміт артпайтын, сырт көзге олқылығы бар жануар ретінде сипатталады. Бірақ уақыт өте келе оның шынайы болмысы ашылып, ерекше жүйрік екені дәлелденеді. Осы арқылы автор адамды сыртқы бейнесіне қарап бағалаудың қателік екенін шебер жеткізеді. Шығармадағы қарт жылқышының «өзін өзі жарататын жүйрік» деген сөзі терең философиялық ойға жетелейді. Бүкір тек еркіндікке шыққанда ғана өзінің нағыз қуатын көрсетеді. Бұл – адам табиғатына да тән құбылыс. Еркіндік пен сенім болған жерде ғана тұлға өз мүмкіндігін толық аша алады деген тұжырым айқын сезіледі. Шығарманың соңы да ерекше әсер қалдырады. Бүкірдің ғайып болуы – жай ғана жоғалу емес, тұтас бір символдық мәнге ие көрініс. Автор нақты жауап бермей, оқырманды ойға қалдырады, әркімнің өз түйінін жасауына мүмкіндік береді. Осындай ашық финал шығарманың құндылығын арттыра түседі. Ббұл туынды жүрекке әсер етіп қана қоймай, сананы серпілтетін, терең ойға жетелейтін шығарма ретінде есте қалды. Оны оқыған әрбір жан өмір, тағдыр және адам болмысы туралы өзіндік қорытынды жасай алады. Шығарма барлық оқырманға ой салары аны
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Роман өте әсерлі болды. Бір деммен оқып шықтым.Әлеуметтік желіден «Бүкір»романы туралы пікірлерді оқып жатырмын. Көбісі жетімдік, ат пен адамның байланысы, жүйрік аттың тағдыры туралы жазыпты. Мен осы шығармадағы елеусіз бір дүниені айтқым келеді. Романда бір елеусіз ғана эпизод бар. Ол жорға туралы. Кәдімгі жорға аттардың жарысар сәті. Сонда бір кейіпкердің аузымен «жорға жарыс деген де дұрыс емес, жорға салыс» деп атаған жөн дейді автор. Сонымен бірге жорғаны алысқа айдауға болмайтынын айтады. Өйтетін болса жорғалап шаршап-шалдығып әдемі жорғасынан жаңылады. Әрі кетсе үш-төрт шақырымға жіберсе жететін көрінеді. «Жорғалау жылқы баласына құдай берген ұлы өнердің бірі екен, соны алысқа айдап салып, салықтырып, әсем жүрістің әдемілігінен айрылып жатыр екенбіз» дейді. Шығармадан сөзбе-сөз мысал келтіріп отырмын. Осы дүниені бүгінгі ат спортының айналасында жүргендер ескерсе дұрыс болар еді. Шынымен де солай. Бала күнде талай мәрте жорғалар бәсекесін көргенбіз. Сол кезде небір үйірде жүрген мықты жорға айғырлар арбаға жегіліп жүрген жорға аттардан қалып қоятын. Ол кезде де алысқа айдайтын. Қарасаң басқапқы айналымда әлгі айғырлар топ бастайды, жорғасы да әдемі, бірақ қашықтық ұзаған сайын болдырып қалады. Өйткені оларда спорттың тілімен айтқанда тренировка жоқ. Ал жаздай арба тартқан жорғалар жорғасы әдемі болмаса да шыдамдылығы арқасында озып келетін. Есболат Айдабосын осы бір шетін мәселені дұрыс байқаған. Сонымен бірге романда жорғалардың орнын рыссактардың басып кеткені айтылады. Яғни бүгінгі жорға деп жүргендеріміз желісті жылқылар дейді. Бұл да ойланатын дүние екен. Шынымен де жорға жарыста бұты-қолы сыриған аттардың тапырақтаған желісін көріп жүргеніміз шындық қой. Осындай өзекті мәселені қозғаған шығарманы қолдап дауыс бердім.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы – қазақ прозасындағы жылқы туралы мәтін емес, жылқы арқылы адам тағдырын «сындыру» тәжірибесі. Шығарманың сыртқы қабаты – бәйге, ат, қора, ауыл өмірі. Бірақ ішкі қабатқа тереңдеген сайын бұл дүние мүлде басқа деңгейге өтеді: бұл – қабылданбаған болмыстың философиясы, «кемдік» деп таңба басылған тіршіліктің үнсіз кегі. Бүкір бейнесі алғашында физикалық ақау ретінде көрінгенімен, автор оны біртіндеп метафизикалық деңгейге көтереді. Оның бүкірлігі – дененің емес, әлемнің қисайған заңы. Неге жақсы аттар кейде озбайды, ал «жарамсыз» делінгені бәрін басып озады? Осы сұрақтың өзі шығарманың астарлы өзегі. Бүкірдің еркіндікке шыққанда ғана шауып кетуі – табиғаттың адам жасаған жүйеге бағынбайтынын дәлелдейтін көркем айқай. Қоспа образы да біржақты кейіпкер емес. Ол – тек кедей малшы емес, өз өмірінің ішкі бүкпесін көтеріп жүрген адам. Оның «Имек» атануы да символ: қоғам оның бойын ғана емес, тағдырын да иіп тастаған. Ердәулет есімі – оның мүмкін болмаған «таза нұсқасы». Ал Қоспа – сол мүмкіндіктің үнемі сыртта қалған бөлшегі. Осы екі атаудың арасында тұтас адамның трагедиясы жатыр. Шығармадағы мистикалық буырыл жорғалы қарияны мен жай персонаж деп қабылдай алмаймын. Ол – нақты адамнан гөрі, уақыттың арғы жағы. Тентек өзені – символдық тұрғыдан ең қауіпті бейне. Ол – себепсіз ашу, себепсіз өзгеріс, адам түсіндіре алмайтын тағдыр логикасы. Ең тосын шешім – Бүкірдің жоғалуы. Бұл финал оқырманды «оқиға бітті» деген тыныштыққа емес, керісінше «мағына басталды» деген күйге қалдырады. Бүкір өлген жоқ, бірақ табылмады. Шығарманың ең үлкен құндылығы – ол ештеңені тікелей түсіндірмейді. Сондықтан бұл туындыны оқу – оқиға оқу емес, ішкі тепе-теңдікті жоғалту тәжірибесі. «Бүкір» – ат туралы емес, адам туралы да емес, адамның өз шындығын қалай қисайтып алғаны туралы мәтін.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Менің ойымша роман қоғамдағы жаиттарды тереңінен сипаттаған.Әлеуметтік желіден «Бүкір»романы туралы пікірлерді оқып жатырмын. Көбісі жетімдік, ат пен адамның байланысы, жүйрік аттың тағдыры туралы жазыпты. Мен осы шығармадағы елеусіз бір дүниені айтқым келеді. Романда бір елеусіз ғана эпизод бар. Ол жорға туралы. Кәдімгі жорға аттардың жарысар сәті. Сонда бір кейіпкердің аузымен «жорға жарыс деген де дұрыс емес, жорға салыс» деп атаған жөн дейді автор. Сонымен бірге жорғаны алысқа айдауға болмайтынын айтады. Өйтетін болса жорғалап шаршап-шалдығып әдемі жорғасынан жаңылады. Әрі кетсе үш-төрт шақырымға жіберсе жететін көрінеді. «Жорғалау жылқы баласына құдай берген ұлы өнердің бірі екен, соны алысқа айдап салып, салықтырып, әсем жүрістің әдемілігінен айрылып жатыр екенбіз» дейді. Шығармадан сөзбе-сөз мысал келтіріп отырмын. Осы дүниені бүгінгі ат спортының айналасында жүргендер ескерсе дұрыс болар еді. Шынымен де солай. Бала күнде талай мәрте жорғалар бәсекесін көргенбіз. Сол кезде небір үйірде жүрген мықты жорға айғырлар арбаға жегіліп жүрген жорға аттардан қалып қоятын. Ол кезде де алысқа айдайтын. Қарасаң басқапқы айналымда әлгі айғырлар топ бастайды, жорғасы да әдемі, бірақ қашықтық ұзаған сайын болдырып қалады. Өйткені оларда спорттың тілімен айтқанда тренировка жоқ. Ал жаздай арба тартқан жорғалар жорғасы әдемі болмаса да шыдамдылығы арқасында озып келетін. Есболат Айдабосын осы бір шетін мәселені дұрыс байқаған. Сонымен бірге романда жорғалардың орнын рыссактардың басып кеткені айтылады. Яғни бүгінгі жорға деп жүргендеріміз желісті жылқылар дейді. Бұл да ойланатын дүние екен. Шынымен де жорға жарыста бұты-қолы сыриған аттардың тапырақтаған желісін көріп жүргеніміз шындық қой. Осындай өзекті мәселені қозғаған шығарманы қолдап дауыс бердім.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – адам болмысының нәзік қырларын шынайы бейнелейтін тағылымы мол туынды. Жазушы бұл шығарма арқылы адамның сыртқы келбеті мен ішкі жан дүниесінің айырмашылығын көрсете отырып, қоғамдағы үстірт көзқарастарды сынға алады. Басты кейіпкер Бүкірдің тағдыры арқылы автор оқырманды адамды шын мәнінде қалай бағалап жүргені туралы ойлануға шақырады. Бұл шығарма оқырманды адамгершілікке, мейірімділікке және өзгеге түсіністікпен қарауға үндейді. Шығармада кейіпкердің бала кезінен көрген мазағы мен қысымы оның жан дүниесіне ауыр әсер еткені анық суреттеледі. Қоғамдағы кейбір адамдардың сыртқы бейнеге қарап баға беруі Бүкірдің жүрегіне жара салады. Соған қарамастан, Бүкір әлсіз бейне ретінде емес, төзімді әрі қайсар тұлға ретінде танылады. Ол тағдырдың сынағына мойымай, өмірдің қиындығына қарсы тұра біледі. Бұл оның рухани күшін, сабырлылығын және өмірге деген сенімін айқындай түседі. Бүкірдің ішкі әлеміндегі өзгерістер шығарманың негізгі өзегін құрайды. Ол уақыт өте келе өзін қабылдауға талпынып, өмірдің мәнін түсінуге қадам жасайды. Осы ішкі күрес оның тұлға болып қалыптасуына әсер етеді. Сонымен бірге шығармада қоғамның адам тағдырына ықпалы да шынайы көрсетілген. Автор адамдар арасындағы қарым-қатынастың маңызын, бір-біріне деген жанашырлықтың қажеттігін ерекше атап өтеді. Жазушының тілі қарапайым әрі әсерлі, оқырманға түсінікті. Кейіпкердің жан дүниесіндегі толғаныстар мен сезімдер шынайы жеткізілгендіктен, шығарма әсерлі қабылданады. Сондықтан «Бүкір» – адамды сыртқы келбетіне қарап емес, оның ішкі жан дүниесіне қарап бағалауға үндейтін тәрбиелік мәні терең, ой салатын көркем туынды. Ол оқырманды ізгілікке, төзімділікке және адамға деген құрметті арттыруға шақырады.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Әлеуметтік желіден «Бүкір»романы туралы пікірлерді оқып жатырмын. Көбісі жетімдік, ат пен адамның байланысы, жүйрік аттың тағдыры туралы жазыпты. Мен осы шығармадағы елеусіз бір дүниені айтқым келеді. Романда бір елеусіз ғана эпизод бар. Ол жорға туралы. Кәдімгі жорға аттардың жарысар сәті. Сонда бір кейіпкердің аузымен «жорға жарыс деген де дұрыс емес, жорға салыс» деп атаған жөн дейді автор. Сонымен бірге жорғаны алысқа айдауға болмайтынын айтады. Өйтетін болса жорғалап шаршап-шалдығып әдемі жорғасынан жаңылады. Әрі кетсе үш-төрт шақырымға жіберсе жететін көрінеді. «Жорғалау жылқы баласына құдай берген ұлы өнердің бірі екен, соны алысқа айдап салып, салықтырып, әсем жүрістің әдемілігінен айрылып жатыр екенбіз» дейді. Шығармадан сөзбе-сөз мысал келтіріп отырмын. Осы дүниені бүгінгі ат спортының айналасында жүргендер ескерсе дұрыс болар еді. Шынымен де солай. Бала күнде талай мәрте жорғалар бәсекесін көргенбіз. Сол кезде небір үйірде жүрген мықты жорға айғырлар арбаға жегіліп жүрген жорға аттардан қалып қоятын. Ол кезде де алысқа айдайтын. Қарасаң басқапқы айналымда әлгі айғырлар топ бастайды, жорғасы да әдемі, бірақ қашықтық ұзаған сайын болдырып қалады. Өйткені оларда спорттың тілімен айтқанда тренировка жоқ. Ал жаздай арба тартқан жорғалар жорғасы әдемі болмаса да шыдамдылығы арқасында озып келетін. Есболат Айдабосын осы бір шетін мәселені дұрыс байқаған. Сонымен бірге романда жорғалардың орнын рыссактардың басып кеткені айтылады. Яғни бүгінгі жорға деп жүргендеріміз желісті жылқылар дейді. Бұл да ойланатын дүние екен. Шынымен де жорға жарыста бұты-қолы сыриған аттардың тапырақтаған желісін көріп жүргеніміз шындық қой. Осындай өзекті мәселені қозғаған шығарманы қолдап дауыс бердім. Есболат бәйгеге қосқан "Бүкір"барлығын шпң қаптырарлық туынды.Шабытың шарықтай берсін.
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Сүлікқара», «Қызыл сақа», «Тибет аруы», «Қасқыр ішік» және «Ит тірлік» кітаптары жеті-сегіз жылдың бедерінде жарыққа шыққан. Бұл бес кітапты да автордан қолқалап, қоймай жүріп сұрап алғанмын. Оның өз жөні бар… Әлқисса. Тележурналист дейтін дертке шалдыққан шақ. Ұлттың арнасы ұлттық арнаның жаңалығын қалт жібермейтін қағілез кез. Алматыдан дүркін-дүркін жұмыр, жинақы сюжет жарқ ете қалады. Дауысында аздаған қарлығу бар, әуезі әдемі, құйқылжыта оқиды мәтінді. Тіркесі тұрақты, ақпараты алымды сюжет соңында «Есболат Айдабосын, Ержан Жаңбырбай» деп екпіндеп барып түйіндейді. Ақпаратты ұсыну әдебі де, мәнері де миды шегелеп тастады. Әлеуметтік желіден, майл рудан (агенттен) тауып, «Ассалаумағалейкүм» деп, «Әликсәләмін» алдық. Ара-тұра агенттен жазамыз. Бұйығы. Томаға тұйық. Қысқа қайырады. Оған да көңіл хош. Алатаудан Арқаға ауысты қайбір жылы. «Аптаның» екі тізгін, бір шылбыры Есағада. Жіпсіз байлады көк жәшікке. «Біз көргенімізді, көңілге түйгенімізді айттық. Көрер қызығымыз таусылмасын» деп тәмам қылатын «Аптаны». Хош. «Сүлікқара» тиді қолға. Жарыққа шықты дегенде дегбір қашқан. Содан бері төрт кітаптың ішіндегі әңгімелерін түгел қотардық. Әр шығармасы өзгеше өрбиді. Тыңнан түрен салады. Ой шіркін, жүйрік. Тіл шірін, шұрайлы. Мидың қатпарында қаттала береді, жадыңда жаттала береді… … «Бүкір» және бүкіл ғұмыр Пенде пешенесіне тағдырдың тәлкегі телінген Қоспаның өмірін Бүкір аттың жалына байлапты, жазушы Есағаң. Жүйріктің жанарына жарық жалғанның жылуын жөндеп көре алмаған жетім Қоспаның жан-дүниесін сыйдырыпты суреткер Есағаң. Батыраштың байталдары шапқан елде, Құлагердің құлындары бәйге алмайтын қоғамның бет-бейнесін айшықтапты Есағаң. Рас, Ақан сері Құлагерден көз жазған дәуір басқа тұғын. Қоспаның Бүкірден айрылғандағы дүниенің дидары басқа. Тұтасатын жері – жалған атағы мен іштарлық, көре алмаушылық, көрсе қызарлық... Сыншы емеспін. Оқырманмын. «Бүкірді» түгескенде көңілге түйгенім осы бір ойлар... Жаза түс, Есаға! Бауырыңды жаза түс. Көсіле шап. Көркем дүние күтеміз! Әзірге «Бүкірге» тұщына тұрамыз...
Facebook ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты мини-романы – қазақ прозасындағы жылқы мен адам тағдырын астастыра суреттеген, философиялық тереңдігі бар ерекше туынды. Шығармада автор тек бір жүйрік аттың тағдырын баяндап қана қоймай, тұтас бір қоғамның болмысын, адам жанының күйзелісі мен тазаруын, табиғат пен тылсым арасындағы байланысты шебер жеткізеді. Шығарманың басталуының өзі оқырманды бірден жұмбақ әлемге жетелейді. Қоңыртөбедегі Тентек өзенінің тосын мінезі – бүкіл оқиғаның символдық кілті іспетті. Жай ғана географиялық нысан емес, Тентек – тағдырдың, өмірдің тосын бұрылыстарының көрінісі. Оның аяқ астынан тасуы алда болатын оқиғалардың да қалыпты емес, күтпеген арнада өрбитінін аңғартады. Автор табиғат құбылысын жай фон ретінде емес, шығарманың ішкі драматургиясының бір бөлігі ретінде пайдаланады. Буырыл жорғаға мінген ақсақалды қарияның бейнесі – шығармадағы ең жұмбақ әрі символикалық кейіпкерлердің бірі. Ол нақты өмір адамы ма, әлде тылсым күштің өкілі ме – бұл сұраққа автор нақты жауап бермейді. Осы арқылы оқырманды ойлануға итермелейді. Қарияның тасқын суға түсуі, кейін құлын алып шығуы – өмір мен өлімнің, жоғалу мен қайта табылудың шекарасын білдіретін көрініс. Бұл эпизодта реализм мен мифтік элементтер шебер ұштасқан.

Ерболат Айдабосынның Бүкір романы – адам жанының терең қатпарларын ашып, қоғам мен тұлға арасындағы күрделі байланысты бейнелейтін әсерлі туынды. Шығарма атауының өзі символдық мәнге ие: «бүкірлік» тек сыртқы кемістік емес, ішкі жан дүниедегі ауыртпалық, өмірдің салған ізі ретінде көрінеді. Автор осы арқылы адам бойындағы жаралар мен қоғамның оған деген көзқарасын шебер жеткізеді. Романдағы басты кейіпкер – тағдыр тәлкегіне түскен, бірақ рухани тұрғыда сынбауға тырысқан жан. Оның өмір жолы арқылы оқырман адамдық қадір-қасиет, төзім, жалғыздық секілді ұғымдардың мәнін терең түсінеді. Жазушы кейіпкердің ішкі монологтарын, психологиялық күйзелістерін нанымды суреттеп, оқырманды ойға жетелейді. Әсіресе қоғамның «басқаша» адамдарға деген көзқарасы өткір сыналады. Тілдік тұрғыдан алғанда, шығарма қарапайым әрі әсерлі жазылған. Автор артық баяндаудан қашып, әр сөзге салмақ береді. Кейіпкерлердің диалогтары табиғи, өмірге жақын. Бұл роман оқырманды тек оқиғаға ғана емес, өз-өзіне үңілуге мәжбүр етеді. Қорыта айтқанда, «Бүкір» – адамның сыртқы бейнесінен бұрын, оның ішкі әлеміне үңілуге шақыратын, терең философиялық мәні бар шығарма. Бұл роман әр оқырманға өзінше ой салып, өмірге деген көзқарасын қайта қарауға ықпал етеді. Шығармада Бүкірдің ішкі өсуі ерекше көрінеді. Ол уақыт өте келе өзін қабылдап, өз өміріне басқа көзқараспен қарай бастайды. Бұл – оның рухани жеңісі. Автор осы өзгерісті асықпай, табиғи түрде жеткізеді, сондықтан оқырман кейіпкердің әрбір сезімін шынайы қабылдайды.

Сонымен бірге, шығармада адамгершілік құндылықтар кеңінен көрініс табады. Мейірім, түсіністік, сабыр – бәрі де негізгі идеямен тығыз байланысты. Жазушы оқырманды өзгеге жанашырлықпен қарауға, адамды сыртқы бейнесіне қарап бағаламауға шақырады.

Жазушының тілі қарапайым, бірақ мағынасы терең. Әрбір сөйлем нақты ойды жеткізіп, оқырманды ойлануға жетелейді.

Есболат Айдабосынмен 2004 жылдан бері таныспын. Оқу бітіріп, “Алматы – ЮСА” телеарнасында жас тілші болып тәжірибе жинап, кешкі жаңалықтарға сюжет жасаудың қыр-сырын меңгеріп жүрген кезім. Белсенділігімді байқаса керек, жұмысқа шақырды. Ол уақытта Есболат НТК арнасында жаңалықтар қызметінің шығарушы редакторы еді. Жасымыз шамалас — 22–23. Арна ойын-сауыққа бағытталғанымен, “Соңғы ақпарат” бағдарламасы қоғамдық-саяси, әлеуметтік мәселелерді өткір көтеретін. Сол сюжеттердің салмақты шығуында Есболаттың қолтаңбасы айқын сезілетін. Мәтінді құйқылжыта оқып, сөзді көркем орап, тыңдарманды баурап алатын ерекше тәсілі бар еді. Әйелдер колониясы туралы сюжетінде “торға түскен торғайдың балапанындай шырылдап” деуі, Барахолка жайлы материалында “құстың сүтінен басқаның бәрі сатылатын әмбебап сауда орталығы” деген теңеуі әлі есімде. Осындай шеберлігіне қызыға да, іштей қызғана да қарайтынмын. Ол кезде оның жазушылық қыры барын білмеппін. Кейін Есболатты Ұлттық арнаға шақырып, Астанаға ауысты. Сол жақта шығармашылық әлеуетін толық ашып, кеңінен танылды. Бір ұжымда қайта жұмыс істемесек те, арамыздағы достық үзілген жоқ. Бүгінде оның жазушылығы да мойындалған. Жаңа кітабы шықса, оқуға кеңес беріп жатады. “Бүкірді” оқып шыққанда, оны жай шығарма емес, автордың ішкі әлемінің бір белесі ретінде қабылдадым. Сырттай қарасаң — жүйрік ат тағдыры. Тереңіне үңілсең — көпқабатты философиялық туынды. Бүкір — қоғам “кемтар” дегенімен, табиғи болмысы биік кейіпкер. Қоспа — өз орнын таба алмаған жан, оның бүкірейуі рухани жүктің белгісі. Екеуі бір-бірінің айнасы іспетті. Қарт жылқышы — жоғалып бара жатқан танымның символы. Ал буырыл жорға мінген қария — шығарманың жұмбақ өзегі. Финал да ерекше: Бүкір жоғалмайды, символикалық түрде оралады. Бұл шығармада оқиғадан гөрі астар маңызды. Дос ретінде — Есболаттың жаңа деңгейге көтерілгенін мойындаймын. Оқырман ретінде — бұл туындыны кемі екі рет оқып барып бағалаған дұрыс.
Facebook ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосын ағаның «Бүкір» романын оқыған соң терең ойға баттым. Бас кейіпкер Қоспа мені қатты ойландырып тастады. Оның өмірі жүрекке ауыр тиді. Шын аты Ердәулет, бірақ ауылдастары Қоспа деп шақыратын кейіпкерді ойласам әлі жаным ашиды. Ол өмір бойы маңдай терімен өз күнін өзі көрген қарапайым адам. Анасы бар, әкесі белгісіз жетім өскен, ол аз болғандай өз аты да өзіне бұйырмаған. Ішінде қанша өкпе, реніш толып тұр. Қаншама сағыныш жатыр. Оқисың да сезесің. Бірақ қыңқ демей қойын бағып, ішкі сезімін сыртқа шығармай, үндемей көтеріп жүр. Тым ауыр. Маған әсіресе оның бала кезіндегі бір оқиғасы айрықша әсер етті. Қой бағып жүріп, ермек қылып тас домалатады емес пе?! Төбеден домалаған сол тас төмендегі біреудің қойына топ ете түсіп, бірнешеуін өлтіріп алады. Артынша таяқ жейді, кейін сол шығынды өтеу үшін амалсыз жалшы болады. Былай қарап отырсаң кішкене баланың білместікпен, балалықпен істеген ісі. Өкінішке қарай өміріне әсер етті. Өзі де өкініп жылайтыны бар. Ойласаң жанға батады. Ол байғұс әдейі істемеді ғой. Сол бірнеше қой үшін қаншама жылы тегін қой бағумен өтті. Содан кейінгі өмірі де оңай болған жоқ. Ешкім оны аямады, ешкім оны адам құрлы көрмеді, ешкім оның басынан сипамады. Бірақ Қоспа ер екен. Сынбады. Мына ит тірліктен балаларын құтқаруды ойлады. Мен көргенді балаларым көрмесін деп тырысты. Өзінің өмірін қайталамауды қалаған әке, бар қиындыққа төзді. Жапакеш әке, мейірімді әке. Ол Бүкір атты жылқыны алғашында жақтырмайды. «Ауру ат» деп қынжылды. Бірақ Бүкірдің оның өмірінде пайда болуы бәрін өзгертті. Екеуінің тағдыры да ұқсас қой. Екеуі де қоғамға қажет емес масылдар боп көрініп еді, екеуі де мықты екендерін дәлелдеді. Ауыр, бірақ шынайы эмоция сыйлайтын шығарма. Өмірде болған шынайы оқиға деп естідім. Сондықтан шын жүрекпен, шын сезініп оқып шықтым. Оқырман ретінде өте жоғары бағаладым.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

«Бүкірді» оқығаныма өкініп қалдым. Жо, жоқ. Сөзсіз мықты шығарма. Бүкір мен Қоспаның тағдыры әбден ойландырып тастады.Мен бұрынғы шопанның қызымын.Жастайымнан атқа мініп өскен жанмын.Әлі де емін-еркін шаба аламын.Сондықтан жылқы жануарының жан дүниесі маған жақын.Кітапты сүйсіне,қызыға оқыдым.Мүмкін , мықты шығарма деген осы болар. Әлі ой үстіндемін. Шынымен, Бүкір қайда кетті? Ол жоғалған соң Қоспа қандай күй кешті? Өзін қалай жұбатты? Бәлкім, аңыздағы сияқты қанатты пырақ болып ұшып кетті ме екен?! Оның Бүкірді аласұрып іздеген бейнесі көз алдыма елестейді. Қайран Бүкір. Сол соңғы бәйгісінде тағы да мәре сызығын бірінші болып кесіп өтсе Қоспа қалай-қалай қуанар еді, ә?! Онысызда бақытты балалық шағы болмаған, ештеңеге жарымаған байғұс Қоспа осы жүйріктің арқасында біраз дүниеге қолы жетіп еді. Бірақ Қоспа қанша күйзелседе Бүкірге риза шығар. Бүкір Қоспаның, Қоспа Бүкірдің атын шығарды. Ақан сері мен Құлагердің тағдырын кешпегеніне тағы тәубә деп қоямын. Сүйікті тұлпарыңның көз алдыда оққа ұшқанын көруден артық қорлық жоқ шығар. Сондықтан, жазушы Есболат Айдабосынға бір жағы рахмет айтқым келеді. Өзіміз ой көгінде әлі іздеп жүрміз Бүкірімізді. Бірақ таппай жүрміз. Бұдан кейін жылқыға қатысты қандай да бір шығарма оқысақ осы Бүкір еріксіз еске түседі ау. Шынымен автор сөз өнерімен Бүкірге ескерткіш орнатты. Негізі ол туған топырақта шынымен ескерткіш орнатуға да болар еді ғой деп ойлаймын. Қандай мәнді, мағыналы дүние болар еді. Өмірде болған, көзін көргендер көп. Қай-қайдағы нәрселергеде тас мүсін қойып, ол турситер баратын қызықты орынғада айналып жатыр емес пе?! Ал Бүкірдің ескерткіші солардан әлдеқайда артық болар еді. Жотасы дөңкиген, бүкір жануар бейнесін көргенде бәрі тарихын білуге құмартар еді. Қысқасы, Есболатжан,жарайсың! Осындай оқитын, ойландыратын шығармаларың көп болсын.Жұмысқа бір келгенде өзіңнің қолтаңбаңмен кітабыңды естелікке алсақ болды...
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Шығарманы оқып отырып, кино көріп отырғандай әсерде боласың. Асау Тентектің арыны, қарт жылқышының көкіректі қарс айырған күрсінісі, тұлпар тұяғының дүбірі, Қоңыртөбенің биігіне шыққан Қоспаның іштегі мұң мен шерді шығара айқайлаған даусы құлағыңа келеді. Бірде көкпарды алдына өңгерген Қоспаның салмағын бұйым көрмей көсіліп бара жатқан Бүкір, енді бірде аламаннан қара үзіп, маңдайындағы төбел қасқасы жарқырай шауып келе жатқан Бүкір, тағы бірде қақ маңдайынан қан сорғалап, көзі аларып, шарасыз күйде жанарынан жас домалаған жануар, ал кейде божбанбеттің сұрықсыз сықпыты көз алдыңда көлбеңдейді. Бәрі шынайы әрі шытырман, бәрі қарапайым әрі көркем. Өйткені, бұл – Есболат Айдабосынның алпыс екі тамырында бүлкіл қаққан қанына әбден сіңген, жілігін шағып майын ішкен етене тақырыбы.

Табиғаттың тылсымынан «туып», сыртқы тұрпатына ғана қарап, ішкі қасиетіне үңілуге өрелері жетпеген «білгіштердің» кесірінен өзіне тиесілі асылтұқымдылардың санатынан сызылып қалған жетім құлын мен өмірге келуінің өзі жұмбақ болып, бір ауыз жылы сөзге жарымай, адамның қоры болып өскен Қоспаның қатар өрілген тағдыры шығарманың шарықтау шегінде дүниедегі барлық қайғы-мұңды, ызы-кекті жеңіп, озбырлық пен сатқындықты, қатігездікті шаң қаптырып, әділдіктің ақ туын атойлата бәйгенің алдын бермей жарқырайды. Осылай жалғаса берсе екен деп деміңді ішке тарта ары қарай оқисың... Бірақ өмірде сенің дегенің бола ма?!

Жазушы әр оқиғаны шебер қиюластырып, ат туралы аңыздың ақырын оқырманның жүйрік қиялына байлауды жөн көрген сыңайлы.  

Адамның ақыл-санасына бағынбайтын қасиет, уәде мен сертке беріктік жайлы ойлар сан тарапты шиырлайды. Қаламгердің қарымына, оқырманның таным көкжиегін кеңейтетін энциклопедиялық әлеуетіне, интеллектуалдық қуатына тәнті боласың.  

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы адам болмысының күрделі қырларын тереңнен толғайтын, психологиялық салмағы басым шығарма. Оиға адамды бірден өзіне баурап алады. Автор туындысында қоғамдағы қалыптасқан түсініктер мен адамға сыртқы келбетіне қарай баға беру мәселесін өткір көтереді. Басты кейіпкердің тағдыры арқылы оқырманға тек бір адамның емес, тұтас бір ортаның көзқарасы мен қатыгез шындығы көрсетіледі. Романдағы оқиға желісі бір қарағанда қарапайым көрінгенімен, оның астарында үлкен әлеуметтік және рухани мәселелер жатыр. Кейіпкердің ішкі жан дүниесі, оның күйзелісі, қоғамнан көрген қысымы өте шынайы әрі әсерлі бейнеленген. Автор кейіпкер психологиясын ашуда нәзік тәсілдерді қолдана отырып, оқырманды оның ішкі әлеміне терең бойлатуға мүмкіндік береді. Сол арқылы адам жанының әлсіздігі мен беріктігі, үміт пен күйініш секілді қарама-қайшы сезімдер қатар өріледі. Шығарманың тілі жеңіл. Бірақ мағынасы терең. Әрбір сөйлемде ой салатын астар бар. Автор артық баяндаудан қашып, нақты детальдар арқылы оқырманға әсер етуді шебер меңгерген. Бұл романның құндылығы оқырманды тек оқиғаға куә етпей, ойлануға, өзін және айналасын қайта бағалауға жетелеуінде. Адам жанының терең иірімдерін, қоғамдағы әділетсіздік пен ішкі қайшылықтарды шынайы бейнелейтін туынды. Автор «Бүкір» бейнесі арқылы тек сыртқы кемістікті ғана емес, адамдардың рухани «бүкірлігін», яғни ішкі әлсіздігін, қорқынышын және қоғам әсерінен өзгерген мінезін жақсы көрсетеді. Шығарма оқырманды кейіпкер тағдырына бейжай қарамауға шақырып, адамгершілік, мейірім, әділдік секілді құндылықтарды қайта ой елегінен өткізуге жетелейді. «Бүкір» романы қоғамдағы адамгершілік мәселелерін қозғай отырып, әр адамның ішкі әлеміне үңілуге шақырады. Ол сыртқы кемшілікті емес, рухани байлықты бағалаудың маңызын көрсетеді. Шығарма адамдар арасындағы түсіністік пен мейірімділіктің қаншалықты маңызды екенін айқын аңғартады. Аталмыш роман терең ойлы, тәрбиелік мәні зор, оқырман санасында ұзақ сақталатын тың туынды. Ол адамға адам болып қалудың, өзгеге жанашырлықпен қараудың маңызын еске салады.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты туындысы – заманауи қазақ прозасындағы шоқтығы биік шығармалардың бірі. Бұл жай ғана жылқы малын дәріптейтін баяян емес, бұл — тағдырдың тауқыметін тартқан адам мен жануардың арасындағы көзге көрінбейтін рухани үндестік туралы терең философиялық драма. Автор екі негізгі кейіпкер — Имек Қоспа мен Бүкір ат арқылы қоғамның «мінсіздікке» ұмтылған қасаң қағидаларына үлкен сұрақ тастайды. Шығарманың мазмұнынан біз екі «шеттетілген» тағдырды көреміз. Қоспа – жетімдік пен жалшылықтың қамытын киген, дене бітімі де, өмірі де бүкірейген жан. Ал Бүкір – асыл тұқымнан туса да, денесіндегі кінәраты үшін «жарамсыз» деп танылған тұлпар. Осы екі кейіпкердің кездесуі — кездейсоқтық емес, заңдылық. Қоспаның бойындағы жасырынған намыс пен аттың ішіндегі бұғып жатқан тектілік бірін-бірі тапқанда ғана ашылады. Әсіресе, Қоспаның тау басында тастарға өз атын қашап жазатын сәттері немесе өткенін еске алып егілетін тұстары оның ішкі әлемінің қаншалықты нәзік әрі таза екенін көрсетеді. Оның Бүкірді байламай, еркіндік беріп баптауы – нағыз атбегіліктің, тіпті нағыз адамгершіліктің шыңы. Сондай-ақ, автор шығармада заманауи қоғамның ащы шындығын да ашып көрсетеді. Қалталы «Қожайындардың» менмендігі, біреудің маңдай терімен келген жүйрігіне көз алартуы, ат спортындағы арамдықтар — бүгінгі күннің өзекті мәселелері. Бірақ бұл тартыста рухани күш жеңіп шығады. Бүкірдің соңғы бәйгіде тұман ішіне еніп, ғайып болуы — оның зұлымдыққа бас имей, еркіндік әлеміне кеткенін меңзейді. Бурыл жорғалы ақсақал бейнесі арқылы енген мистикалық сарын шығарманың көркемдік құнын арттырып, оқиғаны аңыз деңгейіне көтерген. Қорыта айтқанда, «Бүкір» — адамды өзін-өзі табуға, киені қадірлеуге және кез келген қиындыққа қарамастан тектілікті сақтауға үндейтін туынды. Жазушының тілі өте бай, кейіпкерлердің психологиялық иірімдері дәл берілген. Бұл шығарманы оқығаннан кейін «нағыз сұлулық пен күш — денеде емес, рухта» деген түйінге келесің. Өз оқырманын бей-жай қалдырмайтын, ойландыратын, рухтандыратын сапалы дүние екені сөзсіз.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Бүкір – қазақ прозасындағы терең астарлы, символикаға бай туынды. Есболат Айдабосын бұл шығарма арқылы тек бір құлынның тағдырын емес, тұтас қоғамның, дәстүр мен заманның қақтығысын көрсетеді.

Шығармадағы басты ерекшелік – жұмбақ пен мистиканың шебер үйлесуі. Буырыл жорғаға мінген қария бейнесі – табиғат пен тылсымның байланысын білдіретін символ. Оның тасқын судан құлын алып шығуы оқырманға «тағдыр», «табиғи заңдылық» ұғымдарын ойлантады. Қарагер құлынның шығу тегі де әдейі жұмбақ күйде қалдырылып, оқырманды терең ойға жетелейді.

Құлынның «бүкір» деп танылуы – шығарманың ең ащы тұсы. Бұл жерде автор қоғамның сыртқы кемшілікке қарап баға беру әдетін сынға алады. Шын мәнінде, құлынның болашағы әлі белгісіз болса да, адамдар оны ерте «жарамсыз» деп шешіп қояды. Бұл – бүгінгі қоғамдағы стереотиптердің көрінісі.

Қарт жылқышы образы ерекше әсер қалдырады. Ол – ұлттық құндылықтарды сақтаушы, нағыз атбегі. Оның құлынға деген жанашырлығы мен ашуы – тек бір жануарға емес, жалпы әділетсіздікке қарсы реакция. Ал жас жылқышылардың әрекеті – тәжірибесіздік пен немқұрайлылықтың белгісі.

Сонымен қатар, автор табиғатты жай фон ретінде емес, тірі кейіпкер деңгейінде суреттейді. Тентек өзенінің тосын мінезі – өмірдің де күтпеген бұрылыстарға толы екенін меңзейді. Табиғат пен адам тағдыры шығармада өзара астасып, біртұтас көркем әлем құрайды.

Тағы бір назар аударарлық тұс – шығармадағы үнсіздік пен ишара. Автор көп нәрсені ашық айтпайды, бірақ сол айтылмаған дүниенің өзі оқырманға терең ой салады. Бұл – қаламгер шеберлігінің белгісі.

Жалпы, «Бүкір» – адамның табиғатпен байланысын, тағдырдың тылсым күшін және қоғамның қатал үкімін бейнелейтін шығарма. Автор оқырманды дайын жауаппен емес, сұрақпен қалдырады. Сол арқылы әркім өз қорытындысын жасауға мүмкіндік алады.

Сондықтан бұл туынды – тек бір рет оқып шығатын емес, қайта-қайта оралып, әр оқыған сайын жаңа қырынан ашылатын, терең мәнге ие шығарма.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» мини-романы – қазақ прозасындағы табиғат пен адам тағдырын, тылсым мен шындықты астастыра өрген терең философиялық туынды. Шығармада автор сырттай қарағанда қарапайым оқиға – бір жетім құлынның тағдырын суреттей отырып, адам жанының күрделі иірімдерін, қоғамдағы әділет пен тағдырдың жұмбақ заңдылықтарын шебер ашады.

Туындының ең әсерлі қыры – Бүкір атты қарагердің бейнесі. Ол – тек жылқы ғана емес, ол – еркіндіктің, ішкі қуаттың, табиғи болмыстың символы. «Бүкір» деп кемсітілгенімен, оның шын болмысы ешқандай қалыпқа сыймайтын, өз заңымен өмір сүретін тылсым күшке ие. Бұл арқылы автор сыртқы кемшілік пен ішкі мүмкіндіктің қайшылығын көрсетеді.

Қоспа бейнесі де ерекше тереңдікпен ашылған. Оның жетімдігі, қоғамдағы «қоспа»ретіндегі орны, өз атына деген сағынышы – барлығы адамның өзін-өзі іздеу жолындағы ішкі драмасын бейнелейді. Қоспа мен Бүкірдің тағдырлары бір-бірімен астасып, бір-бірін толықтырып тұрады. Екеуі де – қоғам шетке итерген, бірақ рухы сынбаған жандар.

Шығармадағы буырыл жорға мінген ақсақалды қария образы – туындының мистикалық өзегін құрайды. Ол – табиғат пен тылсым арасындағы көпір іспетті. Оның пайда болуы мен ғайып болуы оқырманды терең ойға жетелейді: бұл тек кейіпкер ме, әлде тағдырдың өзі ме?

Қарт жылқышының бейнесі арқылы автор дәстүрлі атбегілік өнердің, ұлттық болмыстың соңғы тұяқтарын көрсетеді. Оның айтқан «өзін өзі жарататын жүйрік» деген сөзі бүкіл шығарманың идеялық кілті іспетті. Бұл сөз тек Бүкірге емес, Қоспаға да, тіпті жалпы адамға қатысты айтылғандай әсер қалдырады.

«Бүкір» – тағдыр, еркіндік, болмыс туралы шығарма. Ол оқырманды дайын жауаппен емес, сұрақпен қалдырады. Құлынның кімнен туғаны, Бүкірдің қайда кеткені, ақсақалдың кім екені – барлығы да жұмбақ күйінде қалады. Бірақ дәл осы жұмбақтар арқылы шығарма өзінің көркемдік қуатын арттырып, оқырман санасында ұзақ сақталады. Бұл туынды – қазақ әдебиетіндегі жылқы тақырыбын жаңа деңгейге көтерген, ұлттық дүниетанымды заманауи көркемдікпен ұштастырған сәтті шығарма.

О чем эта книга Есболата Айдабосына «Бүкір» («Горбатый») ? О благородном коне и судьбе «маленького» человека, задавленного несправедливостью, бесправием и равнодушием общества. О связи с природой, о любви к животному миру и о тех хрупких духовных ценностях, которыми наделяет нас Всевышний, чтобы распознать наш истинный облик. О той нелегкой ноше, которым наделяют высшие силы и умению выстоять в противоборстве с неприятелем.

«Бүкір» романы мен үшін ерекше әсер қалдырған туындылардың бірі болды. Шығарма ең алдымен өзінің шынайылығымен және ауыл өмірінің терең суреттелуімен баурайды. Автор жылқы шаруашылығын, әсіресе асыл тұқымды жылқыларды баптау ісін аса бір дәлдікпен, жан-жақты білетін адамдай жеткізген. Бұл менің жеке қызығушылығыма өте жақын болғандықтан, роман маған одан әрі тартымды көрінді. Романдағы жылқылардың тегі, олардың мінезі мен қасиеттері, баптау тәсілдері өте әсерлі берілген. Әсіресе Дауыл мен Ақкекіл секілді асыл тұқымды айғырлардың сипатталуы, олардың арғы тегімен байланысы, селекциялық мәні – бәрі де үлкен ізденіспен жазылғаны байқалады. Жылқы тек мал ретінде емес, тағдыр, намыс, еңбек пен өмірдің символы ретінде көрінеді. Бүкір атты құлынның тағдыры – шығарманың жүрегі. Оның кемтар болып тууы, бірақ соған қарамастан күш-қайраты мен ерекше қасиеттері арқылы көзге түсуі адамға ой салады. Бұл жерде автор адамның да, жануардың да сыртқы кемшілігі оның ішкі мүмкіндігін шектемейтінін көрсетеді. Қоспа мен Бүкір арасындағы байланыс та өте әсерлі. Екеуінің тағдырындағы ұқсастық – өмірдің ауыртпалығы, қоғамдағы орны – шығарманың философиялық тереңдігін ашады. Роман маған тек қызықты оқиға емес, өмір туралы, еңбек туралы, төзім мен үміт туралы ой салды. Әсіресе жылқыға деген құрмет, оны түсіну, баптау мәдениеті өте шынайы берілген. Сондықтан «Бүкір» – менің қызығушылығыма сай келетін, әрі рухани тұрғыдан байытқан шығарма деп сенімді айта аламын. Сонымен қатар, бұл романнан кейін автордың шығармашылық мүмкіндігіне деген сенімім арта түсті. Осындай терең мазмұнды, ұлттық болмысты, жылқы мәдениетін шынайы суреттейтін туындылар қазіргі әдебиетте аса қажет деп ойлаймын. Автордың қаламынан дәл осындай тақырыптағы, әсіресе атбегілік өнер, дала философиясы мен адам тағдырын ұштастыратын жаңа шығармалар күтемін. Мұндай дүниелер оқырманды тек қызықтырып қана қоймай, ұлттық құндылықтарды қайта тануға жол ашады.

Шығарманы оқып отырып, көз алдымнан талай нәрсе өтті. Ауыл тұрмысы, малшылық кәсіп,

көкпар, бәйге бала кезімізден көріп-білген таныс дүниеміз болғандықтан шығар. Неге екенін, жас жазушыны оқып  емес, данагөй қарияны тыңдап отырғандай болдым... Әр ауылда көпті көрген әңгімешіл кісілер бар ғой. Иә, "Бүкір" – тұтас қоғамның, уақыттың, адамның ішкі күйзелісін

айна-қатесіз берген туынды екен. «Бүкірлік» – денеде емес, заманда. Өйткені, шығармада «бүкір» деген сөз, тек денедегі кемістік ретінде берілмейді. Бұл – қоғамның қисайған қалпы, адамның сынған рухы. Бір кезде түзу болған дүние (адам, қоғам, тағдыр) уақыт өте келе майысып, бүкірейіп кеткен. Мысалы, өте маңызды ұқсастықтар бар: бүкір жылқы — қазақтың байырғы еркін рухының сынуы, бір кездегі жүйрік енді жарамсыз. Қоспа — ішкі жан дүниесі күйреген, қоғамға сыймай қалған адам. Өзін қажетсіз санағандықтан, күйзелістен шығу үшін дертін әредік ішкілікпен басады... Екі бүкірдің бірін-бірі демеп, еңсесін тіктеуі, 

жеңіске жетуі де, тіпті, Қоспа деген есімнің Ер мен Дәулеттің қосындысындай болып, соңыра тұрмысының түзелуі де жақсылықтың белгісі-ау. Үміттің үзілмегені жақсы ғой...Әңгіме

жылқы туралы болған соң, көз алдымызға Құлагердің келуі қалыпты шығар. Құлагер – асқақтықтың символы еді. Ал Бүкір – сол асқақтықтың құлаған, қорланған нұсқасы боп көрінді. Қазақтың тағдырының кешегі, бүгінгі екі кезеңіндей.

Соңында Бүкір қайда кетті? Тентек өзені тасып жатты... Мүмкін ол арындаған күйі өзін-өзі тоқтата алмай, асау өзенге қойып кетті ме екен?.. Әлде, өзін бүкір қылған бүкір қоғамның түзеуге келмейтінін біліп, күдерін үзді ме?.. Ойлап

қарасақ, тәуелсіздік алғалы қанша рет қайшылықтармен айқасса да, қаншама мінберлерден сөйлесе де, түзеуге көнбеген қоғамнан қаншама қайраткерлер, қаламгерлер баз кешіп, өкіне-өкіне кете барды... Қалай дегенде де, жазушы бізге шығарманың

соңын әрі ауыр, әрі жұмбақ күйде қалдырып отыр. Адам бір күнде «бүкір» болмайды. Оны заманы бүкірейтеді. Егер қоғам адамды көтермесе – ол майысады. Ал майысқан адам, күндердің күнінде жоғалады... «Бүкір» – бір дәуірдің трагедиясы.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» мини-романы – сырт қарағанда жылқы тағдыры туралы шығарма секілді көрінгенімен, шын мәнінде адам жанының терең қатпарларын ашатын туынды. Автор табиғат пен адам өмірін, тағдыр мен таңдау арасындағы күрделі байланысты өте нәзік жеткізген. Тентек өзенінің тосын мінезі, буырыл жорғалы беймәлім қарияның жұмбақ көріністері шығарманың мистикалық реңкін күшейтіп, оқырманды ойлануға жетелейді.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты романы – қазақ әдебиетінде ерекше орын алатын шығармалардың бірі. Романның басты кейіпкері – бәйге аты Бүкір арқылы автор қазақ даласының дәстүрін, ат спортының маңызын және адам мен жылқы арасындағы байланысты жан-жақты ашады. Бұл туындыда бәйге тек спорттық жарыс емес, сонымен бірге адам тағдыры мен ұлттық болмысқа қатысты символикалық мәнге ие. Шығармада Бүкірдің мінезі мен ерекшеліктері ерекше бейнеленген. Ол – күшті, төзімді, алаңға шыққанда шынайы жігерін көрсететін тұлға. Автор Бүкірдің бойындағы қасиеттерді, оның жеңіске деген талпынысын сипаттай отырып, адамның да рухани дамуы мен төзімділігін көрсетуге тырысады. Жылқы мен адам арасындағы байланыс романда өте нәзік, терең сезіммен беріледі. Бүкірдің жеңістеріне қуанған немесе оның жарақатына қиналған кейіпкерлер арқылы оқырман жылқыны тек аңғарымпаз жануар ретінде ғана емес, сонымен қатар адал дос, шабыт көзі ретінде қабылдайды. Романдағы оқиғалар желісі динамикалы әрі шынайы сипатталған. Бәйге жарыстарының атмосферасы, аттардың шауып бара жатқандағы құйындай қозғалысы, допты жауып өтудегі кернеу – бәрі де оқырманды оқиғаның ортасына толық енгізеді. Автордың тіл байлығы мен көркем суреттеу шеберлігі романға ерекше әсер береді. Қазақ дәстүрі мен ұлттық салт-дәстүрлердің, әсіресе ат спортындағы рәсімдер мен әдет-ғұрыптардың маңыздылығы романның әр бетінде сезіледі. Бүкір образы арқылы автор тек аттың ғана емес, адамның да өмірлік ұстанымдары мен мақсатына адалдығын көрсетеді. Жарысқа дайындық, жеңіске жету жолындағы қажыр-қайрат, жолдағы қиындықтар мен тосын оқиғалар – бәрі де адам өміріндегі сынақтарға параллель келтіріледі. Сонымен қатар роман жастарға, әсіресе спортқа, еңбекке, жауапкершілікке тәрбиелік әсер етеді. Есболат Айдабосынның бұл шығармасы қазақ әдебиетінде дәстүрлі мәдени құндылықтарды заманауи сюжетпен ұштастыра білді. Бәйге аты Бүкір арқылы қазақ қоғамындағы ең басты құндылықтар – адалдық, батылдық, достық және еңбекқорлық – көркем тілмен жеткізілген.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

«Бүкір» романы – мазмұны терең, ұлттық рухы айқын, оқырманды бірден өзіне тартып әкететін әсерлі шығарма. Романды оқи отырып, қазақ даласының тынысын, жылқыға деген ерекше құрмет пен ықыласты анық сезінесің. Автор жылқы әлемін жай ғана суреттеп қоймай, оны тірі болмыс, тағдырлас серік ретінде көрсетеді. Бұл әсіресе асыл тұқымды жылқылардың қасиетін, олардың тектілігін сипаттаған тұстарда анық байқалады.

Маған ең ұнағаны – шығармадағы атбегілік өнердің нәзік қырлары. Жылқыны таңдау, баптау, оның мінезін тану сияқты дүниелер өте шынайы әрі нанымды берілген. Осындай детальдар романның құндылығын арттырып, оны жай көркем шығарма емес, танымдық еңбек деңгейіне көтереді. Жылқыға қызығатын адам үшін бұл шығарма ерекше әсер қалдырады. Романдағы кейіпкерлер де өте шынайы жасалған. Қарт жылқышы – дәстүр мен тәжірибенің, атбегілік өнердің символы іспетті. Оның әр әрекетінен өмір көрген даналық байқалады. Ал Қоспа бейнесі арқылы автор

қарапайым адамның тағдырын, ішкі қайшылығын, өмірге деген күресін көрсетеді. Оның бүкір құнанмен байланысы – тек адам мен жануар арасындағы қатынас емес, екі тағдырдың үндестігі. Бүкірдің өзі де жай ғана жылқы емес, төзім мен тағдырға қарсы тұра білудің белгісі ретінде көрінеді.

Бүкір атты құлынның тағдыры – шығарманың жүрегі. Оның кемтар болып тууы, бірақ соған қарамастан күш-қайраты мен ерекше қасиеттері арқылы көзге түсуі адамға ой салады. Бұл жерде автор адамның да, жануардың да сыртқы кемшілігі оның ішкі мүмкіндігін шектемейтінін көрсетеді. Қоспа мен Бүкір арасындағы байланыс та өте әсерлі. Екеуінің тағдырындағы ұқсастық – өмірдің ауыртпалығы, қоғамдағы орны – шығарманың философиялық тереңдігін ашады.

Жалпы, роман маған үлкен әсер қалдырды. Осындай мазмұнды, ұлттық бояуы қанық, жылқы тақырыбын терең қозғайтын шығармалар бүгінгі әдебиетте көп болса екен деген ой туады. Автордан дәл осы бағыттағы тағы да жаңа туындылар күтемін.

Бүкір – қазақ әдебиетінде жылқы табиғатын, бәйге мәдениетін және дала болмысын терең бейнелеген көркем туындылардың бірі. Роман авторы Есболат Айдабосын бұл шығармасында қазақ халқының ежелден келе жатқан атбегілік дәстүрін, жүйрікке деген құрметін және тұлпар мен адам арасындағы ерекше байланысты әсерлі тілмен суреттейді. Шығарма тек бір бәйге аты туралы оқиға ғана емес, ол арқылы ұлттық рух, төзім мен табандылық секілді құндылықтар кеңінен ашылады. Романның негізгі өзегі – Бүкір атты тұлпардың тағдыры. Алғашқы қарағанда Бүкір сыртқы тұрпаты жағынан мінсіз жүйрікке ұқсамайды. Оның болмысында өзгешелік бар, тіпті атының өзі соны аңғартады. Алайда шығарманың өн бойында бұл аттың бойындағы ерекше қуат, қайсарлық пен төзімділік біртіндеп ашыла түседі. Автор осы арқылы нағыз жүйріктің қадірі тек сыртқы сымбатпен емес, ішкі қуатымен, жанкешті шабысымен, сын сағаттағы табандылығымен өлшенетінін көрсетеді. Бүкірдің бәйге жолындағы әрбір қадамы – күрес пен шыдамдылықтың көрінісі. Шығармада қазақтың бәйге дәстүрі мен атбегілік өнері ерекше шынайылықпен берілген. Атбегілердің жылқы мінезін тануы, тұлпарды баптаудың нәзік қырлары, жарыс алдындағы толқыныс пен дайындық сәттері өте нанымды суреттеледі. Бұл тұстарды оқығанда оқырман өзін бәйге алаңында тұрғандай сезінеді. Даланың шаңы бұрқырап, тұлпарлардың дүбірі құлаққа келгендей әсер қалдырады. Автордың осындай детальдарға мән беруі шығарманың көркемдік қуатын арттыра түседі. Романда тек бәйге көріністері ғана емес, қазақ даласының кең тынысты өмірі де айқын бейнеленеді. Табиғат суреттері, ауыл тіршілігі, адамдардың мінезі мен қарым-қатынасы шығарманың мазмұнын байытады. Әсіресе дала көріністері мен жылқы табиғаты шебер үйлесім тапқан. Жазушы жылқы мінезін адам мінезімен астастыра отырып, кейіпкерлердің ішкі жан дүниесін де терең ашады. Осы арқылы шығарма тек оқиғалық желімен ғана емес, философиялық астарымен де ерекшеленеді. Бүкір тұлпары – шығармадағы символдық бейне. Оның тағдыры арқылы автор өмір жолындағы кедергілерге мойымау, сенім мен табандылықтың маңызын көрсетеді.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Қазіргі қазақ әдебиетіне "Сүлікқарасымен" атойлап келген Есболат бауырым "Бүкір" романымен "Меценат.кз" Қазақстан туралы романдар конкурсының шешуші кезеңіне қатысып жатқанына қатты қуандым. Романды бір деммен оқып шықтым. Шығарма ерекше ұнады. Осыған дейін де қазақ прозасына олжа салып келген Есболаттың бұл туындысы да - оның шығармашылық жолының заңды жалғасы. Кез келген туындыны оқыған кезде "Көркем әдебиеттің сиқыры неде?" деген қасиетті сұрақ алдыңнан шығатыны даусыз. Шығарма оқырманын ойлауға үйрете алды ма? Қарапайым оқырман жүрегін селт еткізе алды ма? Осы сұрақ тұрғысынан келгенде мені Есболат бауырымның өз оқырмандарын ойлауға үйрете алғаны тәнті етті. Шынында да кез келген туынды оқырманымен құнды. Бұл - бұлтартпас шындық. Құдай қаласа, бұл туындының оқырманы көп болатынына бек сенімді. Ауылда туып, қазақтың салт-дәстүрін қаршадайынан бойына сіңіріп, сол байлығын көркем әдебиетте кеңінен пайдаланып жүрген оның жазушылық өнері осы шығармасында да шыңдала түскен. Мені ең алдымен Есболаттың өмір шындығын көркем шындыққа айналдыра білгені тәнті етті. Сөз өнерінің суверенитетін сақтай білетін және қазақ тілінің киесін ардақтап келе жатқан Есболат бұл шығармасында да өз кредосына адалдығын таныта білген. Шығарманың структурасы алабөтен ұнады. Тілі де жатық. Әдеби саңылау атымен жоқ. Оқиғалар бірімен-бірі қабысып жатыр. Жазушы өмірлік философияны шығармасында әдемі өре білген. Адам мен табиғат арасындағы көзге көрінбейтін нәзік сезімдерді аша білген жазушының психологиялық иірімдері барынша ашылғаны да - романның ең басты фишкасы. Осы тұрғыдан алғанда, роман қазіргі көркем әдебиеттің барлық канондарына жауап бере алатынымен алға озып тұр. Жарайсың, Есболат бауырым! Аталмыш шығарма жеңімпаз болуға әбден лайық.
Instagram ссылка на этот отзыв

«Бүкір» романы – адам тағдырының күрделілігін, қоғамдағы көзқарас пен әділетсіздіктің салдарын терең бейнелейтін маңызды көркем туынды. Бұл шығарма ең алдымен оқырманды өзінің шынайылығымен, өмірге жақындығымен және кейіпкерлердің ішкі жан дүниесін дәл жеткізе білуімен баурайды. Роман тек бір адамның өмірін суреттеп қана қоймай, тұтас қоғамның бет-бейнесін, адамдар арасындағы қарым-қатынастың сипатын көрсетеді.

Шығарманың атауының өзі үлкен мағынаға ие. «Бүкір» сөзі бір қарағанда тек физикалық кемістік ретінде қабылдануы мүмкін. Алайда автор бұл ұғымды тереңдетіп, оны символдық деңгейге көтереді. Мұндағы «бүкірлік» – тек дене кемістігі ғана емес, сонымен қатар қоғамдағы әділетсіздік, адамдардың бір-біріне деген көзқарасының тарлығы, рухани кедейлік сияқты ұғымдарды да қамтиды. Осы тұрғыдан алғанда, романның атауы бүкіл шығарманың идеясын айқындайтын кілт іспетті.

Романдағы басты кейіпкер – тағдырдың ауыр сынағына тап болған жан. Ол қоғам тарапынан түсінбеушілікке, мазаққа, шеттетіліп қалуға ұшырайды. Бірақ оның ішкі жан дүниесі өте бай, адамгершілік қасиеттері жоғары болып бейнеленеді. Автор кейіпкердің жан әлемін ерекше шеберлікпен ашады. Оның ойлары, сезімдері, өмірге деген көзқарасы арқылы оқырман кейіпкерді терең түсіне бастайды. Бұл – шығарманың ең әсерлі тұстарының бірі.

Басты кейіпкердің өмір жолы арқылы автор қоғамдағы көптеген мәселелерді көтереді. Адамдардың сыртқы келбетке қарап баға беруі, бір-біріне деген мейірімнің аздығы, әділетсіздік – осының бәрі романда айқын көрініс табады. Кейіпкердің тағдыры арқылы автор оқырманға маңызды сұрақ қояды: адамды шын мәнінде не анықтайды – оның сыртқы бейнесі ме, әлде ішкі дүниесі ме? Бұл сұрақ әр оқырманды ойландырады.

«Бүкір» романы оқырманды бейжай қалдырмайды. Ол адамды ойландырады, кейбір мәселелерге басқаша қарауға мәжбүр етеді. Бұл – шығарманың ең үлкен жетістігі. Әдебиет тек көңіл көтеру үшін ғана емес, сонымен қатар адамды тәрбиелеу, ойландыру үшін де қажет. Осы тұрғыдан алғанда, «Бүкір» романы өз міндетін толық атқарады.

«Бүкір» — Есболат Айдабосынның ерекше әсерлі прозалық шығармасы. Оның басты тақырыбы адам мен табиғат, жануар мен адам арасындағы байланыстарды тереңінен зерттеу. Шығарманың оқиға желісі қызықты. Тасқынның басталуы, Бүкірдің пайда болуы, Қоспаның ішкі күйзелістері — барлығы бір-бірімен тығыз байланысты. Бұл байланыстар арқылы автор оқырманды терең ойға салады. Есболат Айдабосынның тілі жеңіл, бірақ мәнді. Метафоралар мен символикалар арқылы терең ойлар мен сезімдер жеткізіледі. Оқиға желісінің шеберлігі мен кейіпкерлердің психологиясы шығарманың тартымдылығын арттырады. «Бүкір» — адам мен табиғат, жануар мен адам арасындағы күрделі қатынастарды зерттейтін, терең философиялық ойлармен байытылған шығарма. Оның кейіпкерлері арқылы өмірдің мәні мен адамның ішкі әлемі тереңінен зерттеледі. «Бүкір» – қазақ әдебиетіндегі ерекше туынды, ол ұлттық мәдениетті, жылқы мен адам арасындағы байланысты, табиғаттың адам өміріне әсерін терең сезінуге мүмкіндік береді. Бұл шығарма тек оқырманды entertain етпейді, сонымен қатар, оларды ойлануға, өз өмірлері мен армандары туралы сұрақ қоюға итермелейді. Бұл туындының құндылығы – тек сюжетте ғана емес, сонымен қатар, ол қазақ халқының рухани байлығын, мәдениетін, дәстүрлерін сақтау мен дамытуда үлкен рөл атқарады.“Бүкір” шығармасы – адам мен табиғаттың үндестігін, жылқыға деген ерекше сүйіспеншілікті терең философиялық деңгейде бейнелейтін, ұлттық кодты сақтаған құнды туынды. Ол оқырманды рухани тазалыққа, мейірімділікке үндеп, өмірдің мәні туралы ойлануға мәжбүр етеді. Туынды сюжеті арқылы қазақ халқының мәдениеті мен дәстүрін ұрпақтан-ұрпаққа жеткізуде маңызды рөл атқарады.

Есболат Айдабосын “Бүкір” деген роман жазыпты. Оқып шықтым. Сонсоң дам тағдыры туралы терең ойға қалдым. Қоғам көп жағдайда адамды сыртқы қалпына қарап бағалайды. Осы шығарма сол түсінікті анық көрсетеді. Бүкірдің тағдырын бір кемтар құлынның оқиғасы деп қабылдау аздық етеді. Оның бейнесінен өмірде бағаланбай жүрген, бірақ іші берік адамдарды көруге болады. Қоспа мен Бүкірдің арасындағы байланыс ерекше әсер етті. Қоспа - көп қиындық көрген адам. Бүкір - кем туған жануар. Екеуінің жолы ұқсас. Тағдыр екеуін де аямаған. Соған қарамастан, олар берілмейді. Ішкі қайраты бар. Көкпардағы эпизод қатты әсер қалдырды. Бүкірді ешкім менсінбейді. Бірақ дәл сол сәтте ол бәрін таңғалдырады. Шауып келе жатып иесін құлатпай, тоқтап қалады. Бұл оның шымыр, сезімтал, сергек, зерек жануар екенін көрсетеді. Автор жылқы әлеміндегі «асылтұқым», «жүйрік» деген ұғымдарды мал шаруашылығына қатысты деп көрсетпейді. Сол арқылы адамдардың өзара қарым-қатынасын меңзейді. Яғни, жылқыны қалай сұрыптаса, қоғам да адамдарды солай бағалайды. Мысалы, шығармада тегі мықты, «таза қанды» жылқылар жоғары бағаланады. Ал Бүкір сол қатардан сызылады. Себебі сыртқы кемістігі бар. Бірақ уақыт өте келе оның шын мүмкіндігі ашылды ғой. Демек, бастапқы баға қате болған. Адам өмірінде де солай. Кейде адамның шыққан тегі, қызметі, сыртқы келбеті алдыңғы орынға шығады. Соған қарап «мықты» немесе «әлсіз» деп шешім шығарылады. Ал адамның қадір-құны оның мінезінен, төзімінен, ішкі қуатынан білінеді емес пе?!. Шынында Қоспаның ішкі күйі романда шынайы берілген. Оның намысы бар. Ішінде жиналған ауырлық та сезіледі. Бірақ ол сынбайды. Романда ауыл өмірі нақты суреттелген. Адамдардың бір-біріне қарым-қатынасы да анық көрінеді. Оқырманға дайын қорытынды берілмейді. Әркім өз ойымен қалады. Осы жағынан шығарма әсерлі. Буырыл жорға мінген қария бейнесі шығармаға ерекше реңк береді. Бүкірдің жұмбақ жоғалуы ойға қалдырады. Осы арқылы туындыда тылсымның ізі бар екені сезіледі.

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам жанының тереңдігін, қоғамның көзқарасын және тұлғаның ішкі қайсарлығын жан-жақты ашып көрсететін мазмұнды туынды. Жазушы бұл шығармада сыртқы кемістікке мән беретін тар түсінікті сынға алып, адамның шынайы бағасы оның рухани әлемімен өлшенетінін дәлелдейді. Басты кейіпкердің тағдыры арқылы оқырман өмірдің кейде әділетсіз көрінетін тұстарын ғана емес, сол қиындықтардың адамды қалай шыңдайтынын да аңғарады. Бүкірдің өмір жолы – түрлі сынақтарға толы. Оның өзгелерден ерекшелігі қоғам тарапынан мейірім емес, керісінше, мазақ пен жатсынуды тудырады. Бұл жағдай кейіпкердің жан дүниесіне ауыр тиіп, оны жалғыздыққа итермелейді. Дегенмен, ол бұл қиындықтарға толықтай беріліп кетпейді. Керісінше, өзінің ішкі күшіне сүйеніп, өмірмен күресуді жалғастырады. Бұл оның мінезінің беріктігін көрсетеді. Шығармада кейіпкердің ішкі толғаныстары ерекше орын алады. Оның өз-өзімен сырласуы, өмірдің мәнін іздеуі, тағдырға деген көзқарасының өзгеруі – барлығы да өте шынайы бейнеленген. Бүкір біртіндеп өзін түсініп, өз болмысын қабылдауға қадам жасайды. Бұл – оның рухани өсуінің айқын көрінісі. Автор осы үдерісті табиғи әрі сенімді түрде жеткізеді. Сонымен қатар, шығармада қоғамның адамға әсері де терең көрсетілген. Адамдар көбіне сыртқы бейнеге қарап, ішкі дүниені елемей жатады. Бұл – үлкен қателік екенін жазушы анық аңғартады. Бүкірдің тағдыры арқылы оқырман өзгеге жанашырлықпен қараудың маңызын түсінеді. Жазушының тілі қарапайым, бірақ әсерлі. Әрбір сөйлемде терең ой жатыр. Шығарма жеңіл оқылғанымен, оның мазмұны оқырманның есінде ұзақ сақталады. Қорытындылай келе, «Бүкір» – адамгершілік құндылықтарды дәріптейтін, тәрбиелік мәні зор шығарма. Ол әр адамды мейірімділікке, сабырлыққа және өзгеге түсіністікпен қарауға шақырады.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

«Бүкір» романы – адам тағдырының күрделілігін, қоғам мен жеке тұлға арасындағы қайшылықтарды терең бейнелейтін туынды. Бұл шығармада автор тек бір кейіпкердің өмірін суреттеп қана қоймай, сол арқылы тұтас бір кезеңнің әлеуметтік-психологиялық ахуалын көрсетеді. Романның басты құндылығы – оның шынайылығы мен адам жанының ішкі иірімдерін дәл жеткізе білуінде. Романның тағы бір маңызды қыры – үміт пен сенім идеясы. Қандай қиындық болмасын, адам үмітін жоғалтпауы керек деген ой айқын көрінеді. Кейіпкер қанша қиындық көрсе де, өмірге деген сенімін сақтап қалады. Бұл оқырманға үлкен әсер береді және өмірдің қандай жағдайында да берілмеу керек екенін еске салады. Тілдік тұрғыдан алғанда, шығарма өте бай әрі көркем. Автордың сөз қолданысы, суреттеу тәсілдері оқырманды бірден баурап алады. Табиғат көріністері, кейіпкерлердің портреттері, олардың әрекеттері – бәрі де нақты әрі әсерлі бейнеленген. Бұл романның көркемдік деңгейін көтеріп, оны әдеби тұрғыдан құнды етеді. Сонымен бірге, шығармада символизм де бар. «Бүкір» бейнесі тек бір адамның ғана емес, бүкіл қоғамдағы «сынған», «жараланған» адамдардың символы ретінде қабылданады. Бұл – автордың шығармашылық тереңдігін көрсететін маңызды элемент. Әрбір оқырман бұл символды өз түсінігіне қарай қабылдай алады. Романды оқи отырып, оқырман тек кейіпкердің өмірін ғана емес, өз өмірін де ой елегінен өткізеді. Бұл – нағыз әдеби шығарманың басты белгісі. Егер шығарма оқырманды ойландырса, оның жүрегіне әсер етсе, онда ол өз мақсатына жеткені. «Бүкір» дәл осындай туындылардың қатарына жатады. Қорытындылай келе, «Бүкір» романы – терең мағыналы, әлеуметтік және психологиялық тұрғыдан маңызды шығарма. Ол адам табиғатын, қоғамның күрделі мәселелерін, өмірдің мәнін түсінуге көмектеседі. Автордың шеберлігі мен идеялық тереңдігі бұл туындыны қазақ әдебиетінің маңызды еңбектерінің бірі етеді. Роман оқырманға үлкен әсер қалдырып, ұзақ уақыт бойы ойында сақталады.
Facebook ссылка на этот отзыв

«Бүкір» шығармасының тағы бір маңызды қыры – қоғамдағы әділетсіздік пен күштілердің әлсіздерге үстемдік жүргізуі мәселесінің көрінісі. Қоспаның тағдыры арқылы автор әлеуметтік теңсіздікті ашық көрсетеді. Қарапайым малшының адал еңбегі бағаланбай, керісінше оның маңдай терінің өтеуі ретінде «кемтар» деп танылған атты беруі – жүйедегі әділетсіздіктің белгісі. Алайда дәл сол «керексіз» саналған Бүкір кейін ел таңдай қаққан жүйрікке айналады. Бұл жерде автор «шын құндылық көбіне алғашында бағаланбайды» деген ойды алға тартады.

Шығармада адамның ішкі өзгерісі де айқын байқалады. Қоспаның бастапқыдағы ашушаң, өмірге өкпелі бейнесі уақыт өте келе сабырлы, ойлы, рухани тұрғыдан өскен тұлғаға айналады. Бұл өзгерісте Бүкірдің де, қарт жылқышының да ықпалы зор. Әсіресе қарт жылқышының бейнесі – дәстүр мен даналықтың символы. Ол тек атбегі емес, өмірдің мәнін түсінген, табиғатпен үйлесімде өмір сүретін тұлға ретінде көрінеді.

Бүкір – сырт көзге кемтар, «жарамсыз» деп танылғанымен, ішкі қуаты мен тектілігі арқылы дараланған бейне. Оның бүкірлігі – физикалық кемістік қана емес, қоғамның үстірт бағасының көрінісі. Ал шын мәнінде, Бүкір – еркіндік пен табиғилықтың символы. Қарт жылқышының «бұл өзін өзі жарататын жүйрік» деген пікірі шығарманың негізгі идеясын ашады. Яғни, шынайы дарын мен болмыс сыртқы қалыпқа бағынбайды.

Қоспа бейнесі де ерекше әсер қалдырады. Оның өмірі – жоқшылық, қорлық, жетімдікпен өткен тағдыр. Бірақ соған қарамастан, ол балаларына жақсы өмір тілеген қарапайым әке. Қоспа мен Бүкірдің тағдыры үндес: екеуі де қоғамда толық мойындалмаған, бірақ ішкі әлеуеті зор жандар. Автор осы екі кейіпкер арқылы адам мен жануар арасындағы рухани байланысты шебер көрсетеді.

Романның соңы да ерекше. Бүкірдің ғайып болуы – нақты жауаптан гөрі, ой тастайтын шешім. Бұл арқылы автор оқырманды шындық пен аңыздың, өмір мен тылсымның арасында қалдырады. Жалпы, «Бүкір» – адам болмысы, тағдыр, еркіндік және сенім туралы терең философиялық шығарма.

Бүкір туралы ойтүрткі дейін бе? Адам кейде бір шығарманы оқып шығып, мазмұнын ұғып қана қоймайды. Өзінің ішкі әлеміне де қайта үңіледі. Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы да дәл сондай әсер қалдырды. Бұл туындының өзегінде адам болмысы, ішкі жара, қоғамның үнсіз бағасы жатқанын сезесің. Мұнда сыртқы сюжет емес, ішкі әлемнің қозғалысы алдыңғы орынға шығады. Қоспа мен Бүкір бейнелері қатар өріліп, бір-бірін айқындай түседі. Қоспа – өмірдің тауқыметін әбден тартқан, ішкі мұңы көп, бірақ соған қарамастан сынбаған жан. Шын есімінің көмескі тартуы да оның ауыр тағдырынан сыр шертеді. Бүкір – сырт көзге кемшін көрінсе де,шынтуайтында еркіндікке, күшке, табиғи тектілікке ие бейне. Екеуін біріктіретін ортақ арна – еленбеу мен бағаланбау, бірақ соған қарамастан жоғалмаған ішкі беріктік. Шығарма осы арқылы бір қарапайым, бірақ ауыр ақиқатты көрсетеді: біз көбіне адамды сыртқы көрінісімен өлшеп, оның ақиқатын көрмей қаламыз. Дала көріністері, бәйге, көкпар, Тентек өзенінің ағысы – бәрі жай фон емес, кейіпкерлердің тағдырын қайталап тұрғандай. Өзеннің кейде тыншығып, кейде тасуы өмірдің жазылмаған заңы секілді. Ал буырыл жорға мінген қарияны өткен мен бүгіннің арасындағы көмескі көпір дерсің. Финалдың ашық қалуы да бекер емес. Бүкірдің ғайып болуы – жоғалу ма, әлде еркіндік пе, оны оқырман өз ішкі тәжірибесіне сүйеніп қана түсінеді. Оқып отырып ойыма бір оқиға оралды. Жиында ұйықтап отырған бір кісіні көзім шалып, ішімнен бұнысы несі деп ойлап қоямын. Сөйтсем көзінде кінәраты бар екен. Бұны білген мен өз ойым үшін іштей қатты ұялып қала бердім… «Бүкір» – адамның көзқарасын іштен түзейтін, асығыс үкімнен тежейтін, әр бейненің артында көрінбейтін тағдыр бар екенін еске салатын шығарма. Тағы бір жағынан, мен сияқты ауылдан жырақта, қалада өскен жастар үшін бұл туынды танымдық тұрғыдан өте құнды. Мен алған ойазық осы болды. Көп рақмет!
Facebook ссылка на этот отзыв

Бүкір шығармасы мен үшін өте әсерлі әрі ойландыратын туынды болды. Алғаш оқығанда жай ғана бір аттың тағдыры туралы сияқты көрінеді. Бірақ оқи келе түсінесің – бұл шығармада адам өмірі, тағдырдың сынағы, ішкі жан жарасы мен үміт туралы терең мағына жатыр. Маған ең қатты әсер еткен кейіпкер – Қоспа. Оның бала кезден көрген қиындықтары, жетімдіктің ащы дәмі, ана мейірімін сезінбей өсуі жүрекке тиеді. Адамның аты да оның тағдырына әсер ететіндей көрінді. «Қоспа» деп аталу – өзін бөтен сезіну, ешкімге толық тиесілі болмау сияқты. Соның бәрі оның ішкі әлеміне ауыр салмақ түсірген. Бірақ соған қарамастан, ол сынбайды, өмір үшін күреседі. Бүкір атты да ерекше кейіпкер деп айтуға болады. Сырт көзге кемшілігі бар, ешкім сенбейтін, «жарамсыз» деп бағаланған ат кейіннен бәрін таңғалдырған жүйрікке айналады. Бұл жерде автор адамдардың да көбіне сыртқы көрініске қарап қате баға беретінін көрсеткендей. Бүкір мен Қоспаның тағдыры бір-біріне ұқсас: екеуі де қоғамда толық қабылданбаған, бірақ ішінде үлкен күш бар. Қарт жылқышының образы да маған ұнады. Ол – ескі дәстүр мен шынайы білімнің символы сияқты. Оның «бұл өзін өзі жарататын жылқы» деген сөзі бүкіл шығарманың мәнін ашып тұрғандай. Яғни кейбір нәрсені күштеп өзгертуге болмайды, әркімнің өз табиғаты, өз жолы бар. Шығармадағы мистикалық элементтер де ерекше әсер қалдырады. Буырыл жорға мінген ақсақалды қария – жай кейіпкер емес, тағдырдың, тылсым күштің белгісіндей. Ол пайда болып, қайта ғайып болып отырады, бірақ әрдайым маңызды сәттерде көрінеді. Бұл оқырманды терең ойға жетелейді: өмірде біз түсіне бермейтін, бірақ бар нәрселер көп. Соңындағы Бүкірдің жоғалып кетуі мен үшін өте символикалық болды. Ол жай ғана жоғалған жоқ, меніңше, ол еркіндікке кеткендей. Өз табиғатына қайтып, ешкімге тәуелсіз өмірге бет алғандай әсер қалдырды. Жалпы, бұл шығарма маған бір маңызды ой қалдырды: адамды немесе бір нәрсені сыртқы кемшілігіне қарап бағаламау керек. Кейде дәл сол «кемшілік» оның ең үлкен артықшылығы болуы мүмкін. Сонымен қатар, қандай қиындық болса да, адам өз жолын таба алады деген сенім береді.
Facebook ссылка на этот отзыв

«Бүкір» әңгімесіне пікір

Қазақ әдебиетінде жылқы тақырыбы ежелден ерекше маңызға ие. Ол халықтың тұрмыс-тіршілігімен ғана емес, рухани дүниесімен, дүниетанымымен тығыз байланысты. Жылқы – қазақ үшін жай ғана мал емес, ол – еркіндіктің, намыстың, байлықтың, серіктестіктің символы. Осы тұрғыдан алғанда, «Бүкір» әңгімесі ұлттық болмысты терең бейнелейтін, сонымен қатар адам тағдыры мен қоғам мәселелерін қатар қозғайтын маңызды туынды болып табылады. Бұл шығармада тек жылқы тағдыры ғана емес, адам өмірінің күрделілігі, әділетсіздік, үміт пен күрес, тағдыр мен талпыныс сияқты үлкен философиялық мәселелер көтеріледі.

Әңгіменің басталуы табиғат суреттерімен өріледі. Көктем мезгілінің келуі, қардың еруі, өзеннің тасуы – барлығы өмірдің қозғалысын, өзгерісін білдіреді. Әсіресе Тентек өзенінің асау мінезі ерекше әсер қалдырады. Оның тасыған сәті адамдар өміріндегі күтпеген қиындықтарды, тосын жағдайларды еске салады. Автор табиғатты тек көркем фон ретінде ғана емес, кейіпкерлердің ішкі жан дүниесінің көрінісі ретінде қолданады. Бұл тәсіл шығармаға тереңдік береді және оқырманды бірден оқиға ортасына тартады.

Шығармада асыл тұқымды жылқылардың бейнесі ерекше мәнге ие. Дауыл мен Ақкекіл сияқты айғырлар арқылы автор қазақ халқының жылқыға деген ерекше құрметін көрсетеді. Бұл жылқылар тек физикалық күштің емес, рухтың, тектіліктің белгісі ретінде суреттеледі. Құла биенің тасқын суға кетуі – өте ауыр көрініс. Бұл тек бір малдың жоғалуы емес, тұтас бір үміттің, бір тағдырдың үзілуі ретінде беріледі. Ал жетім қалған құлын – болашақтың белгісі, бірақ оның тағдыры да оңай болмайтыны сезіледі.

Буырыл жорға мінген адамның тасқын суға қарсы шығуы – шығарманың ең әсерлі эпизодтарының бірі. Бұл көріністе батылдық, тәуекел, адам мен жануар арасындағы сенім айқын байқалады. Алайда автор бұл адамның кім екенін нақты ашып айтпайды. Бұл жұмбақтық шығарманың әсерін күшейтіп, оқырманды ойлануға жетелейді.

«Бүкір» романы – адам табиғатының күрделі болмысын, қоғам мен жеке тұлға арасындағы қайшылықтарды терең бейнелейтін психологиялық-философиялық шығарма. Бұл туынды тек бір кейіпкердің тағдырын суреттеп қоймай, жалпы адамзатқа тән мәселелерді көтереді. Автор адамды сыртқы келбетіне қарап бағалау, әлеуметтік теңсіздік, рухани жалғыздық сияқты өзекті тақырыптарды шебер үйлестіре отырып, оқырманды ойлануға жетелейді. Романның басты ерекшелігі – оның символикалық мәнінде. Бүкір кейіпкер – тек физикалық кемістігі бар адам ғана емес, ол қоғамдағы «өзгешеліктің» символы. Автор бүкірлікті адамның бойындағы өзгелерден ерекшеленетін қасиеттердің жиынтығы ретінде көрсетеді. Яғни, бұл жерде бүкірлік – тек дене кемістігі емес, рухани, әлеуметтік, психологиялық тұрғыдан «басқаша» болудың белгісі. Осы арқылы шығармада «қалыптан тыс» адамдардың қоғамдағы орны туралы маңызды сұрақ көтеріледі. Басты кейіпкердің өмір жолы – күреске толы. Ол бала кезінен бастап қоғамның қысымын, мазағын, түсінбеушілігін көреді. Алайда бұл қиындықтар оны сындырмайды, керісінше, оның ішкі әлемін тереңдете түседі. Кейіпкердің ішкі жан дүниесі өте бай, ол өмірді өзгеше қабылдайды. Оның ойлары, сезімдері, әлемге деген көзқарасы – ерекше. Осы тұрғыдан алғанда, автор «кемшілік» деп саналатын нәрсенің кейде артықшылыққа айналуы мүмкін екенін көрсетеді. Романдағы психологиялық талдау өте терең. Автор кейіпкердің ішкі күйзелістерін, жалғыздық сезімін, өзін қоғамнан оқшау сезінуін егжей-тегжейлі суреттейді. Бүкір кейіпкердің жан дүниесі – үнемі қозғалыста. Ол өзін түсінуге, өмірдің мәнін табуға тырысады. Бұл ізденіс оны философиялық ойларға жетелейді. Кейіпкердің ішкі монологтары арқылы оқырман оның жан дүниесіне еніп, оның қайғысы мен қуанышын бірге сезінеді.
Facebook ссылка на этот отзыв

«Бүкір» әңгімесіне пікір

Қазақ әдебиетінде жылқы тақырыбы ежелден ерекше маңызға ие. Ол халықтың тұрмыс-тіршілігімен ғана емес, рухани дүниесімен, дүниетанымымен тығыз байланысты. Жылқы – қазақ үшін жай ғана мал емес, ол – еркіндіктің, намыстың, байлықтың, серіктестіктің символы. Осы тұрғыдан алғанда, «Бүкір» әңгімесі ұлттық болмысты терең бейнелейтін, сонымен қатар адам тағдыры мен қоғам мәселелерін қатар қозғайтын маңызды туынды болып табылады. Бұл шығармада тек жылқы тағдыры ғана емес, адам өмірінің күрделілігі, әділетсіздік, үміт пен күрес, тағдыр мен талпыныс сияқты үлкен философиялық мәселелер көтеріледі.

Әңгіменің басталуы табиғат суреттерімен өріледі. Көктем мезгілінің келуі, қардың еруі, өзеннің тасуы – барлығы өмірдің қозғалысын, өзгерісін білдіреді. Әсіресе Тентек өзенінің асау мінезі ерекше әсер қалдырады. Оның тасыған сәті адамдар өміріндегі күтпеген қиындықтарды, тосын жағдайларды еске салады. Автор табиғатты тек көркем фон ретінде ғана емес, кейіпкерлердің ішкі жан дүниесінің көрінісі ретінде қолданады. Бұл тәсіл шығармаға тереңдік береді және оқырманды бірден оқиға ортасына тартады.

Шығармада асыл тұқымды жылқылардың бейнесі ерекше мәнге ие. Дауыл мен Ақкекіл сияқты айғырлар арқылы автор қазақ халқының жылқыға деген ерекше құрметін көрсетеді. Бұл жылқылар тек физикалық күштің емес, рухтың, тектіліктің белгісі ретінде суреттеледі. Құла биенің тасқын суға кетуі – өте ауыр көрініс. Бұл тек бір малдың жоғалуы емес, тұтас бір үміттің, бір тағдырдың үзілуі ретінде беріледі. Ал жетім қалған құлын – болашақтың белгісі, бірақ оның тағдыры да оңай болмайтыны сезіледі.

Буырыл жорға мінген адамның тасқын суға қарсы шығуы – шығарманың ең әсерлі эпизодтарының бірі. Бұл көріністе батылдық, тәуекел, адам мен жануар арасындағы сенім айқын байқалады. Алайда автор бұл адамның кім екенін нақты ашып айтпайды. Бұл жұмбақтық шығарманың әсерін күшейтіп, оқырманды ойлануға жетелейді.

Бүкір туындысы маған ерекше әсер қалдырды. Алғашқы беттерінен-ақ оқиға қарапайым сияқты көрінеді, бірақ тереңіне үңілген сайын оның астарында үлкен мән жатқанын аңғарасың. Бұл тек бір жылқының өмір жолы емес, адам тағдырымен астасып жатқан күрделі, мұңлы әрі мағыналы шығарма.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы – қазіргі қазақ әдебиетіндегі адам жанының күрделілігін терең ашып көрсететін психологиялық туынды. Шығармада сыртқы кемшілік пен ішкі әлемнің тартысы арқылы қоғам мен тұлға арасындағы қайшылықтар нанымды бейнеленеді. Автор «бүкірлік» ұғымын тек физикалық ерекшелік ретінде ғана емес, адам бойындағы рухани салмақ, тағдырдың ауыр жүгін арқалау символы ретінде береді. Романның басты құндылығы – кейіпкердің ішкі күйзелісін, өзін-өзі қабылдау жолындағы күресін шынайы жеткізуінде. Қоғамның көзқарасы, адамдардың үстірт бағасы кейіпкер жанын жаралайды. Бірақ шығарма тек мұңға құрылмаған. Онда адам бойындағы төзімділік, өмірге деген талпыныс, үміт оты да анық сезіледі. Осы арқылы автор оқырманды сыртқы келбетке емес, ішкі адамгершілікке мән беруге шақырады. Тілдік тұрғыдан роман жеңіл оқылады, бірақ мағынасы терең. Автор артық әсірелеуге бармай, қарапайым тілмен күрделі ой айтады. Кей тұстарда психологиялық сипаттау басым болып, оқырманды кейіпкердің ішкі әлеміне жақындата түседі. Бұл – шығарманың ең мықты тұстарының бірі. Сонымен қатар автор кейіпкерлердің мінезін ашуда диалогтарды ұтымды қолданады Шығармада қоғамдағы стереотиптер мен қалыптасқан түсініктер де сынға алынады. Адамды сыртқы келбетіне қарап бағалау, оны толық түсінбеу мәселесі өткір көрсетілген. Осы арқылы жазушы оқырманға ой тастап қана қоймай, белгілі бір деңгейде тәрбиелік ықпал да жасайды.

Произведение «Бүкір» представляет собой глубокий и многослойный рассказ, в котором органично переплетаются мотивы человеческой судьбы, природы, традиционного уклада жизни и нравственного выбора. Уже с первых страниц автор погружает читателя в атмосферу степной жизни, где человек тесно связан с природой, а любое событие — будь то разлив реки или рождение жеребёнка — приобретает символическое значение.

Одной из сильнейших сторон текста является его образность. Описание реки Тентек, её непредсказуемого характера, служит не только фоном, но и метафорой самой жизни: стремительной, опасной, неподконтрольной человеку.

Центральным образом произведения становится Бүкір — жеребёнок с физическим недостатком. Его судьба — это не просто история животного, а мощная аллегория человеческой жизни.

Во второй части произведения особое внимание уделяется образу Коспы. Это один из самых ярких и противоречивых персонажей.

Коспа — человек сложной судьбы. Он живёт тяжёлой жизнью пастуха, сталкивается с несправедливостью, бедностью, отсутствием признания. Его внутренний мир полон противоречий: с одной стороны, он груб и резок, с другой — способен на глубокие чувства, заботу и привязанность.

В целом, «Бүкір» — это произведение, которое оставляет сильное впечатление. Оно заставляет задуматься о многом: о том, как мы оцениваем людей, что считаем важным, как относимся к тем, кто отличается от нас. Автор показывает, что за внешней «неполноценностью» может скрываться огромная сила.

Главная идея произведения заключается в том, что истинная ценность не всегда очевидна. То, что кажется слабым и ненужным, может оказаться сильным и значимым. И наоборот — внешняя сила и благополучие не гарантируют внутренней полноты.

Таким образом, данное произведение можно рассматривать как глубокое социально-философское размышление, облечённое в форму реалистического рассказа с ярко выраженным национальным колоритом. Оно будет интересно широкому кругу читателей, поскольку поднимает вечные вопросы, актуальные в любое время.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты романымен танысудың сәті түсті. Оқиғасы шымыр, әдебиеттің, соның ішінде роман жанрының барлық талаптарына толық жауап беріп тұрған, тілі құнарлы шығарма. Тілі құнарлы деп қоя салған жарамас: Есболаттың тілі құнарлы, сонымен бірге тірі, өн бойы қазақи, далалық энергияға толы екен (кейде тіл байлығы деген осы деп, эпитеттер мен көне сөздерді төккіштеп, өзін өзі қызықтап, айтып отырған әңгімесінің ұшынан айырылып қалып жататын баз бір қаламгерлерден айырмашылығы). Автордың ат баптау ісін терең меңгергені байқалады, ол кәсіби атбегілерге тән терминдерді өте орынды әрі шебер қолданады. Оқып бастағанда «Қош бол, Гүлсары» елестей берген, орта шеніне іліккенде ол елес ада болды. Өзінше, ерекше туынды. Бүкірдің жаратылысының өзі, яғни Тентек өзенінің буырқанған өзегінен құлын күйінде пайда болған қалыбы мифтік бастауларға жетелейді (су жылқысы суын), осындай кейіпкердің тағдыры әрі қарай да көңілі жарым, жетімдіктің ащы запыраны бес ұл өсіріп отырса да, көмейінен көшпеген Қоспаның ақкөңіл мінезімен ұштасып, тұтаса отырып, еріксіз баурап алады. Судан шыққан тұлпар ақыры суға сіңіп жоқ болды. Ол неге келді? Өзінің қысқа, бірақ жұлдызды ғұмырымен бізге не айтқысы келді? Адамдардың ашкөздігі мен тойымсыздығына тағы бір көз жеткізіп, көріп кету үшін бе? Бұл сауалдардың жауабын бір білсе, автор білер. Біз тек жорамалдаймыз.

 Бұл шығарма сөзсіз бүгінгі күннің адамын, бүгінгі күннің адамына айналамын деп бар қадыр-қасиетінен айырылып жатқан біздің қоғамды терең ой тұңғиығына жетелейді. Атам заманнан қамшы сабындай ғұмырын Қасиет атты ұғымның төңірегіне ғана шоғырландырып өткен қайран біздің бабаларымыздың манифесті тәрізді де көрінеді.

Шығарма «Меценат» жүлдесін алып кетсе тамаша болар еді. Адамзаттың ертеңіне, болашағымызға игі бір нышан болар еді.

Мен «Бүкір» романын оқығанда ерекше әсер алдым. Бұл шығарма мен күткеннен әлдеқайда терең әрі мазмұнға бай болып шықты. Бастапқыда оны тек бір адамның тағдырын баяндайтын шығар деп ойласам, толық оқып шыққаннан кейін астарында ауқымды философиялық ойлар мен қоғамдағы күрделі мәселелер жатқанын түсіндім. Автор басты кейіпкердің өмірі арқылы адам болмысының түрлі қырларын және қоғамдағы қатынастардың шынайы көрінісін шебер жеткізген.

Романдағы негізгі кейіпкердің тағдыры оқырманды терең ойға жетелейді. Оның сырт келбеті өзгеше болғанымен, ішкі жан дүниесінің тазалығы мен мейірімі айқын көрінеді. Осы қарама-қайшылық арқылы автор адамдардың көбіне сыртқы бейнеге қарап баға беретінін сынайды. Шығарма адамның шынайы құндылығы оның жүрегінде, ойында және іс-әрекетінде екенін дәлелдейді.

Кейіпкердің балалық шағынан бастап көрген қиындықтары ерекше әсер қалдырады. Ол жиі айналасынан түсінбеушілік пен қысым көреді, мазаққа ұшырайды. Мұндай сәттер оның жан дүниесіне ауыр із қалдырады. Осы тұстарды оқығанда кейіпкердің жалғыздығы мен ішкі күйзелісін анық сезінуге болады. Автор оның ішкі әлемін өте шынайы әрі терең бейнелеген.

Шығармада қоғамдағы әділетсіздік мәселесі де маңызды орын алады. Кейіпкер тек сыртқы ерекшелігі үшін түрлі қиындықтарға тап болады. Бұл оқырманды ойландырып, адамдар неге бір-біріне мейірімсіз қарайды, неге сыртқы келбетке соншалық мән береді деген сұрақтар туындатады. Осы арқылы шығарманың идеясы тереңдей түседі.

Дегенмен, романда үміт сәулесі жоғалмайды. Кейіпкер қанша қиындық көрсе де, адамгершілігін сақтап қалады. Ол өмірге сеніммен қарап, адамдардан жақсылық күтеді. Бұл оның рухани беріктігін көрсетеді. Мұндай қасиет кез келген адамның бойынан табыла бермейді, сондықтан кейіпкер бейнесі ерекше әсерлі.

Автордың тілі көркем әрі әсерлі. Әрбір сөйлем кейіпкердің ішкі жан дүниесін ашып, оқырманға терең сезім сыйлайды. Оқиғаны оқи отырып, кейіпкермен бірге қайғырып, бірге үміттенгендей күй кешесің. Бұл шығарманың шынайылығын арттыра түседі.

«Бүкір» романы – адам тағдыры мен қоғамның қатыгез шындығын астастыра суреттеген терең мағыналы шығарма. Автор бұл туындысында басты кейіпкердің өмір жолы арқылы сыртқы кемшіліктің ғана емес, ішкі жан күйзелісінің, рухани жалғыздықтың ауыр жүгін шебер жеткізеді. Бүкір бейнесі – тек физикалық ерекшелік емес, ол қоғамның әділетсіз көзқарасының, адамдар арасындағы түсінбеушіліктің символы ретінде алынған. Романда кейіпкердің басынан өткен қиындықтары, оның адамдармен қарым-қатынасы, қоғамдағы орны шынайы әрі әсерлі баяндалады. Әсіресе, адамдардың сырт келбетке қарап баға беруі, мейірім мен жанашырлықтың жетіспеуі оқырманға терең ой салады. Көп жағдайда кейіпкердің жан дүниесіндегі ауыр сезімдер мен жалғыздық оның сыртқы келбетіне деген қоғам көзқарасынан туындайды. Бұл – бүгінгі күнде де өзекті мәселе екені анық. Автор кейіпкер жанындағы арпалысты, үміт пен торығу арасындағы күресті көркем тілмен жеткізе отырып, оқырманды оның тағдырына бейжай қарамауға жетелейді. Әсіресе, кейіпкердің ішкі ойлары мен сезімдері арқылы адам психологиясы терең ашылады. Бұл оқырманға кейіпкерді түсінуге, оған жанашырлықпен қарауға мүмкіндік береді. Шығармада адамгершілік, мейірімділік, сабырлылық сияқты құндылықтар ерекше көрініс табады. Роман оқырманға «адамды сыртқы бейнесіне қарап емес, ішкі дүниесіне қарап бағалау керек» деген маңызды ой тастайды. Сонымен қатар, бұл туындыда қоғамдағы қатыгездік пен немқұрайлылық сыналып, әр адамның жүрегінде мейірім болуы керектігі айқын көрсетілген. Романдағы тілдің көркемдігі мен оқиғалардың өмір шындығына жақындығы шығарманың әсерін күшейте түседі. Әрбір эпизодта өмірдің ащы шындығы, адам тағдырының күрделілігі айқын көрінеді. Автор кейіпкердің тағдыры арқылы Менің ойымша, «Бүкір» романы – тәрбиелік мәні зор, әр адамға ой салатын шығарма. Ол тек бір кейіпкердің тағдырын ғана емес, бүкіл қоғамның айнасын көрсетеді. Романды оқу арқылы адам өз бойындағы қасиеттерге үңіліп, өзгеге деген көзқарасын қайта қарауға мүмкіндік алады. Бұл шығарма ұзақ уақытқа дейін есте қалып, әр оқырманның жүрегінде із қалдырады.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Есболат Айдабосынның "Бүкір'- атты шығармасын оқыдым. Бұған дейін де "Сүлік қара" жылқы туралы жазғанын оқырманға таныс. Жаны жылқыға жақын қаламгердің бұл шығармасыда жылқы мен адам тағдыры туралы өрбиді. Суға кеткен жылқының ішінде құлынды биенің құлынын, жылқы танитын атбегі топан судан аман алып шығады. Ауылдағы жылқы зауыты мен мал мамандары құлының белі зақымдалған деп, " бүкірді" жылқы санатынан шығарып тастауы,қойшыға еңбек ақысы ретінде берілген "бүкір" мен қойшының тағдыры, оның жұбайы жайлы өрбиді. Қойға мініп жүрген атымен көкпарға шауып, мазаққа қалады. Намыстан өртеніп,",Бүкірді мініп көкпарға шауып аяғын мертіктіреді. Тақымы атқа жарымаған қойшының беделі өседі.Баяғы мазақтап күлгендер "бүкірдің шабысына қайран қалады. Көкпарға салып, бүкірдің аяғын мертіктіп алған қойшы, баяғы топан судан алып шыққан "жылқышы, атбегіне" баруы оқиғаны шиленістіреді. "Бүкірден" көз жазып қалып іш құсамен жүрген атбегі "Бүкірдің" аяғын емдейді. Қойшыға қойға мінетін ат емес, бәйгігі аты екенін, жылқы танымайтын өңшең дүбәралар мен мал мамандарының шығарған шешімдеріне қапаланады. Мұндай жылқы некен- саяқ болатынын, бұл бүкір емес, жаратылысы бөлек, жылқы деп, сыйпаттайды" Бүкірге" бөлек күтім жасап, қамқорлыққа алған қойшыға атбегі бұл өзін-өзі жарататын жүйрік екенін айтады. Әубаста, бүкірдің бабын жақсы білмеген қойшы "бүкірді қорада байлап ұстайды. Жем азығын да өлшеммен ғана жейтін бүкір бәйгеде алдына жылқы түсірмей көптің көзіне шалынады. "Бүкірдің" арқасында қойшының да тұрмысы оңшалады. Енді оған "бүкірді" "сат"- деп, қолқа салушылар босағасын тоздырады. Сатуға көнбеген соң түрлі қысымда көрсетіледі. Әңгіме тек " бүкір"жайлы өрбімейді жылқы мен адам тағдырының қыр- сырын жазушы шебер бейнелген. Бәйгеден -бәйге бермеген бүкірге жуан - шонжарлар ашкөздік танытып тартып алмақ болып, тізе батырады.. "Бүкір" жылқы үшін шыбын жанын шүберекке түйіп, қырғыз- өзбек елін асып кеткен адамның да, қойшының жұбайының,тағдыр-тәлейі көркем суреттелген. Оқырманын түрлі ойға жетелейтін бұл шығарма әрі өзекті, "ер қанаты аттың қадір- қасиетін әспеттейді
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Өз басым дорамашикпін. Яғни, корей киноларын көргенді жаным сүйеді. Мейлі тарихи, драма, комедия, фантастика жанрында болсын бәрін құмарта көремін. Есболат Айдабосынағаның бұдан бұрын жазған әңгімелері тура сол дорама сияқты сезілетін маған. Басқасын айтпағанда «Азап пен мазағы». Түрмедегі шым-шытырман оқиға баяндалған сол шығарма тура дораманың нақ өзі. Ал мына байқауға түсіп жатқан «Бүкірі» тіптен бөлек. Оқып арасында көзімнен жас шығып кетті. Анау Бүкір қамалған қора құлап оның қалағанынша су ішіп, шөп жейтін кезі, Қоспаның соны түсініп оны байламай еркіне жіберген сәті өте әсерлі. Оған алғыс ретінде бәйгіден бәйге бермей иесіне жеңіс сыйлайтынын айтсаңызшы. Көз алдыңа әдемі картина елестейді. «Сен де мен секілді жетімсің ғой. Құлын күніңде дұрыстап ойнақтай алмадың, мен де ойнақтай алмадым. Енді ойнақта, асыр сал». Егер бұл кино боп таспаланса Қоспаның дәл осы сөздері (ойы) киноның фишкасына айналар еді. Ат пен адамның тағдыры қалай-қалай үндескен. Адам демекші, әкесінің кім екенін білмейтін, шешесінің өзі жат санаған Қоспаның тағдыры жүректі езіп жібереді. Мына жұрттан өзін азан шақырып қойған атымен (Ердәулет) шақыруды естігісі келген бейбақты шын аяйсың. Содан тау басындағы тастарға атын қашап жазатын мұңлы көріністі көз алдыңызға елестетіңізші. Шешесін сағынып сол сағынышын жасырып жүретін шақтары да жүректі ауыртады. Егер бұл кино болса көрерменді ең желпіндіретін, ең бақытты ететін кез ол Бүкірдің мәре сызығын бірінші боп басып келгені, Қопаның мәз-мейрам болып автокөлік кілітін сылдырлатып тұрғаны, баласын оқуға түсіріп Алматыдан армандаған пәтерін алғаны. Егер бұл кино болса нағыз жексұрын кейіпкер әлгі көрінбейтін «Қожайын». Бүкірге қол жеткізу үшін бар жамандықтың бәріне барады. Тіпті жүйрікті өлтіруге адам жібереді…Бүкірдің соңғы қатысқан бәйгісі, ғайыптан ғайып жоқ боп кетуі… Шынын айтсам егер бұл кино болса бұлай аяқталмаса ғой дедім. Сол шапқаннан шауып өзі туған Тентек жағалауында жайылып жүрген көрініс болса…Жүрек тынышталар еді. Өте әдемі шығарма. Оқып шығыңызшы!

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы – қазіргі қазақ әдебиетіндегі адам жанының күрделілігін терең ашып көрсететін психологиялық туынды. Шығармада сыртқы кемшілік пен ішкі әлемнің тартысы арқылы қоғам мен тұлға арасындағы қайшылықтар нанымды бейнеленеді. Автор «бүкірлік» ұғымын тек физикалық ерекшелік ретінде ғана емес, адам бойындағы рухани салмақ, тағдырдың ауыр жүгін арқалау символы ретінде береді. Романның басты құндылығы – кейіпкердің ішкі күйзелісін, өзін-өзі қабылдау жолындағы күресін шынайы жеткізуінде. Қоғамның көзқарасы, адамдардың үстірт бағасы кейіпкер жанын жаралайды. Бірақ шығарма тек мұңға құрылмаған. Онда адам бойындағы төзімділік, өмірге деген талпыныс, үміт оты да анық сезіледі. Осы арқылы автор оқырманды сыртқы келбетке емес, ішкі адамгершілікке мән беруге шақырады. Тілдік тұрғыдан роман жеңіл оқылады, бірақ мағынасы терең. Автор артық әсірелеуге бармай, қарапайым тілмен күрделі ой айтады. Кей тұстарда психологиялық сипаттау басым болып, оқырманды кейіпкердің ішкі әлеміне жақындата түседі. Бұл – шығарманың ең мықты тұстарының бірі. Сонымен қатар автор кейіпкерлердің мінезін ашуда диалогтарды ұтымды қолданады Шығармада қоғамдағы стереотиптер мен қалыптасқан түсініктер де сынға алынады. Адамды сыртқы келбетіне қарап бағалау, оны толық түсінбеу мәселесі өткір көрсетілген. Осы арқылы жазушы оқырманға ой тастап қана қоймай, белгілі бір деңгейде тәрбиелік ықпал да жасайды.

Бүкір туралы ойтүйін Бұл әңгіме араға уақыт салып, ара-тұра айналып кеп отыратын шығарма екен. Ішінен өзіңді іздеп кетесің. Есболаттың тілі шұрайлы. Оның әңгімесінде бекер баяндау болмайды. Ол суреткер. Жылқының да сипатын келістіреді, табиғаттың тұма сұлулығын ашып көрсетеді. Таң қаласың, таңдай қағасың. Көз алдыңда көк бел, көк белде суырыла шапқан көк бурыл қалықтап бара жатады. Оқып отырып осылай қиялға ерік бергеніңді сезбей де қаласың. Бұл идиостилі қалыптасқан классик жазушыларға тән белгі. Жазушының сөзі мірдің оғындай. Бастықты суреттегені, жылқышыға берген портреті келісті екен. Бала күнімізде көп оқыған ертегінің бірі «Сұрықсыз үйрек» еді ғой. Бүкірде де сондай фабула бар. Жылқы танымастың бәрі бүкір, бүкір деп жүргенде нағыз атбегілер оның сирек кездесетін бәйгі аты екенін, «үш шоқтылы» жүйрік екенін атап көрсетеді. Бала күнімізде естіген «күйсіз күлікті» осы «Бүкірден» көргендей әсер алдық. Есболаттың жазуында тылсымға деген біртұтас тоталды сенім бар. Ерекше құбылыс. Ол жаратушы туралы ертегі айтып әуреге түспейді. Ол бурылға мінген ақ сақалды қарттың портретімен жылқының киесін атап өтеді. Қазақы таным. Қазақ киеге сенетін ұлт. Қазақы таным деген сол. Оның бастауы миф болғанымен, күні бүгінге дейін тылсымды жоққа шығаратын ешкім жоқ. Жүректің тілі, түйсіктің тілі дегеніміз де сол. Тамырдан ажыраудың басы болса керек. Қазақтың танымы, тіл байлығы, салт-дәстүрі төрт түліктің үстінде жетілген еді. Бұл «Бүкір» сол танымның айшықты үлгісі ретінде бағаланса деген тілек оянды. Бала күніңе барып қайтқандай болады екенсің. Аламан, бәйге, жылқысын баптаған әке бейнесі... Қос жетімнің ауыр тағдырды жеңіп, қапталдаса жүріп бір-бірін тану жолы сипатталған. Кие деген махаббат болса керек. Кәсібіне деген адалдықтың өзі де кие ғой. Атбегілердің, тәжірибелі сыншылардың сөзі қандай?! Ғажаптанасың. Тіл байлығы, сюжеті, танымдық көркемдігі жымдасқан ерекше шығарма екен. Шашасына шаң жұқтырмас әңгіме. Қазақы танымның тамырын індете бейнелеген шығарма. Құшырлана оқып, әсерінен неше күн арыла алмай жүретін тамырлы әңгіме үшін авторға респект.
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

«Бүкір» – адам тағдыры мен қоғамдағы көзқарасты терең бейнелейтін әсерлі шығарма. Автор бұл туындысында бір бүкір құлынның өмірін суреттей отырып, шын мәнінде адам мен қоғам арасындағы күрделі қатынасты көрсетеді. Шығармада сыртқы кемшілікке қарап баға беру, әділетсіздік және тағдыр тәлкегі сияқты маңызды мәселелер көтеріледі.

Әсіресе, Тентек өзенінің бейнесі ерекше. Ол – табиғат құбылысы ғана емес, адам өмірінің символы. Кенеттен тасып, күтпеген жағдай туғызатын өзен секілді, адам тағдыры да тұрақсыз, болжаусыз екені байқалады.

Шығармадағы басты кейіпкерлердің бірі – қарт жылқышы. Ол жылқыны жай мал емес, тіршілік иесі ретінде қабылдайды. Оның бүкір құлынға деген жанашырлығы арқылы автор адамгершілік пен мейірімділікті көрсетеді. Ал жас жылқышылар керісінше, үстірт ойлап, құлынның болашағына сенбейді. Бұл – қоғамдағы әртүрлі көзқарастың көрінісі.

Қоспа бейнесі де ерекше әсер қалдырады. Ол – өмірден көп қиындық көрген, ішкі жан дүниесі күрделі адам. Оның бүкір құнанмен өзін салыстыруы – шығарманың ең терең тұстарының бірі. Қоспа мен Бүкір – тағдыры ұқсас, қоғамнан шет қалған жандар. Бұл арқылы автор адамның ішкі күйзелісін шебер жеткізеді.

Бастапқыда әлсіз, пайдасыз болып көрінген Бүкір кейін өзінің мықтылығын дәлелдейді. Көкпар кезіндегі көрініс – шығарманың шарықтау шегі. Ол Қоспаны ажалдан құтқарып, өзінің шын мәнінде ерекше жануар екенін көрсетеді. Бұл оқиға оқырманға сыртқы келбетке қарап қорытынды жасау қате екенін түсіндіреді.

Шығармада әлеуметтік мәселелер де қозғалған. Еңбек бағаланбауы, бай мен кедейдің айырмашылығы, адамдардың пайда үшін бәріне баруы – қазіргі қоғамның көрінісі ретінде берілген.

Қорытындылай келе, «Бүкір» – терең мағыналы, тәрбиелік мәні зор шығарма. Ол оқырманды адамгершілікке, сабырлыққа және әділдікке шақырады. Автор әрбір жанның, тіпті «кемтар» деп саналғандардың да өз орны бар екенін дәлелдейді.

Қазақ әдебиетінде адам жанының терең иірімдерін, қоғамдағы қайшылықтарды, тұлғаның ішкі күйзелісін шынайы әрі әсерлі жеткізе алатын шығармалар аз емес. Солардың қатарында ерекше орын алатын туынды – Төлен Әбдік жазған «Бүкір» романы. Бұл шығарма тек бір кейіпкердің тағдыры туралы емес, ол – бүкіл адамзат қоғамына тән қатыгездік, түсінбеушілік және рухани жалғыздық мәселелерін қозғайтын терең философиялық туындыРоманды оқи бастаған сәттен-ақ оқырман ерекше бір психологиялық атмосфераға енеді. Автордың жазу стилі қарапайым болғанымен, оның астарында үлкен мағына, терең ой жатыр. Әрбір сөйлем, әрбір сипаттама кейіпкердің ішкі жан дүниесін ашуға бағытталған. Осы тұрғыдан алғанда, шығарма оқырманды тек оқиға желісімен ғана емес, кейіпкердің жан әлемімен бірге өмір сүруге жетелейді.Басты кейіпкер – тағдырдың ауыр соққысын ерте жастан тартқан, қоғам тарапынан түсіністік пен жылылық көрмеген жан. Оның «бүкір» аталуы тек сыртқы дене кемістігін білдіріп қоймайды, сонымен қатар оның өміріндегі ауыртпалықтардың, ішкі жан жарасының символы іспеттес. Автор осы образ арқылы адамдардың бір-біріне деген көзқарасын, әсіресе сыртқы келбетке қарап бағалау сияқты жағымсыз қасиеттерді әшкерелейді.Романдағы ең әсерлі тұстардың бірі – кейіпкердің ішкі монологтары. Бұл монологтар арқылы оқырман оның жан азабын, үміті мен күйзелісін терең сезіне алады. Автор адамның ішкі күйін өте шебер бейнелейді. Кейіпкердің әрбір ойы, әрбір сезімі оқырманға жақын әрі түсінікті болып келеді. Бұл – жазушының үлкен шеберлігінің белгісі.Шығарма тек өткен уақыттың көрінісі емес, қазіргі қоғамға да тікелей қатысты. Қорытындылай келе, «Бүкір» романы – терең ойлы, мазмұнды, тәрбиелік мәні зор шығарма. Ол оқырманды ойландырады, толғандырады, өз-өзіне сұрақ қоюға мәжбүр етеді. Мұндай шығармалар адамды рухани тұрғыдан байытады, дүниетанымын кеңейтеді.
Facebook ссылка на этот отзыв

Роман «Бүкір» — это глубокое и трогательное произведение, которое поднимает важные вопросы человеческой судьбы, внутренней боли и отношения общества к «не таким, как все». Автор мастерски показывает, как внешние недостатки могут становиться причиной одиночества и непонимания, но при этом раскрывает богатый внутренний мир героя.

Главный персонаж вызывает одновременно сочувствие и уважение. Несмотря на трудности и предвзятое отношение окружающих, он сохраняет человеческое достоинство, чувствительность и стремление к добру. Через его образ читатель задумывается о том, насколько часто люди судят по внешности, не пытаясь увидеть душу.

Особенно впечатляет язык произведения — он образный, эмоциональный, но при этом простой и понятный. Атмосфера романа иногда кажется тяжелой, однако именно это делает его реалистичным и жизненным.

«Бүкір» оставляет сильное послевкусие: это не просто история одного человека, а отражение общества в целом. Роман учит быть более внимательными, добрыми и терпимыми к другим.

Роман «Бүкір» — это произведение, которое заставляет задуматься о справедливости и человеческой жестокости. Автор поднимает тему одиночества человека, который отличается от других, и показывает, как общество часто бывает беспощадным к тем, кто не вписывается в общепринятые нормы.

Главный герой — не просто человек с внешним изъяном, а личность с богатым внутренним миром. Его переживания, боль и надежды переданы очень искренне, поэтому читатель невольно начинает сопереживать ему. Автор как будто призывает нас посмотреть глубже и понять, что истинная ценность человека заключается не во внешности, а в его душе и поступках.

Произведение читается не всегда легко, потому что в нём много грусти и тяжёлых моментов. Однако именно это делает роман правдивым и сильным. Он оставляет после себя важный урок: нужно быть более человечными, терпимыми и внимательными к другим людям.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – терең символикаға, ұлттық болмысқа және адам тағдырының күрделілігіне құрылған әсерлі туынды. Автор жылқы тағдыры арқылы адам өмірін, қоғамдағы әділетсіздік пен рухани ізденісті астастыра бейнелейді. Әсіресе Бүкір атты қарагердің бейнесі тек жануар ретінде емес, ерекше жаратылған, тағдырлы тіршілік иесі ретінде көрінеді. Оның «кемістік» деп бағаланған бүкірі шын мәнінде оның әлсіздігі емес, керісінше өзгешелігінің, тіпті тылсым күшпен байланысының белгісіндей әсер қалдырады.

Шығармадағы Қоспа образы да ерекше. Оның жетімдікпен өткен балалық шағы, қоғамдағы орны, өзін-өзі қабылдау мәселесі – бәрі де шынайы әрі жүрекке жақын суреттелген. Қоспа мен Бүкір арасындағы байланыс – тек иесі мен атының қарым-қатынасы емес, бұл екі тағдырдың тоғысуы. Екеуінің де «бүкірлігі» – бірі физикалық, бірі рухани – олардың өмір жолындағы басты сынақ ретінде беріледі.

Автор мистикалық элементтерді шебер қолдана отырып, шығарманың атмосферасын тереңдете түседі. Буырыл жорға мінген ақсақалды қария образы – өмір мен өлімнің, табиғат пен тылсымның арасындағы көпір іспетті. Бұл кейіпкер арқылы шығармаға жұмбақ реңк беріліп, оқырманды ойлануға жетелейді.

«Бүкір» – тек жылқы туралы шығарма емес, бұл – адам болмысы, тағдыр, еркіндік және сенім туралы философиялық туынды. Автор оқырманды дайын жауаппен емес, сұрақпен қалдырады. Ал бұл – нағыз сапалы әдебиеттің белгісі.

Автор мистикалық элементтерді шебер қолдана отырып, шығарманың атмосферасын тереңдете түседі. Буырыл жорға мінген ақсақалды қария образы – өмір мен өлімнің, табиғат пен тылсымның арасындағы көпір іспетті. Бұл кейіпкер арқылы шығармаға жұмбақ реңк беріліп, оқырманды ойлануға жетелейді.

«Бүкір» – тек жылқы туралы шығарма емес, бұл – адам болмысы, тағдыр, еркіндік және сенім туралы философиялық туынды. Автор оқырманды дайын жауаппен емес, сұрақпен қалдырады. Ал бұл – нағыз сапалы әдебиеттің белгісі.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – терең символикаға, ұлттық болмысқа және адам тағдырының күрделілігіне құрылған әсерлі туынды. Автор жылқы тағдыры арқылы адам өмірін, қоғамдағы әділетсіздік пен рухани ізденісті астастыра бейнелейді. Әсіресе Бүкір атты қарагердің бейнесі тек жануар ретінде емес, ерекше жаратылған, тағдырлы тіршілік иесі ретінде көрінеді. Оның «кемістік» деп бағаланған бүкірі шын мәнінде оның әлсіздігі емес, керісінше өзгешелігінің, тіпті тылсым күшпен байланысының белгісіндей әсер қалдырады.

Шығармадағы Қоспа образы да ерекше. Оның жетімдікпен өткен балалық шағы, қоғамдағы орны, өзін-өзі қабылдау мәселесі – бәрі де шынайы әрі жүрекке жақын суреттелген. Қоспа мен Бүкір арасындағы байланыс – тек иесі мен атының қарым-қатынасы емес, бұл екі тағдырдың тоғысуы. Екеуінің де «бүкірлігі» – бірі физикалық, бірі рухани – олардың өмір жолындағы басты сынақ ретінде беріледі.

Автор мистикалық элементтерді шебер қолдана отырып, шығарманың атмосферасын тереңдете түседі. Буырыл жорға мінген ақсақалды қария образы – өмір мен өлімнің, табиғат пен тылсымның арасындағы көпір іспетті. Бұл кейіпкер арқылы шығармаға жұмбақ реңк беріліп, оқырманды ойлануға жетелейді.

«Бүкір» – тек жылқы туралы шығарма емес, бұл – адам болмысы, тағдыр, еркіндік және сенім туралы философиялық туынды. Автор оқырманды дайын жауаппен емес, сұрақпен қалдырады. Ал бұл – нағыз сапалы әдебиеттің белгісі.

Автор мистикалық элементтерді шебер қолдана отырып, шығарманың атмосферасын тереңдете түседі. Буырыл жорға мінген ақсақалды қария образы – өмір мен өлімнің, табиғат пен тылсымның арасындағы көпір іспетті. Бұл кейіпкер арқылы шығармаға жұмбақ реңк беріліп, оқырманды ойлануға жетелейді.

«Бүкір» – тек жылқы туралы шығарма емес, бұл – адам болмысы, тағдыр, еркіндік және сенім туралы философиялық туынды. Автор оқырманды дайын жауаппен емес, сұрақпен қалдырады. Ал бұл – нағыз сапалы әдебиеттің белгісі.

«Бүкірді» оқып бітірдім. Бірақ қазақтың көреалмаушылығынан қырғыз асқан жүйріктің тағдыры дәл осылай аяқталды деп күтпедім... Кейде тағдыр адамды да, жануарды да төзбес сынақтың астына тастайды. Бірақ нағыз тектіліклер ғана темірдей берік болып шыңдалады. Жазушы Есболат Айдабосын-ның «Бүкір» романын оқып шыққаннан кейін осындай ойға шомдым. Шығарманың арқауы — Бүкір атты ерекше тұлпар. Ерекше болмай қайтсін, бойында Нонсерн Дансер сияқты нағыз жүйріктің қаны тулап тұрса. Таза қанды жүйрік бола тұра, арқасындағы бүкірі үшін менсінбей, Қоспа есімді қойшыға бере салған аттың хикаясы бұл. Алғашында Қоспаның өзі де бұл жануардан намыстанып, арбаға жегіп, аш қалдырып, тіпті сойып етін сатпақ та болады. Бірақ тұлпардың аты — тұлпар. Дөнен кезінде көкпарға түсіп, өзінің нағыз мықтылығын дәлелдеген Бүкір кейін бәйгенің алдын бермейтін дүлдүлге айналады. Роман тек жылқы туралы емес. Қоғамнан шеттетілген, «жетпегір», «желкең үзілгір» деген мазақпен өскен жетім жігіт Қоспа мен кемтар саналған Бүкір тұлпардың рухани үндесуі. Қоспа өзінің азан шақырып қойған есімі Ердәулет екенін тек тұлпары бәйгеге шауып, атағы алты Алашқа жайылғанда ғана біледі. Екі жарлы бір-бірін тауып, бірінің абыройын бірі асырады. Шығарманың соңы өте ауыр әрі әсерлі. Жүйріктің соңына түскендерден қашып, Қырғыз асып кеткен Ердәулет пен Бүкірдің тағдыры бәрібір аянышты аяқталады. Үлкен бәйгеде шабандозы айырылып, аттың өзі ізім-ғайым жоғалып кетелі.Сөйтіп оқырманның жүрегіне шер байлайды. Бүкір қайда кетті? Тағдыр оны қай соқпаққа салды? Романнан біз сыртқы кемістіктен ішкі қуаттың деңгейі әлдеқайда биік екенін аңғарамыз. Адамның да, жануардың да біз түсінбейтін киесі болады. Тектілік түбінде бір жарқ етпей қоймайды. Қазақ пен жылқының арасындағы тылсым байланысты түсінгіңіз келсе, осы кітапты парақтаңыз. Оқып отырып көкпардың шаңына көмілесіз, бәйгенің дүбірін естисіз, Қоспаның (Ердәулеттің) өксігін сезінесіз. Нағыз қазақы рух пен трагедия ұштасқан шығарма.
Facebook ссылка на этот отзыв

«Бүкір» – Есболат Айдабосын шығармашылығындағы ерекше туындылардың бірі. Шығарма сырттай қарағанда бір жүйрік аттың тағдыры туралы секілді көрінгенімен, оның астарында адамның жалғыздығы, жетімдігі, қоғамдағы әділетсіздік, табиғат пен адам арасындағы байланыс, қазақтың атқа деген танымы мен рухани дүниесі жатыр. Бұл мини романның басты ерекшелігі – автор жылқы тағдырын адам тағдырымен қатар алып жүру арқылы үлкен философиялық ой тастайды.

Шығарма Қоңыртөбе тауындағы Тентек өзенінің тасуынан басталады. Табиғаттың тосын мінезі арқылы оқырман бірден мазасыз, тылсым әлемге енеді. Тентек өзені жай ғана географиялық нысан емес, ол – бүкіл шығарманың символы. Өзен бірде адамның тағдырын ағызып әкететін қатігез күш болса, бірде жоғалғанды қайта әкелетін, жұмбағын ішіне бүккен тіршілік иесі сияқты көрінеді. Тасқын кезінде жоғалған буаз бие, кейін белгісіз жағдайда табылған қарагер құлын – осы өзеннің бойында басталған құпияның алғашқы белгілері.

Шығармадағы ең жұмбақ кейіпкердің бірі – буырыл жорғаға мінген ақсақалды қария. Автор бұл бейнені нақты ашып көрсетпейді. Оның кім екені, қайдан келетіні, қайда жоғалатыны белгісіз. Бірақ дәл осы кейіпкер оқиғаның шешуші тұстарында үнемі пайда болады. Ол тасқыннан кейін қарагер құлынды алып келеді, кейін Бүкір жоғалғанда да оның жанында көрінеді. Бұл қарияны қазақ дүниетанымындағы киелі адам, әулие, рух, жылқы пірі секілді қабылдауға болады. Автор оның бейнесі арқылы шығарманың реалистік сипатына мистикалық бояу қосады. Сол арқылы оқырманды «бәрін ақылмен түсіндіруге болмайды» деген ойға жетелейді.

Қарагер құлынның дүниеге келуі де ерекше. Оның шешесі – құла бие, әкесі – жирен айғыр, ал өзі – қарагер. Бұл сәйкессіздік шығарманың басынан бастап-ақ Бүкірдің өзгеше жаратылысын аңғартады. Оның маңдайындағы төбелі мен артқы бақайының ағы – кейін жоғалып кететін сәтте оны танитын ерекше белгілерге айналады. Бастапқыда жұрт оны кемтар, бүкір, жарамсыз деп қабылдайды. Бірақ уақыт өте келе дәл сол «кемшілік» оның ерекшелігіне, тіпті қасиетіне айналады.

БОЛМЫСТЫҢ ЖОҒАЛУЫ ҚАЙТА ТУЫЛУЫ, ӨЛУІ… Бір шығармалар болады оқыған соң, біраз уақыт әсерінен шыға алмай жүресің. Бүгін жазушы Есболат Айдабосынның «Бүкір» романын аяқтаған соң, сондай іштей біртүрлі күйге түстім. Бұл — жай ғана жылқы туралы хикая емес, бұл — қорланған рухтың қайта түлеуі мен тағдырдың қаталдығы туралы шындық. Шығарма оқырманға үлкен ой тастайтын түйін. Қорыта айтар болсам:

«БҮК!Р» әңгімесіне пікір

Қазақ әдебиеті – адам жанының терең қатпарларын, қоғамдағы әлеуметтік мәселелерді, жеке тұлғаның ішкі қайшылықтарын шебер бейнелейтін рухани қазына. Осындай туындылардың қатарында «БҮК!Р» әңгімесі ерекше орын алады. Бұл шығарма оқырманды тек оқиға желісімен ғана емес, кейіпкердің тағдыры, ішкі жан дүниесі, қоғаммен қарым-қатынасы арқылы да ойландырады. Әңгіме атауының өзі символикалық мәнге ие болып, негізгі идеяны ашуға қызмет етеді.

Алдымен шығарма атауына тоқталсақ, «БҮК!Р» сөзі тек сыртқы физикалық кемістікті ғана емес, адам өміріндегі рухани, әлеуметтік «бүгілісті» де меңзейтіндей. Бұл – автордың терең астарлы ойы. Кейіпкердің тағдыры арқылы біз тек бір адамның өмірін емес, тұтас қоғамдағы әділетсіздік, қатыгездік, немқұрайлылық сияқты мәселелерді көреміз.

Әңгімедегі басты кейіпкер – тағдыр тәлкегіне түскен, қоғам тарапынан толық түсіністік таппаған жан. Оның өмір жолы ауыр, қиындықтарға толы. Автор кейіпкердің сыртқы бейнесін сипаттай отырып, оның ішкі жан дүниесіне ерекше үңіледі. Басты кейіпкердің «бүкірлігі» тек физикалық ерекшелік емес, оның өмір бойы көрген қорлығы, қоғамның қысымы, адамдардың мейірімсіздігі салдарынан қалыптасқан рухани күйзелісінің белгісі ретінде көрінеді.

Шығармада қоғамның адамдарға деген көзқарасы айқын бейнеленген. Әсіресе, өзгеден ерекшеленетін адамдарға деген қатынас мәселесі өте өткір қойылған. Кейіпкердің сыртқы кемістігі оны қоғамнан шеттетеді. Адамдар оны түсінуге тырыспайды, керісінше, мазақ етеді немесе аяушылықпен қарайды. Ал шын мәнінде, ең қауіптісі – осы екі көзқарастың да адамды толыққанды тұлға ретінде қабылдамауы.

Автор бұл арқылы оқырманға маңызды ой тастайды: адамды сыртқы келбетіне қарап бағалау – үлкен қателік. Әр адамның ішкі әлемі, сезімі, арманы бар. Басты кейіпкер де – дәл сондай сезімге толы жан. Осы шығарманы оқуға кеңес беремін!

Қайырлы күн!

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты мини романы – мазмұны терең, философиялық ойға құрылған ерекше туынды. Автор бір аттың тағдыры арқылы адам өмірінің мәнін, қоғамдағы теңсіздікті және рухани өзгерісті шебер көрсетеді. Шығарманы оқи отырып, кейіпкерлердің ішкі әлеміне үңіліп, көптеген ой түюге болады.

Бүкір бейнесі бастапқыда кемшілігі бар, елеусіз құлын ретінде көрінеді. Бірақ уақыт өте оның ерекше жаратылғаны байқалып, нағыз жүйрікке айналады. Бұл арқылы жазушы сыртқы келбетке қарап бағалаудың қате екенін аңғартады. Менің ойымша, Бүкір – ішкі мүмкіндігі бағаланбай жүрген адамдардың символы.

Қоспа бейнесі де әсерлі. Оның жетімдік көріп өсуі, қоғамда өз орнын таба алмауы жүрекке тиеді. Бүкір мен Қоспаның тағдыры ұқсас: екеуі де алғашында бағаланбайды. Уақыт өте Қоспаның атқа деген көзқарасы өзгеріп, ол рухани тұрғыдан өседі.

Қарт жылқышы – дәстүр мен тәжірибенің символы. Оның «бұл өзін өзі жарататын жануар» деген пікірі еркіндік идеясын білдіреді. Шығармада әлеуметтік теңсіздік те Қожайын бейнесі арқылы көрінеді.

Шығарманың ең әсерлі тұсы – соңғы бәйге. Бұл жерде автор оқырманды үлкен жұмбақтың алдында қалдырады. Бүкірдің жоғалып кетуі – жай ғана оқиға емес, терең символдық мәнге ие. Ол еркіндікке ұмтылу ма, әлде тағдырдың жазуы ма – бұл әр оқырманның өзіне байланысты. Менің ойымша, Бүкір ешқашан жоғалған жоқ, ол тек басқа бір кеңістікке, еркіндік әлеміне кеткендей әсер қалдырады.

Мен үшін бұл шығарма – тек әдеби туынды емес, өмір туралы үлкен сабақ болды. Ол маған әр адамның ішкі мүмкіндігі бар екенін, оны дұрыс түсініп, бағалай білу керектігін көрсетті. Сонымен қатар, тағдырдың кез келген сынағына сабырмен қарап, өз жолыңнан таймау керектігін ұқтырды.

Қорытындылай келе, Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы – қазіргі қазақ әдебиетіндегі маңызды шығармалардың бірі. Ол оқырманға терең ой салып, рухани тұрғыдан байытады. Осындай шығармалар арқылы әдебиет өзінің басты қызметін – адамды тәрбиелеу мен ойландыру міндетін толық атқарады деп сенемін.

«Бүкір» – сырт қарағанда жылқы туралы әңгіме секілді көрінгенімен, астарында адам тағдыры, қоғам мінезі мен қазақы таным жатқан салмақты шығарма. Мұнда ат бейнесі жай ғана жануар емес, бақтың, тектіліктің, сынның және иесіне бұйыратын несібенің символы ретінде көрінеді. «Ат адамды таңдайды» деген тұжырым шығарманың өзегін ашып тұр. Бұл ой арқылы автор өмірдегі әр адамның өз несібесі, өз маңдайына жазылған жолы болатынын аңғартады. Қоспа бейнесі – шығарманың ең сәтті табыстарының бірі. Оның сөзі, мінезі, өмірге өкпе мен үміт аралас көзқарасы шынайы шыққан. Әсіресе «Бүкір! Шүкір!» деген бір ауыз тіркестің өзінде қазақтың талай тар кезеңнен аман алып шыққан сабыры мен тәубесі тұр. Кейіпкердің ішкі жүгі мен Бүкірдің сыртқы кемістігі қатар қабаттасып, терең психологиялық астар береді. Шығармадағы табиғат суреттері де ерекше әсер қалдырады. Таудың тынысы, желдің лебі, жылқының қимылы – бәрі жанды көрініс болып көз алдыңа келеді. Автордың мал мінезін, дала болмысын, ауыл психологиясын жетік білетіні байқалады. Сондықтан мәтіндегі детальдар қолдан жасалған емес, өмірдің өзінен алынғандай сендіреді. Әңгіменің тағы бір құндылығы – бүгінгі қоғаммен үндестігі. Мұнда баққа талас, күндестік, әділ сын, тағдыр салмағы сияқты қазір де өзекті мәселелер бар. Сол себепті «Бүкір» өткенді ғана емес, бүгінді де сөйлететін шығарма. Оқырманды ойландырып, қазақы рух пен адамдық болмыс жайлы толғанысқа жетелейді.

«Бүкір» – қазақ прозасындағы мазмұны терең, астары мол, оқырманын ойландыратын туындылардың бірі. Әңгімеде жылқы тағдыры арқылы адам өмірі, қоғамның ішкі қайшылықтары мен ұлттық мінез шебер бейнеленеді. Бүкір – жай ғана бәйге аты емес, ол – тектілік пен тағдырдың, арман мен әділеттің символы. Автор жылқы бейнесін суреттеу арқылы қазақ дүниетанымындағы аттың орнын ерекше дәлдікпен көрсетеді. Қазақ үшін ат – тек көлік емес, ол – серік, намыс, еркіндік пен беделдің айғағы. Осы ұғым шығарма бойында терең философиялық мазмұнға ие болып, оқырманға ерекше әсер қалдырады. Шығармадағы Қоспа бейнесі – туындының идеялық өзегін ашатын басты тұлғалардың бірі. Ол – өмірдің талай тауқыметін көрген, бірақ сынбаған, рухы мықты жан. Оның бойынан қазаққа тән сабыр, төзім, өмірге деген берік көзқарас айқын аңғарылады. Қоспаның әрбір сөзі мен ойында терең мағына жатыр. Әсіресе «Бүкір! Шүкір!» деген тіркес кейіпкердің ғана емес, тұтас халықтың дүниетанымын танытатын символдық мәнге ие. Бұл сөздер арқылы автор қандай қиындық болса да, шүкіршілік етіп, өмірге үмітпен қарау – қазақы болмыстың ажырамас бөлігі екенін көрсетеді. Автордың тілі көркем, бай әрі табиғи. Шығармадағы диалогтар жасандылықтан ада, өмірдің өзінен алынғандай әсер қалдырады. Ауыл тіршілігінің тынысы, адамдар арасындағы қарым-қатынас, тұрмыс көріністері өте шынайы бейнеленген. Әсіресе жылқыға қатысты суреттеулер ерекше шеберлікпен берілген. Аттың жүрісі, мінезі, шабыс кезіндегі күйі, алған жарақаты – барлығы нақты детальдар арқылы нанымды жеткізілген. Бұл жазушының ұлттық болмысты терең түсінетінін және өмірді жіті бақылай білетінін аңғартады. «Бүкір» шығармасының тағы бір ерекшелігі – онда көтерілген мәселелердің бүгінгі күнмен үндесіп жатуы. Баққа талас, қызғаныш, әділдік іздеу, адам қадірін бағалау сияқты тақырыптар кез келген қоғамда өзекті. Автор осы мәселелерді бір ғана жылқы тағдыры арқылы жеткізе отырып, үлкен әлеуметтік ой тастайды. Бұл – шығарманың идеялық салмағын арттырып, оның көркемдік құндылығын тереңдете түседі.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты мини романы – қазақ прозасындағы терең философиялық әрі символикалық туындылардың бірі. Шығармада адам мен табиғат, тағдыр мен тылсым, сондай-ақ рухани өзгеріс мәселелері шебер астасып жатыр. Автор оқиғаны Тентек өзенінің тосын мінезімен бастап, бірден оқырманды жұмбаққа жетелейді. Осы тылсым сипат бүкіл шығарма бойына сақталып, буырыл жорға мінген ақсақалды қария бейнесі арқылы күшейе түседі. Басты кейіпкер Қоспаның өмір жолы – ауыр тағдыр мен ішкі күйзелістің көрінісі. Оның жетімдік көріп өсуі, қоғамнан шетқақпай болуы, өз есіміне деген ішкі қарсылығы – барлығы адам жанының нәзік иірімдерін ашады. Ал Бүкір – жай ғана жылқы емес, ол Қоспаның тағдырымен біте қайнасқан символдық бейне. Екеуінің «кемістігі» сыртқы болғанымен, ішкі қуаты мен өмірге деген қайсарлығы оларды ерекше деңгейге көтереді. Қарт жылқышы бейнесі арқылы автор дәстүр мен ұлттық құндылықтардың соңғы өкілін көрсетеді. Оның атбегілік өнері мен өмірлік ұстанымы – бүгінгі заманмен қайшылықта тұрған асыл мұра. Ал Бүкірдің өзін-өзі «жарататын» жүйрік болуы – еркіндік пен табиғилықтың белгісі. Шығармадағы мистикалық элементтер (ақсақалды қария, Бүкірдің ғайып болуы) оқырманды терең ойға қалдырады. Бұл – тек оқиға емес, астарлы мағынасы мол көркем дүниe. Автор нақты жауап бермей, көп нәрсені оқырманның өз пайымына қалдырады. Жалпы, «Бүкір» – адам болмысы, тағдыр, сенім және еркіндік туралы сыр шертетін, әсерлі әрі ойландыратын шығарма.

Оқырман ретінде жақсы жазушыларды екі топқа бөлемін. Біріншісі оқып отырған адамды шығарманың ішіне кіргізіп, кейіпкермен бірге жүргізетіндер. Кейіпкердің сезімін түгел өз басыңнан, өз жүрегіңнен өткізесің. Екіншілері кино көрсететіндер. Яғни, әдемі сурет пен әдемі баяндау арқылы фильм көргендей әсер қалдырады. Өзіме біріншісі жақын. Бердібек пен Сайынды сол үшін жақсы көремін, олардың қай шығармасын қанша оқысам да бірге жүремін басынан аяғына дейін. Солардың қатарына енді Есболат Айдабосын(жақсы істің басында пайда болсын) досым қосылды. Бұған дейін де талай шығармасын оқыдым ғой, бір емес екі кітабын қатар алып алғам, өз қолтаңбасымен. «Сүлікқара» мен «Тибет аруы» менің кітапханамда. Өткенде «Бүкір» деген шығармасын жіберген, оқы деп. Қым-қуыт тіршілік басталып кетті де, оқуға мұрша болмай қалды. Кеше А4 қағазға шығарып алып тұрып оқыдым. Бас-аяғы 3-4 сағаттың ішінде тауыстым. Оқыдым да керемет бір күйге бөлендім. Ат пен азаматтың тағдыры. Екеуінің өмірі, жеңісі, жеңілісі. Қуанышы, қайғысы. Қоспа да болдым, Бүкір де болдым. Екеуін де сездім. Керемет енді. Жалпы, Есекемнің қай шығармасы болсын бояуы қанқ, ұлттық рухы тұнып тұр. Дәстүрдің, ырымның тағдырға қалай әсер ететінін күшті баяндайды. Баяндамайды, сездіреді. Ат пен ит туралы күшті жазады негізі. Сүлікқара, Тұпар серті, Ит тірлік әңгімелері соның дәлелі. Кеше өзіне де айттым, «Бүкір» - шедевр!

Жалпы, Есболатты журналист кезінен танимын. Оның жасаған бейнесюжеттерін де көрермен қауым жақсы қабылдап, жақсы пікірлер жазылатын. Кейін Жазушылыққа бет тұрғалы да, әңгіме-хикаяттары оқырман көңілінен қолдау тапты. Түрлі әдеби байқауларда шығармалары үздіктер қатарынан көрінді. Меценат қоры ұйымдастырып жатқан байқауда бағы жануына тілектепспін. Өйткені, Айдабосынның романы марапатқа лайық деп есептеймін.

«Бүкір» әңгімесі – ұлттық болмысты, адам тағдырын және қоғам шындығын қатар өрген көркем туынды. Шығармада негізгі желі жылқы төңірегінде өрбігенімен, автордың айтпағы әлдеқайда терең. Мұнда Бүкір – тек жануар емес, тағдырдың сынағы мен өмірдің күрделі жолын арқалаған бейне. Оның тағдыры арқылы адам өміріндегі әділетсіздік, арман, үміт пен күрес көрінеді. Қоспа кейіпкері шығарманың жанын ашып тұрған образ. Ол қарапайым ауыл адамы болғанымен, оның ойында үлкен философия жатыр. Кейіпкердің ащы қалжыңы мен өмірге деген көзқарасы оқырманды бірде күлдірсе, бірде мұңайтады. «Бүкір! Шүкір!» деген сөзі әсіресе есте қалады. Осы екі сөз арқылы қазақ халқының төзімі, тағдырға мойымауы, қандай жағдайда да тәубесін ұмытпауы берілген. Автордың шеберлігі ең алдымен детальдан байқалады. Табиғат көріністері, таудың тынысы, желдің лебі, жылқының қимылы – бәрі тірі суреттей әсер етеді. Оқиғаны оқып отырып, кейіпкерлерді де, даланы да көз алдыңа елестетесің. Бұл шығарманың эмоциялық қуатын күшейтеді. «Бүкір» – бір кезеңнің емес, барлық уақыттың шығармасы. Себебі мұнда айтылатын қызғаныш, бақталастық, адалдық, үміт пен тағдыр мәселелері бүгін де өз маңызын жоғалтқан жоқ. Осындай қасиеті арқылы шығарма оқырманын терең ойға жетелейді.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» туындысы – көркемдік қуаты мен идеялық салмағы қатар өрілген, оқырман санасында ұзақ сақталатын шығарма. Автор бұл еңбегінде қарапайым ауыл өмірін суреттей отырып, оның астарына терең философиялық мән жасырады. Әсіресе адам мен табиғат арасындағы үйлесім, тағдырға мойынсұну мен оған қарсы тұру мәселелері нәзік әрі шынайы бейнеленген. Шығармадағы оқиғалар желісі бір қарағанда қарапайым көрінгенімен, оның астарында үлкен мағына жатыр. Тентек өзенінің тосын мінезі – өмірдің unpredictable, бақылауға көнбейтін құбылыс екенін меңзейді. Сол секілді Бүкірдің тағдыры да кездейсоқтық пен заңдылықтың тоғысынан құралғандай әсер береді. Оның шығу тегі, ерекше белгілері, соңындағы жұмбақ жоғалуы – барлығы да оқырманды ойға жетелейді. Автор нақты жауап бермей, әркімге өзінше түйін жасауға мүмкіндік қалдырады. Қоспа бейнесі – қазақ қоғамындағы қарапайым адамның жиынтық образы. Оның өміріндегі қиындықтар, ішкі жалғыздығы, қоғам тарапынан толық мойындалмауы – бүгінгі күнмен де үндесетін мәселелер. Қоспаның бойындағы мейірім мен төзімділік, бала-шағасына деген жауапкершілігі оны шынайы әрі жақын кейіпкерге айналдырады. Оның Бүкірге деген көзқарасының өзгеруі – тек бір атқа деген қатынас емес, бұл – өмірге, өз тағдырына деген көзқарастың өзгеруі. Шығармада ұлттық колорит ерекше байқалады. Жылқыға деген құрмет, атбегілік дәстүр, бәйге мен көкпар секілді ұлттық құндылықтар өте нанымды суреттелген. Бұл тек фон ретінде емес, шығарманың мазмұндық өзегінің бір бөлігі ретінде қызмет етеді. Сонымен қатар, автордың тілі бай, көркем әрі бейнелі. Табиғат суреттері мен кейіпкерлердің ішкі күйі үйлесімді беріліп, оқырманды оқиғаға терең бойлатады. Қорытындылай келе, «Бүкір» – тек көркем шығарма ғана емес, бұл – адам жанының терең қатпарларын ашатын, өмірдің мәні туралы толғаныс тудыратын туынды. Оның ерекшелігі – қарапайым оқиға арқылы күрделі философиялық ой жеткізе білуінде. Мұндай шығармалар оқырманды тек қызықтырып қана қоймай, оны ойлануға, өзін және айналасындағы әлемді жаңаша түсінуге жетелейді.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдабосынның Бүкір шығармасы – қазақ прозасындағы символизм мен реализмді шебер ұштастырған терең туынды. Жазушы табиғат құбылыстарын, әсіресе Тентек өзенін, жай фон ретінде емес, оқиғаның ішкі драмасын күшейтетін тірі бейне ретінде береді. Бүкір атты қарагердің тағдыры арқылы адам мен жануар арасындағы рухани байланысты, тағдырдың тылсым күштерін көрсетеді. Шығармадағы Қоспа бейнесі – әлеуметтік әрі психологиялық тұрғыдан күрделі кейіпкер. Оның жетімдігі, қоғамдағы орны, өз есіміне деген ішкі қайшылығы оқырманға терең әсер етеді. Бүкір екеуінің тағдырлас болуы – автордың басты идеяларының бірі. Екеуі де қоғам толық қабылдай қоймаған, бірақ ішкі қуаты мол жандар. Осы арқылы жазушы «кемшілік» деп қабылданатын нәрсенің шын мәнінде күшке айналуы мүмкін екенін меңзейді. Қарт жылқышы мен буырыл жорға мінген қария – шығармадағы мистикалық желіні күшейтетін образдар. Олар дәстүр мен тылсым әлемнің байланысын білдіреді. Әсіресе Бүкірдің соңғы жоғалуы мен оның Тентек бойында көрінуі – шығармаға аңыздық сипат береді. Туындыда ұлттық болмыс, атбегілік өнер, ауыл өмірі нанымды суреттелген. Сонымен қатар, бай мен кедей арасындағы қайшылық, әділетсіздік мәселесі де көрініс табады. Жалпы, «Бүкір» – тағдыр, еркіндік және рухани тазалық туралы ой салатын, оқырманды терең толғанысқа жетелейтін шығарма.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» мини-романына пікір Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты мини-романы – заманауи қазақ прозасындағы адам мен жануар арасындағы рухани тұтастықты, әлеуметтік әділетсіздік пен табиғаттың тылсым күшін шебер ұштастырған шоқтығы биік туындылардың бірі. Шығарманың өн бойында тағдырдың тәлкегіне түскен екі мұңлықтың – жетім Қоспа мен бүкір құлынның өмір жолы параллель өріліп, оқырманды терең философиялық толғанысқа жетелейді. Қоспаның өз есімі Ердәулет екенін кеш біліп, өмір бойы «сырттан қосылған» деген мағынаны беретін «Қоспа» деген атпен қоғамның төменгі сатысында жалтақтап күн кешуі – оның ішкі әлеміндегі үлкен қасірет. Осы тұрғыдан алғанда, арқасындағы кемістігі үшін «бәсі төмен» деп саналған Бүкір ат оның жай ғана көлігі емес, жан серігіне, тағдырлас бауырына айналады. Автор атбегілік өнердің қыр-сырын сипаттай отырып, жүйріктік пен таланттың тек еркіндікте ғана гүлдейтінін, Бүкірдің ешқандай қатал бапсыз-ақ, тек бостандықта жүріп жеңіске жетуі арқылы асқақтата көрсетеді. Алайда бұл жеңістер Қоспаның отбасылық жағдайын түзегенімен, айналасындағы ашкөздік пен күншілдікті оятып, соңында «Қожайын» секілді озбыр күштердің араласуына алып келеді. Оқиғаның мистикалық астары – Тентек өзенінің жұмбақ мінезі мен буырыл жорға мінген ақсақалды қарияның пайда болуы – шығармаға аңыздық сипат беріп, Бүкірдің соңғы бәйгеде тұманға сіңіп ғайып болуын табиғи заңдылық ретінде қабылдаттырады. Бұл ғайып болу – зұлымдық пен лас пиғылға толы ортадан тазалық пен мәңгілікке қашудың символы іспеттес. Туынды адамның қадір-қасиеті, адалдық пен қиянаттың аражігі туралы ой салып, өмірдің өтпелі екенін, ал нағыз еркіндіктің тек табиғатпен үндестікте екенін ұқтырады. Тұтастай алғанда, «Бүкір» романы – оқырманның жүрегіне мейірім шуағын төге отырып, қоғамдағы әділетсіздікке қарсы үн қататын, көркемдік қуаты жоғары, мазмұны терең рухани жәдігер. Дәулет Қайратұлы
Facebook ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – оқыған сайын тереңіне тарта түсетін туындылардың бірі. Бір қарағанда бұл жай ғана жылқы мен оның иесі туралы әңгіме сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ шын мәнінде, мұнда адам өмірі, тағдыр, төзім мен сенім туралы үлкен ой жатыр. Шығармадағы Қоспа мен Бүкірдің жолы бір-біріне ұқсас. Қоспа – өмірден өз орнын таба алмай, өзін бөтен сезініп өскен жан. Кейін өзінің шын аты Ердәулет екенін білуі оның ішкі дүниесін өзгертеді. Ал Бүкір болса, алғашында ешкім сенбейтін, түріне қарап кемсітетін жылқы. Бірақ уақыт өте келе оның нағыз жүйрік, ерекше жаратылған жануар екені анықталады. Осы екі бейне арқылы автор маңызды бір шындықты жеткізеді: адамды да, кез келген тіршілік иесін де сыртқы келбетіне қарап бағалау қате. Көп жағдайда бағаланбай жүрген дүниелердің артында үлкен күш, үлкен мүмкіндік жасырынып жатады. Әңгімеде ауыл өмірі өте шынайы берілген. Бәйге, көкпар сияқты ұлттық көріністер оқырманды сол ортаға жетелеп әкетеді. Табиғат суреттері де ерекше әсер қалдырады. Әсіресе Тентек өзенінің бейнесі – кейде тыныш, кейде асау – өмірдің өзіне ұқсайды. Шығарманың соңында Бүкірдің жоғалып кетуі нақты жауап бермейді. Бұл оқырманды ойландыру үшін жасалған сияқты. Әркім оны өзінше түсінеді: біреуге бұл еркіндік, біреуге тағдырдың тағы бір сынағы болып көрінуі мүмкін. «Бүкір» – тек оқиға емес, өмірге басқаша қарауға үйрететін шығарма. Ол шыдамдылықты, үмітті, сенімді бағалауға шақырады. Осындай туындыны оқып, ой түйген адам көп нәрсеге басқаша қарай бастайды.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – оқыған сайын тереңіне тарта түсетін туындылардың бірі. Бір қарағанда бұл жай ғана жылқы мен оның иесі туралы әңгіме сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ шын мәнінде, мұнда адам өмірі, тағдыр, төзім мен сенім туралы үлкен ой жатыр. Шығармадағы Қоспа мен Бүкірдің жолы бір-біріне ұқсас. Қоспа – өмірден өз орнын таба алмай, өзін бөтен сезініп өскен жан. Кейін өзінің шын аты Ердәулет екенін білуі оның ішкі дүниесін өзгертеді. Ал Бүкір болса, алғашында ешкім сенбейтін, түріне қарап кемсітетін жылқы. Бірақ уақыт өте келе оның нағыз жүйрік, ерекше жаратылған жануар екені анықталады. Осы екі бейне арқылы автор маңызды бір шындықты жеткізеді: адамды да, кез келген тіршілік иесін де сыртқы келбетіне қарап бағалау қате. Көп жағдайда бағаланбай жүрген дүниелердің артында үлкен күш, үлкен мүмкіндік жасырынып жатады. Әңгімеде ауыл өмірі өте шынайы берілген. Бәйге, көкпар сияқты ұлттық көріністер оқырманды сол ортаға жетелеп әкетеді. Табиғат суреттері де ерекше әсер қалдырады. Әсіресе Тентек өзенінің бейнесі – кейде тыныш, кейде асау – өмірдің өзіне ұқсайды. Шығарманың соңында Бүкірдің жоғалып кетуі нақты жауап бермейді. Бұл оқырманды ойландыру үшін жасалған сияқты. Әркім оны өзінше түсінеді: біреуге бұл еркіндік, біреуге тағдырдың тағы бір сынағы болып көрінуі мүмкін. «Бүкір» – тек оқиға емес, өмірге басқаша қарауға үйрететін шығарма. Ол шыдамдылықты, үмітті, сенімді бағалауға шақырады. Осындай туындыны оқып, ой түйген адам көп нәрсеге басқаша қарай бастайды.

Тентек – таудан құлап ағатын, жазыққа шықса, жылап ағатын шағын өзен. Ағыны қатты болғанымен адымы – қысқа. Тау ішінде теңізге жетпей тынбайтындай «кеуде» кергенімен етекке түсісімен жуасып сала береді, көп ұзамай Қопаның борпасына сіңіп жоқ болады. Бастауында жалғыз сарқырама тұр. Жол бойы бір-екі қайнар ғана жанасады, қалғанының бәрі – сол сарқыраманың сарқыты.

         Тентектің аты ғана емес, заты да – тентек. Суы ойда-жоқта көтеріледі. Басқа өзендер көктемде бір тасып алып, қапырық жаздан қара күзге дейін сабасына түсіп, сабырын табады.  Ал Тентек үшін бәрібір. Жаз ба, күз бе, күн бе, түн бе, қарап жатпайды. Тасимын десе, таси салады. Тау басына бұлт үйірілгенін, жаңбыр жауғанын да күтпейді. Әуелі суы ақшыл тартып, шорылдақтар маңайы көпіршіп тұрады. Құдды өзен бастауына әлдедебір әпербақан сусабын төгіп тастағандай кейіпте. Содан кейін суы ептеп суып, көтеріле береді, көтеріле береді... Бір кезде сарылдап-гүрілдеп ала жөнеледі. Сырдескі ауыл жұрты Тентектің түрі сұрланып, суы бұзылған сәттен қашуға қамданатын. Сай табанынан малын айдап, беткейге қарай өргізеді, өзен бойынан бүлдірген терген, суға шомылған бала-шағаны қоса қуады. 

       «Бұл Тентек – тегін тентек емес, тамыры жерасты теңізіне байланған тентек. Жерасты суы көтерілгенде артық суын Тентек арқылы төгіп отырады», – деп сөйлейтін ауыл шалдары. Есепке жүйрігі жылына Тентектің тентектік танытқан сәттерін еске алып: «Былтырғыдан биыл көптеу болды» немесе «аздау шықты», – деп саусағын бүгіп жіберіп, санағын жүргізеді.

        Иә, Тентектің өзі – тентек, ал бірақ жанамалай жүретін жолы – жайлы. Жықпыл, қорысы жоқ әрі төте. Сол себепті жайлауға барып-келетін аттылы адам да, көлікті көш те көбіне-көп осы жолды таңдауға құмбыл. Бірақ жүрмес бұрын алдымен Тентектің ағысын аңдып, суын барлайды.

...Жылқышылар «буаз биелерді зорықтырып қинамайық» деген болар, әйтеуір қия-қапталы көп Ырғайтының сайымен емес, Тентектің бойымен өрлеуді қош көріпті.

«Бүкір» шығармасын оқығанда, сырттай қарасаң бір жылқы мен бір адамның ғана тағдыры сияқты көрінеді. Бірақ тереңірек үңілсең, бұл жай ғана оқиға емес, тұтас қоғамның бейнесі екенін түсінесің.

Шығармадағы «бүкір» сөзі тек денедегі кемістік емес. Ол – заманның, қоғамның, адамның ішкі күйінің символы. Бір кезде түзу болған нәрсе уақыт өте келе майысып, өзгеріп кетеді. Сол сияқты адам да, қоғам да өзгеріске түседі.

Бүкір жылқы – еркіндіктің, намыстың, қазақтың бұрынғы асқақ рухының сынған бейнесі сияқты. Ал Қоспа – өмірден өз орнын таба алмаған, ішкі күйзелісте жүрген адамның символы. Екеуінің тағдыры ұқсас: екеуі де қоғамнан шеттеп қалған, жараланған бейнелер.

Бірақ ең маңыздысы – олардың бір-біріне демеу болуы. Бірі екіншісін түсінеді, көмектеседі, соның арқасында екеуінде де үміт пайда болады. Бұл – «адам адамды құтқара алады» деген ой.

Шығармада ауыр сөздер көп емес. Тілі жеңіл, оқиғасы түсінікті. Бірақ соның өзінде үлкен ой жатыр. Егер бұл шығарма мектеп бағдарламасына кірсе, оқушылар оны жай оқып қана қоймай, өмірмен байланыстырып үйренер еді. Мұғалім дұрыс түсіндірсе, бала қоғамды да, адамды да тереңірек таныр еді.

Қазіргі жастар көбіне телефонға қарап өсіп жатыр. Ал мұндай шығармалар оларды ойлануға, сезінуге, өмірді басқаша көруге үйретеді. Сондықтан «Бүкір» сияқты әңгімелердің тәрбиелік мәні өте жоғары.

Бұл шығарма – жай оқиға емес. Бұл – адамның ішкі күйі, қоғамның бейнесі, заманның айнасы. Жазушыдан осы романның қалай жазылғаны жайлы өз аузынан естідік. Көкейде жүрген көп сауалға жауап алдық. Менің ойымша бұл киноға сұранып тұрған дүние. Кітап оқымайтын көп адам сол туындыны көріп тіптен керемет әсер алушы еді. Біз достар болып өзара осы романды өздігімізше талқыладық. Өзара пікір алмастық. Менің бір мақтанатыным жазушы біздің Жетісу өңірінің тумасы. 
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Жазушының «Бүкір» атты бұл туындысы оқырманды алғашқы жолдардан-ақ баурап алып, дала өмірінің қатал заңдылықтары мен адам жанының терең иірімдеріне бойлатады. Шығарманың өзегінде – табиғаттың төл перзенті жылқы жануары мен оның тағдырына бейжай қарамайтын кейіпкерлердің бейнесі жатыр. Әңгіме тасқын судан аман қалған, бірақ «бүкір» болып туған құлынның өмірі арқылы үлкен әлеуметтік және моральдық мәселелерді көтереді. Шығарманың басты құндылығы – кейіпкерлердің ішкі арпалысы. Қарт жылқышы мен Қоспаның бейнелері арқылы автор шынайы атбегілік өнердің қадір-қасиетін көрсетеді. Қарт жылқышы үшін ат – тек пайда көзі емес, ол – жан дүниесінің айнасы. Ал Қоспаның тағдыры «Бүкір» атты сәйгүлікпен тығыз байланысты өріледі. Екеуі де қоғамнан шеттетілгендей, бірақ бір-бірін сөзсіз ұғатын екі «бүкір» жан секілді. Автор мүгедектік пен кемтарлық тек сыртқы келбетте емес, рухани дүниеде болатынын астарлап жеткізеді. Әңгімедегі бай-бағландар мен кәсіпкерлердің бейнесі бүгінгі қоғамның ащы шындығын көрсетеді. Олар үшін жылқы – тек инвестиция немесе мақтанның құралы ғана. Автор осы екі дүниені – шынайы махаббат пен салқын есепті қарама-қарсы қоя отырып, оқырманды ізгілікке шақырады. Бәйгідегі Бүкірдің жеңісі – бұл жай ғана жылдамдықтың нәтижесі емес, бұл – қайсарлық пен сенімнің салтанаты. Туындының тілі шұрайлы. Тентек өзенінің мінезі арқылы табиғаттың асаулығы мен өмірдің тосын сыйларын суреттеуі өте сәтті шыққан. Әңгіме соңындағы Бүкірдің тағдырына қатысты жұмбақ пен Қоспаның ішкі өзгерісі оқырманды терең ойға қалдырады. Шығарманың астарынан біз тек жылқы тағдырын емес, адамның қайсар рухын көреміз. Бұл әңгіме — оқырманды ізгілікке тәрбиелеп, өмірдің мәнін тереңінен ұғынуға жол ашатын теңдессіз рухани мұра болып қала бермек. Түйіндей келгенде, бұл шығарма – адамды өз болмысынан ажырамауға, қиындыққа мойымауға және жаратылысқа мейіріммен қарауға үндейтін құнды туынды. Шығарманың тәрбиелік мәні зор, ол ұлттық құндылықтарымызды дәріптеуде маңызды рөл атқарады. Әрбір оқырман бұл шығармадан өзіне рухани азық табады, өйткені мұндағы адами құндылықтар мәңгілік.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасын оқып шыққаннан кейін менде түрлі ойлар қалыптасты. Шығармада бүкір адам мен бүкір жылқының тағдыры қатар беріліп, олардың өміріндегі ұқсастықтар арқылы терең мағына ашылады. Оқи отырып, мен олардың тек сыртқы ерекшелігі ғана емес, ішкі жалғыздығы мен қоғамнан көрген көзқарасы да ұқсас екенін түсіндім. Бұл маған ерекше әсер қалдырды, себебі көбіне адамдар сыртқы келбетке қарап баға беретінін тағы бір рет аңғардым.

Бүгін университетте автордың өзімен кездесу мен үшін өте қызықты өтті. Мен өзіме түсініксіз болған кейбір сұрақтарды қойып, нақты жауап алдым. Автор шығарманы жазудағы ойын қарапайым тілмен түсіндіріп, кейіпкерлердің образын қалай қалыптастырғанын айтып берді. Сол кезде мен шығарманы бұрынғыдан да тереңірек түсіне бастадым. Әсіресе, бүкір жылқы мен бүкір адамның қатар алынуы кездейсоқ емес екенін, бұл арқылы қоғамдағы көзқарасты көрсету мақсат етілгенін білдім.

Кездесу барысында мен автордың шынайылығын және оқырманмен ашық сөйлескенін байқадым. Кейбір сәттері өте қызықты өтті, себебі автор өз тәжірибесімен де бөлісті.

Сонымен қатар, кездесу барысында мен өзіме бұрын байқалмаған көптеген нәрселерді аңғардым. Әсіресе, автордың әр детальға мән беріп, кейіпкерлердің ішкі күйін жеткізуге тырысқаны мені таңқалдырды. Мен бұл шығарманы енді тек оқырман ретінде емес, тереңірек түсінуге тырысатын адам ретінде қабылдай бастадым. Автордың сөздері шығарманың астарында үлкен ой жатқанын дәлелдеді.

Мен үшін бұл кездесу тек бір шығарманы талқылау емес, жалпы әдебиетке деген қызығушылығымды арттырған маңызды сәт болды. Осындай кездесулер жиі болса, студенттер үшін өте пайдалы болар еді деп ойлаймын. Себебі авторды көру, онымен тікелей сөйлесу шығарманы мүлде басқа қырынан тануға мүмкіндік береді.

Жалпы, бұл кездесу мен үшін пайдалы болды деп айта аламын. «Бүкір» шығармасы мені ойландырды және адамдарға деген көзқарасымды қайта қарауға әсер етті. Осындай шығармалар көбейе берсе екен деймін.Авторға шығармашылық табыс тілеймін, алдағы уақытта да осындай мағыналы туындылар жаза береді деп сенемін.

Есболат Айдабосынның Бүкір шығармасы – қазіргі қазақ әдебиетіндегі мазмұны терең, идеясы салмақты, оқырманды ойлануға жетелейтін ерекше туындылардың бірі. Бұл роман сырт қарағанда ауыл өмірін, жылқы шаруашылығын, қарапайым адамдардың тіршілігін суреттейтіндей көрінгенімен, оның астарында үлкен философиялық және әлеуметтік мәселелер жатыр. Автордың басты жетістігі – өмір шындығын боямасыз, табиғи күйінде жеткізе білуінде. Шығармадағы әр кейіпкер тірі адамдай әсер қалдырады, олардың мінезі, ойы, әрекеті нақты әрі нанымды берілген.

Романдағы ең әсерлі образдардың бірі – бүкір құлын. Бұл кейіпкер тек жануар ретінде ғана емес, терең символдық мәнге ие бейне ретінде көрінеді. Бүкірлік – тек физикалық кемістік емес, ол қоғамдағы көзқарастың, әділетсіздіктің, қабылдамаудың белгісі. Автор осы образ арқылы қоғамдағы «басқалардан өзгеше» жандардың тағдырын көрсетеді. Оларды түсінбеу, менсінбеу, сыртқа тебу – бүгінгі күнде де өзекті мәселе. Сондықтан бұл шығарма тек өткен уақытты емес, қазіргі қоғамды да бейнелейді.

Қоспа бейнесі – романның тағы бір маңызды тірегі. Ол – тағдыр тауқыметін көрген, өмірден көп нәрсе күткен, бірақ көбіне соған жете алмаған қарапайым адам.

Автордың тілі ерекше назар аударуға тұрарлық. Ол өте көркем, бірақ ауыр емес. Қарапайым сөздермен терең ой жеткізе білу – үлкен шеберліктің белгісі. Табиғат суреттері де шығарманың ажырамас бөлігі. Әсіресе Тентек өзенінің бейнесі символикалық мәнге ие. Оның тосын мінезі, күтпеген тасуы – өмірдің өзіне ұқсайды. Бұл деталь шығарманың идеялық мазмұнын күшейтеді.

Жалпы, «Бүкір» романы – тек бір адамның немесе бір жануардың тағдыры емес, ол тұтас қоғамның көрінісі. Мұнда әділетсіздік, адамгершілік, тағдыр, үміт сияқты маңызды тақырыптар қозғалады. Бұл шығарма оқырманды тек оқуға емес, ойлануға, өз өміріне басқа көзбен қарауға мәжбүр етеді. Осындай терең әрі шынайы туындылар қазақ әдебиетінің дамуына үлкен үлес қосады деп ойлаймын.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» мини романын оқығаннан кейін менде ұзақ уақыт бойы ойға жетелейтін әсер қалды. Шығарма сырттай қарағанда жылқы мен ауыл тіршілігі туралы қарапайым оқиға сияқты көрінгенімен, оның ішкі мазмұны әлдеқайда терең екенін біртіндеп түсіндім. Автор әрбір эпизод арқылы адам болмысы, ішкі еркіндік, қоғамның көзқарасы сияқты маңызды мәселелерді астарлап жеткізеді. Маған ең қатты әсер еткен бейне – Бүкір. Алғашында оның сыртқы кемшілігіне қарап, көпшілік оны елемей, екінші қатарға ысырып қояды. Бірақ уақыт өте келе оның ерекше қасиеті ашылып, нағыз жүйрікке айналуы мені қатты ойландырды. Бұл жағдай мен үшін адамның шынайы құндылығы сыртқы келбетте емес, ішкі мүмкіндігінде екенін дәлелдегендей болды. Қоғамда да дәл осындай жағдайлар жиі кездеседі: кей адамдарды сыртқы бейнесі, мінезі немесе алғашқы әсері арқылы бағалап, олардың шынайы қабілетін байқамай қаламыз. Қоспа кейіпкерінің бейнесі де мені бейжай қалдырмады. Оның өмір жолындағы өзгерістері адамның тәжірибе арқылы қалыптасатынын көрсетеді. Бастапқыда түсініксіз, ішкі қайшылыққа толы Қоспа уақыт өте келе байсалдырақ, ойлы тұлғаға айналады. Бұл маған әр адамның өмірінде өзгеріс болатынын және ол өзгеріс көбіне қиындықтар арқылы келетінін ұқтырды.

Бүкір шығармасы – адам мен тағдыр арасындағы күрделі байланысты терең бейнелейтін туынды. Қоспа мен Бүкірдің өмір жолы бір-бірімен астасып жатыр. Екеуі де алғашында қоғам тарапынан бағаланбайды, тіпті кем көрінеді. Қоспа – өз орнын таба алмай, өмір бойы «қосымша адам» ретінде күн кешкен жан. Ал Бүкір болса, сыртқы пішініне қарап жарамсыз деп танылғанымен, ішкі қуаты мол, ерекше жаратылған тұлпар. Уақыт өте келе Қоспа Бүкірдің шын болмысын түсіне бастайды. Ол атқа еркіндік берген сайын, оның шабысы да арта түседі. Осы тұста жазушы адамның ішкі мүмкіндігін шектемеу, оған сенім арту маңызды екенін көрсетеді. Қарт жылқышының «өзін өзі жарататын жүйрік» деген пікірі де осы ойды тереңдете түседі. Бұл – дайын қалыпқа сыймайтын, өз болмысымен өмір сүретін жаратылыс туралы тұжырым. Шығарма соңындағы Бүкірдің жоғалуы ерекше әсер қалдырады. Ол жоғалып кеткендей көрінгенімен, оқырман санасында еркін кеткен, ешкімге бағынбаған бейне ретінде сақталады. Қоспа үшін бұл үлкен сынақ болса, оқырман үшін өмірдің мәнін, адам мен еркіндік ұғымын қайта ой елегінен өткізуге себеп болады.

«Бүкір» шығармасы – адам жанын терең қозғайтын, ойға қалдыратын туынды. Бұл шығармада автор бір ғана аттың тағдыры арқылы тұтас бір қоғамның әлсізге, кемтарлыққа, өзгешелікке деген көзқарасын көрсетеді. Бүкір ат – тек жануар емес, ол – тағдырдан таяқ жеп, бірақ соған мойымаған рухтың бейнесі. Ал Қоспа – өмірдің салмағын көтеріп келе жатқан, ішкі күйзелісі көп, бірақ үмітін үзбеген қарапайым адам.

Шығармада ең әсерлісі – сырт көзге пайдасыз, кемтар көрінген Бүкірдің шын мәнінде төзімді, ақылды, сенімді болып шығуы. Бұл арқылы автор «құндылық сыртқы келбетте емес, ішкі болмыста» деген ойды алға тартқан. Қоғамның алдын ала үкім шығару әдеті, кемсітушілік, әлсізді елемеу сияқты мәселелер астарлы түрде, бірақ түсінікті етіп берілген.

Ал, көкпар сәті – шығарманың шарықтау сәті болды. Сол жерде Бүкір ат та, Қоспа да өздерін дәлелдейді. Бұл – тағдырға қарсылықтың, қайсарлықтың, ішкі күштің жеңісі деп түсіндім. Автор ешқандай артық пафоссыз, қарапайым тілмен оқырман жүрегіне жол таба білді. Университетте өткен автормен кездесуден кейін шығарманың мәні мен құндылығын тереңірек түсіндік. 

«Бүкір» – аяныш тудыру үшін емес, ойландыру үшін жазылғандай. Бұл шығарма өзгеге сыртқы кемшілігіне қарап баға бермеуге, әрбір тіршіліктен үміт пен күш таба білуге үйретті. Автор шығармадағы әр кейіпкердің ішкі әлемі мен әрекеті арқылы адам болмысының күрделілігін терең ашқан. Әсіресе, Қоспа мен Бүкірдің арасындағы байланыс сенім мен жауапкершіліктің маңызы маған ерекше әсер етті. Бұл туынды оқырманды тек оқиғаға емес, өз көзқарасына да сын көзбен қарауға жетелейді деп айта аламын. Сондықтан шығарма әсері ұзақ уақыт бойы ойда сақталып қалатыны анық.  Осындай терең мән-мағынаға ие, тәрбиелік мәні зор туындылар қазіргі әдебиетке өте қажет деп ойлаймын.

Адам өз тағдырын таңдамайды, бірақ соған қалай қарайтыны – өз еркінде. Дәл осы дүниені арқау етуіме “Бүкір” шығармасы арқау болды. Бұл туынды тек сыртқы кемістікті суреттеу арқылы ғана шектелмей, адамның ішкі жан дүниесін, қоғамның оған деген көзқарасын, сондай-ақ адамгершілік құндылықтардың қаншалықты маңызды екенін терең ашып көрсетеді. “Бүкір” – символдық мәнге ие, философиялық астары мол шығарма. Шығарманы жәй ғана оқып қана қоймай, жазушымен тікелей кездесу өткіздік. Дәл сол шығарманың ішіне бойлап, маңызды мағлұматтарды түртіп алдым. Шығарманы оқи отырып тіл көркемдігін, әсемдігін сөз етпесем артық емес. Шығарманың өзегі – бүкір болып туған қарагер құлынның тағдыры. Бұл құлын тек жануар емес, ол – символ. Оның бүкірлігі – тек физикалық кемістік емес, қоғамдағы “кем” деп танылған, шеттетілген жандардың жиынтық бейнесі. Осы тұрғыдан қарағанда, “Бүкір” – әлеуметтік-психологиялық, философиялық терең мазмұнға ие шығарма. Шығарма басында табиғат көрінісі мен жылқышылар өмірі кең суреттеледі. Тентек өзенінің тасуы, жылқышылардың бейқам әрекеті, табиғаттың тосын мінезі – бәрі бір үлкен трагедияның алғышарты ретінде беріледі. Автор табиғатты жай фон ретінде емес, оқиғаға тікелей әсер ететін күш ретінде көрсетеді. Тентек өзені – тағдырдың белгісіз, тентек, болжап болмайтын сипатының символы. Ол бір сәтте тыныш, бір сәтте долы. Дәл сол сияқты адам өмірі де күтпеген бұрылыстарға толы. Қарт жылқышы образы – шығармадағы ең терең, философиялық кейіпкер. Ол – дәстүрлі қазақ танымының, атбегілік өнердің, адамгершіліктің символы. Оның бүкір құлынға деген көзқарасы өзгеше: ол оны “кемтар” деп емес, тіршілік иесі ретінде қабылдайды. Басқалар құлынды етке өткізу немесе жұмысқа жегу туралы ойласа, қарт жылқышы оған қамқорлық көрсетеді, оны аман алып қалуға тырысады. Қоспа – өзі де “ішкі бүкір” адам. Оның еңкіштігі, өмірге өкпесі, қоғамнан көрген қорлығы – бәрі оның рухани күйін көрсетеді. Ол өзінің тағдырын Бүкірмен салыстырады: “Сен де – бүкір, мен де – бүкір” деген ой – шығарманың ең маңызды философиялық түйіні.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

“Бүкір” шығармасы туралы ойымды жазу оңай емес. Өйткені бұл шығарма жай оқылып қоя салатын дүние емес, ішіңді терең толғанысқа түсіріп, ұзақ уақытқа дейін мазалайды. Романды оқыған сайын кейіпкердің өмірі ғана емес, оның ішкі үнсіздігі, айтылмай қалған ойлары алдыңғы қатарға шығады. Сол үнсіздік кейде кез келген сөзден де ауыр сезіледі. Романды оқи отырып, басты кейіпкердің тағдырына сырт көзбен қарау мүмкін емес: оның жан күйзелісі, жалғыздығы, қоғаммен үйлесе алмауы біртіндеп сенің де ойыңа салмақ түсіреді. Шығармада кейіпкердің «бүкір» атануы тек сыртқы сипат емес, ол – қоғамның оған таңған бағасы іспетті. Адамдар оны түсінуге ұмтылмай, бірден сырт келбетіне қарап үкім шығарады. Ал автор болса, керісінше, сол «бүкірдің» жан дүниесін ашып, оның ішкі тазалығын, сезімінің тереңдігін көрсетеді. Осы қарама-қайшылық романның негізгі өзегін құрайды. Маған ерекше әсер еткен тұс – оның жалғыздығы. Адамдардың оны түсінбей, сырт келбетіне қарап бағалауы жүрекке тиеді. Кейде оқып отырып, өзің ұялып кетесің: біз де өмірде осылай біреуді сыртынан бағалап жүрген жоқпыз ба деп. Оның ішінде қанша ауыр сезім, қанша айтылмаған сөз бар екенін автор өте тірі, шынайы жеткізеді. Мен үшін бұл роман – жай оқиға емес, сезім. Ол аяушылық емес, түсінуді талап етеді. Кейіпкерді аяп емес, оның орнында өзіңді елестетіп оқу керек сияқты. Сонда ғана шынайы мәнін сезесің. Бүгін біз авторымен кездесіп, шығарманың жазылу тарихы мен негізгі идеялары туралы әсерлі әңгіме тыңдадық. Автор кейіпкерлердің тағдыры кездейсоқ емес, қоғамдағы шынайы құбылыстардан туғанын айтып, әр бейненің астарында терең ой жатқанын түсіндірді. Кездесу барысында романның адамды сырттай бағалау емес, ішкі әлемін тану қажеттігін еске салатын басты идеясы ерекше атап өтілді. Автордың өз шығармасына деген көзқарасын тыңдау бізге романның мәнін бұрынғыдан да тереңірек түсінуге мүмкіндік берді.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Бүкір – психологиялық және әлеуметтік мазмұны терең, оқырманға үлкен әсер қалдыратын шығарма.

Автор бұл туындысында ауыл өмірін ғана емес, адам жанының күрделі тұстарын да ашып көрсеткен. Әр кейіпкердің тағдыры, оның ішкі әлемі, өмірге деген көзқарасы ерекше шеберлікпен суреттелген. Бұл романның басты ерекшелігі – оның шынайылығында. Мұнда артық әсірелеу жоқ, бәрі өмірдегідей табиғи.

Қарт жылқышының бейнесі ерекше әсер қалдырады.

Ол – өз ісіне адал, өмірдің талай қиындығын көрген адам. Оның ішкі күйзелісі, қоғамдағы өзгерістерге деген көзқарасы, еңбектің бағаланбауына деген өкініші – барлығы оқырманға таныс сезімдер. Бұл кейіпкер арқылы автор тек бір адамның емес, тұтас бір буынның тағдырын көрсетеді.

Бүкір құлын бейнесі – шығарманың негізгі символдарының бірі. Ол қоғамдағы қабылданбаған, өзгеше жандардың бейнесі ретінде көрінеді.

Автор осы арқылы адамгершілік, әділеттілік мәселелерін көтереді. Бүкір құлынның тағдыры оқырманға ерекше әсер етеді, себебі ол тек жануардың емес, адам тағдырының көрінісі сияқты.

Қоспа кейіпкері де терең ашылған. Оның өмірі – күрес. Ол қоғаммен де, өзімен де күреседі. Оның армандары мен шындығы арасындағы қайшылық – шығарманың негізгі идеяларының бірі. Қоспаның ішкі монологтары арқылы автор адам жанының ең нәзік тұстарын көрсетеді.

Шығармадағы табиғат суреттері ерекше рөл атқарады.

Әсіресе Тентек өзені – символикалық образ. Оның тұрақсыздығы, тосын мінезі кейіпкерлердің тағдырымен үндеседі. Бұл деталь шығарманың көркемдік деңгейін арттырады.

Бүкір шығармасы – адамның ішкі әлемін, тағдырдың қаталдығын және қоғамның көзқарасын терең көрсететін күрделі туынды. Автор бұл романда тек оқиға баяндап қоймайды, ол оқырманды ойлануға, сезінуге, тіпті кей тұста өз-өзіне сұрақ қоюға мәжбүр етеді. Шығармадағы негізгі идеялардың бірі – адамның сыртқы кемшілігі арқылы оның ішкі әлемін бағалау қателігі. Бүкір құлын бейнесі осы ойды айқын жеткізеді. Ол қоғам үшін «кемтар», «жарамсыз» болып көрінгенімен, оның бойында ерекше күш, ерекше болмыс бар. Бұл – адамға да қатысты ой.

Қоспа бейнесі де ерекше мәнге ие. Оның өмірі – үнемі күрес. Ол өз тағдырына қарсы тұра алмайды, бірақ толықтай беріліп те кетпейді. Оның ішкі монологтары арқылы автор адам жанының тереңдігін көрсетеді. Қоспаның балаларына деген үміті – оның өмірдегі басты тірегі. Бұл үміт оны алға жетелейді, өмір сүруге күш береді.

Шығармадағы тағы бір маңызды элемент – табиғат. Автор табиғатты жай фон ретінде емес, кейіпкерлердің көңіл күйін, ішкі жағдайын көрсететін құрал ретінде қолданады. Әсіресе Тентек өзені – символдық бейне. Оның күтпеген мінезі, тосын тасуы өмірдің өзіне ұқсайды. Бұл өзен кейіпкерлер тағдырымен үндесіп, шығарманың жалпы атмосферасын күшейтеді.

Автордың тілі өте әсерлі. Ол қарапайым сөздер арқылы терең ой жеткізе алады. Бұл – үлкен шеберлік. Оқырман шығарманы оқи отырып, кейіпкерлермен бірге өмір сүргендей әсер алады.

Жалпы, бұл роман – қоғамдағы әділетсіздік, адамгершілік, тағдыр мәселелерін көтеретін маңызды туынды. Ол оқырманды бейжай қалдырмайды және ұзақ уақыт есте қалады. Мұндай шығармалар әдебиеттің ғана емес, адамның рухани дамуына да үлкен әсер етеді. Бүкір шығармасы адамның ішкі әлемін, тағдырдың қаталдығын терең ашады. Бүкір құлын арқылы сыртқы кемшілікке қарап бағалау қателігі көрсетіледі. Қоспа бейнесі – үміт пен күрестің символы. Табиғат, әсіресе Тентек өзені, кейіпкерлер күйімен астасады. Автор тілі қарапайым болса да әсерлі, оқырманды терең ойға жетелейді.

«Бүкір» романы – адам тағдырының күрделілігін, қоғамдағы қатыгездік пен мейірімнің қатар жүретінін шынайы бейнелеген терең мағыналы шығарма. Бұл туындыда автор басты кейіпкердің сыртқы кемшілігін алға тарта отырып, адамдардың көбіне сыртқы бейнеге қарап баға беретінін сынға алады. Кейіпкердің бүкір болуы оның қоғамнан шеттетілуіне, түсінбеушілікке тап болуына себеп болады, алайда оның ішкі жан дүниесі бай, жүрегі таза, адамгершілігі жоғары екені шығарма барысында айқын көрінеді. Автор осы қарама-қайшылық арқылы шынайы сұлулықтың адамның ішкі әлемінде екенін жеткізеді. Романда кейіпкердің өмір жолы ауыр сынақтарға толы: ол жалғыздықты, кемсітуді, әділетсіздікті бастан кешіреді, бірақ соған қарамастан өмірге деген сенімін жоғалтпайды. Бұл оның рухани мықтылығын көрсетеді және оқырманға үлкен ой салады. Шығармада қоғамдағы адамдардың әртүрлі мінездері, олардың бір-біріне деген қарым-қатынасы да шынайы суреттелген. Кейіпкерге жанашырлық танытатын жандар да, керісінше оны төмендететін адамдар да кездеседі, бұл өмірдің шындығын айқын көрсетеді. Автор тілі қарапайым болғанымен, ойы терең, әрбір оқиға мен деталь белгілі бір мағынаға ие. Роман оқырманды тек оқиға желісімен ғана емес, философиялық астарымен де тартады. Ол адамгершілік, мейірім, сабыр, төзімділік сияқты құндылықтардың маңызын түсіндіреді. Бұл шығарма мені қатты ойландырды, себебі ол адамдарды сыртқы келбетіне қарап бағаламау керектігін, әр адамның ішкі жан дүниесіне үңілу қажет екенін көрсетеді. Жалпы алғанда, «Бүкір» романы – тәрбиелік мәні зор, жүрекке әсер ететін, ұзақ уақытқа дейін ойда қалатын құнды туынды. жоғары екені шығарма барысында айқын көрінеді. Автор осы қарама-қайшылық арқылы шынайы сұлулықтың адамның ішкі әлемінде екенін жеткізеді. Романда кейіпкердің өмір жолы ауыр сынақтарға толы: ол жалғыздықты, кемсітуді, әділетсіздікті бастан кешіреді, бірақ соған қарамастан өмірге деген сенімін жоғалтпайды. Бұл оның рухани мықтылығын көрсетеді және оқырманға үлкен ой салады. Шығармада қоғамдағы адамдардың әртүрлі мінездері, олардың бір-біріне деген қарым қатынастар

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты мини-романы – қазіргі қазақ прозасындағы жылқы тақырыбын жаңа сапалық деңгейге көтерген, мазмұн мен астарды қатар ұстайтын терең туынды. Шығарма ең алдымен өзінің құрылымдық күрделілігімен және бірнеше параллель желінің шебер қабысуымен ерекшеленеді. Мұнда бір ғана аттың тағдыры емес, тұтас бір дәуірдің рухани, әлеуметтік, тіпті мифологиялық болмысы қатар өріледі.

Басты ерекшеліктің бірі – автордың адам мен жылқы арасындағы байланысты жай тұрмыстық деңгейде емес, рухани-экзистенциалдық деңгейде көрсетуі. Бүкір бейнесі арқылы тек жүйрік аттың тағдыры емес, кемшілік пен артықшылықтың, әлсіздік пен тектіліктің арасындағы нәзік шекара ашылады. Оның «бүкір» болып тууы – әлсіздік емес, керісінше ерекше табиғаттың белгісі ретінде беріледі. Осы арқылы автор қалыпты өлшемдерге сыймайтын құбылыстардың да өз шындығы бар екенін меңзейді.

Қоспа бейнесі де өте сәтті жасалған. Ол – әлеуметтік төмен қабаттағы адам ғана емес, ішкі әлемі күрделі, тағдырмен арпалысқан тұлға. Оның балалық шағы, атаусыздыққа деген ішкі қарсылығы, өмір бойғы ізденісі – бәрі жинақтала келе адам рухының сынбайтын табиғатын көрсетеді. Қоспа мен Бүкір арасындағы байланыс – иелік емес, серіктестік деңгейінде дамып, адам мен табиғаттың теңдігін айқындай түседі.

Қарт жылқышы бейнесі шығарманың философиялық өзегін күшейтеді. Ол – тек кейіпкер емес, дәстүрлі атбегілік мәдениеттің символы. Оның кейде тірі адам, кейде рухани елес деңгейінде көрінуі шығармаға мистикалық реңк беріп, оқиғаны реализм шегінен шығарып, аңыздық кеңістікке алып өтеді.


Қожайын образы арқылы автор жүйедегі әділетсіздік пен күш иелерінің ықпалын астарлы түрде көрсетеді. Бұл желі шығарманы тек ауыл өмірі туралы емес, кең әлеуметтік кеңістік туралы ойға жетелейді.

Қорытындылай айтқанда, «Бүкір» – оқырманды бірден жаулап алатын емес, біртіндеп ойға батырған сайын тереңдей түсетін шығарма. Онда ашық айтылғаннан гөрі астарланған мағына көп. Шығарма аяқталғаннан кейін де оқырман санасында сұрақтар мен бейнелер ұзақ уақыт жаңғырып тұрады. Бұл – нағыз көркем прозаның белгісі.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты мини романы – оқырманды терең ойға жетелейтін, астарлы мағынасы мол шығарма. Алғашында қарапайым ауыл өмірі мен жылқы тағдырын суреттегендей көрінгенімен, шығарма мазмұнына үңілген сайын оның ауқымы кеңейіп, адам болмысы, қоғамдағы көзқарас және ішкі еркіндік сияқты күрделі мәселелерді қозғайтыны байқалады. Шығармадағы Бүкір бейнесі ерекше әсер қалдырады. Сыртқы пішініндегі кемшілігіне байланысты оны бастапқыда ешкім елемейді, тіпті бағаламайды. Бұл жағдай қазіргі қоғамда да жиі кездесетін құбылысты еске салады: адамдарды сыртқы келбетіне қарап бағалау. Алайда уақыт өте келе Бүкірдің шынайы болмысы ашылып, оның ерекше қасиеті мен жүйріктігі байқалады. Қоспа кейіпкерінің бейнесі де шығармада маңызды орын алады. Оның ішкі күйзелісі, өмірге деген көзқарасының өзгеруі адам мінезінің бір сәтте емес, уақыт пен тәжірибе арқылы қалыптасатынын көрсетеді. Қоспаның ішкі тартысы арқылы оқырман адам жанының күрделілігін, оның үнемі өзгеріс үстінде болатынын түсінеді. Бұл кейіпкер арқылы автор адамға өзін тану, қателіктерден сабақ алу маңызды екенін меңзейді. Қарт жылқышы бейнесі – даналықтың, өмірлік тәжірибенің символы. Оның айтқан ойлары мен іс-әрекеттері сабыр мен түсіністіктің маңызын айқындайды. Ол – тек бақылаушы ғана емес, өмірдің терең мәнін ұғынған тұлға ретінде көрінеді. Қарттың бейнесі арқылы автор адамға асығыс шешім қабылдамай, әр нәрсеге байыппен қарау керектігін жеткізеді. Шығарманың финалының ашық түрде берілуі де ерекше әсер қалдырады. Бүкірдің нақты тағдыры толық шешілмейді, бұл оқырманға өзіндік қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Осындай тәсіл шығарманың философиялық мәнін тереңдете түсіп, әр адамның оны өзінше қабылдауына жол ашады. Жалпы алғанда, «Бүкір» – адамды сыртқы келбетіне қарап бағаламау, ішкі әлеуетті тану және сенімнің маңызын түсіндіретін шығарма. Ол оқырманды өмірге, адамдарға деген көзқарасын қайта қарауға жетелейді. Бұл туынды мен үшін тек әдеби шығарма ғана емес, терең өмірлік сабақ болды.

Әлеуметтік желідегі бірін-бірі қаралағандар, жалған мақтаулар, әншілердің ішкен-жегені мен кіммен жүргені жайлы жазбалардың адамды жалықтырып жібергені сондай, қазір пайдалы бір дүние жазылса да елемей өтіп кететін жағдайға жеттік.

«Бүкір» туралы осыдан он күндей бұрын оқыдым. Оқыдым да автоматты түрде келесі постқа ауысып кеттім. Бірақ әлеуметтік желідегі өзім сыйлайтын азаматтар үздіксіз жазып жатқан соң, кеше қайта оралып, ел мақтаған «Бүкірді» оқып шықтым. Оқып шықтым деген жай сөз, бас көтерместен компьютерге телмірдім де қалдым.

Қазақ болған соң ба жылқы тақырыбы жанымызға өте жақын. Әсіресе бәйгені (автор бәйгі деп жазыпты) суреттегенде қалай тақым қысқанымызды өзіміз де аңғармай қаламыз. Мыңжылдықтар бойы қанымызға әбден сіңген-ау. Асауды алғаш ауыздықтап мінген де біздің арғы бабаларымыз екенін ғалымдар дәлелдеді. Қызылжардағы Ботай қонысынан табылған ат әбзелдері сөзімізге дәлел.

Шығармада қос бүкірдің тағдыры бір-бірімен сабақтаса суреттеліпті. Жас өспей ме, жарлы байымай ма? Адам да өмір бойы бүкірейген кедей болып жүрмейді, бүкір тай да ертең тұлпарға айналады. Бұл туындыдан қазақ қоғамының кейбір келеңсіздіктерін және таныс бейнелерді (қожайын) де көріп қалдық. 

Менің де дәл осы Бүкір сияқты қара тайым болған. Әкем марқұм сиырдың егіз бұзау тапқанын құп көрмей біреуін орысқа беріп, орнына қотыр жабағы алған еді. Өзі ұсқынсыз, маңына да жақындамайтынбыз. Бірақ күтімі келіскен соң жабағы жүні түсіп, нағыз сүлік қараға айналып еді. Наурыздағы бәйгеде бас жүлде алғаны есімде. Оның та тағдыры Бүкірге ұқсайды, ұрылар жалғыз түнде жоқ қылды. Іздедік, таппадық.

Есболат Айдабосын ағамның аяғы жүйрік екенін, допты жақсы тебетінін талай көргенмін (Берқұлов турнирінде), қолы аяғынан да жүйрік екенін «Бүкірді» оқып отырып аңғардым. Қаламыңыз мұқалмасын, жаза беріңіз!

«Бүкір» мини романын оқығаннан кейін мен бұл шығарманы тек ауыл өмірін бейнелейтін қарапайым туынды емес, терең философиялық мәні бар еңбек ретінде қабылдадым. Алғашында оқиға желісі жеңіл әрі түсінікті көрінгенімен, кейіпкерлердің іс-әрекеті мен мінез-құлқы арқылы автор адам болмысы, тағдыр және қоғамның көзқарасы сияқты маңызды мәселелерді шебер көтереді.

Менің ойымша, Бүкір бейнесі – қоғамнан ерекшеленгені үшін толық қабылданбайтын, бірақ шын мәнінде үлкен мүмкіндігі бар тұлғаның символы. Көп жағдайда адамдар қалыптасқан стереотиптерге сүйеніп, біреуге тез баға береді. Бүкірдің алғашында еленбеуі осының айқын дәлелі. Алайда уақыт өте келе оның өз қабілетін дәлелдеуі – әр адамның қоғамда өз орны бар екенін көрсетеді. Бұл маған адамдарға бірден үкім шығармай, оларды тереңірек танып, уақыт беру қажет екенін түсіндірді.

Қоспа кейіпкері арқылы автор адамның ішкі өзгерісін нанымды түрде көрсетеді. Ол өмір тәжірибесі арқылы өсіп, дүниеге деген көзқарасын өзгертеді. Бұл кейіпкер адамның дамуы тоқтаусыз жүретін процесс екенін, әрбір қателік пен сынақ оның қалыптасуына ықпал ететінін аңғартады.

Ал қарт жылқышы – сабыр мен даналықтың көрінісі. Оның қарапайым өмірлік ұстанымдарының астарында терең мағына жатыр. Ол кез келген жағдайға байыппен қарап, асығыс шешім қабылдамайды. Мұндай қасиеттер қазіргі қоғамда сирек кездесетіні анық.

Шығармадағы ашық финал да ерекше әсер қалдырады. Автор нақты қорытынды ұсынбай, оқырманға ойлануға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл туындының құндылығын арттырып, әр адамның өзіндік пікір қалыптастыруына жол ашады.

Жалпы алғанда, бұл шығарма маған адамдарды сыртқы бейнесіне қарап бағаламау, олардың ішкі әлемін түсінуге ұмтылу және шыдамдылық таныту керектігін ұқтырды. Сонымен қатар, өмірдің мәнін тереңірек түсінуге жетелейтін маңызды туынды деп есептеймін.

Қайырлы күн! @mecenat_kz әдеби байқауына түскен "Бүкір" шығармасының атауы елең еткізді. Содан жұмыста отырып та, автобуста тұрып та, үйде де қолым қалт етіп босаған сайын оқып жүріп, әйтеуір оқып болдым. Қызығып, ары қарай не болады екен, соңы қалай аяқталады екен деп бас алмай оқыған шығарманың соңына жеткенде көңіл-күйім сәл түсіп кетті. Әйел заты болған соң ба, "happy end" күтеміз ғой, содан шығар. Бәлкім, онсыз да тағдыр тауқыметін тартқан кейіпкерлерге деген аяушылықтан болар. Романның басты кейіпкерлері - ат пен оның иесі. Солар арқылы жалпы қоғамның дерті де суреттелген: әділетсіздік, жағымпаздық, қастандық, адамды алалау, ағайынның жаттығы, жауапкершіліктің жоқтығы, өсек-өтірік, кез келген мәселеге біржақты қарап, тек бір адамды кінәлау, іштарлық, білгеннің тілін алмау, ... Әрине, жағымды кейіпкерлер де бар, адамды тәрбиелейтін сәттер де, адамның бойындағы қасиеттер де, салт-дәстүріміз, ырым-жоралғылар, қолданыстан шығып кеткен және қате айтылып жүрген сөздер жазылған. Шығармада аттың өз-өзін баптауы қатты ұнады. Тәртіп қой. Тәртіп. Бізге - адамдарға сол жетіспейді. Нәпсімізге еріп кетеміз, артынан мың сылтау айтып өзімізді ақтаймыз. Жалпы аттың өз-өзін баптауы туралы алғаш рет оқыдым. Жылқы жануарын бекер текті, ақылды деп айтпайтынына дәлел іспетті. Басты кейіпкерде қазіргі психологтардың тілімен айтқанда "детская травма" бар. Өз отбасы, балалары бола тұра, ересек адамның сол жан жарасы жазылмаған. Романды оқыған әр адам өз жарасын есіне түсіріп, ішіне үңіліп, кейіпкерге қосылып айқайлағысы келетіні сөзсіз. Әсіресе, кейіпкердің азан шақырып қойған әдемі есімі бола тұра, оны барлығының атымен атамай, Қоспа деуі әділетсіздік. Тағдырдың тауқыметін кешкен кейіпкер мен атының бағы жанып, бейнеттің зейнетін көріп, біраз жетістікке жеткені қуантты. Соған қарап, менің де бағым жанар күн туар ма екен әлде ол бақ маған кезінде қонып, байқамай ұшырып алдым ба деп те ойлап үлгердім. Әр оқыған адам дәл бұлай ойламаса да, талай дүниеге көз-қарасы, қарым-қатынасы өзгерері сөзсіз. Осы романды кітап қып басып шыққанын асыға күтемін. Қайталап оқығым келеді. Ал
Осы пікірге Facebook-сілтеме
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Қара сөздің Сүлікқарасы

Әдебиет деген ұлы өнердің есігінен байыппен аттап, бабымен келе жатқан жазушының бірі болса, ол-әрине құдіретті қара сөздің Сүлікқарасы атанған Есболат Айдабосын дер едік. «Сүлікқара» демекші, қазақ әдебиетінің арғы-бергі тарихна қарап отырсақ, жылқы тақырыбанда қалам тартқан жазушылар аз емес.

         Қазақта жылқы мінезді, жылқыдай шұрқыраса қалды-деген тәмсіл сөз бар. Әсілінде қазақ пен жылқы егіз ұғым екені әмбеге аян. Сол төрт түліктің төресі болған қамбар ата тұқымын қанша әспеттесекте, болмысын толық танып, көркем сөзге айналдырып сипаттау, нағыз жылқы мінезді жазушылардың еншісіне бұйырар сыбаға болса керекті.

  Сөз етпекші болып отырған Ес-ағамыздың жақында жарық көрген сүбелі туындысы «Бүкір» романы жайында болмақ. Жазушының өзіме таныс шығармаларымен салыстыра оқығандағы байырқалағаным, бұл шығармадағы басты ерекшелік қиял кейіпкерілері «аян, түс, елестің» көрініс табуы. Бұл бір жағынан оқырманды ойға жетелесе, екінші жағынан батырлар  жырындағы «Қырық шілтен, ғайып ерен», «Қызыр ақсақал» секілді көзге көрінбес тылысым күштердің қайтадан санада, шығармада  жаңғыруы. Шығармадағы Буырыл жорғаға мінген ақсақал оқиғаның әр белесінде елес беріп отырады. Бүкір, Буырыл мінегн ақсақал, қарт жылқышы, Қоспа-осы төрт кейіпкердің тағдырын бір-бірінен бөліп алуға болмайды. Жазушы шеберлігі бүкіл романдағы оқиғаны осы төрт кейікердің тағдырына бөлінбестей етіп сіңіре білуінде жатаса керекті

            Жазушы Мұхтар Мағауин «Шабыт жоқ, бап бар, машық бар»-депті,прозаға қарта айтылса керк. Сөз басында бабымен келе жатқан жазушының бірі-деп бізде айтып қалдық. Бүкір-шығарма ішіндегі бабына келген тұлпар болса, «Бүкір» романы да тілі, бояуы, көтерген тақырыбы, ұлттық құндылығы жағынан бабына келіп тұрған туынды демекпіз. Бабы келеген арғымақтың бағы да алға жетелейтінін көріп жүрміз. Жазушыға табыс тілей отырып, шығарманың жол ашық болсын-деп тілейміз!

Мұратхан Орынтайұлы

Роман «ОЙЛАН, ҚАЗАҚ» представляет собой произведение, в котором автор стремится не только рассказать историю одного человека, но и исследовать более широкие философские и социальные процессы. Это текст о человеке, оказавшемся в ситуации внутреннего разлома, когда привычные ориентиры перестают работать, а новые смыслы ещё не сформированы.

Адилжан Адалбекулы — центральный герой — изображён как человек, находящийся в состоянии глубокой внутренней нестабильности. Его возраст и жизненный опыт не приносят ему ощущения завершённости или удовлетворения. Напротив, он всё чаще возвращается к мыслям о допущенных ошибках, о несбывшихся ожиданиях и о том, что его жизнь могла бы сложиться иначе.

Автор подчёркивает, что этот кризис не является исключительно личным. Он отражает более широкий процесс — состояние общества, в котором происходит разрыв между поколениями, ценностями и способами восприятия мира. Особенно ярко это проявляется в конфликте между отцом и сыном, который становится одним из эмоциональных центров романа.

Этот конфликт не сводится к бытовым разногласиям. Он демонстрирует столкновение двух разных миров: одного, основанного на традиционных представлениях о долге, ответственности и преемственности, и другого, ориентированного на индивидуальность, свободу выбора и прагматичный подход к жизни. Ни одна из сторон не представлена как абсолютно права или виновата, что делает конфликт особенно реалистичным.

Важным элементом романа становится линия, связанная с искусственным интеллектом и виртуальной реальностью. Она выполняет функцию философского эксперимента, в рамках которого герой получает возможность вернуться в прошлое и изменить ключевые события своей жизни. Сначала это воспринимается как шанс исправить ошибки и начать жизнь заново.

Автор подчёркивает важную мысль: контроль над внешними событиями не гарантирует внутренней гармонии. Даже при наличии возможности изменить прошлое человек остаётся тем же внутри, если не происходит глубинной внутренней трансформации.

Ойлан, қазақ! — ұлттық сананы оятуға бағытталған, мазмұны терең әрі ойға жетелейтін маңызды шығарма. Бұл еңбекте автор қазақ қоғамындағы өзекті мәселелерді батыл көтеріп, оқырманды немқұрайдылықтан арылуға, ойлануға шақырады. Кітаптың негізгі идеясы — ұлттың бүгінгі жағдайын саралап, өткеннен сабақ алып, болашаққа дұрыс бағыт таңдау қажеттігін көрсету.

Автор ұлттық құндылықтардың әлсіреу себептерін жан-жақты талдай отырып, оның түпкі салдарын нақты мысалдармен түсіндіреді. Әсіресе тілдің қолданыс аясының тарылуы, рухани құндылықтардың бәсеңдеуі, жастар тәрбиесіндегі олқылықтар сияқты мәселелер кеңінен қозғалады. Бұл тақырыптар қазіргі қоғам үшін өте маңызды болғандықтан, кітаптың өзектілігі арта түседі. Автор әр ойды деректермен, өмірлік жағдайлармен байланыстырып, оқырманға әсерлі жеткізеді.

Шығарманың құндылығы тек сын айтуда емес, сонымен қатар нақты шешім ұсынуында. Автор әрбір қазақты ел тағдырына бейжай қарамауға, өз жауапкершілігін сезінуге үндейді. Оқырман кітапты оқи отырып, өз көзқарасын қайта қарап, ішкі ой-толғанысқа түседі. Бұл оның тәрбиелік және танымдық маңызын күшейтеді

Сонымен бірге, кітапта ұлттық бірлік, рухани жаңғыру және сананы серпілту идеялары терең қозғалады. Автор қоғамның дамуы әр адамның ойлау деңгейіне байланысты екенін атап өтеді. Сондықтан әр азамат өзінен бастап өзгеріс жасау керектігін ескертеді.

Бұл кітапты оқыған адам өз ортасына, қоғамына басқаша көзқараспен қарай бастайды. Себебі автор көтерген мәселелер тек теориялық емес, күнделікті өмірмен тығыз байланысты. Оқырман әр бөлімнен кейін өзіне сұрақ қойып, өз әрекеттерін таразылай бастайды. Осындай әсері арқылы шығарма адамның ішкі дүниесін өзгертетін күшке ие болады. Қорытындылай келе, бұл еңбек ұлттық рухты көтеретін, ой салатын әрі тәрбиелік мәні жоғары маңызды туынды ретінде бағаланады.

Қорытындылай келе, Ойлан, қазақ! — тек көркем немесе танымдық еңбек қана емес, ол әрбір оқырманды терең ойға жетелейтін рухани құрал.Автордың негізгі мақсаты да — оқырманды ояту, ойландыру және әрекетке шақыру.

«Бүкір» шығармасын оқығаннан кейін көңілде ұзақ сақталатын ауыр да терең әсер қалады. Бұл туынды – тек бір кемтар құлынның тағдыры емес, адам мен қоғамның, тағдыр мен таңдау арасындағы күрделі байланысын көркем бейнелеген шығарма.

Автор табиғатты тірі кейіпкердей сөйлетіп, Тентек өзенінің тосын мінезі арқылы өмірдің тұрақсыздығын астарлайды. Сол бір тасқын сәтінде дүниеге келген қарагер құлын – болмыстың жұмбағы іспетті. Оның бүкір болып тууы – жай ғана физикалық кемістік емес, қоғамның қабылдауындағы «кемтарлық» ұғымына қойылған сұрақ сияқты.

Қарт жылқышы бейнесі арқылы автор дәстүр мен танымның тереңдігін көрсетсе, Қоспа образы арқылы тағдыр тауқыметін тартқан адамның ішкі әлемін ашады. Қоспаның өз өміріндегі кемістік пен Бүкірдің болмысындағы ақау бір-бірімен астасып, екеуін рухани тұрғыда жақындастырады. Бұл жерде жазушы адам мен жануар арасындағы байланысты ерекше нәзік сезіммен жеткізген.

Шығармада ең әсерлісі – Бүкірдің біртіндеп «ешкімге керек емес» күйден нағыз жүйрікке айналуы. Бұл – үміттің, сенімнің және табиғи болмыстың жеңісі. Ал қоғамның оны бастапқыда жоққа шығаруы – адамзаттың сыртқы пішінге қарап үкім шығаратын әлсіздігін әшкерелейді.

Туындының тілі шұрайлы, бейнелі. Әр сөйлемнен қазақы таным мен өмір философиясы аңқып тұрады. Оқиға желісі бір қарағанда қарапайым көрінгенімен, астарында терең әлеуметтік және психологиялық ой жатыр.

Жалпы, «Бүкір» – адамға сыртқы кемшілік емес, ішкі қуат пен рух маңызды екенін дәлелдейтін, оқырманды ойландыратын, жүрекке жететін әсерлі шығарма. «Бүкір» шығармасын бүгінгі заманмен байланыстыра қарағанда, оның мазмұны тіпті тереңдей түседі. Бұл туынды тек өткен дәуірдің көрінісі емес, қазіргі қоғамның да айнасы іспетті.

Қазіргі заманда адамдарды сыртқы бейнесіне, әлеуметтік жағдайына, мүмкіндігіне қарап бағалау әлі де бар құбылыс. Шығармадағы Бүкір құлын – бүгінгі қоғамдағы «ерекше», «басқаша» деп қабылданатын жандардың символы. Оларды бастапқыда елемеу, сенімсіздікпен қарау – бүгін де кездесетін жағдай. 

Біз әуелден-ақ артықшылық пен кемшілікті айыра алмаймыз, ерекшелікті қор, екіншісін зор көріп, қателесетін кезіміз көп. Жазушы Есболат Айдабосынның «Бүкірімен» Шарль Бодлердің жердегілерден жәбір көретін «Альбатросы», Гюгоның адамшылық қасиеттің асқар шыңына көтерілген «бүкірі» Квазимода – бәрі-бәрі тағдырлас сияқты. Сосын бұл қазақ қоғамына ғана емес, күллі адамзатқа тән қайшылық екенін ойлайсың. Бұл өзімізді ақтап алу, сол арқылы жеңілею емес, қайта бұл мініміздің салмағының ауыр, тамырының терең екенін түйсіну шығар. Бойындағы бар қасиеті жарқырай ашылатын кеңістігі бөлек жаратылыстар болады. Оны өзіміздің күнделікті күйбең тіршілігіміздің аясында тарылтып, тұншықтыратын көрсоқырлығымызды мойындаймыз. Әсілінде Құдай қай кезде де қасиетті көзден тасалап, бүркеп қояды. Қазақ ертегілеріндегі қотыр тайдың ерен тұлпар, киімі шоқпыт, кескіні келіспей қалған адамның ерен ер болып шығатынының айтпағы да сол болса керек. Есіңізде болса, Шұбар ат туралы «Өзін-өзі жаратып, үнемі дені таза зар күйінде жүретін. Енеден тұлпар боп туған соң қадірін білер ие іздеп, ондай ие кезікпей, бойын тасада ұстайтын», - деп келмеуші ме еді батыр туралы жырда. Есболаттың бүкірі де бойын жасырып, бар қасиетін қалқалап ұстап жүрген Алпамыстың Байшұбарының сойынан екенін хикаятты оқу барысында түсінесің. Оқыған сайын қарабайыр көзге бүкірлік болып көрінетін жотаның бойға біткен қанат екенін ұғыну үшін қарт жылқышының қырағылығы, Қоспаның қағілездігі керек екен-ау дейсің. Тіпті жылқыны тану үшін де, жол көрсетіп, жөн сілтеуші рухты көріп, дегенін тыңдай білу үшін де қазақ болып туу керек шығар дейтінің тағы бар. Есболат Қоспа мен Бүкірдің тағдыр жолдарын параллель өре отырып, тамаша туынды жазып шыққан. Бұл – әсерінен жылдам арылта қоймайтын, оқырманды уысында ұзақ уақыт ұстап отыра алатын сүбелі шығарма.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

«Бүкір» шығармасы – адам болмысының күрделілігін, қоғамдағы қатыгездік пен түсінбеушілікті терең ашып көрсететін әсерлі туынды. Шығармада басты кейіпкердің сыртқы кемістігі арқылы оның ішкі жан дүниесі, қоғаммен қарым-қатынасы және өмірге деген көзқарасы бейнеленеді. Автор бүкір адамның тағдырын суреттей отырып, сыртқы келбетке қарап баға беретін адамдардың тар түсінігін сынайды. Кейіпкердің басынан өткен қиындықтар, оның қоғамнан көрген қысымы мен мазағы оқырманды ойландырмай қоймайды. Туындыда адамгершілік, мейірім, жанашырлық сияқты құндылықтардың маңызы ерекше айқындалады. Басты кейіпкердің жүрегіндегі тазалық пен шынайылық оның сыртқы бейнесіне мүлде қарама-қайшы келеді. Осы арқылы автор «шын сұлулық – адамның ішінде» деген ойды алға тартады. Қоғамның кейбір мүшелері кейіпкерді түсінбей, оны шеттетсе, енді біреулері оның жан дүниесіне үңіле отырып, шынайы адамдық қасиеттерді байқайды. «Бүкір» шығармасы тек бір адамның тағдыры емес, ол – қоғамның айнасы. Мұнда адамдардың бір-біріне деген қарым-қатынасы, төзімділігі мен түсінігі сынға алынады. Автор оқырманын сыртқы пішінге емес, адамның ішкі әлеміне үңілуге шақырады. Шығарма тәрбиелік мәні зор, адамды мейірімділікке, жанашырлыққа баулиды. Осы арқылы туынды әр оқырманның жүрегіне жол тауып, терең ой қалдырады.

"Бүкір" шығармасы – қазақ прозасындағы ерекше туындылардың бірі. Автор оқырманды бірден табиғаттың тосын мінезімен – Тентек өзенінің тасуымен баурап алады. Осы арқылы шығарманың алғашқы беттерінен-ақ жұмбақ пен тылсымға толы атмосфера қалыптасады. Туындының ең әсерлі тұсы – Бүкір атты қарагердің тағдыры. Автор жылқы бейнесі арқылы тек жануарды ғана емес, адам тағдырын, рух еркіндігін және ішкі қуатты шебер бейнелейді. Бүкір мен Қоспаның өмір жолдары бір-бірімен астасып жатыр: екеуі де жетімдік көрген, екеуі де қоғамның әділетсіздігіне ұшыраған. Бірақ дәл осы қиындықтар олардың шынайы болмысын ашып, биікке жетелейді. Қоспа образы да терең психологиялық тұрғыда берілген. Оның ішкі жан күйзелісі, бала күнгі жарақаты, өмірге деген көзқарасының өзгеруі нанымды суреттелген. Әсіресе, қарт жылқышының ықпалымен Қоспаның рухани тұрғыда өсуі – шығарманың маңызды идеяларының бірі. Шығармадағы буырыл жорғалы қария бейнесі – ең жұмбақ әрі символдық образ. Ол бір жағынан табиғаттың тылсым күшін, екінші жағынан адам түсіне бермейтін киелі әлемді меңзейді. Автор бұл кейіпкердің сырын ашпай, оқырманды ойлануға жетелейді Туындының тағы бір ерекшелігі – ашық финал. Бүкірдің ғайып болуы, оның нақты қайда кеткенінің белгісіз қалуы шығарманың философиялық тереңдігін арттыра түседі. Бұл – еркіндікке ұмтылған рухтың ешқандай шекараға бағынбайтынын меңзейтіндей. Жалпы алғанда, бұл шығарма – тек жылқы тағдыры туралы емес, адам өмірінің мәні, еркіндік, тағдыр және тылсым құбылыстар туралы ой қозғайтын терең философиялық туынды. Автор оқырманын дайын жауаппен шектемей, әркімнің өз ой түюіне мүмкіндік береді. Буырыл жорғалы қария бейнесі маған халық аңыздарындағы киелі тұлғаларды еске түсірді. Ол – жақсылықтың, қорғаушы күштің белгісі сияқты. Оның әр көрінуі шығарманың мазмұнын тереңдетіп, оқырманды ойлануға жетелейді.

Бұл шығарма мені өмірдің мәні, тағдырдың тосын сыйлары және адам мен табиғат арасындағы байланыс туралы терең ойға қалдырды. Автордың тілі көркем, баяндауы әсерлі, ал оқиға желісі қызықты әрі тағылымды.

Бүкір – қазақ прозасындағы терең символикаға, адам мен табиғат байланысына құрылған ерекше туынды. Жазушы Есболат Айдабосын бұл шығармасында бір қарағанда қарапайым оқиға арқылы күрделі философиялық ойларды жеткізеді. Шығармадағы басты идея – тағдыр, әділетсіздік және адам мен жануар арасындағы рухани байланыс.

Шығармадағы Қоспа бейнесі – өмірден теперіш көрген, тағдырдың ауыр жүгін арқалаған адамның жиынтық образы. Оның шын аты Ердәулет болғанымен, «Қоспа» атануы – қоғамдағы орнын, өзіндік болмысының толық қабылданбағанын көрсетеді. Ол бала кезінен махаббат пен мейірімге зәру болып өседі. Осы тұрғыда Қоспаның тағдыры мен Бүкірдің өмірі арасында терең параллель бар. Екеуі де – «кем» деп танылған, бірақ шын мәнінде ерекше жаратылған жандар.

Бүкір образы – тек жылқы емес, еркіндіктің, тылсым күштің символы. Оның шығу тегі жұмбақ, тағдыры да беймәлім. Автор Бүкір арқылы табиғаттың адам түсіне бермейтін сырларын көрсетеді. Қарт жылқышының «бұл өзін өзі жарататын жануар» деуі – Бүкірдің ерекше болмысын айқындай түседі. Сонымен қатар, буырыл жорға мінген ақсақалды қария образы – шығармадағы мистикалық желіні күшейтіп, оқырманды терең ойға жетелейді. Бұл кейіпкерді табиғаттың немесе тағдырдың бейнесі ретінде қабылдауға болады.

Шығармада әлеуметтік мәселе де көрініс табады. Қоспаның кедейлігі, байлардың озбырлығы, Қожайын бейнесі арқылы қоғамдағы теңсіздік ашық суреттеледі. Дегенмен автор тек әлеуметтік сынмен шектелмей, адам рухының күшін, үміт пен сенімді де алға тартады. Қоспаның өзгеруі, оның ішкі жан дүниесінің тазаруы – шығарманың маңызды тұстарының бірі.

Шығарманың финалы ашық түрде аяқталады. Бүкірдің жоғалып кетуі – оның еркіндікке оралуы немесе тылсым әлемге қайтуы ретінде түсіндірілуі мүмкін. Бұл – оқырманға ой тастайтын шешім.

«Бүкір» – терең мағыналы, символикаға бай, оқырманды ойландыратын шығарма.Автор адам тағдыры мен табиғаттың байланысын шебер көрсете отырып, әр оқырманға өз жауабын табуға мүмкіндік береді.

«Бүкір» — жаны жаралы жүйріктің аңызы Есболат Айдабосынның «Бүкір» повесі бір қарағанда ат туралы жазылған шығарма. Бірақ астарына үңілген сайын адам тағдыры, топырақ пен тұлпар арасындағы тылсым байланыс, пенделік арман мен қоғамдық қысым сияқты ауқымды мәселелерді көтеріп тұрғанын аңғарасың. Шығарманың негізгі күші — Қоспа мен Бүкір бейнелерінің бір-бірімен рухани ұштасуында. Екеуі де жетім, екеуі де бүкір, екеуі де елдің назарынан тыс, тек қажет болғанда ғана еске алынатын. «Сен де бүкірсің, мен де бүкірмін» деп Қоспа өзіне өзі айтатын сол тұс — шығарманың ең жүрек жарды шыңы. Автор осы параллельді суреттеу арқылы оқырманды ойландырады: «кемтар» деп есептегеннің ішінде қандай тұлпар жатыр? Қарт жылқышы бейнесі де жазушының шеберлігін танытады. Ол — тек кейіпкер емес, қазақтың атбегілік дәстүрінің тірі мұрасы. «Бүкірсіңдер бәрің, доғалсыңдар!» деген сөзі — заман мен қоғамдық сананың дегбірсіздігіне берілген ең ащы баға. Шығармада министрлер, қожайындар атты сатып алуға ұмтылады. Бұл — рухани асылды дүниеге айырбастай алмайсың деген ойдың бейнелеу тілі. Тентек өзені шығарманың өн бойын жіп сияқты байланыстырып тұрған символ. Болжанбайтын, бір тасып бір тынатын өмір тасқынының метафорасы. Бүкір де, Қоспа да, сол өзен де — бір ырғақта тыныс алады. Финалдағы Бүкірдің ізсіз жоғалуы оқырманды ойда қалдырады: мұндай тұлпар тек аңызда ғана еркін өмір сүре алады ма? Тілі жатық, образды, жергілікті сөз байлығына толы. Тұтастай алғанда — мазмұнды, мағынасы терең, жылқы образы арқылы адамды, мінез арқылы заманды ашқан туынды. «Бүкір» — қазақ прозасындағы соңғы жылдардың ең бір ойлы, ең бір жанды шығармаларының қатарына қосуға лайық дүние. Оны оқып болған соң жүректе бір мұң қалады — Бүкірдің де, Қоспаның да, өзіміздің де мұңы. Себебі біздің әрқайсымыздың ішімізде өз «Бүкіріміз» бар — танылмай жүрген, бағаланбай жүрген, бірақ шабуын тоқтатпаған бір күш. Есболат Айдабосын сол күшке деген сенімін осы шығарма арқылы оқырман жүрегіне ұялатады.​​​​​​​​​​​​​​​​жылқы образы арқылы адамды, мінез арқылы заманды ашқан туынды.
Instagram ссылка на этот отзыв

Жазушы, Есболат Айдабосынның "Бүкір" романын оқып, ерекше әсер алдым. Бұл шығарманың негізгі өзегі, тағдыр мен адам жанының қайсарлығы, өмірдің ауыр сынақтарына қарсы тұра білу. Романда адам мен аттың тағдыры қатар өріліп, олардың өмір жолындағы ұқсастықтар арқылы автор терең философиялық ой тастайды. Екеуі де жетім, шыққан тегі белгісіз, екеуі де бүкір тағдырды арқалап өмір сүреді. Бірінің бүкірлігі, туа біткен кемістік болса, екіншісінікі тұрмыс тауқыметі мен қоғамның қаталдығынан қалыптасқан рухани жара. Осы арқылы шығармада адамның сыртқы кемістігінен гөрі, ішкі жан дүниесінің күйзелісі мен қайғысы маңыздырақ екені айқындалады. Қоғамның мейірімсіздігі, адамдардың мазағы мен түсінбеушілігі кейіпкерлердің тағдырын одан сайын ауырлата түседі. Олар тек физикалық емес, рухани тұрғыдан да қысым көреді. Дегенмен, автор бұл қиындықтарды тек трагедия ретінде ғана емес, адамды шыңдайтын, оны рухани биікке көтеретін күш ретінде көрсетеді. Екі тағдырдың тоғысуы кездейсоқтық емес, керісінше, өмір заңдылығы секілді беріледі. Олар бір-бірінен жұбаныш тауып қана қоймай, бірінің өміріне екіншісі мағына береді. Шығармада символизм айқын байқалады. Бүкірлік тек дене кемістігі емес, ол қоғамдағы әділетсіздік пен тағдыр тәлкегінің белгісі. Ал ат, еркіндік пен үміттің символы ретінде көрінеді. Осы екі бейненің тоғысуы арқылы автор адам баласының қандай қиындық көрсе де, үмітін жоғалтпау керектігін жеткізеді. Роман, оқырманды терең ойға жетелеп, тағдырдың ауыртпалығына мойымай, адамдық қасиетті сақтап қалудың маңызын ұғындырады. Есболат Айдабосынның біраз әңгімесін бұған дейін де оқығам. Ауыл, елдің тірлігі, салт пен дәстүр егіз өрілген әңгімелері ойға қуат, көңілге көрік беріп тұратын. "Сүлік қара" атты әңгімесі де қасиетті жылқы малының тағдырын әспеттеген әсерлі шығарма. Жазушының толғақты мәселелерді толғай жазып, оқырман қауымды әмәнда қуанта беретініне бек сенімдімін.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Бұл байқаудың идеясы өзіме қатты ұнады. Бұл тек қазақ жазушысына ғана емес, қазақ әдебиетіне үлкен қолдау. Қазіргі заманда жазушыны жазуға ынталандырады әрі бәсекеге қабілетті болуға үндейді. Жасанды интеллектінің жетегінде кетпеуге атсалысатын жоба. Мен Есболат Айдабосынның Бүкір романын оқыдым, және соған дауыс беремін. Романды оқып қазақ тілінің байлығына таңғалдым. Ат қоюға келгенде қазаққа жететін ұлт жоқ шығар. Бүкір. Қоспа. Әрі Ең қатыгез тіршілік иесі адам екенін мойындадым. Әйтпесе, өзіңнің туған қызыңнан туған жиенді қалайша сонша кемсітіп, Қоспа деп атауға болады?! Ат та жетім, адам да жетім. Екеуі де бүкір. Екеуі де айналасындағылардан қорлық, кемсіту көрген. Ешкім жақтырмайды, ешкім менсінбейді. Адамды адам құрлы көрмейді, атты ат деп санамайды. Бірақ олар бәрін мойындатты. Бәрін мойындатты. Бірақ жүріп өткен жолдары, бастан кешкендері оңай болған жоқ. Жаның ашиды. Бүкірге елдің сөзі бәрібір ғой, ол жануар. Ал Қоспа өз атымен атаса деп арманда болды. Романның тілі жеңіл. Қоспаның тағдыры көпке ой салатын тағдыр. өмірде де Қоспа сияқты адамдар көп. Бұл шығарма маған ешкімді бөлектемей, адамға сыртына қарап баға беруге болмайтынын үйретті. Қоспаның тағдыры оқырман үшін сабақ болса екен деймін. Роман қысқа, әрі түсінікті жазылған. Кейіпкерлері де аз, бірақ толық ашылған. Бұл шығарманы бір рет оқып-ақ автордың айтатын ойын түсіндім. Басқа да авторлардың шығармаларын оқып шықтым, бірақ өзіме үлкен әсер қалдырғаны осы болды. Жазушы әр кейіпкеріне есімді ұтымды қояды. Бұл да жазушылық шеберлік, кәсібилік. Оқырман романды оқығанда кино көргендей әсер алуы тиіс. Ал мен «Бүкір» романынан сол рахат сезімді алдым. Сондықтан оның бәйгілі болғанын қалаймын. Ұйымдастырушыларға, қазақ романының гүлденуіне жағдай жасап отырған демеушіге алғыс білдіремін.
Instagram ссылка на этот отзыв

Бұл байқаудың идеясы өзіме қатты ұнады. Бұл тек қазақ жазушысына ғана емес, қазақ әдебиетіне үлкен қолдау. Қазіргі заманда жазушыны жазуға ынталандырады әрі бәсекеге қабілетті болуға үндейді. Жасанды интеллектінің жетегінде кетпеуге атсалысатын жоба. Мен Есболат Айдабосынның Бүкір романын оқыдым, және соған дауыс беремін. Романды оқып қазақ тілінің байлығына таңғалдым. Ат қоюға келгенде қазаққа жететін ұлт жоқ шығар. Бүкір. Қоспа. Әрі Ең қатыгез тіршілік иесі адам екенін мойындадым. Әйтпесе, өзіңнің туған қызыңнан туған жиенді қалайша сонша кемсітіп, Қоспа деп атауға болады?! Ат та жетім, адам да жетім. Екеуі де бүкір. Екеуі де айналасындағылардан қорлық, кемсіту көрген. Ешкім жақтырмайды, ешкім менсінбейді. Адамды адам құрлы көрмейді, атты ат деп санамайды. Бірақ олар бәрін мойындатты. Бәрін мойындатты. Бірақ жүріп өткен жолдары, бастан кешкендері оңай болған жоқ. Жаның ашиды. Бүкірге елдің сөзі бәрібір ғой, ол жануар. Ал Қоспа өз атымен атаса деп арманда болды. Романның тілі жеңіл. Қоспаның тағдыры көпке ой салатын тағдыр. өмірде де Қоспа сияқты адамдар көп. Бұл шығарма маған ешкімді бөлектемей, адамға сыртына қарап баға беруге болмайтынын үйретті. Қоспаның тағдыры оқырман үшін сабақ болса екен деймін. Роман қысқа, әрі түсінікті жазылған. Кейіпкерлері де аз, бірақ толық ашылған. Бұл шығарманы бір рет оқып-ақ автордың айтатын ойын түсіндім. Басқа да авторлардың шығармаларын оқып шықтым, бірақ өзіме үлкен әсер қалдырғаны осы болды. Жазушы әр кейіпкеріне есімді ұтымды қояды. Бұл да жазушылық шеберлік, кәсібилік. Оқырман романды оқығанда кино көргендей әсер алуы тиіс. Ал мен «Бүкір» романынан сол рахат сезімді алдым. Сондықтан оның бәйгілі болғанын қалаймын. Ұйымдастырушыларға, қазақ романының гүлденуіне жағдай жасап отырған демеушіге алғыс білдіремін.
Instagram ссылка на этот отзыв

Бүкірді оқып болған соң, қалың ойға шомып, алған әсерімнен ұзақ уақыт арыла алмадым. Қиялымда Қоспамен бірге Қоңыртөбенің басында айқайлап, Бүкірмен бірге бәйгеге шаптым. Жетімдік те, жалғыздық та егіз болады екен ғой. Қоспа мен Бүкірдің тағдыры көзі қарақты оқырман қауымды бейжай қалдырмайды деп ойлаймын. Қос кейіпкердің сырт келбетіне қарай бағаланып, ерекше жаратылысы үшін шеттетілуі көңілге қаяу түсіреді екен. Адамдардың ішкі жан дүниеге терең үңіле бермейтіні – қоғамдағы өзекті мәселенің бірі. Автор осы тақырыпты батыл көтеріп, психологиялық тереңдікпен қалам тербейді. «Бүкір» – жай ғана әдеби шығарма емес, адам жанының иірімдерін ашатын, толғандыратын ғажап туынды. Туа бітті әділетсіздік көрген Қоспаның жалғыздығы, ішкі арпалысы мен монологтары әсерлі суреттелген. Бүкір – Қоспаның маңдайына біткен жарық жұлдызы, қанатты пырағы, тартқан мехнатының өтеуі іспетті. Екі кейіпкердің табысуынан әділетсіздікке қарсы күрестің нышаны аңғарылады. Әділдіктің желбіреген ақ туы дерсің. Сонымен қатар, шығармада қазақ халқының жылқымен етене жақын болмысы, оны ежелден кие тұтатыны да шебер көрсетілген. Қарт жылқышының қырағылығы мен даналығы – соның айғағы емес пе?! Ғайыптан келген Бүкірдің, ғайыпқа еніп кететіні ойыңды орап, өкініш тудырады екен. Қазақы иісі аңқыған бұл туындыны ерекше әсерлі, жата-жастана оқитын шығарма деп бағалаймын. Автордың жазу стилі мен көркемдік шеберлігі бір төбе. Тентектің арнасынан асып-тасуын, арқыраған мінезін жеткізуінің өзі қандай керемет сурет десеңізші! Қазақ прозасы өнімді, мән-мағынасы зор, берері мол, өткір туындымен толысып жатқанына шын қуаныштымын. Әдеби аламаннан әділ, лайықты бағасын алатынына бек сенімдімін. Бүкіріңіз бәйгеден сүрінбесін, Есболат аға. Оза шабыңыз дегім келеді!
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

Бүкір Есболат Айдабосынның прозасындағы бұл туынды – терең философиялық астары бар, оқырманды бірден ойға жетелейтін ерекше шығарма. Автор бұл еңбегінде өзіне тән кейіпкерлер жүйесін қалыптастырып, олардың тағдыры арқылы қоғамдағы көзқарас, адам болмысы және рухани беріктік мәселелерін көтереді. Жазушының кейіпкерлері – сырттай қарапайым, кейде тіпті «кем» көрінетін жандар, бірақ олардың ішкі әлемі бай, рухы мықты болып суреттеледі. Бұл – автордың басты идеяларының бірі. Шығармадағы Бүкір бейнесі – символдық деңгейде берілген ерекше образ. Ол тек жылқы емес, еркіндіктің, табиғилықтың, тағдырға бағынбайтын рухтың көрінісі. Сырт көзге «бүкір», «жарамсыз» деп бағаланғанымен, шын мәнінде оның бойында шексіз қуат пен ерекше қасиет бар. Осы арқылы автор қоғамдағы үстірт бағалаудың қате екенін меңзейді. Ал Қоспа бейнесі – адам тағдырының күрделілігін көрсететін шынайы кейіпкер. Оның өмірі ауыр, бірақ арманы биік. Өз тағдырын қабылдай отырып, балалары үшін күресуі – оның рухани күшін айқындайды. Жазушы мистикалық элементтерді де шебер қолданған. Буырыл жорға мінген қария – түсініксіз, бірақ маңызды бейне. Ол тағдырдың, бәлкім, табиғаттың тылсым күшін білдіреді. Ал Тентек өзені – өмірдің тұрақсыздығы мен тосын сынақтарының символы. Осындай детальдар шығарманың көркемдік деңгейін арттырып, оқырманға ерекше әсер қалдырады. Шығарманың соңындағы Бүкірдің жұмбақ жоғалуы – ең әсерлі әрі ойландыратын сәттердің бірі. Автор нақты жауап бермей, оқырманға таңдау қалдырады. Бұл тәсіл шығарманы одан әрі тереңдете түседі. Жалпы, бұл туынды тек оқылып қана қоймай, сезінуді талап етеді. Әр оқырман одан өз өміріне қатысты бір ой, бір сабақ табары анық. Сондықтан мұндай мазмұны терең, астары бай шығармаларды көбірек оқуға кеңес беремін – өйткені дәл осындай туындылар адамды ойландырып қана қоймай, рухани тұрғыда өсіреді. Жалпы, бұл туындыны оқи отырып, әр адам өзіндік ой түйеді. Оқырман ретінде бұл шығарманы оқуға кеңес беремін, себебі ол тек оқиға емес, өмір туралы, адам туралы, рух туралы үлкен ой салады.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Шығармамен толық таныстым. Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасына пікір жазып беремін.

«Бүкір» шығармасы – терең мағыналы, ой саларлық туынды. Автор бұл шығармада адам мен жануар тағдырын қатар алып, өмірдің ащы шындығын шебер бейнелейді. Әсіресе Бүкір құлынның бейнесі арқылы қоғамдағы кемсітушілік, сыртқы келбетке қарап баға беру мәселелері анық көрінеді. Алғашында бүкір болып туған құлын әлсіз, пайдасыз сияқты көрінеді, бірақ уақыт өте келе оның бойындағы қайсарлық пен төзімділік байқалып, шын мәнінде мықты екенін дәлелдейді. Бұл – әрбір жанның бойында жасырын күш бар екенін көрсететін маңызды ой.

Шығармадағы Қоспа кейіпкері де ерекше назар аударады. Оның өмір жолы ауыр, тағдыры күрделі. Ол да қоғамда толық бағаланбаған, үнемі қиындықпен күресіп жүрген жан. Қоспа мен Бүкірдің тағдырындағы ұқсастық шығарма идеясын тереңдете түседі. Екеуі де – өмірдің соққысына төтеп беріп жүрген, бірақ соған қарамастан тіршілік үшін күресуді тоқтатпаған бейнелер. Сонымен қатар Қоспаның ішкі жан дүниесі, оның арман-үміті, балаларына деген қамқорлығы, болашаққа деген сенімі оқырманға ерекше әсер қалдырады.

Автордың тілі қарапайым әрі әсерлі. Табиғат көріністері мен жылқыға қатысты суреттеулер өте шынайы берілген. Оқырман оқиғаға еніп, кейіпкерлердің жағдайын бірге сезінеді. Сонымен қатар шығармада адамгершілік, еңбек, тағдыр, төзім сияқты маңызды құндылықтар қозғалады. Әрбір оқиға мен деталь белгілі бір ойға жетелейді, оқырманды терең толғанысқа түсіреді. Автор кейіпкерлердің әрекеті арқылы өмірдің түрлі қырларын көрсетіп, шынайы бейнелер жасайды.

Жалпы, «Бүкір» шығармасы маған үлкен әсер қалдырды. Бұл туынды адамды сыртқы бейнесіне қарап емес, ішкі болмысына қарап бағалау керек екенін ұқтырады және әр адамның, әр тіршіліктің өзіндік орны бар екенін көрсетеді. Осындай шығармалар адамға рухани тәрбие беріп, мейірімділік пен түсіністікті арттырады. Сонымен қатар оқырманды сабырлы болуға, қиындыққа мойымауға және әрқашан үміт үзбеуге үйретеді.

«Бүкір» шығармасы – адам тағдыры мен қоғамның қатыгез шындығын терең ашып көрсететін әсерлі туынды. Әңгіменің басты өзегі – тағдырдың тәлкегіне түскен екі кейіпкердің өмір жолы арқылы адам болмысының күрделілігін көрсету. Екеуінің де жетім болуы, шыққан тегінің белгісіздігі және «бүкір» тағдырдың ауыр жүгін арқалауы – автордың қоғамдағы теңсіздік пен әділетсіздікті астарлы түрде жеткізу тәсілі.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романын қолға алғанда, бүгінгі адамның сан қатпарлы, кейде қайшылыққа толы ішкі әлемін айна-қатесіз танып отырғандай күй кешесің. Жазушы адам жанының жарығы мен көлеңкесін, жалған дүниенің алдамшы қызығы мен артта қалатын өкінішін, жұбаныш пен жұтаңдықты, қоғамдағы сан түрлі келеңсіз құбылысты дәл басып, дөп жеткізе алған. Табиғат көріністерін беруі де ерекше. «Тентек – таудан құлап ағатын, жазыққа шықса, жылап ағатын шағын өзен» деген жолдарда тау мен жазықтың, екпін мен әлсіздіктің, мінез бен тағдырдың үндестігі жатыр. Ауыл өміріне тән детальдар да шынайылығымен баурайды. «Сиыр соқпаққа сыймай…» деген жолдарды оқығанда, ауылдың иісі мұрныңа келіп, өріске бет алған малдың бейнесі көз алдыңда көлбеңдейді. Мұндай суреттер қалада өскен жанға бейтаныс болуы мүмкін, ал ауыл баласы үшін бұл – жүрекке жақын тірі көрініс. Қоспаның өмірге келуінің өзі күмән мен көлеңкеге толы. Оның тағдыры арқылы жазушы бұрынғы қоғамның қатал өлшемдерін де көрсетеді. Бір кезде ұят саналған дүниелер бүгінгі күні қалыпты жағдайға айналғанын астарлап жеткізеді. Осы арқылы шығарма оқырманды өткен мен бүгінді салыстырып, ойлануға итермелейді. Автор бүгінгі қоғамдағы типтерді де дөп басады: бірі – атқұмар, бірі – атаққұмар, енді бірі – жағымпаз. Ақшаға тойғанымен, рухани жұтаңдыққа ұрынған адамдар бейнесі шынайы әрі ащы берілген. Ең әсерлісі – автордың өмірдің ұсақ-түйек детальдарына дейін байқай білуі. Көпшілік елемейтін сәттерді сүзгіден өткізіп, оқырманға қайта ұсынуы – оның жазушылық қуатын айқындайды. Оқып отырып, кейде кейіпкерлермен бірге күйініп, кейде бірге қарғыс айтып отырғаныңды аңғармай қаласың. Жалпы, «Бүкір» – тек бір тағдырдың емес, тұтас қоғамның айнасы. Бұл шығарма – тәуелсіздік жастарының кемелденіп келе жатқан әдебиетінің айқын белгісі деп нық сеніммен айтуға болады.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Қаламгерлерді ынталандыруға арналған байқаулардың көп болғаны, жүлдесінің қомақты болғаны жақсы. Бұл - жазушыларға қозғау салады, жаңа туындылардың туындауына түрткі болады, шығармашылық өкілдерінің материалдық жағдайын жақсартуға әсер етеді. Меценат бәйгесі - сондай ерекше байқау. Биыл осы додаға шығармасын жолдап, жүлдеден үміт күтіп отырғандардың қарасы қалың. Соның ішінде Есболат Айдабосынның “Бүкірі” айрықша ұнады. Есболаттың бұған дейін де біраз шығармасын оқығам. “Бүкірі” - байрақты додаға тыңғылықты дайындалғанын көрсетеді. Ерекше тақырып, ерекше баяндау, ерекше туынды. Жүйрік ат пен қарапайым атбегінің тағдыры мен тәлейін сабақтастыра суреттеген автордың тілінің шұрайы, ойының құнары тәнті етпей қоймайды. Логикасы қандай мықты. Бұл шығармадан бүгінгі күні жоғалып бара жатқан қазақы болмысымыздың талай таңсық дүниелерін табасыз. Әсіресе жүйрікті тай күнінен танып, баптайтындар қазір сирек. Бүкірдің табиғатын құлын кезінен түсініп, оны күтудің құпияларын айтқан қарт жылқышының білігі қандай? Соны әдемі жеткізе білген автор да бұл бағытта аз ізденбеген болар. Себебі жүйрікті сатып алу бір басқа да, оны жаратудың қыр-сырын меңгеру тіпті бөлек. Бұған қоса бәйгеге жүйрік қосқандағы эмоцияны, тебіреністі, үміт пен мақтанышты дәл беру үшін де шеберлік керек. Осының бәрін “Бүкірден” табасыз. Бәйгеге “Бүкірін” қосқан Қоспамен бірге қуанатының да, тебіренетінің де содан. Бұл шығарманың құдыреті де сол, атбегі мен жүйріктің мінезін, арманын дәл беруінде. Суреттей отырып өзінің сөзіне сендіре білген автордың шығармасында адами болмыс пен пендеуи әрекеттер дәл бейнеленген. Оқиғаны оқи отырып атбегімен бірге толқисың, тебіренесің, сөйте келе қалай Бүкірдің жанкүйеріне айналғаныңды сезбей де қаласың. Шығарма соңының қүпия аяқталуы да автордың оқырманға ой тастағысы келгенін, ойлануға түрткі болғысы келгенін көрсетеді. Сенбесеңіздер, шығарманы оқып көріңіздерші. Сіздердің де жоғары баға қоярыңыз анық.
Facebook ссылка на этот отзыв

Ерлан Ахмедидің «ОЙЛАН, ҚАЗАҚ» романын оқып шыққаннан кейін менде ерекше әсер қалыптасты. Бұл шығарма жай ғана көркем туынды емес, ол – ой салатын, жүрекке жететін, сананы серпілтетін терең дүниелердің бірі. Кітаптың әрбір беті мені өз ойларыммен бетпе-бет қалдырып, өмірге, қоғамға, ұлтқа деген көзқарасымды қайта қарауға итермеледі.

Маған ерекше ұнағаны – автордың оқырманмен тікелей сырласқандай әсер қалдыруы. Романды оқи отырып, кейде өзімді кейіпкерлердің орнына қойып, олардың ішкі жан дүниесін бірге сезінгендей болдым. Бұл – жазушының шеберлігінің айқын көрінісі. Ол оқырманды жалықтырмай, керісінше, әрбір ойды жүрекке жеткізе біледі.

Кітаптағы кейіпкерлер де өте шынайы бейнеленген. Олар – біздің айналамызда жүрген адамдар сияқты. Әрқайсысының өз тағдыры, өз арманы, өз күресі бар. Сол арқылы автор қоғамдағы түрлі әлеуметтік және рухани мәселелерді көрсетеді. Бірақ бұл мәселелерді ол ауыр түрде емес, керісінше, үмітпен, сеніммен жеткізеді. Бұл – шығарманың ерекше жағымды тұстарының бірі.

Романда ұлттық құндылықтар мәселесі кеңінен қозғалған. Автор қазақтың салт-дәстүрін, мәдениетін, рухани байлығын ерекше құрметпен суреттейді. Бұл мені қатты қуантты. Себебі қазіргі заманда осындай тақырыптарды көтеретін шығармалар өте қажет. «ОЙЛАН, ҚАЗАҚ» – дәл сондай туынды.

«ОЙЛАН, ҚАЗАҚ» – тек оқуға арналған кітап емес, ол – өмірлік сабақ беретін шығарма. Әрбір беті жаңа ой, жаңа түсінік сыйлайды. Осындай туындылар арқылы біз өзімізді, өз ұлтымызды жақсырақ түсіне аламыз деп ойлаймын.

Қорытындылай келе, Ерлан Ахмедидің бұл романы мен үшін өте құнды шығарма болды. Ол менің ой-өрісімді кеңейтіп, рухани байлығымды арттырды. Осындай кітаптарды көбірек оқу керек деп ойлаймын. Себебі олар бізді жақсы жаққа өзгертеді. Бұл кітапты барлық қазақ оқуы керек деп есептеймін. Себебі ол әрқайсымызға ой салады, жүрекке жетеді, сананы оятады. «ОЙЛАН, ҚАЗАҚ» – атауына сай, ойлануға мәжбүр ететін, терең мағыналы, өте әсерлі шығарма.

Бұл романды оқыған кезде фильм көріп отырғандай болдым. Өзім жайлауда өскен малшының қызы болғандықтан, оның үстіне әкем жас кезінде бәйгенің алдын бермейтін атбегі болғандықтан, балалық шағыма саяхат жасағандай болдым. Көк қылтиып шыққан сәтте жайлауға барған сәтімізден бастап, шөп сарғайып етекке түскенге дейінгі кезең көз алдымнан тізбектеліп өте берді. Табиғатты суреттеген сәтінен бастап, «Тамшыбұлақ» жайлауымда жүргендей болып, сол өзіміз отырған жұрттың картинасы көз алдымнан кетпеді. Қоспаның жаны ауырғанда, оған қосылып бірге жылап, Бүкір бәйгеден озып келгенде Қоспамен бірге шаттандым. Бұл шығармада бірнеше әлеуметтік мәселе көтерілген. Ердәулеттің әкесінің жауапкершіліктен қашуы, қыздың алданып қалуы, соның кесірінен баланың ата-ананың да, бүкіл адамзат баласынан да жылу көрмей жатбауыр боп өсуі. Қоспаның «кесірінен» бүтін бір әулеттің басын төмен салып, ел бетіне қарай алмау жүруі. Баланың бала болып, ел қатарлы мектепте оқып, білім алу құқығының тапталуы, ал енді Құдай жарылқап, Қоспаға Бүкір аты бұйырып, енді басын тіктеп, ес жия бастағанда, ана қожайын деген албастының пайда болып Қоспа мен Бүкірдің өмірін тас-талқан етуі арқама аяздай батты. Неге енді ғана ес жиып, етегін жинап келе жатқан Қоспаның тағдырын күл-талқан етті?! Осындай жүрегі жоқ, пейілі тар, адамның да қадіріне жетпеген, малдың киесінен қорықпайтын опасыз қанішер байларға, оның маңайында жүрген жағымпаздарға, қара күшіне сеніп әлсіздің аузындағасын тартып алып жеп жүрген дөрекі, дойыр адамдарға лағнет айттым. Кезінде балаларын басқа туыстарының бауырына салып, соның салдарынан өз балаларымен етене жақын араласпаған, қатты жылулық таныта қоймаған жақындарыммен де іштей сырластым. Эмоцияның сан түрін сезінуге септігін тигізген керемет туынды. Әр адамға оқуға кеңес берер ем.
Instagram ссылка на этот отзыв

“Бүкір” шығармасы – адам тағдыры мен қоғамдағы көзқарас мәселесін терең қозғайтын туынды. Автор басты кейіпкердің сыртқы кемістігін суреттей отырып, оның ішкі жан дүниесінің байлығын, адамгершілігін ашады. Шығармада бүкір адамның өмірі арқылы адамдардың бір-біріне деген қатынасы, әсіресе сыртқы бейнеге қарап баға беру әдеті сынға алынады. Басты кейіпкер – тағдырдың тәлкегіне ұшыраған, бірақ соған қарамастан жүрегінде мейірімі мен үмітін жоғалтпаған жан. Оның бүкір болуы – тек физикалық кемшілік қана емес, қоғамның оған деген көзқарасының символы іспетті. Адамдар оны түсінуге тырыспай, керісінше шеттетіп, кемсітіп жатады. Бұл жағдай оқырманды ойландырып, қоғамдағы әділетсіздік пен қатыгездікті сезінуге жетелейді. АСонымен қатар, шығармада автор кейіпкердің жан дүниесіндегі қайшылықтарды да шебер суреттейді. Бүкір адамның сырттай сабырлы көрінгенімен, оның ішкі әлемінде түрлі сезімдер арпалысып жатады. Ол кейде өзін қоғамға қажетсіз сезініп, жалғыздықтың ауыртпалығын бастан кешіреді. Дегенмен, оның жүрегіндегі үміт оты толық сөнбейді. Бұл – кейіпкердің өмірге деген құштарлығын, рухани беріктігін көрсететін маңызды қыр. Шығармада табиғат көріністері мен кейіпкердің көңіл күйі астасып жатады. Автор кейіпкердің жан дүниесіндегі өзгерістерді сыртқы ортамен байланыстыра отырып, оқырманға терең әсер қалдырады. Мұндай тәсіл туындының көркемдік деңгейін арттырып, оның мазмұнын байыта түседі. Сонымен бірге, автордың тілдік шеберлігі де ерекше байқалады: қарапайым сөздер арқылы үлкен мағына жеткізіліп, кейіпкер бейнесі нанымды ашылады. Бұл туындыны оқи отырып, әр адам өз әрекетіне, өзгені қалай қабылдайтынына ой жүгіртеді. Көп жағдайда адамдар өзгешелігі бар жандарды түсінбей, олардан алшақтайды. Ал шын мәнінде, мұндай жандарға керегі – түсіністік пен қолдау. Автор осы ойды терең жеткізіп, оқырман санасына әсер етеді. Осылайша, “Бүкір” шығармасы тек бір адамның тағдырын ғана емес, жалпы қоғамдағы адамгершілік мәселелерді көтеретін терең философиялық туынды болып табылады.
Осы пікірге Facebook-сілтеме
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Сабақпаева Айнұр Хаметқызы "Бүкір" мини романына пікір

«Бүкір (ат туралы аңыз)» бұл шығарма – қазақ прозасындағы жылқы мәдениетін, дала философиясын және адам тағдыры мен табиғат арасындағы күрделі байланысты терең бейнелейтін көркем туынды. Автор оқырманды бірден табиғаттың қатал да әсем көрінісімен қарсы алады. Көктемгі Тентек өзенінің тосын мінезі – шығарманың негізгі символдарының бірі.

Шығарманың бірінші бөлімінде жылқышылар өмірі, олардың

кәсібіне деген көзқарасы, жауапкершілік пен жеңілтектік арасындағы қайшылық

айқын көрсетілген. Жас жылқышылардың тәжірибесіздігі мен асығыстығы үлкен шығынға алып келеді. Бұл тұста автор тек оқиғаны баяндап қана қоймай, ұрпақтар сабақтастығы, тәжірибе мен даналықтың маңызы туралы ой тастайды. Бас жылқышының бейнесі – осы даналықтың символы.

Екінші бөлімде Қоспа бейнесі алдыңғы қатарға шығады. Ол – күрделі, қарама-қайшы кейіпкер. Бір жағынан, тұрмыстың тауқыметін тартқан, тағдыр тәлкегіне түскен қарапайым малшы. Екінші жағынан, ішкі дүниесі бай, ойшыл, өзіндік философиясы бар адам.

Қоспаның монологтары – шығарманың ең әсерлі тұстарының бірі. Ол өз тағдырын, өмірдің әділетсіздігін, балаларына деген үмітін ашық айтады. Бұл монологтарда қазақы қарапайым тілмен берілген үлкен философия жатыр.

Көкпар эпизодтары шығарманың динамикасын күшейтеді. Бұл жерлерде ұлттық рух, бәсекелестік, намыс, ерлік айқын көрінеді. Бүкірдің көкпардағы шабысы – оның «кемтар» емес екенін дәлелдейтін сәт.

Бүкір бейнесі – көпқабатты символ. Ол – кемістік, тағдыр, төзім, күш, мүмкіндіктің белгісі. Автор «кемтарлық» ұғымын қайта қарауға шақырады. Шын мәнінде, кім кемтар? Денесінде кемістік бар ма, әлде рухында ма?

Қорытындылай келе, «Бүкір» – терең философиялық, әлеуметтік және психологиялық мәні бар шығарма. Ол оқырманды ойлануға, өз көзқарасын қайта қарауға итермелейді.

Бұл шығарма тек ат туралы аңыз емес, адам туралы, қоғам туралы, өмір туралы үлкен әңгіме. Оның басты құндылығы – шынайылығында, тереңдігінде және оқырман жүрегіне жол таба білуінде.

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ұзақ уақыт бойы оның әсерінен шыға алмадым. Шығарма адам жанының терең иірімдерін ашып көрсететін ерекше туынды екен. Автор кейіпкердің тағдырын жай ғана баяндап қоймай, оның жан дүниесіндегі арпалысты, ішкі қайшылығын өте шынайы жеткізген. Оқырман ретінде мен кейіпкердің әрбір сезімін, әрбір күйзелісін жүрегіммен қабылдадым. Романдағы оқиғалар бір қарағанда қарапайым көрінгенімен, олардың астарында үлкен әлеуметтік мәселелер жатыр. Қоғамдағы теңсіздік, адамдардың қатыгездігі мен түсініспеушілігі – бәрі де шынайы өмірмен үндеседі. Әсіресе, сыртқы келбетке қарап адамды бағалау мәселесі қатты әсер етті. Бұл – тек шығармада ғана емес, қазіргі қоғамда да жиі кездесетін жағдай. Автор осы арқылы оқырманды терең ойға жетелейді. Басты кейіпкердің бойындағы төзімділік пен сабырлылық ерекше таңғалдырады. Ол қанша қиындық көрсе де, жүрегіндегі мейірімділікті жоғалтпайды. Оның адамдарға деген сенімі, өмірге деген үміті – шығарманың ең маңызды тұстарының бірі. Бұл қасиеттер оқырманға үлкен ой салып, өз өміріне де басқаша қарауға жетелейді. Шығармада мұң басым болғанымен, үміт сәулесі де қатар жүреді. Автор оқырманға «қандай жағдай болса да, адамгершілікті жоғалтпау керек» деген ойды жеткізеді. Бұл – қазіргі қоғам үшін өте маңызды әрі құнды пікір. Қорыта айтқанда, «Бүкір» романы – терең философиялық мәні бар, адам жанының нәзік тұстарын ашатын, тәрбиелік маңызы зор шығарма. Ол менің жүрегімде ерекше із қалдырды және ұзақ уақыт бойы ойымнан кетпейтін туынды болды. Сонымен қатар, шығармадағы кейіпкерлердің әрқайсысы өз алдына бір тағдыр, бір әлем екенін байқауға болады. Автор оларды тек қосалқы образ ретінде емес, өмірдің түрлі қырын көрсететін маңызды тұлғалар ретінде бейнелеген. Әр кейіпкер арқылы қоғамның түрлі келбеті, адамдардың мінез-құлқы мен дүниетанымы ашылады. Бұл шығарманы одан әрі байытып, оқырманға тереңірек ой салуға мүмкіндік береді.
Instagram ссылка на этот отзыв

Отзыв: Есболат Айдабосын – «нулевой әкім» феномені және басқару стиліне талдау

Қазіргі қоғамда жергілікті басқару органдарының қызметі халықтың күнделікті өмірімен тікелей байланысты. Әкімдердің жұмысы тек ресми көрсеткіштермен ғана емес, халықтың нақты сезінетін өзгерістерімен өлшенеді. Осы тұрғыда соңғы уақытта «нулевой әкім» деген атаумен танылып жүрген Есболат Айдабосынның қызметі қоғамда түрлі пікір туғызуда. Бұл атау кездейсоқ берілмеген, ол белгілі бір деңгейде халықтың күткен нәтижелері мен нақты орындалған істердің арасындағы айырмашылықты сипаттайды.

Ең алдымен, Есболат Айдабосынның басқару стиліне тоқталсақ, оның жұмысы салыстырмалы түрде сабырлы, даулы жағдайлардан қашқақтайтын, тәуекелі төмен бағытта өрбиді. Бір қарағанда бұл тұрақтылықты сақтауға бағытталған дұрыс тәсіл сияқты көрінуі мүмкін. Алайда қазіргі динамикалық қоғамда мұндай баяу әрі сақ қадамдар кейде нақты нәтижелердің кешігуіне алып келеді. Әсіресе инфрақұрылым, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жол сапасы сияқты салаларда халық жылдам өзгеріс күтеді.

«Нулевой әкім» деген атаудың пайда болуына негізгі себеп – көзге көрінетін, айқын нәтижелердің аздығы. Әкімнің бастамалары бар, жоспарлары жарияланады, бірақ олардың іске асу қарқыны төмен немесе нәтижесі қоғамға жеткілікті деңгейде байқалмайды. Бұл жерде мәселе тек жұмыс істелмеуінде емес, атқарылған істің тиімді жеткізілмеуінде де болуы мүмкін. Қазіргі заманғы басқаруда коммуникация өте маңызды: халық не істеліп жатқанын түсінуі керек. Осы тұрғыда ақпараттық ашықтық жеткіліксіз деген пікірлер жиі айтылады.

Сонымен қатар, Есболат Айдабосынның халықпен байланысы орташа деңгейде деп бағалауға болады. Қабылдаулар, кездесулер ұйымдастырылғанымен, олардың нақты нәтижесі туралы кері байланыс әрдайым байқала бермейді. Көптеген тұрғындар мәселелерін жеткізгенімен, олардың шешімі ұзаққа созылады немесе формалды жауаптармен шектеледі. Бұл өз кезегінде сенім деңгейінің төмендеуіне әсер етеді.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы — қазіргі қазақ әдебиетінің айдынына тасталған үлкен тас секілді, оның толқыны әрбір оқырманның жүрегіне жетіп, санасын сілкілері анық. Бұл туынды — тек бір тағдырдың тауқыметі емес, бұл біз өмір сүріп жатқан қоғамның диагнозы, адам жанының тереңіндегі қараңғылық пен жарықтың мәңгілік арпалысы. Романның басты кейіпкері — дене бітімінде кемістігі бар, арқасына «бүкір» біткен жан. Алайда, оқиға желісіне бойлаған сайын, автордың бұл метафораны әлдеқайда терең мағынада қолданғанын түсінеміз. Нағыз бүкірлік — тәннің қисаюы емес, жанның қисаюы, мейірімнің азаюы және адамдық құндылықтардың құлдырауы. Автор біздің алдымызға айна қояды: біз сыртқы мінсіздікке ұмтыла отырып, ішкі дүниеміздің қалай бүкірленіп бара жатқанын байқамаймыз ба? Шығарманың тілі өте шұрайлы, суреттеулері қанық. Психологиялық иірімдер мен кейіпкердің ішкі монологтары оқырманды бей-жай қалдырмайды. Есболат Айдабосын әрбір деталь арқылы қоғамдағы қатыгездікті, өзінен өзгеше жандарды қабылдай алмау дертін ащы да болса ашық көрсетеді. Басты кейіпкердің жалғыздығы мен оның айналасындағы адамдардың рухани соқырлығы арасындағы контраст оқырманның жанын ауыртады. Бұл роман — «жеңіл» оқылатын дүние емес. Ол сізді ойлануға, өзіңіздің ішкі әлеміңізге үңілуге мәжбүрлейді. Біз неге әлсізді мұқатуға дайынбыз? Неге біздің қоғамда адамның құны оның физикалық мүмкіндігімен немесе сыртқы сұлулығымен өлшенеді? Роман осы сұрақтарды қабырғасынан қояды. Егер сіз тек сюжет қуаламай, терең философиялық мағына іздесеңіз, адам психологиясының шыңырауын зерттегіңіз келсе, бұл кітап сіздің үстел үсті кітабыңызға айналуы тиіс. Есболат Айдабосынның бұл еңбегі әдебиет әлеміндегі шоқтығы биік туынды ретінде тарихта қалары сөзсіз. Рухани шөліңізді қандырып, жаныңызға азық іздесеңіз, «Бүкірді» парақтаудан жалықпаңыз. Бұл — әрбір қазақ оқуы тиіс заманауи классика.
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – қазақ прозасындағы ерекше туындылардың бірі. Бұл шығарма алғаш оқылған сәттен бастап оқырманды бейжай қалдырмайды, өйткені ол тек бір кейіпкердің тағдырын ғана емес, тұтас қоғамның рухани ахуалын, адам мен ортаның арасындағы күрделі байланысты терең бейнелейді. Мен бұл туындыны оқырман ретінде қабылдай отырып, оның мағыналық тереңдігіне, кейіпкер психологиясының шынайы ашылуына және автордың көркемдік тәсілдеріне ерекше назар аудардым.Шығармадағы басты кейіпкер – қоғамдағы «бүкір»

атанып кеткен адам. Бұл атау тек оның сыртқы келбетіне ғана байланысты емес, сонымен қатар оның ішкі жан дүниесіне, өмірдегі орнына, қоғам тарапынан қабылдануына қатысты символдық мәнге ие. Автор «бүкір» ұғымын тек физикалық кемістік ретінде емес, рухани жалғыздықтың, түсінбеушіліктің, қоғамнан шеттетілудің белгісі ретінде қолданады. Осы тұрғыдан алғанда, шығармадағы бүкір бейнесі – жалғыз адамның емес, көптің ішіндегі жалғыздардың жиынтық образы.

Шығармада артық сөз жоқ, әр сөйлем өз орнында, мағыналы. Тілінің қарапайымдылығы мен көркемдігі қатар үйлесіп, оқырманды жалықтырмайды. Керісінше, әрбір сөйлемді ойланып оқуға мәжбүрлейді. Бұл – жазушының үлкен шеберлігінің белгісі.Менің ойымша, «Бүкір» шығармасының басты идеясы –

адамды түсіну, оны қабылдау, оның ішкі жан дүниесіне үңілу.Кейіпкердің тағдыры арқылы автор қоғамдағы

әділетсіздікті де көрсетеді. Қоғам кейде әлсіздерді, өзгеше адамдарды қабылдай алмайды. Олар көбіне шеттетіліп, түсінбеушілікке ұшырайды. Бұл – тек шығармадағы мәселе емес, өмірдегі шындық. Әр адам – жеке әлем, оны түсіну үшін сабыр мен жанашырлық қажет

екенін түсіндім.Қорытындылай келе, Есболат Айдабосынның «Бүкір»

шығармасы – оқырманды терең ойға жетелейтін, жүрекке әсер ететін, тәрбиелік мәні зор туынды. Бұл шығарма әр адамға өзін және айналасын қайта тануға мүмкіндік береді. Осындай шығармалар арқылы әдебиет өз миссиясын орындайды деп ойлаймын: адамды ойландыру, сезіндіру және рухани тұрғыдан байыту.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы — қазіргі қазақ әдебиетіндегі адам мен жануар арасындағы метафизикалық байланысты, тағдырлас тауқыметті және рухани үндестікті жырлайтын ең әсерлі туындылардың бірі. Шығарманың өн бойында өрілетін негізгі желі — екі жетім, екі жалғыз және екі жаралы жаратылыстың бірін-бірі табуы арқылы өмірдің мәнін қайта түйсінуі. Автор «бүкірлік» ұғымын тек физикалық кемістік ретінде емес, үлкен философиялық және әлеуметтік метафора ретінде қолданады.

Романдағы басты кейіпкерлердің екеуі де — тағдырдың талқысына түскен, жақынынан айырылған жалғыз жандар. Ат жаратылысынан арқасында өркеші бар, «тұлпар болады» деген үмітті ақтамаған бүкір болса, адам — өмірдің ауыр соққыларынан еңсесі түсіп, рухани және әлеуметтік тұрғыдан еңкіш тартқан жан. Екеуінің де шығу тегі белгісіз, екеуі де бұл дүниеге жат, «артық адамдар» сияқты қабылданады. Қоғамның қатыгез заңы бойынша, сыртқы келбеті стандартқа сай келмейтін жан әрдайым келеке-мазаққа ұшырайды. Адамдар олардың ішкі әлеміне үңілмейді, тек сыртқы «пішінсіздігіне» қарап үкім кеседі.

Адамдардың мазағы мен шеттетуінен қажыған бұл екі жан иесі бір-бірін кездейсоқ тауып, тілсіз түсініседі. Олардың кездесуі — жай ғана таныстық емес, бұл екі жаралы рухтың бір-бірінен пана табуы. Ат адамның бүкірлігін сынамайды, ал адам аттың кемістігінен жиіркенбейді. Бұл байланыс екеуіне де өмір сүруге жаңа мотивация береді: адам атқа күтім жасау арқылы өзінің қажет екенін түсінсе, ат адамның мейірімі арқылы өзінің жай ғана «мүгедек мал» емес, киелі жаратылыс екенін сезінеді.

Шығарманың түйіні: нағыз бақыт сыртқы сұлулықта емес, жүректердің үндесуінде. Автор «нағыз бүкірлік — тәннің қисаюы емес, көңілдің соқырлығы мен жүректің тастығы» деген ойды ұсынады. Бұл роман — рухтың асқақтығы мен шынайы жанашырлықтың кез келген тағдыр тауқыметін жеңетінін дәлелдейтін, адамгершілікті ту еткен өміршең туынды.

«Бүкір» атты ат туралы аңыз – қазақ халқының рухани мұрасының тереңдігін, жануар мен адам арасындағы ерекше байланысты, сондай-ақ адалдық пен төзімділіктің мәнін айқын көрсететін әсерлі шығарма. Бұл аңыз тек бір аттың тағдыры туралы ғана емес, сонымен бірге адамгершілік құндылықтар, табиғатпен үйлесімді өмір сүру және қиындыққа мойымау секілді маңызды идеяларды қамтиды. Шығарма оқырманды бірден өзіне тартып, қарапайым оқиға арқылы үлкен философиялық ой тастайды. Аңыздың тағы бір маңызды қыры – төзімділік пен күрес. Бүкір өзінің кемшіліктеріне қарамастан, өмірдің қиындықтарына қарсы тұра біледі. Ол тағдырға мойынсұнбай, өз мүмкіндігінше әрекет етеді. Менің ойымша, «Бүкір» аңызының басты ерекшелігі – оның шынайылығы мен өмірге жақындығында. Мұндай оқиғалар қазақ даласында шынымен болғандай әсер қалдырады. Өйткені қазақ халқы үшін жылқы – ерекше жануар, оның әрбір қылығы, мінезі, тіпті тағдыры да адамдарға жақын. Сондықтан бұл аңызды оқығанда, оны жай қиял емес, өмірдің бір бөлігі ретінде қабылдайсың. Сонымен қатар, шығармада табиғат пен адам арасындағы үйлесімділік те көрінеді. Бүкір табиғаттың бір бөлшегі ретінде бейнеленеді, ал адам оның өміріне араласқанымен, оған құрметпен қарайды. Бұл – қазіргі экологиялық мәселелер тұрғысынан да маңызды идея. Адам табиғатты бағындырушы емес, оның бір бөлшегі екенін түсінуі керек. Қорытындылай келе, «Бүкір» атты ат туралы аңыз – мазмұны терең, тәрбиелік мәні зор, ұлттық құндылықтарды насихаттайтын маңызды шығарма. Ол оқырманға тек қызықты оқиға ғана емес, өмір туралы ой салатын, адамгершілік қасиеттерді дәріптейтін туынды ретінде бағалы. Мұндай аңыздар ұрпақтан ұрпаққа жетіп, қазақ халқының рухани байлығын сақтауға үлкен үлес қосады. Бүкір образы арқылы автор бізге бір ғана ақиқатты жеткізеді: шынайы күш пен сұлулық – сыртқы келбетте емес, жүректегі адалдық пен қайсарлықта. Бұл шығарма әрбір оқырманның жүрегіне жол тауып, оны жақсылыққа, мейірімділікке және төзімділікке тәрбиелейді деп сенемін.
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам жанының тереңдігін, қоғамдағы көзқарастың біржақтылығын және тұлғаның ішкі беріктігін көркем тілмен бейнелейтін маңызды туынды. Автор бұл шығарма арқылы сыртқы келбетке қарап қалыптасатын үстірт пікірлердің қате екенін дәлелдеп, адамның шынайы болмысы оның жан дүниесінде жатқанын айқын көрсетеді. Басты кейіпкердің тағдыры – тек жеке адамның емес, тұтас қоғамның рухани деңгейін танытатын көрініс. Бүкірдің өмірі қиындыққа толы болғанымен, оның ішкі әлемі бай әрі терең. Ол айналасындағы адамдардан көрген мазақ пен түсінбеушілікке қарамастан, өмірден түңіліп кетпейді. Керісінше, әрбір сынақты өзіне сабақ ретінде қабылдап, біртіндеп рухани тұрғыдан өседі. Бұл оның адам ретінде қалыптасуындағы ең маңызды кезеңдердің бірі. Шығармада кейіпкердің жалғыздық сезімі ерекше әсерлі берілген. Адамдармен араласқанымен, ол өзін бөтен сезінеді. Бұл – қоғамның оны толық қабылдамауының салдары. Алайда дәл осы жалғыздық оның өзін тануына, ішкі жан дүниесіне үңілуіне мүмкіндік береді. Автор осы сәттерді өте шынайы суреттеп, оқырманды терең ойға жетелейді. Сонымен қатар, шығармада үміт пен сенім тақырыбы да маңызды орын алады. Бүкір уақыт өте келе өз тағдырына басқаша қарай бастайды. Ол өзін өзгелермен салыстыруды тоқтатып, өз құндылығын түсінеді. Бұл – оның ең үлкен рухани жетістігі. Жазушы осы өзгерісті нәзік жеткізіп, оқырманға сенім ұялатады. Жазушының тілі қарапайым әрі әсерлі. Әрбір сөйлем нақты ойды жеткізіп, оқырманды жалықтырмайды. Терең мазмұн мен жеңіл баяндау үйлесімі шығарманың құндылығын арттыра түседі. Қорытындылай келе, «Бүкір» – адамды адам ретінде бағалауға үйрететін, тәрбиелік мәні жоғары шығарма. Ол оқырманды мейірімділікке, түсіністікке және шынайы адамгершілікке шақырады.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Мен Есболатты 20 жылдан бері танимын. Осы аралықта оның журналистикадағы және әдебиеттегі өсу жолына куәгермін деп айта аламын. Алғашқы шығармаларынан бастап қалдырмай оқып келе жатырмын. Жазушы ат тағдырын жиі жазады. "Сүлік қарада" да "Бүкірдегі" секілді жылқының тағдыры сипатталатыны есімде. Рсы тақырыпты жақсы меңгергені көрініп тұр. Мысалға, мен ат баптау, бәйге туралы ақпаратты алғаш Есболаттың шығармаларынан оқып танфс болдым. Бұған децін осы тақырыпта басқа шығармалардан кездестірмеппін. Оның осы тақырыпты терең білетініне анық көзім жетті. Бұл шығарма қыз балаларға қарағанда ер адамдарға, ұл балаларға ат туралы энциклопедия десем, артық айтқандық емес. Туындада жылқы малына қатысты ұмытылып бара жатқан терминдер, ырым-тиымдар көрініс табады. Күнделікті өмірде көп қолданылмайтын жаңа сөздерді кездестірдім. Ат пен адамның тағдырын салыстыра отырып, қос жетімнің қуанышы мен қиындығын шебер суреттеген. Маған ерекше әсер еткен жері - Қоспаның әйелінің тағдыпы. Біздің қоғамдағы мүгедек адамдары кемсіту, қабылдамау әдеті осы жерде көрінеді. Сол арқылы ауылдағы қазақ әйелінің қиын тұрмысын бере алған. Қоспаның мінезіне шыдап отырса да әйелінің ақсақ екенін беріне басатын жері бар. Осы жерден қазақ әйелі мен күйеуінің қарым-қатынасындағы қазақ отбасына тән менталитетті көргендей болдым. Бұл оқиға осыдан 30 жыл бұрынғы оқиға деп есептесек, қазіргі қоғамда да көп нәрсе өзгере қоймағанын көріп жүрміз. Байдың қолынан келсе, әлсізге күш көрсеткісі кеп тұратыны әлі де бар. Шығпрма соңында "Бүкірдің" бәйгеден қашып кетуі қастандыққа, әділетсіздікке көрсеткен қарсылығы сияқты әсер етті. Осы бәйгеде Есболаттер жүйріктер қатарынан көрінуі бұл конкурстың әділ өткендігін айғақтайды деп ойлаймын. Оның жүлдегер атануына тілектеспін!
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы – қазіргі қазақ әдебиетіндегі жылқы бейнесі арқылы ұлттық болмыс пен адамдық ар-ождан мәселесін биік деңгейде көтерген шоқтығы биік туынды. Шығарманың алғашқы беттерінен бастап-ақ оқырманды баурап алатын басты қасиет – оның сюжеттік шынайылығы. Романның өзегінде жатқан Ердәулет (Қоспа) пен Бүкір тұлпардың арасындағы рухани байланыс – жай ғана атбегі мен сәйгүліктің қарым-қатынасы емес, бұл екі жаралы тағдырдың бір-бірін толықтыруы және бірге есеюі. Автор Қоспаның бойындағы «құлдық психологияны» жеңу процесін Бүкірдің бәйгедегі ерлігімен шебер ұштастырады. Басында «имек бел», жасық болып көрінген Қоспаның Бүкірді баптау арқылы өз намысын қайта қайтаруы – бүгінгі қоғам үшін өте маңызды тәрбиелік идея. Ал Бүкір – денесіндегі кемістігіне қарамастан рухы сынбаған, табиғаттың тылсым күшін бойына жинаған тектілік символы. Оған жасалған қиянаттар – маңдайдан қамшымен ұру, бәйге қашықтығын әдейі қысқарту секілді әрекеттер – қоғамдағы әділетсіздік пен арамдықтың нақты көріністері. Есболат Айдабосынның суреткерлік шеберлігі аттың сынын жазуда ғана емес, адам жанының арпалысын, туған жерге деген сағынышты жеткізуде анық байқалады. Романның соңындағы Бүкірдің тұманға сіңіп жоғалуы және Тентек өзенінің арнасының буылуы – үлкен философиялық астарға ие. Бұл – киелі жануардың адамдардың зұлымдығына шыдамай, өз еркіндігін іздеп ғайыпқа кетуі. Шығарма оқырманды «тектілік пен тазалық сақталмаған жерде бақ та тұрмайды» деген ойға жетелейді. Автордың тілі шұрайлы, стилі қанық, әрбір эпизоды жүрекке жылы тиеді. Бұл туынды – тек жылқы баласын сүйетіндер үшін ғана емес, намысын биік ұстайтын әрбір азамат үшін баға жетпес рухани мұра. Есболат Айдабосын осы романы арқылы қазіргі қазақ прозасына соны леп әкеліп, ұлттық рухты қамшылайтын нағыз жауһар дүние сыйлады. Бүкірдің шабысы мен Тентектің ағысы оқырман санасында мәңгілік еркіндіктің жаңғырығы болып қала бермек. Пікірімді түйіндей келе, бұл шығарма әрбір қазақ шаңырағында оқылуы тиіс, тәрбиелік мәні зор, көркемдік қуаты мықты туынды деп сеніммен айта аламын.

Мен Есболатты 20 жылдан бері танимын. Осы аралықта оның журналистикадағы және әдебиеттегі өсу жолына куәгермін деп айта аламын. Алғашқы шығармаларынан бастап қалдырмай оқып келе жатырмын. Жазушы ат тағдырын жиі жазады. "Сүлік қарада" да "Бүкірдегі" секілді жылқының тағдыры сипатталатыны есімде. Рсы тақырыпты жақсы меңгергені көрініп тұр. Мысалға, мен ат баптау, бәйге туралы ақпаратты алғаш Есболаттың шығармаларынан оқып танфс болдым. Бұған децін осы тақырыпта басқа шығармалардан кездестірмеппін. Оның осы тақырыпты терең білетініне анық көзім жетті. Бұл шығарма қыз балаларға қарағанда ер адамдарға, ұл балаларға ат туралы энциклопедия десем, артық айтқандық емес. Туындада жылқы малына қатысты ұмытылып бара жатқан терминдер, ырым-тиымдар көрініс табады. Күнделікті өмірде көп қолданылмайтын жаңа сөздерді кездестірдім. Ат пен адамның тағдырын салыстыра отырып, қос жетімнің қуанышы мен қиындығын шебер суреттеген. Маған ерекше әсер еткен жері - Қоспаның әйелінің тағдыпы. Біздің қоғамдағы мүгедек адамдары кемсіту, қабылдамау әдеті осы жерде көрінеді. Сол арқылы ауылдағы қазақ әйелінің қиын тұрмысын бере алған. Қоспаның мінезіне шыдап отырса да әйелінің ақсақ екенін беріне басатын жері бар. Осы жерден қазақ әйелі мен күйеуінің қарым-қатынасындағы қазақ отбасына тән менталитетті көргендей болдым. Бұл оқиға осыдан 30 жыл бұрынғы оқиға деп есептесек, қазіргі қоғамда да көп нәрсе өзгере қоймағанын көріп жүрміз. Байдың қолынан келсе, әлсізге күш көрсеткісі кеп тұратыны әлі де бар. Шығпрма соңында "Бүкірдің" бәйгеден қашып кетуі қастандыққа, әділетсіздікке көрсеткен қарсылығы сияқты әсер етті. Осы бәйгеде Есболаттер жүйріктер қатарынан көрінуі бұл конкурстың әділ өткендігін айғақтайды деп ойлаймын. Оның жүлдегер атануына тілектеспін!
Instagram ссылка на этот отзыв

Тағдыр талқысы

Жуырда жас жазушы Есболат Айдабосынның «Бүкір» атты мини романын оқып, тағдыр талқысына түскен адам мен жылқының арасындағы сабақтастыққа куә болдым. Шығарманың негізгі кейіпкерлері: Қоспа (адам), Бүкір (ат) Бурыл жорғаға мінген ақсақалды қария (мистикалық кейіпкер), Қарт жылқышы (атбегі адам), Қоспаның шойнақ әйелі, Қоспаның баласы, Шіңкілдек Шәлімбай (Қоспаның ауылдасы), Тимур (Қоспаның досы), Қожайын (өңірдегі ықпалды бай-бағлан), Кескен томардай кеспелтек пен Ұзынтұра (ат туралы білмейтіні жоқ атбегі жігіттер) өзімізге етене таныс сияқты.

Оқиға Қоңыртөбе тауындағы Тентек деген өзенінің тасып ағуымен басталады.  Мезгіл көктем айы...  Тентек аяқ асты таситын, жаңбыр жауып, қар ерімесе де таси беретін ерекше мінезді өзен. Осы тасыған өзенді жағалай жылқышылар шапқылап жүреді. Олардың не істеп жүргенін автор басында құпия түрде ұстайды. Бір кезде есік пен төрдей буырыл жорғаға мінген ақсақалды қария пайда болады. Ол таудан жорғасын тайпалтып түскен бойы әлгі атқақтап ағып жатқан суға түсіп кетеді. Ол кісінің неге түскені кейінірік белгілі болады. Ауыл жылқышылары баққан асыл тұқымды айғырдың үйірі тасқынға ұрыныпты. Анығында бәрі емес, бір буаз бие туайын деп жолда қалып қойған, сол суға кетеді. Қалған жылқыны жылқышылар аман алып қалады. Ол биені кейінірек Қопа деген жазықтағы жерден өлігі табылады. Ал құлыны қайда? Ол туды ма, құлыны өлі ме, тірі ме? Бұл сұрақтың жауабын автор оқырманның өзіне қалдырады. Нысаналы құлынды өзі де тағдыр тәлкегіне түскен Қоспа-Ердәулет бағады. Бағады да бағы жанған жүйріктің иесіне айналады. Бүкірдің дәуірі басталады, бәйгеден бәйге бермейді.

Бұл шығарма жазушының ғана емес, оқырмандардың табысы. Көптен бері мұндай шынайы дүниені оқып көрмегендіктен серпіліп қалдым, сергіп қалдым. Қанымызда жылқы феномені бар екендігі сөзсіз.

Жомарт ИГІМАН,

Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.

Мен Есболатты 20 жылдан бері танимын. Осы аралықта оның журналистикадағы және әдебиеттегі өсу жолына куәгермін деп айта аламын. Алғашқы шығармаларынан бастап қалдырмай оқып келе жатырмын. Жазушы ат тағдырын жиі жазады. "Сүлік қарада" да "Бүкірдегі" секілді жылқының тағдыры сипатталатыны есімде. Рсы тақырыпты жақсы меңгергені көрініп тұр. Мысалға, мен ат баптау, бәйге туралы ақпаратты алғаш Есболаттың шығармаларынан оқып танфс болдым. Бұған децін осы тақырыпта басқа шығармалардан кездестірмеппін. Оның осы тақырыпты терең білетініне анық көзім жетті. Бұл шығарма қыз балаларға қарағанда ер адамдарға, ұл балаларға ат туралы энциклопедия десем, артық айтқандық емес. Туындада жылқы малына қатысты ұмытылып бара жатқан терминдер, ырым-тиымдар көрініс табады. Күнделікті өмірде көп қолданылмайтын жаңа сөздерді кездестірдім. Ат пен адамның тағдырын салыстыра отырып, қос жетімнің қуанышы мен қиындығын шебер суреттеген. Маған ерекше әсер еткен жері - Қоспаның әйелінің тағдыпы. Біздің қоғамдағы мүгедек адамдары кемсіту, қабылдамау әдеті осы жерде көрінеді. Сол арқылы ауылдағы қазақ әйелінің қиын тұрмысын бере алған. Қоспаның мінезіне шыдап отырса да әйелінің ақсақ екенін беріне басатын жері бар. Осы жерден қазақ әйелі мен күйеуінің қарым-қатынасындағы қазақ отбасына тән менталитетті көргендей болдым. Бұл оқиға осыдан 30 жыл бұрынғы оқиға деп есептесек, қазіргі қоғамда да көп нәрсе өзгере қоймағанын көріп жүрміз. Байдың қолынан келсе, әлсізге күш көрсеткісі кеп тұратыны әлі де бар. Шығпрма соңында "Бүкірдің" бәйгеден қашып кетуі қастандыққа, әділетсіздікке көрсеткен қарсылығы сияқты әсер етті. Осы бәйгеде Есболаттер жүйріктер қатарынан көрінуі бұл конкурстың әділ өткендігін айғақтайды деп ойлаймын. Оның жүлдегер атануына тілектеспін!
Instagram ссылка на этот отзыв

Мен Есболатты 20 жылдан бері танимын. Осы аралықта оның журналистикадағы және әдебиеттегі өсу жолына куәгермін деп айта аламын. Алғашқы шығармаларынан бастап қалдырмай оқып келе жатырмын. Жазушы ат тағдырын жиі жазады. "Сүлік қарада" да "Бүкірдегі" секілді жылқының тағдыры сипатталатыны есімде. Рсы тақырыпты жақсы меңгергені көрініп тұр. Мысалға, мен ат баптау, бәйге туралы ақпаратты алғаш Есболаттың шығармаларынан оқып танфс болдым. Бұған децін осы тақырыпта басқа шығармалардан кездестірмеппін. Оның осы тақырыпты терең білетініне анық көзім жетті. Бұл шығарма қыз балаларға қарағанда ер адамдарға, ұл балаларға ат туралы энциклопедия десем, артық айтқандық емес. Туындада жылқы малына қатысты ұмытылып бара жатқан терминдер, ырым-тиымдар көрініс табады. Күнделікті өмірде көп қолданылмайтын жаңа сөздерді кездестірдім. Ат пен адамның тағдырын салыстыра отырып, қос жетімнің қуанышы мен қиындығын шебер суреттеген. Маған ерекше әсер еткен жері - Қоспаның әйелінің тағдыпы. Біздің қоғамдағы мүгедек адамдары кемсіту, қабылдамау әдеті осы жерде көрінеді. Сол арқылы ауылдағы қазақ әйелінің қиын тұрмысын бере алған. Қоспаның мінезіне шыдап отырса да әйелінің ақсақ екенін беріне басатын жері бар. Осы жерден қазақ әйелі мен күйеуінің қарым-қатынасындағы қазақ отбасына тән менталитетті көргендей болдым. Бұл оқиға осыдан 30 жыл бұрынғы оқиға деп есептесек, қазіргі қоғамда да көп нәрсе өзгере қоймағанын көріп жүрміз. Байдың қолынан келсе, әлсізге күш көрсеткісі кеп тұратыны әлі де бар. Шығпрма соңында "Бүкірдің" бәйгеден қашып кетуі қастандыққа, әділетсіздікке көрсеткен қарсылығы сияқты әсер етті. Осы бәйгеде Есболаттер жүйріктер қатарынан көрінуі бұл конкурстың әділ өткендігін айғақтайды деп ойлаймын. Оның жүлдегер атануына тілектеспін!
Instagram ссылка на этот отзыв

Жақында Есболат ағаның «Тивет аруы» хикаятын оқығамын. Дайын сценарий, осы хикаят бойынша фильм түсірсе тамаша болар еді деп ойлаған едім. Ол басқа әңгіме енді. Кеше «Бүкірді» аяқтадым. Бүкірдің, Қоспаның басынан өткерген дүниелерінің біразы, әсіресе «қожайындардың» айналасындағы сұмдықтар соңғы 15 жылда менің де көз алдымда болып жатты ғой. Argymaq.kz сайтының арқасында ат спортына мидай араласып кетпесем де, біраз жайға қанықтым. «Қожайындар» бір ғана «Бүкір» емес, талай «түзулердің» белін бүкірейтіп жіберді. Есағам соны көркем тілмен, ешкімнің жеке басына тиіп, атын атап, түсін түстемей-ақ, әдемі жеткізген. Қоспа мен Бүкір бүкір емес, қазіргі қоғам, бүгінгі ат спортына артқы есікпен кіргендердің «бүкір» екенін ашық көрсеткен. Бұл шағын ромманды (60-ақ бет) оқыған кез келген атбегі Бүкір мен Қоспаны жазбай танитынына, өзінің де солардың кебін кигенін түсінетініне бәс тігемін. Тек Қоспа мен Бүкірдің маңында ғана емес, әр өңірде өз «қожайыны» барын, олардың маңында да «ат десе ішкен асын жерге қоятын» «бапкерлер» барын ешкім жоққа шығармайды. Қазіргі заман романы, қазіргі заман прозасы жоқ дейтіндер мен ат спортының әсіресе бәйгенің айналасында қандай былықтардың болып жатқанын білгісі келген адам «Бүкірді» оқысын. «Бүкірді көр ғана түзейді!» Қазақтың осы бір ауыз сөзі тура мағынасында да, ауыспалы мағынасында да және жақсы мағынасында Бүкір мен Қоспаға арналған. Оқиғаны оқи отырып атбегімен бірге толқисың, тебіренесің, сөйте келе қалай Бүкірдің жанкүйеріне айналғаныңды сезбей де қаласың. Сенбесеңіздер, шығарманы оқып көріңіздерші. Сіздердің де жоғары баға қоярыңыз анық. Жазушыларды ынталандыруға арналған байқаулардың көп болғаны, жүлдесінің қомақты болғаны жақсы. Бұл - жазушыларға қозғау салады, жаңа туындылардың туындауына түрткі болады, шығармашылық өкілдерінің материалдық жағдайын жақсартуға әсер етеді. Меценат бәйгесі - сондай ерекше байқау.
Facebook ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір ат туралы аңыз» шығармасы – қазақы дүниетаным мен адам болмысының терең қырларын шебер ашатын тағылымды туынды. Жазушы бұл әңгімесінде сырт көзге қарапайым, тіпті әлсіз болып көрінетін бүкір ат бейнесі арқылы үлкен философиялық ой тастайды. Бүкір ат – тек жануар емес, ол – өмірдің ауыр жүгін үнсіз көтеріп жүрген, тағдыр тауқыметіне мойымайтын, рухы берік жандардың символы. Осы арқылы автор адам өміріндегі күрес, төзім, сабыр және ішкі беріктік мәселелерін тереңнен қозғайды.

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ерекше толғанысқа түстім. Бұл шығарма жай ғана оқиға емес, адам жанының терең сырларын ашатын туынды екені бірден сезіледі. Автор кейіпкердің тағдырын өте шынайы суреттеп, оның ішкі жан дүниесіндегі арпалысты нанымды жеткізген. Оқиға желісі мен кейіпкердің психологиялық күйі бір-бірімен үйлесіп, оқырманды бірден баурап алады. Басты кейіпкердің өміріндегі қиындықтар мен әділетсіздіктер жүрекке ауыр тиеді. Қоғамдағы адамдардың сыртқы келбетке қарап үкім шығаруы, бір-біріне немқұрайлы қарауы – өте өзекті мәселе ретінде көрініс тапқан. Осы арқылы автор оқырманды терең ойға жетелейді. Кейіпкердің ішкі әлеміндегі тазалық, оның мейірімді жүрегі мен адамгершілік қасиеттері ерекше әсер қалдырады. Ол қанша қысым көрсе де, өз болмысынан айнымайды. Романды оқи отырып, кейіпкермен бірге қуанып, бірге мұңайғандай күй кешесің. Кейбір тұстарында оның жалғыздығы мен жан күйзелісі соншалықты әсерлі берілгендіктен, оқырман бейжай қала алмайды. Бұл – автордың үлкен шеберлігінің көрінісі. Әрбір деталь, әрбір сезім оқырманға анық жетеді. Шығармада үміт пен сенім де қатар өрілген. Қиындыққа қарамастан, кейіпкердің өмірге деген көзқарасы, жарық болашаққа деген сенімі ерекше шабыт береді. Бұл роман адамды жігерлендіріп қана қоймай, өмірдің мәнін қайта ой елегінен өткізуге көмектеседі. «Бүкір» – терең мағыналы, көркем тілімен баурайтын, адам жанына әсер ететін шығарма. Ол оқырманды тек әсерлендіріп қоймай, рухани тұрғыдан байытады. Осындай туындылар әдебиеттің құнын арттырып, оқырман жүрегінде ұзақ сақталатыны сөзсіз. Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ерекше толғанысқа түстім. Бұл шығарма жай ғана оқиға емес, адам жанының терең сырларын ашатын туынды екені бірден сезіледі. Автор кейіпкердің тағдырын өте шынайы суреттеп, оның ішкі жан дүниесіндегі арпалысты нанымды жеткізген. Оқиға желісі мен кейіпкердің психологиялық күйі бір-бірімен үйлесіп, оқырманды бірден баурап алады.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Есболат Айдабосынның «Бүкір ат туралы аңыз» шығармасы – қазақы дүниетаным мен ұлттық болмысты терең астастырған, астарлы ойға құрылған тағылымды туынды. Әңгімеде сырт көзге қарапайым ғана көрінетін бүкір ат бейнесі арқылы автор адам тағдыры, қоғамдағы әділетсіздік, рухани беріктік пен төзім тақырыптарын ерекше шеберлікпен қозғайды. Бүкір ат ешқашан шағымданбайды. Ол өзіне тиесілі ауыр жүкті үнсіз көтереді. Бұл қасиет қазақ халқының басынан өткерген нәубет жылдарындағы, ашаршылық пен қуғын-сүргін заманындағы қайсарлығын еске түсіреді.

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам болмысының күрделілігін, қоғамдағы әділетсіз көзқарасты және тұлғаның ішкі еркіндікке ұмтылысын терең бейнелейтін туынды. Жазушы бұл шығармада сыртқы кемшілік арқылы адамға тағылатын таңбаның қаншалықты ауыр екенін көрсетіп, сол таңбадан арылудың жолы – адамның өз-өзін қабылдауында екенін айқын жеткізеді. Бұл – шығарманың өзегін құрайтын негізгі идеялардың бірі.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы – қазіргі қазақ прозасындағы адам тағдыры мен қоғам шындығын терең психологиялық қырынан ашатын көркем туынды. Шығармада автор жеке адамның ішкі жан дүниесі арқылы тұтас қоғамның моральдық келбетін көрсетеді. «Бүкір» ұғымы бұл жерде тек физикалық кемістік ретінде емес, рухани майысу, өмірдің әділетсіздігіне бейімделген сана күйі ретінде символдық мағынаға ие.

Романдағы басты кейіпкердің тағдыры ауыр өмірлік сынақтармен өріледі. Автор оның ішкі күйзелісін, қоғамнан шеттетілуін, адамдар арасындағы түсінбеушілікті шынайы суреттейді. Кейіпкердің әрбір әрекеті, ой-толғанысы арқылы оқырман адам болмысының күрделілігін терең сезінеді. Бұл шығарма оқырманды тек оқиға желісімен емес, психологиялық иірімдерімен де баурап алады.

Автор тілдік тұрғыдан да шеберлік танытқан. Бейнелі сөздер, астарлы ойлар, психологиялық сипаттаулар шығарманың көркемдік деңгейін арттырады. Әр эпизодта өмір шындығы мен көркем қиял ұштасып, оқырманға терең ой салатын жағдайлар жасалған. Кейіпкерлердің диалогтары табиғи, шынайы әрі өмірге жақын берілген.

Автор тілдік тұрғыдан да шеберлік танытқан. Бейнелі сөздер, астарлы ойлар, психологиялық сипаттаулар шығарманың көркемдік деңгейін арттырады. Әр эпизодта өмір шындығы мен көркем қиял ұштасып, оқырманға терең ой салатын жағдайлар жасалған. Кейіпкерлердің диалогтары табиғи, шынайы әрі өмірге жақын берілген.

«Бүкір» романының тәрбиелік мәні де жоғары. Ол адамгершілік, мейірім, түсіністік сияқты құндылықтарды алға шығарып, қоғамдағы қатыгездік пен немқұрайдылықты сынға алады. Шығарма оқырманды адамды сыртқы бейнесіне қарап емес, оның ішкі әлемі арқылы бағалауға шақырады.

Қорытындылай келе, Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы – терең мазмұнды, әлеуметтік-психологиялық астары бар, оқырманға ой салатын құнды көркем шығарма. Ол адам жанының нәзік қырларын ашуымен және қоғам шындығын батыл көрсетуімен ерекшеленеді.

Бүкір – қазақ прозасындағы символизм мен шынайы өмір шындығын астастыра білген әсерлі туынды. Шығармада автор адам мен жылқы тағдырын қатар өріп, олардың ішкі жан әлеміндегі ұқсастықтарды терең ашады. Қарагер құлыннан басталған Бүкірдің тағдыры мен Қоспаның өмір жолы бір-біріне айнадай ұқсас: екеуі де қоғам шеттеткен, «кем» деп бағаланған, бірақ ішкі қуаты мол жандар. Автордың басты жетістігі – жылқы бейнесін жай жануар деңгейінен көтеріп, оны философиялық, тіпті мистикалық символға айналдыруы. Бүкір – тек жүйрік ат емес, ол еркіндікке ұмтылған рухтың көрінісі. Ал Қоспа – тағдыр тәлкегіне түскен, бірақ сынбай, өз жолын тапқан қарапайым қазақтың жиынтық бейнесі. Екі кейіпкердің тағдыр тоғысуы арқылы жазушы адам болмысының терең қайшылықтарын көрсетеді. Шығармадағы буырыл жорға мінген ақсақалды қария образы ерекше мәнге ие. Ол – табиғат пен тылсымның, өткен мен бүгіннің арасын жалғаушы бейне. Оның әр көрінісі оқиғаға жұмбақ реңк беріп, оқырманды ойлануға жетелейді. Туындыда әлеуметтік мәселелер де шебер қозғалған: ауыл өмірі, кедейлік, әділетсіздік, билік пен байлықтың озбырлығы. Соған қарамастан, шығарма үмітсіздікке емес, адам рухының беріктігіне сенім ұялатады. Жалпы, «Бүкір» – ұлттық болмысты, жылқы мәдениетін және адам тағдырын терең философиялық деңгейде суреттеген, оқырманды бейжай қалдырмайтын көркем шығарма.

Романдағы басты кейіпкерлер – ат пен оның иесі. Автор осы екі бейне арқылы қоғамдағы көптеген өзекті мәселелерді шынайы әрі әсерлі түрде жеткізеді. Шығармада әділетсіздік, жағымпаздық, қастандық, адамды алалау, туыстар арасындағы салқындық, жауапкершіліктің жоқтығы, өсек пен өтірік сияқты келеңсіз құбылыстар кеңінен көрініс тапқан. Сонымен қатар адамдардың көп жағдайда мәселені біржақты қарап, бір ғана адамды кінәлауға бейім тұратыны да анық байқалады. Бұл – қазіргі қоғамда да жиі кездесетін жағдайлар. Іштарлық, біреудің жетістігін көре алмау, ақыл айтқан жанды тыңдамау секілді мінездер де адамды кері тартып, қоғамның дамуына кедергі келтіретіні шығармада анық көрсетілген. Дегенмен, шығарма тек жағымсыз көріністерден тұрмайды. Онда адамға үлгі болатын жағымды кейіпкерлер де бар. Олар арқылы адамгершілік, адалдық, сабырлылық, мейірімділік сияқты қасиеттер дәріптеледі. Сонымен бірге ұлттық салт-дәстүрлер мен ырым-жоралғылардың көрініс табуы шығарманың мазмұнын байытып, тәрбиелік мәнін арттыра түседі. Автор кейбір ұмытылып бара жатқан сөздерді қолдану арқылы тілдің байлығын да көрсетеді. Маған ерекше әсер еткен тұс – аттың өзін-өзі баптауы. Бұл оның тек жануар ғана емес, тәртіп пен төзімділіктің символы екенін аңғартады. Адамдар кейде нәпсісіне еріп, түрлі сылтау айтып, өз әрекетін ақтап алуға тырысады. Ал ат болса, керісінше, өзін үнемі бақылауда ұстап, тәртіпке бағынады. Бұл бізге үлкен сабақ болуы тиіс. Жылқының тектілігі мен ақылдылығы осы қасиеттерінен-ақ байқалады. Жалпы, бұл шығарма оқырманды терең ойға жетелейді. Әр адам өз іс-әрекетіне жауапкершілікпен қарап, айналасына түсіністікпен қарауы керек деген ой түйесің. Шығарма тек бір оқиғаны баяндап қана қоймай, қоғамдағы адамгершілік құндылықтарды қайта қарауға мүмкіндік береді.Қорытындылай келе, шығармада ат пен оның иесі арқылы қоғамдағы түрлі кемшіліктер мен адам бойындағы қасиеттер жан-жақты көрсетілген. Автор оқырманға терең ой салып, әділдік, адамгершілік, тәртіп сияқты құндылықтардың маңызын ұғындырады. Әсіресе аттың өзін-өзі баптауы – тәртіп пен жауапкершіліктің үлгісі
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – адам мен табиғат, тағдыр мен төзім, рух пен сенім тақырыптарын терең қозғайтын туынды. Автор қарапайым ауыл өмірін суреттей отырып, оқырманға үлкен философиялық ой тастайды. Шығармадағы Бүкір атты жылқы тек жануар емес, ол – еркіндік пен тылсым күштің символы. Басты кейіпкер Қоспаның тағдыры арқылы жазушы қоғамдағы әлеуметтік теңсіздікті, жетімдік зардабын, адам бойындағы ішкі күйзелісті шебер жеткізеді. Қоспаның өмір жолы ауыр болғанымен, оның адамгершілігі мен бала-шағасына деген жауапкершілігі ерекше көрінеді. Бұл кейіпкер оқырманға ой салып, жанашырлық сезімін тудырады. Шығармадағы мистикалық элементтер (буырыл жорға мінген қария бейнесі) туындыға ерекше әсер беріп, оқиғаны жұмбақ әрі терең етеді. Бұл кейіпкер тағдырдың, тылсым күштің көрінісі ретінде қабылданады. Автор шындық пен қиялды шебер ұштастырып, оқырманды ойлануға жетелейді. Бүкірдің бейнесі – ерекше. Оның сыртқы «кемістігі» (бүкірлігі) оның ішкі күш-қуатын, табиғи дарынын жасыра алмайды. Бұл арқылы автор «сыртқы кемшілік – ішкі әлсіздік емес» деген маңызды ойды жеткізеді. Бүкір – еркіндікке ұмтылған, өз заңымен өмір сүретін рухты бейне. Шығарманың тілі көркем, бейнелі, ұлттық болмысқа жақын. Табиғат суреттері, әсіресе Тентек өзенінің образы, оқиға желісімен үйлесіп, шығармаға ерекше динамика береді. Қорытындылай келе, «Бүкір» – тек жылқы туралы емес, адам тағдыры, еркіндік, сенім және өмірдің мәні туралы терең ой қозғайтын шығарма. Оқырманды бейжай қалдырмайды және әркім өзіне қажетті мағынаны таба алады. «Бүкір» романы – адам тағдырының күрделілігін, қоғамдағы әділетсіздік пен ішкі жан дүниенің арпалысын терең бейнелейтін шығарма. Автор кейіпкердің сыртқы кемістігі арқылы оның ішкі әлеміндегі қайшылықтарды, жан азабын және рухани ізденісін шебер ашады. Роман оқырманды тек оқиға желісімен ғана емес, адам болмысының мәні туралы ойландыруымен де баурайды. Кейіпкердің тағдыры арқылы біз өмірдің шынайы бейнесін көреміз және өзіміздің де қоғамдағы орнымыз туралы ойланамыз. «Бүкір» романы – терең мағыналы, тәрбиелік мәні зор шығарма.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

• Шығарма тілі жеңіл әрі түсінікті, оқуға қызықты. Оқиға желісі бірізді дамып, соңына дейін қызығушылықты сақтайды. Автордың айтқысы келген негізгі ойы – адамгершілік, достық немесе еңбекқорлық сияқты құндылықтарды дәріптеу. Бұл шығарма мені ойландырды және жақсы әсер қалдырды. Осындай туындыларды оқуды ұсынамын.
• Бұл шығарма маған қатты әсер етті. Автор кейіпкерлердің ішкі жан дүниесін жақсы жеткізген. Оқиға мазмұны қызықты әрі тәрбиелік мәні зор. Шығармадан адамгершілік пен мейірімділік туралы көп нәрсе үйренуге болады. Шығарма өте мазмұнды және әсерлі жазылған. Автор оқырманды бірден өзіне тартып алады. Кейіпкерлердің тағдыры арқылы өмірдің түрлі қырлары көрсетілген. Әсіресе, оқиғадағы негізгі ой мені ойландырды. Бұл шығарма әр оқырманға үлкен әсер қалдырады деп ойлаймын. Шығарма жалпы қызықты жазылғанымен, кейбір жерлері маған толық ашылмағандай көрінді. Кейіпкерлердің мінезі жақсы берілген, бірақ оқиға желісі кейде баяу дамиды. Соған қарамастан, автордың көтерген тақырыбы маңызды және өзекті. Шығарма оқуға тұрарлық. Бұл шығарма – өте құнды туынды. Автордың шеберлігі әр жолынан байқалады. Кейіпкерлердің бейнесі анық, оқиға шынайы суреттелген. Шығарма адамға терең ой салып, өмірге деген көзқарасты өзгертеді Маған шығарма ұнады. Оқу оңай, түсінікті жазылған. Кейіпкерлер қызықты, оқиға да жақсы. Осындай шығармаларды тағы оқығым келеді.
• Бұл шығарма менің көңіліме ерекше әсер қалдырды. Автор өмір шындығын өте дәл бейнелеген. Кейіпкерлердің тағдыры арқылы оқырманға терең ой тастайды. Шығарманы оқи отырып, өз өміріме де көз жүгірттім. Шығармада адамгершілік, адалдық, достық сияқты құндылықтар кеңінен көрініс тапқан. Автор жас ұрпақты жақсы қасиеттерге тәрбиелеуді мақсат еткен. Мұндай шығармалар оқушылар үшін өте пайдалы деп есептеймін. Шығарманы оқығанда түрлі сезімде болдым: кейде қуандым, кейде мұңайдым. Бұл автордың шеберлігін көрсетеді. Оқиға желісі өте әсерлі әрі шынайы. Жалпы, бұл шығарма – мазмұны терең, тәрбиелік мәні зор туынды. Автордың негізгі ойы анық жеткізілген. Шығарма оқырманға үлкен әсер қалдырады деп сенемін.

• Шығарма тілі жеңіл әрі түсінікті, оқуға қызықты. Оқиға желісі бірізді дамып, соңына дейін қызығушылықты сақтайды. Автордың айтқысы келген негізгі ойы – адамгершілік, достық немесе еңбекқорлық сияқты құндылықтарды дәріптеу. Бұл шығарма мені ойландырды және жақсы әсер қалдырды. Осындай туындыларды оқуды ұсынамын.
• Бұл шығарма маған қатты әсер етті. Автор кейіпкерлердің ішкі жан дүниесін жақсы жеткізген. Оқиға мазмұны қызықты әрі тәрбиелік мәні зор. Шығармадан адамгершілік пен мейірімділік туралы көп нәрсе үйренуге болады. Шығарма өте мазмұнды және әсерлі жазылған. Автор оқырманды бірден өзіне тартып алады. Кейіпкерлердің тағдыры арқылы өмірдің түрлі қырлары көрсетілген. Әсіресе, оқиғадағы негізгі ой мені ойландырды. Бұл шығарма әр оқырманға үлкен әсер қалдырады деп ойлаймын. Шығарма жалпы қызықты жазылғанымен, кейбір жерлері маған толық ашылмағандай көрінді. Кейіпкерлердің мінезі жақсы берілген, бірақ оқиға желісі кейде баяу дамиды. Соған қарамастан, автордың көтерген тақырыбы маңызды және өзекті. Шығарма оқуға тұрарлық. Бұл шығарма – өте құнды туынды. Автордың шеберлігі әр жолынан байқалады. Кейіпкерлердің бейнесі анық, оқиға шынайы суреттелген. Шығарма адамға терең ой салып, өмірге деген көзқарасты өзгертеді Маған шығарма ұнады. Оқу оңай, түсінікті жазылған. Кейіпкерлер қызықты, оқиға да жақсы. Осындай шығармаларды тағы оқығым келеді.
• Бұл шығарма менің көңіліме ерекше әсер қалдырды. Автор өмір шындығын өте дәл бейнелеген. Кейіпкерлердің тағдыры арқылы оқырманға терең ой тастайды. Шығарманы оқи отырып, өз өміріме де көз жүгірттім. Шығармада адамгершілік, адалдық, достық сияқты құндылықтар кеңінен көрініс тапқан. Автор жас ұрпақты жақсы қасиеттерге тәрбиелеуді мақсат еткен. Мұндай шығармалар оқушылар үшін өте пайдалы деп есептеймін. Шығарманы оқығанда түрлі сезімде болдым: кейде қуандым, кейде мұңайдым. Бұл автордың шеберлігін көрсетеді. Оқиға желісі өте әсерлі әрі шынайы. Жалпы, бұл шығарма – мазмұны терең, тәрбиелік мәні зор туынды. Автордың негізгі ойы анық жеткізілген. Шығарма оқырманға үлкен әсер қалдырады деп сенемін.

Мен Есболатты 20 жылдан бері танимын. Осы аралықта оның журналистикадағы және әдебиеттегі өсу жолына куәгермін деп айта аламын. Алғашқы шығармаларынан бастап қалдырмай оқып келе жатырмын. Жазушы ат тағдырын жиі жазады. "Сүлік қарада" да "Бүкірдегі" секілді жылқының тағдыры сипатталатыны есімде. Рсы тақырыпты жақсы меңгергені көрініп тұр. Мысалға, мен ат баптау, бәйге туралы ақпаратты алғаш Есболаттың шығармаларынан оқып танфс болдым. Бұған децін осы тақырыпта басқа шығармалардан кездестірмеппін. Оның осы тақырыпты терең білетініне анық көзім жетті. Бұл шығарма қыз балаларға қарағанда ер адамдарға, ұл балаларға ат туралы энциклопедия десем, артық айтқандық емес. Туындада жылқы малына қатысты ұмытылып бара жатқан терминдер, ырым-тиымдар көрініс табады. Күнделікті өмірде көп қолданылмайтын жаңа сөздерді кездестірдім. Ат пен адамның тағдырын салыстыра отырып, қос жетімнің қуанышы мен қиындығын шебер суреттеген. Маған ерекше әсер еткен жері - Қоспаның әйелінің тағдыпы. Біздің қоғамдағы мүгедек адамдары кемсіту, қабылдамау әдеті осы жерде көрінеді. Сол арқылы ауылдағы қазақ әйелінің қиын тұрмысын бере алған. Қоспаның мінезіне шыдап отырса да әйелінің ақсақ екенін беріне басатын жері бар. Осы жерден қазақ әйелі мен күйеуінің қарым-қатынасындағы қазақ отбасына тән менталитетті көргендей болдым. Бұл оқиға осыдан 30 жыл бұрынғы оқиға деп есептесек, қазіргі қоғамда да көп нәрсе өзгере қоймағанын көріп жүрміз. Байдың қолынан келсе, әлсізге күш көрсеткісі кеп тұратыны әлі де бар. Шығпрма соңында "Бүкірдің" бәйгеден қашып кетуі қастандыққа, әділетсіздікке көрсеткен қарсылығы сияқты әсер етті. Осы бәйгеде Есболаттер жүйріктер қатарынан көрінуі бұл конкурстың әділ өткендігін айғақтайды деп ойлаймын. Оның жүлдегер атануына тілектеспін!
Instagram ссылка на этот отзыв

«Бүкір» шығармасы – адам болмысының тереңдігін ашатын ерекше туынды. Бұл шығармада сыртқы келбет пен ішкі әлемнің арасындағы айырмашылық анық көрсетіледі. Автор бір ғана кейіпкердің тағдырын баяндап қоймай, қоғамдағы көзқарас, адамгершілік және рухани құндылықтар туралы маңызды ой тастайды.

Шығарманың басты кейіпкері – бүкір адам. Оның сыртқы кемшілігі бірден көзге түседі және айналасындағы адамдардың оған деген қатынасын айқындайды. Көп жағдайда қоғам адамды сыртқы бейнесіне қарап бағалайды. Осы туындыда да кейіпкер сондай үстірт көзқарастың құрбаны болады. Алайда автор оның ішкі жан дүниесінің байлығын шебер жеткізеді.

Бүкір кейіпкердің ішкі әлемі терең әрі мағыналы. Ол сезімтал, ойлы, өмірді өзгеше қабылдайтын жан ретінде көрінеді. Оның физикалық кемшілігі рухани дамуына кедергі емес, керісінше, оны одан әрі шыңдай түседі. Бұл шығарма оқырманды адамды сыртқы келбетіне қарап емес, ішкі дүниесіне үңіліп бағалауға шақырады. Сонымен қатар, шығармада қоғамдағы стереотиптер мен қалыптасқан түсініктердің адам тағдырына қалай әсер ететіні айқын көрінеді. Кейіпкердің басынан өткен жағдайлар оқырманды ойландырып, әрбір әрекет пен сөздің салмағын сезінуге жетелейді. Бұл туынды тек бір адамның өмірі ғана емес, ол – көпшілікке ортақ мәселені көтеретін терең философиялық шығарма.

Автор адам жанының сұлулығын, төзімділігін және ішкі күшін ерекше суреттейді. Кейіпкер қанша қиындық көрсе де, өзінің адамдық қасиетін жоғалтпайды. Бұл оның рухани биіктігін көрсетеді. Шығарма арқылы оқырман мейірімділікке, түсіністікке және адамды шынайы бағалауға үйренеді.

Қорытындылай келе, «Бүкір» шығармасы – әр адамға ой салатын, жүрекке жететін туынды. Ол бізге сыртқы бейнеден бұрын, ішкі жан дүниенің маңызды екенін еске салады. Әрбір адам – қайталанбас тұлға, сондықтан оны бағалауда тереңдік пен әділдік қажет.

Бұл роман – өмір шындығын терең бейнелейтін, адам мен табиғат тағдырын астастыра суреттеген көркем туынды. Шығармада басты назар Бүкір атты құнанның өміріне аударылады. Оның бүкір болып тууы – тек физиологиялық кемістік емес, сонымен қатар қоғамдағы көзқарастың айнасы ретінде алынған. Адамдар оны кемтар деп қабылдап, толық бағаламайды. Алайда автор осы арқылы маңызды ой айтады: шынайы құндылық сыртқы келбетте емес, ішкі қасиетте, төзімділік пен күште жатыр.

Романда қарт жылқышының бейнесі ерекше орын алады. Ол – атбегілік өнерді жетік меңгерген, жануардың тілін түсінетін, жүрегі мейірімге толы адам. Қарттың Бүкірге деген көзқарасы өзгеше: ол құнанның кемшілігін емес, оның бойындағы мүмкіндікті көреді. Ал Қоспа – тағдыр тауқыметін көп көрген, өмірге өкпесі бар, кейде ашуға берілетін қарапайым адам. Оның мінезіндегі қаталдық пен мейірімнің қатар жүруі кейіпкердің ішкі күресін көрсетеді. Бүкірге деген қарым-қатынасы да осы екі сезімнің арасында өзгереді: бірде оны ауыр жұмысқа жегеді, бірде жанашырлық танытады.

Шығармада тек бір жануардың тағдыры ғана емес, тұтас қоғамдағы әділетсіздік, адамдардың бір-біріне деген қатынасы бейнеленген. Бүкірдің шын мәнінде күшті, төзімді әрі ақылды болып шығуы – автордың негізгі идеясын айқындайды. Яғни, кемтар деп бағаланған нәрсе кейде ең мықты, ең пайдалы бола алады. Бұл – өмірдің өзі сияқты күрделі әрі қарама-қайшылыққа толы құбылыс.

Сонымен қатар, романда табиғат көріністері мен ауыл өмірі шынайы суреттелген. Тентек өзенінің тосын мінезі, жылқышылардың тұрмысы, көкпар сияқты ұлттық көріністер шығарманың мазмұнын байыта түседі. Бұл детальдар оқырманды сол ортаға жетелеп, оқиғаны көз алдына елестетуге мүмкіндік береді.

Маған бұл шығарма ерекше әсер қалдырды. Себебі ол тек бір оқиғаны баяндап қоймай, терең философиялық ой тастайды. Адамды сыртқы бейнесіне қарап бағаламау, әрбір тіршілік иесіне түсіністікпен қарау, тағдырға мойымай, өз орныңды табуға ұмтылу – шығарманың басты идеяларының бірі. Роман оқырманды ойландырып қана қоймай, адамгершілік тұрғысынан тәрбиелейді.

«Бүкір» романы – терең философиялық мәні бар, адам мен тағдыр, сыртқы кемшілік пен ішкі күш туралы ой қозғайтын ерекше роман. Автор Бүкір атты құнанның өмірін суреттей отырып, тек бір жануардың тағдырын емес, тұтас қоғамдағы көзқарасты, адамдардың бір-біріне деген қатынасын көрсетеді. Бастапқыда Бүкір әлсіз, қажетсіз, тіпті мазаққа айналған бейне ретінде көрінеді. Оның бүкірлігі – айналасындағылар үшін кемшілік белгісі. Алайда уақыт өте келе бұл түсініктің үстірт екені анық байқалады. Романдағы кейіпкерлердің бірі – қарт жылқышы. Ол тәжірибелі, сабырлы, жануардың қадірін білетін адам ретінде ерекшеленеді. Қарт үшін әрбір жылқының өз қасиеті бар, сондықтан ол Бүкірдің де болашағына сенеді. Ал Қоспа мүлде басқа қырынан көрінеді. Ол – өмірдің ауыртпалығын көтеріп жүрген, тағдырдың талай соққысын көрген жан. Оның мінезіндегі қаталдық пен ашу – ішкі күйзелістің нәтижесі. Дегенмен, ол толықтай жаман кейіпкер емес, керісінше, өмірмен күресіп жүрген қарапайым адамның шынайы бейнесі. Бүкірге деген қатынасы да күрделі: бір жағынан оны пайдаланады, екінші жағынан оған бауыр басып, өзінше қамқорлық танытады. Шығармада табиғат пен адам өмірі тығыз байланыста беріледі. Тентек өзенінің тосын мінезі, жылқышылардың тіршілігі, ауыл өмірінің көріністері – бәрі де оқиғаны шынайы әрі әсерлі етеді. Әсіресе көкпар көріністері арқылы кейіпкерлердің мінезі, намысы, жігері ашылады. Бүкірдің дәл осы сәттерде өз мүмкіндігін көрсетуі – шығарманың шарықтау шегі деуге болады. Автордың негізгі идеясы – адамды немесе кез келген тіршілік иесін сыртқы келбетіне қарап бағаламау. Бүкірдің бүкірлігі оның әлсіздігін емес, керісінше, оның ерекше тағдырын білдіреді. Ол қиындыққа төтеп беріп, өз күшін дәлелдейді. Бұл – өмірде де жиі кездесетін жағдай: кейде қоғам қабылдамайтын, бағаламайтын адамдар шын мәнінде мықты болып шығады. Маған бұл роман ерекше әсер қалдырды. Себебі ол тек оқиға айтып қана қоймай, терең ой салады. Әр кейіпкердің әрекеті арқылы адамгершілік, төзімділік, әділет сияқты құндылықтар көрініс табады.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Автор бұл арқылы маңызды мәселені көтереді: адамды сыртқы келбетіне қарап бағалау – үлкен қателік. Әр адамның ішкі жан дүниесі бар, оның армандары, сезімдері, үміттері болады. Бүкір де сондай адам. Оның да бақытты болғысы келеді, қоғамда өз орнын тапқысы келеді. Бірақ оған мүмкіндік берілмейді.

Шығармада бүкірдің өміріндегі қиындықтар арқылы қоғамдағы қатыгездік те көрінеді. Кейбір адамдар оны мазақ етеді, кейбірі аяйды, бірақ шынайы түсінетіндер аз. Бұл – қазіргі қоғамда да кездесетін жағдай. Көп жағдайда адамдар өзгеше жандарды қабылдай алмайды, оларды өзінен төмен санайды немесе олардан қашқақтайды. Автор осы мәселені оқырманға ой салу үшін көтереді.Бүкірдің бейнесі тек қайғы мен мұңға толы емес. Оның бойында өмірге деген құштарлық, үміт те бар. Ол толыққанды өмір сүргісі келеді. Бұл – оның адам ретінде күшті екенін көрсетеді. Қанша қиындық көрсе де, ол өмірден бас тартпайды. Бұл қасиет оны ерекше кейіпкер етеді. Шығармада табиғат көріністері, қоршаған орта да кейіпкердің ішкі әлемімен байланыста суреттеледі. Кейде табиғат та бүкірдің көңіл күйін қайталап тұрғандай әсер береді. Бұл – автордың көркемдік тәсілдерді шебер қолданғанын көрсетеді.

«Бүкір» шығармасының тағы бір маңызды тұсы – адамгершілік мәселесі. Автор оқырманды мейірімді болуға, өзгелерді түсінуге шақырады. Әр адам ерекше, әр адамның өз тағдыры бар. Біреудің сыртқы келбетіне қарап оны кемсіту – адамдыққа жат нәрсе. Бұл шығарма арқылы біз өзіміздің де мінез-құлқымызға, адамдарға деген көзқарасымызға ой жүгіртеміз. Сонымен қатар, бұл шығарма адам мен қоғам арасындағы байланысты көрсетеді. Қоғам адамды қалыптастырады, бірақ адам да қоғамға әсер етеді. Егер қоғам әділ, мейірімді болса, онда адамдар да бақытты болады. Ал керісінше жағдайда, адамдардың тағдыры қиынға соғады. Бүкірдің өмірі – осының айқын дәлелі.

Шығармадағы тіл көркем, түсінікті және әсерлі. Автор сөздерді дәл таңдап, кейіпкердің ішкі сезімдерін анық жеткізеді. Бұл оқырманға кейіпкерді тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Әсіресе, бүкірдің жан дүниесін сипаттайтын тұстар өте әсерлі жазылған.

Бүкір» шығармасы – адам болмысының терең қатпарларын ашып көрсететін, сыртқы кемшілік пен ішкі әлем арасындағы күрделі байланысты бейнелейтін туынды. Бұл шығармада автор тек бір кейіпкердің тағдырын суреттеп қоймай, жалпы қоғамдағы көзқарас, адамгершілік құндылықтар және рухани сұлулық туралы маңызды ой қозғайды. Сондықтан «Бүкір» – тек жеке адамның хикаясы емес, ол – тұтас қоғамның айнасы. Шығарманың басты кейіпкері – бүкір адам. Оның дене бітіміндегі кемшілік бір қарағанда көзге ұрып тұрады және айналасындағы адамдардың оған деген көзқарасын анықтайды. Көп жағдайда қоғам сыртқы пішінге қарап баға беруге бейім. Осы туындыда да кейіпкер дәл сондай әділетсіз көзқарастың құрбаны болады. Адамдар оны мүсәпір, әлсіз, тіпті кейде қажетсіз жан ретінде қабылдайды. Алайда автор осы сыртқы кемшіліктің астарында терең рухани байлық жатқанын шебер жеткізеді. Бүкір кейіпкердің ішкі әлемі өте бай әрі күрделі. Ол сезімтал, ойшыл, айналасындағы құбылыстарды терең түсіне алатын жан ретінде көрінеді. Оның физикалық кемістігі оның рухани дамуына кедергі келтірмейді, керісінше, кей жағдайда оны одан сайын шыңдай түседі. Себебі қоғам тарапынан қысым көрген адам көбіне өз-өзіне үңіліп, ішкі әлемін байытады. Бұл шығармада да дәл осы құбылыс анық байқалады. Есболат Айдабосынның тілі қарапайым болғанымен, мағынасы терең. Әрбір сөйлем оқырманды ойлануға жетелейді. Шығарма соңында адамгершілік, жан тазалығы, шынайы құндылықтар туралы үлкен ой түйесің. Ойымды жинақтай айтсақ, «Бүкір» – оқырманға сыртқы келбет емес, ішкі рухани байлық маңызды екенін ұқтыратын, жүрекке әсер ететін туынды. Мұндай шығармалар адамды мейірімділікке, түсіністікке тәрбиелейді және қоғамға басқаша көзқараспен қарауға жетелейді. А Жазушының баяндау тәсілі өте қарапайым болғанымен, оның астарында терең философиялық ой жатыр. Әрбір сөйлем оқырманды ойлануға итермелейді. Шығарма жеңіл оқылғанымен, оның әсері ұзақ сақталады. https://www.instagram.com/p/DXWo995jFmN/?igsh=aWRxaHFtcHUycnJp
Facebook ссылка на этот отзыв

Роман «Букир» оставляет после себя сложное и многослойное впечатление. Это произведение нельзя отнести к числу тех книг, которые читаются исключительно ради сюжета или быстрого эмоционального отклика. Напротив, оно требует вдумчивого подхода, внутренней тишины и готовности к размышлению. Уже с первых страниц становится ясно, что автор стремится не просто рассказать историю, а создать особое пространство, в котором читатель вынужден не только следить за развитием событий, но и задавать себе вопросы. Одной из самых сильных сторон романа является атмосфера. Она плотная, почти осязаемая, временами даже давящая, но именно это делает текст таким живым. Автору удается создать ощущение присутствия, будто читатель находится внутри происходящего, наблюдает за героями не со стороны, а как участник их внутренней жизни. Описания не перегружены лишними деталями, но при этом достаточно точны, чтобы вызвать яркие образы. Сюжет развивается неспешно, и это может показаться непривычным для тех, кто привык к динамичным историям. Однако именно эта медлительность работает на глубину восприятия. Автор словно дает время «вжиться» в происходящее, прочувствовать каждое изменение в состоянии героев. Здесь важны не столько внешние события, сколько внутренние процессы — сомнения, страхи, надежды. Главные персонажи романа прописаны с особой тщательностью. Они не идеальны, и в этом их сила. У каждого есть свои слабости, противоречия и внутренние конфликты. Иногда их поступки вызывают недоумение, иногда — сочувствие, но равнодушным остаться сложно. Автор не пытается навязать читателю однозначное отношение к героям, и это создает пространство для личной интерпретации. Особенно интересно наблюдать за тем, как меняются персонажи на протяжении повествования. Эти изменения не резкие и не всегда очевидные, но они есть, и они логичны. Постепенно раскрываются мотивы, становится понятнее, почему герои поступают именно так, а не иначе. Это делает их более живыми и правдоподобными. Это делает их более живыми и правдоподобными.

«Бүкір» шығармасы – адам болмысының тереңдігін ашатын ерекше туынды. Бұл шығармада сыртқы келбет пен ішкі әлемнің арасындағы айырмашылық анық көрсетіледі. Автор бір ғана кейіпкердің тағдырын баяндап қоймай, қоғамдағы көзқарас, адамгершілік және рухани құндылықтар туралы маңызды ой тастайды.

Қойшыбекова Мадина. 20.04.2026

Айдабосын Есболат Серікбайұлының Бүкір атты туындысы – адам жанының терең қатпарларын, қоғамдағы көзқарас пен қатыгездікті шынайы бейнелейтін әсерлі шығарма. Бұл туындыны оқи отырып, ең алдымен сыртқы келбетке қарап баға берудің қаншалықты қате екенін және адамның ішкі әлемінің әлдеқайда маңызды екенін түсінесің.

Шығармадағы басты кейіпкердің «бүкір» атануы – тек оның дене кемістігін ғана емес, қоғамның оған таңған таңбасын да білдіреді. Автор осы арқылы адамдардың өзгеше жандарға деген қатынасын сынға алады. Көп жағдайда кейіпкердің жан дүниесі нәзік, сезімтал болып көрінеді, алайда оны қоршаған орта оны толық түсіне бермейді. Бұл жерде жазушы адамның жалғыздығын, қоғамнан шеттетілуін өте шебер жеткізген.

Шығармада психологиялық талдау ерекше орын алады. Кейіпкердің ішкі ойлары, күйзелісі, өмірге деген көзқарасы оқырманды бей-жай қалдырмайды. Автор кейіпкердің жан айқайын ашу арқылы оқырманды ойлануға мәжбүр етеді: біз өзіміз айналамыздағы адамдарға қаншалықты әділміз? Өзгелердің тағдырын түсінуге тырысамыз ба, әлде тек сыртқы көрініске ғана мән береміз бе?

Сонымен қатар, туындыда адамгершілік, мейірім, жанашырлық сияқты құндылықтар алдыңғы қатарға шығады. Жазушы қоғамдағы қатыгездік пен немқұрайлылықты көрсетіп қана қоймай, соған қарсы тұратын адами қасиеттердің бар екенін де меңзейді. Бұл шығарма оқырманға үміт сыйлайды және әр адам өз әрекеті арқылы өзгелердің өміріне әсер ете алатынын аңғартады.

Қорытындылай келе, «Бүкір» – терең мағыналы, тәрбиелік мәні зор шығарма. Ол оқырманды тек оқиға желісімен ғана емес, көтерген мәселелерімен де баурайды. Адам болмысының күрделілігін, қоғамдағы әділетсіздікті және мейірімнің маңызын көрсететін бұл туынды әр оқырманның жүрегіне ой салады деп сенемін. Сонымен бірге, шығарма қазіргі қоғам үшін де өзектілігін жоғалтпайды, себебі адамдар арасындағы түсіністік пен құрмет мәселесі әлі де маңызды. Бұған қоса, автордың тіл шеберлігі мен көркемдік тәсілдері шығарманың әсерін күшейтіп, оқырманға терең эмоциялық ықпал береді.

"Бүкір" шығармасы өте керемет әдеби көркем жазылған шығарма. Керемет ой саларлық. Бір деммен оқып шықтым!

Роман «Бүкір» — это пронзительная и глубокая притча о родстве душ, которое выходит за рамки привычного понимания. Автор поднимает сложнейшую тему «инаковости» и того, как жестокость общества может согнуть человека сильнее, чем физический недуг. Это произведение заставляет задуматься о человеческой природе, о сострадании, о силе духа и о том, как важно уметь видеть внутренний мир человека, а не только его внешность.

Почему это произведение трогает до глубины души:

Уникальный параллелизм судеб. История двух сирот — человека и коня — прописана с невероятным сочувствием и тонкой психологической глубиной. Их физическое сходство, выраженное в горбе, становится не просто внешней деталью, а сильным художественным символом общей боли, одиночества и незащищенности перед суровым миром. Автор показывает, что страдания объединяют сильнее, чем происхождение, возраст или положение в обществе.

Торжество духа над обстоятельствами. Несмотря на насмешки, унижения и жестокость окружающих, герои не теряют способности любить, доверять и чувствовать. Они находят спасение не в признании толпы, а друг в друге. Это мощный посыл о том, что истинное счастье возможно только там, где есть искреннее сострадание, верность и взаимопонимание.

Эмоциональная честность. Автор не пытается приукрасить реальность. Он показывает жизнь такой, какой она бывает: несправедливой, суровой, иногда беспощадной. Но именно на этом фоне особенно ярко раскрываются светлые чувства героев. Книга учит видеть красоту души там, где другие замечают лишь внешние изъяны.

В итоге роман «Бүкір» — это глубокое, трогательное и очень важное произведение, которое надолго остается в памяти. Оно учит видеть душу за внешностью, ценить преданность, не судить поверхностно и помнить: даже согнутый телом человек может быть несгибаем духом. Именно в этом заключается главная сила книги и причина, по которой она трогает до глубины души.

Бүкір аңызы– терең мағынаға толы, адам жанына әсер ететін тағылымды туынды. Оны оқи отырып, мен тек оқиғаны қабылдап қана қоймай, әрбір кейіпкердің іс-әрекетіне ой жүгіртіп, оның астарындағы мәнді түсінуге тырыстым. Аңыздың басты ерекшелігі – оның қарапайым тілмен үлкен өмірлік шындықты жеткізе білуінде. Шығармада адамгершілік, адалдық, сабыр сияқты асыл қасиеттер айқын көрініс табады. Кейіпкерлердің әрекеті арқылы автор жақсылық пен жамандықтың, дұрыс пен бұрыстың аражігін көрсетеді. Әсіресе, басты кейіпкердің бастан кешкен қиындықтары мен таңдаулары оқырманға ерекше әсер қалдырады. Ол қиын сәттерде мойымай, өз ұстанымына адал қалуға тырысады. Бұл – кез келген адамға үлгі боларлық қасиет. Аңыздағы оқиғалар бір қарағанда қарапайым көрінгенімен, оның астарында терең философиялық ой жатыр. Автор өмірдің мәні, адамның қоғамдағы орны, өз ісіне жауапкершілікпен қарау туралы маңызды мәселелерді көтереді. Бұл ойлар қазіргі заманда да өзектілігін жоғалтпайды. Маған аңыздың тәрбиелік мәні ерекше ұнады. Ол адамды жақсылыққа, әділдікке, сабырлылыққа тәрбиелейді. Сонымен қатар, әр адам өз әрекетінің салдарын ойлауы керектігін ескертеді. Бұл – өмірлік маңызды қағида. Қорытындылай келе, бұл аңыз – тек көркем шығарма емес, ол – өмірлік сабақ беретін құнды дүние. Оны оқыған әр адам өзіне қажетті ой түйіп, жүрегіне жақын тұжырым жасай алады.Бұл аңыздың тағы бір маңызды қыры – оның оқырманға тікелей әсер ете білуінде. Шығармада баяндалған оқиғалар мен кейіпкерлердің іс-әрекеті адамды еріксіз ойға қалдырады. Әсіресе, қиын таңдаулар алдында тұрған сәттерде кейіпкердің ішкі күйзелісі шынайы берілген. Бұл оқырманға өз өміріндегі ұқсас жағдайларды еске түсіреді. Сонымен қатар, аңызда халық даналығы мен ұлттық дүниетаным анық байқалады. Автор әрбір деталь арқылы өмірдің заңдылықтарын меңзеп, «әр ісіңе жауап бересің» деген ойды жеткізеді. Мұндай туындылар адамды тек оқырман ретінде ғана емес, тұлға ретінде де қалыптастырады. Сондықтан бұл аңыздың тәрбиелік мәні өте жоғары деп есептеймін.
Осы пікірге Facebook-сілтеме

Айдабосын Есболат Серікбайұлының «Бүкір» шығармасы оқырманды бірден-ақ өзіне тартып алатын тартымды шығарма. Шығарма атауының өзі де ерекше қойылған. Автор «Бүкір» (ат туралы аңыз) атауымен бүкіл туындыны астарлы ақиқатпен суреттеген іспетті. Алғаш оқыған кезде жай ғана жылқы жаййында жазылған әңгімеге ұқсайды, алайда шығарманы оқи келе, әрбір оқиғаға үңіле келе, бұл туындының астарлы мәнінде адам тағдыры жайлы екендігіне көз жеткізуге болады. Сонымен қатар, өмірдің небір ащы сынақтары, әділдік пен әділетсіздіктің, астарлы ой суреттелетініне көз жеткіземіз. Бұл шығарманың басты кейіпкерлері ретінде Бүкір мен Қоспа алынып отыр. Бірі жануар, бірі адам. Адам мен жануардың тағдырлары бір-біріне өте ұқсас. Сұм тағдырда екеуінің де қадір-қасиеттері, тұр-сипаттары өз дәрежесінде еленбей, өз дәрежесінде бағаланбай, өз орындарын нақ таба алмай жүрген жандар. Шығарманы оқыған сайын енді не болар екен деген үмітпен оқыла береді. Оқыған сайын әр жолы жаңа бір қырынан ашыла береді. Романда оқиға Қоңыртөбе тауының етегіндегі тылсым мінезді Тентек өзенінің тасуынан басталады. Табиғаттың тосын құбылысы мен жұмбақ жағдайлар арқылы автор оқырманды бірден құпия әлемге жетелейді. Тасқын кезінде жоғалған буаз бие мен кейін табылған белгісіз қарагер құлын – шығарманың негізгі жұмбағына айналады. Шығармада екі негізгі желі қатар өрбиді: бірі – жетім құлын Бүкірдің (қарагер аттың) өсу жолы, екіншісі – ауыр тағдырлы, жетімдік көрген Қоспа (Ердәулет) есімді адамның өмірі. Қарт жылқышы бейнесі арқылы қазақтың дәстүрлі атбегілік өнері, жылқыға деген құрмет пен терең таным көрсетіледі. Ал Қоспа бейнесі – тағдыр тауқыметін тартса да, адал еңбек пен үмітін жоғалтпаған қарапайым адамның символы. Бүкір – жай ғана ат емес, ерекше жаратылыс иесі ретінде суреттеледі.

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адам тағдыры мен қоғамның көзқарасы арасындағы қайшылықты терең бейнелейтін, рухани мәні зор туынды. Жазушы бұл шығармасында адамның сыртқы бейнесіне қарап үкім шығаратын түсініктің қате екенін көрсетіп, шынайы құндылықтың адамның жан дүниесінде екенін дәлелдейді. Басты кейіпкердің өмір жолы арқылы автор әрбір оқырманға өзін және өзгелерді қайта бағалауға мүмкіндік береді. Бүкірдің өмірі – сынақтарға толы ауыр жол. Оның өзгешелігі адамдардың оған деген көзқарасын бірден өзгертеді. Қоғам оны толық қабылдамай, көбіне сыртқы бейнесіне қарап бағалайды. Бұл жағдай кейіпкердің ішкі әлеміне әсер етіп, жалғыздық сезімін күшейтеді. Дегенмен, ол бұл қиындықтарға мойымай, керісінше, өзін түсінуге, өз болмысын қабылдауға ұмтылады. Шығармада кейіпкердің ішкі өзгерісі айқын көрінеді. Бастапқыда ол өзіне сенімсіз болып, өз өміріне көңілі толмайды. Бірақ уақыт өте келе ол өз тағдырын қабылдап, өзін бағалауды үйренеді. Бұл – оның рухани тұрғыдан өскенінің белгісі. Автор осы өзгерісті шынайы әрі әсерлі жеткізеді. Сонымен қатар, шығармада қоғамдағы адамдардың бір-біріне деген қарым-қатынасы да сынға алынады. Адамдардың бірін-бірі түсінбеуі, сыртқы бейнеге қарап үкім шығаруы – бүгінгі күнде де өзекті мәселе. Жазушы осы арқылы оқырманды ойлануға, өз әрекетіне жауапкершілікпен қарауға шақырады. Жазушының тілі қарапайым әрі түсінікті. Бірақ оның әрбір сөзі терең мағынаға ие. Бұл шығарманың әсерін күшейтіп, оқырманға ұзақ уақыт ой салады. Қорытындылай келе, «Бүкір» – адамгершілік құндылықтарды дәріптейтін, тәрбиелік мәні жоғары шығарма. Ол әр адамды мейірімділікке, түсіністікке және шынайы бағалауға шақырады. Бүкір романын алғаш оқығанда мен жылап едім. Бұл роман ұлт мәселесін шешуге үлес қосады деп үміттенемін.

Маған "Бүкір" романы өте ұнады. Бұл роман жүректі тебірентіп, оқырманның назарын өзіңе аударып тұрады. Романда суреттелген оқиғалар әр адамның жүрегіне ой салады. Әсіресе мына оқиға мені қатты тебірентті... Тентек – таудан құлап ағатын, жазыққа шықса, жылап ағатын шағын өзен. Ағыны қатты болғанымен адымы – қысқа. Тау ішінде теңізге жетпей тынбайтындай «кеуде» кергенімен етекке түсісімен жуасып сала береді, көп ұзамай Қопаның борпасына сіңіп жоқ болады. Бастауында жалғыз сарқырама тұр. Жол бойы бір-екі қайнар ғана жанасады, қалғанының бәрі – сол сарқыраманың сарқыты. Тентектің аты ғана емес, заты да – тентек. Суы ойда-жоқта көтеріледі. Басқа өзендер көктемде бір тасып алып, қапырық жаздан қара күзге дейін сабасына түсіп, сабырын табады. Ал Тентек үшін бәрібір. Жаз ба, күз бе, күн бе, түн бе, қарап жатпайды. Тасимын десе, таси салады. Тау басына бұлт үйірілгенін, жаңбыр жауғанын да күтпейді. Әуелі суы ақшыл тартып, шорылдақтар маңайы көпіршіп тұрады. Құдды өзен бастауына әлдедебір әпербақан сусабын төгіп тастағандай кейіпте. Содан кейін суы ептеп суып, көтеріле береді, көтеріле береді... Бір кезде сарылдап-гүрілдеп ала жөнеледі. Сырдескі ауыл жұрты Тентектің түрі сұрланып, суы бұзылған сәттен қашуға қамданатын. Сай табанынан малын айдап, беткейге қарай өргізеді, өзен бойынан бүлдірген терген, суға шомылған бала-шағаны қоса қуады.«Бұл Тентек – тегін тентек емес, тамыры жерасты теңізіне байланған тентек. Жерасты суы көтерілгенде артық суын Тентек арқылы төгіп отырады», – деп сөйлейтін ауыл шалдары. Есепке жүйрігі жылына Тентектің тентектік танытқан сәттерін еске алып: «Былтырғыдан биыл көптеу болды» немесе «аздау шықты», – деп саусағын бүгіп жіберіп, санағын жүргізеді.ә, Тентектің өзі – тентек, ал бірақ жанамалай жүретін жолы – жайлы. Жықпыл, қорысы жоқ әрі төте. Сол себепті жайлауға барып-келетін аттылы адам да, көлікті көш те көбіне-көп осы жолды таңдауға құмбыл. Оқи берсең аяғына дейін оқып бітіруге асығасын. Осы романның кітап болып жазылып шығуың асыға күтемін. Тағы қайталап оқып шыққым келеді
Осы пікірге Facebook-сілтеме

«Бүкір» романы – адам тағдырының күрделілігін, қоғам мен жеке тұлға арасындағы қайшылықтарды терең бейнелейтін туынды. Бұл шығармада автор тек бір кейіпкердің өмірін суреттеп қана қоймай, сол арқылы тұтас бір кезеңнің әлеуметтік-психологиялық ахуалын көрсетеді. Романның басты құндылығы – оның шынайылығы мен адам жанының ішкі иірімдерін дәл жеткізе білуінде. Шығармадағы басты кейіпкер – сырт көзге қарағанда әлсіз, тағдыр тауқыметін көп көрген адам. Оның «бүкір» аталуы тек физикалық кемістікті ғана емес, рухани ауыртпалықтың да белгісі ретінде алынған. Автор бұл арқылы адамның сыртқы бейнесі мен ішкі жан дүниесінің байланысын шебер көрсетеді. Кейіпкердің өмір жолы ауыр сынақтарға толы: қоғам тарапынан түсінбеушілік, жалғыздық, әділетсіздік – осының бәрі оның мінезін қалыптастырады. Бірақ соған қарамастан, ол адамгершілік қасиеттерін жоғалтпайды. Романдағы негізгі тақырыптардың бірі – қоғамның әлсіз адамдарға деген көзқарасы. Көп жағдайда адамдар сыртқы келбетке қарап баға береді, ал шын мәнінде адамның ішкі дүниесі ескерусіз қалады. «Бүкір» осы мәселеге ерекше назар аударады. Кейіпкердің тағдыры арқылы автор оқырманды ойлануға итермелейді: біз адамдарды қаншалықты дұрыс бағалап жүрміз? Сыртқы кемшілік адамның тұлғалық қасиеттерін төмендете ме, әлде керісінше, оны күшейте ме? Шығармада психологиялық талдау ерекше орын алады. Кейіпкердің ішкі монологтары, ой-толғаныстары арқылы оның жан дүниесі толық ашылады. Автор адамның ішкі күйзелісін, қорқынышын, үміті мен сенімін өте нәзік жеткізеді. Бұл романның әсерлілігін арттырып, оқырманды кейіпкермен бірге күйзелуге, бірге үміттенуге мәжбүр етеді. Осындай психологиялық тереңдік шығарманы тек оқып шығатын емес, сезініп, түсінетін туындыға айналдырады. Сонымен қатар, романда әлеуметтік теңсіздік мәселесі де көрініс табады. Қоғамдағы әділетсіздік, адамдар арасындағы айырмашылықтар кейіпкер тағдыры арқылы ашылады. Бай мен кедейдің, күшті мен әлсіздің арасындағы алшақтық – бұл тек бір кезеңнің ғана емес, жалпы адамзат қоғамына тән мәселе. Автор осыны көрсете отырып, әділетті қоғам құрудың маң
Facebook ссылка на этот отзыв
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдаболсынның «Бүкір» шығармасы – адамның ішкі рухани әлемін, тағдырға деген көзқарасын және қоғаммен қарым-қатынасын терең бейнелейтін мазмұнды туынды. Жазушы бұл шығармада сыртқы кемістікке назар аударта отырып, шын мәнінде адамның қадір-қасиеті оның жан дүниесінде екенін көрсетеді. Осы арқылы оқырманға үлкен ой тастап, адамгершілік құндылықтарды алға шығарады.

Бұл туынды – мені терең толғанысқа түсірген, мазмұны бай әрі мағынасы терең шығармалардың бірі. «Бүкір» романы адам өмірінің сан қырлы сипатын, тағдырдың ауыр сынақтарын шынайы әрі әсерлі түрде бейнелейді. Автор адам мен жылқы тағдырын қатар алып суреттеу арқылы олардың арасындағы ұқсастықтарды көрсетіп, өмірдің күрделілігін, кейде әділетсіздігін оқырманға анық сезіндіреді.

Шығармадағы ерекше назар аударатын тұс – екі кейіпкердің де жетім болып өсуі және екеуінің де «бүкір» атануы. Алайда олардың өмір жолдары мүлде бөлек бағытта дамиды: біреуінің өмірі уақыт өте келе оңалып, жақсылыққа бет бұрса, екіншісі тағдырдың ауыр соққыларына жиі ұшырап, қиындықты көбірек бастан кешіреді. Осы арқылы жазушы әр адамның өмірі әртүрлі болатынын, тағдырдың ешқашан біркелкі болмайтынын терең жеткізеді. Сонымен қатар, ол кейіпкерлердің ішкі жан дүниесін, олардың күйзелісі мен үмітін, күресін шебер суреттеп, оқырманды бейжай қалдырмайды.

Романда қоғамдағы түрлі мәселелер, адамдар арасындағы қарым-қатынас, әділетсіздік пен мейірімділік сияқты қарама-қайшы құбылыстар кеңінен көрініс табады. Кейіпкерлердің өмірі қиын болса да, олар үмітін жоғалтпай, алға ұмтылуға тырысады. Бұл шығарма оқырманға төзімділік, сабырлылық, адамгершілік сияқты құндылықтардың маңызын ұғындырады. Әсіресе, өмірдегі маңызды шешімдердің адам тағдырына тікелей әсер ететіні айқын байқалады. Сонымен бірге, туындыда адам мен табиғаттың байланысы ерекше бейнеленген. Жылқы образы арқылы қазақ халқының тұрмысы, мәдениеті, дәстүрі көрініс тауып, шығармаға ұлттық реңк береді. Бұл оқырманның жүрегіне жылылық ұялатып, жанашырлық пен мейірім сезімдерін оятады. Шығарманың тілі жеңіл, көркем әрі түсінікті. Оқиғасы шынайы баяндалғандықтан, оқырман кейіпкерлердің тағдырына еніп, олардың қуанышы мен қайғысын бірге сезінеді.

Жалпы алғанда, «Бүкір» романы адам өмірінің мәнін терең ашып көрсететін, тәрбиелік маңызы зор, әсерлі шығарма болып табылады.

Бақ пен сор қатар жүрсе, ол – Бүкір мен Қоспаның тағдыры дер едім. Жаратылысы бөлек қос бейбақтың бірі – адам, бірі – қарагер жылқы. Иә, шынында да, тағдыр қосқан қос сормаңдай дерсің. Екеуінің де өмір жолы ауыр, маңдайына жазылғаны – сынақ, күдік, әділетсіздік. Бірақ дәл осы ауыртпалықтар олардың тағдырын тіпті тереңірек байланыстырып тұрғандай әсер қалдырады.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романын оқығанда адам жанының терең қатпарларына үңілгендей ерекше әсерге бөленесің. Шығармада бүгінгі қоғамның рухани күйі, адамдардың ішкі қайшылығы, арман мен өкініштің үздіксіз тартысы нанымды әрі шынайы суреттеледі. Автор өмірдің алдамшы сәттерін ғана емес, уақыт өте көмескіленіп бара жатқан шынайы құндылықтарды да дәл аңғарып, оқырманға ой салады. Роман әрбір оқиға арқылы адам болмысының күрделілігін, жан дүниесінің әлсіз әрі мықты тұстарын қатар ашып көрсетеді. Осы арқылы оқырман кейіпкерлер тағдырынан өз өміріне ұқсас сәттерді де байқай алады.

Туындыдағы табиғат көріністері жай ғана фон емес, кейіпкерлердің ішкі әлемімен тығыз байланыста беріледі. Әсіресе «Тентек – таудан құлап ағатын, жазыққа жеткенде жылап ағатын шағын өзен» деген жолдар табиғат пен тағдырдың астасып жатқанын терең сезіндіреді. Бұл теңеу арқылы автор адам өмірінің де ағысы күрделі әрі кейде қайшылыққа толы екенін меңзейді. Ауыл өмірінің суреттері де ерекше шынайылығымен көзге түседі. Қарапайым тұрмыс көріністері арқылы автор үлкен мағынаны жеткізіп, оқырманды бейжай қалдырмайды.

Қоспаның тағдыры арқылы қоғамдағы өзгерістер, моральдық құндылықтардың әлсіреуі анық байқалады. Бұрын жат көрінген әрекеттердің бүгінде қалыпты жағдайға айналуы адамды еріксіз ойландырады. Сонымен қатар жазушы әртүрлі мінез иелерін шебер бейнелейді: атақ пен даңқты қуғандар, байлыққа берілгендер, тек өз пайдасын көздейтін жандар – бәрі де өмірдегідей нанымды көрсетілген. Олардың іс-әрекеті мен ойлау жүйесі қазіргі қоғамдағы шынайы бейнені толықтырып тұрады.

Шығарманың басты құндылығы – оның өмір шындығына барынша жақындығында. Автор қарапайым сәттердің өзінен терең философиялық мән таба біледі. «Бүкір» романы бір ғана адамның тағдыры арқылы тұтас қоғамның бейнесін ашып, оқырманға маңызды сұрақтар қойып, ұзақ уақытқа дейін ой салатын, мағынасы терең әрі әсерлі туынды ретінде есте қалады.

Қазақ әдебиетінде адам тағдырын, қоғамдағы әділетсіздік пен рухани қайшылықтарды бейнелеуде ерекше орын алатын шығармалардың бірі – «Бүкір». Бұл туынды сыртқы пішіннің ғана емес, ішкі әлемнің де «бүкірейіп», қоғам ықпалымен өзгеріске ұшырауын көркемдік тұрғыда шебер жеткізеді. Шығарма атауының өзі символикалық мәнге ие. Алғаш қарағанда физикалық кемістік туралы ой туғызғанымен, тереңіне үңілген оқырман бұл «бүкіріктің» тек тәнге емес, сана мен қоғамға тән құбылыс екенін аңғарады.

Мен, қазақ әдебиеті пәнінің мұғалімі ретінде, бұл шығарманы тек көркем туынды емес, оқушыны ойландыруға, адамгершілік құндылықтарды қайта саралауға жетелейтін маңызды құрал деп есептеймін. Себебі «Бүкір» – оқушының сыни ойлауын дамытатын, сыртқы мен ішкі әлемді салыстыруға мүмкіндік беретін күрделі шығарма.

Ең алдымен, шығарманың басты кейіпкеріне тоқталайық. Бүкір – қоғамда қабылданған «қалыпты» бейнеден тыс, өзгеше тұлға. Оның сыртқы келбеті адамдардың оған деген көзқарасын алдын ала айқындап қойғандай. Қоғам көбіне адамның ішкі дүниесіне үңілмей, сыртқы түріне қарап баға береді. Бұл – бүгінгі күнде де өзектілігін жоғалтпаған мәселе. Оқушылармен жұмыс барысында осы тұсты ерекше атап өтемін: біз қаншалықты сыртқы көрініске тәуелдіміз? Біз үшін адамды бағалаудың өлшемі қандай?

Шығармада қоғамның рөлі ерекше. Қоғам – кейіпкерді қалыптастырушы күш. Егер қоғам мейірімді болса, Бүкірдің тағдыры басқаша өрбуі мүмкін еді. Бірақ керісінше, ол қоғамның қатыгездігін, әділетсіздігін көреді. Бұл жерде автор әлеуметтік сын айтады. Мұғалім ретінде мен бұл бөлікті талдағанда оқушыларға «қоғам адамды бұза ма, әлде адам қоғамды ма?» деген сұрақ қоямын. Бұл сұрақ олардың өзіндік пікір қалыптастыруына ықпал етеді.

Бүкірдің образы арқылы автор бізге маңызды сұрақ қояды: «Нағыз кемістік қайда?» Егер адам сыртқы тұрғыдан өзгеше болса, бұл оның кемістігі ме, әлде оны қабылдай алмаған қоғамның кемшілігі ме? Осы сұрақтың жауабы – шығарманың негізгі идеясы..

«Бүкір» романы – адам тағдыры мен қоғам шындығын терең қабаттарымен ашып көрсететін, астарлы мағынаға бай туынды. Шығармадағы негізгі идея тек бір кемтар құлынның тағдыры емес, ол – қоғамдағы әділетсіздік, адамның ішкі күйзелісі, ар-намыс пен өмірге деген күресінің көркем көрінісі. Автор табиғат пен адамды қатар алып, олардың тағдырын бір арнаға тоғыстырады: тентек өзен – өмірдің тосын сынақтары болса, Бүкір – сол сынаққа төтеп беруге мәжбүр жанның символы. Шығармада әлеуметтік теңсіздік, бай мен кедейдің арасы, еңбектің бағаланбауы сияқты мәселелер де өткір қозғалады. Әсіресе, асыл тұқымды жылқылар тағдыры мен қарапайым малшылардың өмірі қатар суреттелуі – үлкен философиялық ой тудырады. Роман тілі көркем, бейнелі, ұлттық болмысқа жақын. Табиғат суреттері мен кейіпкерлер психологиясы үйлесім тауып, оқырманды терең ойға жетелейді. «Бүкір» – тек бір оқиға емес, ол – өмірдің ащы шындығын, адам бойындағы қайшылықтарды және үміттің өшпейтінін көрсететін әсерлі шығарма. Романдағы әлеуметтік мәселе де айқын көрінеді. Бай мен кедейдің арасындағы айырмашылық, еңбектің әділ бағаланбауы, қарапайым адамдардың құқығының ескерілмеуі – бәрі де шынайы суреттелген. Әсіресе, жылқы зауытының тағдыры, оны жекешелендіру процесі, кәсіпкерлердің келуі – қазіргі қоғамдағы өзгерістердің көрінісі. Бұл жерде автор ешкімді ашық айыптамайды, бірақ біздерді, оқырмандарды ойлануға мәжбүр етеді. Қарт жылқышының бейнесі арқылы дәстүр мен адал еңбек құндылығы көрсетілсе, Қоспа арқылы тағдыр тауқыметін тартқан қарапайым адамның жан әлемі ашылады. Оның ішкі монологтары ерекше әсер қалдырады: сырт көзге дөрекі, тағдырға наразы адам болып көрінгенімен, шын мәнінде ол – балаларының болашағын ойлаған, жүрегі жаралы әке. Ал Бүкір бейнесі – кемшілігіне қарамастан, қайсарлық пен төзімділіктің белгісі. Оның физикалық «бүкірлігі» қоғамдағы рухани «бүкірлікпен» астасып жатыр.
Facebook ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның

Бұл шығармада қарт жылқышының тағдыры арқылы қазақтың дәстүрлі өмір салты, жылқыға деген ерекше құрметі және адам мен табиғаттың тығыз байланысы кеңінен суреттеледі. Қарт үшін жылқы – тек күнкөріс көзі емес, оның бүкіл өмірінің мәні, жан дүниесінің бір бөлігі. Ол жылқының бабын табуды, қасиетін тануды үлкен өнер деп біледі және осы жолда талай жыл маңдай терін төккен. Алайда уақыт өте келе қоғам өзгеріп, бұрынғы рухани құндылықтардың орнын материалдық мүдде баса бастайды. Жылқыны пайда табудың құралы ретінде көретін кәсіпкер мен оның айналасындағы адамдардың көзқарасы қарт жылқышының түсінігіне мүлде жат. Осы арқылы шығармада адал еңбек пен пайдакүнемдік, дәстүр мен заманауи көзқарас арасындағы қайшылық айқын көрінеді. Қарттың еңбегі еленбей, бағаланбауы да – бүгінгі қоғамдағы әділетсіздіктің бір көрінісі. Шығармадағы бүкір болып туған құлын – символдық образ. Ол тек бір жануардың тағдыры емес, жалпы өмірдегі әділетсіздік, тазалықтың бұзылуы, асыл мен жасықтың араласуы сияқты терең мәселелерді меңзейді. Құлынның асыл тұқымнан шықса да кемтар болып тууы – сыртқы жағдайлар мен адам әрекетінің салдарын көрсетеді. Жалпы, туындыда адамгершілік, адалдық, еңбекті қадірлеу, ұлттық құндылықтарды сақтау идеялары көтерілген. Қарт жылқышы бейнесі арқылы автор рухани байлықты материалдық дүниеден жоғары қоятын, табиғатпен үйлесімді өмір сүретін нағыз қазақы болмысты танытады.

Айдаболсын Есболат Серікбайұлының «Бүкір» әңгімесі — қазіргі қазақ прозасындағы экзистенциалдық бағыт пен реализмнің тоғысқан нүктесіндегі туынды. Шығарманың аннотациялық негізі адамның физикалық кемістігі мен қоғамның рухани кеселдері арасындағы дихотомияға құрылған. Бұл мәтін оқырманға жай ғана мүгедек жанның тағдырын баяндамайды, ол адам болмысының ең терең, кейде ең жағымсыз қабаттарын ашып көрсетуді мақсат етеді.

Автор бұл еңбегінде «Бүкір» бейнесін метафора ретінде қолданады. Бұл тек омыртқасы қисайған адам емес, бұл — дүниенің барлық ауыртпалығын арқалап жүрген, бірақ соған қарамастан ішкі тазалығын сақтап қалған «таза рухтың» бейнесі. Аннотацияның негізгі мақсаты — осы рухани тазалық пен қоғамдық суықтықтың қақтығысын ашу

Қорытынды түйін

Шығармадағы басты кейіпкер – өмірдің ауыртпалығын ерте сезінген, тағдыр тауқыметін көп көрген жан. Оның дене бітіміндегі кемшілік айналасындағы адамдардың оған деген көзқарасын өзгертеді. Қоғам оны толыққанды адам ретінде қабылдай бермейді, керісінше, мүсіркеу, келеке ету, шеттету сияқты әрекеттер арқылы оның жанын жаралайды. Автор осы арқылы қоғамдағы стереотиптер мен сыртқы келбетке негізделген бағалаудың қаншалықты терең тамыр жайғанын көрсетеді. Кейіпкердің өмір жолы – тек жеке адамның тағдыры емес, ол – тұтас қоғамның айнасы.

Қорытындылай келе, Есболат Серікбайұлының «Бүкір» әңгімесі – адамгершілік, төзімділік, қоғам мен жеке тұлға арасындағы күрделі қатынастарды терең бейнелейтін маңызды туынды. Автор кейіпкердің сыртқы кемістігі арқылы ішкі әлемнің байлығын, рухани күштің маңызын көрсетеді. Шығарма оқырманды тек кейіпкер тағдырына жанашырлық танытуға ғана емес, сонымен қатар өз көзқарасын, қоғамдағы орнын қайта ой елегінен өткізуге жетелейді. «Бүкір» – тек бір адамның тарихы емес, ол – бүкіл қоғамның рухани деңгейін көрсететін айна.

Ерболат Әйдабосынұлының «Бүкір» романы – қазіргі қазақ әдебиетіндегі соны соқпақ, психологиялық тереңдік пен қоғамдық ащы шындықтың синтезі іспетті туынды. Бұл шығарма оқырманды тек сюжеттік желісімен ғана емес, адам жанының қараңғы қалтарыстарына үңілдіруімен баурап алады.

Ерболат Әйдабосынның «Бүкір» романы — заманауи қазақ прозасындағы реалистік мектептің жаңа деңгейге көтерілгенін көрсететін туынды. Автор бұл шығармасында адам бойындағы физикалық кемістіктен гөрі, рухани мүгедектік пен ішкі бүкірлік мәселесін бірінші орынға шығарады.

Романныңатауы «Бүкір» деп аталуының өзінде үлкен метафора жатыр. Автор тек арқасында өркені бар адамның тағдырын емес, бүкіл бір қоғамның, адамзаттық құндылықтарды суреттейді.

• Сыртқы бүкірлік: Кейіпкердің физикалық кемістігі, қоғамнан шеттетілуіне себеп болатын фактор.
• Ішкі бүкірлік: Сатқындық, көреалмаушылық, екіжүзділік пен ашкөздік. Автор «нағыз мүгедек — денесі қисық адам емес, жаны қисық адам» деген ойды меңзейді

Романдағы басты кейіпкердің ішкі арпалысы — шығарманың өзегі. Ол өзінің кемістігімен ғана емес, айналасындағы «сау» адамдардың тасбауырлығымен күреседі.

«Адам баласы өзінен әлсізді көргенде аяғансиды, бірақ іштей өзінің «артықшылығына» мастанады».

Романныңсоңында оқырман жеңіліс емес, үлкен бір ой түйіп шығады. Физикалық саулықтың рухани тазалық алдында дәрменсіз екені, адамның ең басты қасиеті — қайырымдылық пен мейірім екені паш етіледі

Ерболат Әйдабосынның «Бүкір» романы — соңғы жылдары жарық көрген ең үздік прозалық шығармалардың бірі. Ол бізге айна ұсынады. Ол айнадан біз өзіміздің жағымды жағымызды ғана емес, «бүкір» тұстарымызды да көреміз.

Бұл туынды — қазіргі қазақ әдебиетінің тынысын кеңейтіп, оқырманды ойлануға, өзін-өзі тәрбиелеуге шақыратын құнды қазына. Егер сіз адам жанының лабиринттеріне саяхат жасағыңыз келсе және қоғамның ащы шындығымен бетпе-бет келуден қорықпасаңыз, «Бүкір» сіздің үстел үсті кітабыңызға айналуы тиіс.

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ұзақ уақыт бойы оның әсерінен арыла алмадым. Бұл шығарма мені тек оқырман ретінде ғана емес, адам ретінде де терең ойға жетеледі. Автор кейіпкердің тағдырын жай ғана баяндап қоймай, оның жан дүниесіндегі күрделі сезімдер мен ішкі қайшылықтарды ерекше шеберлікпен жеткізген. Әрбір оқиға, әрбір суреттелген сәт жүрекке жақын тиіп, кейіпкермен бірге күйзеліп, бірге үміттеніп отырғандай әсер қалдырды. Романда қоғамдағы қатыгездік пен әділетсіздік мәселелері өте шынайы бейнеленген. Адамдардың бір-біріне сыртқы келбетіне қарап баға беруі, тереңіне үңілмеуі – бүгінгі күннің де өзекті мәселесі екені анық сезіледі. Басты кейіпкердің сыртқы болмысына қарамастан, оның ішкі жан дүниесінің тазалығы, мейірімділігі мен адамгершілігі ерекше әсер етті. Ол қанша қиындық көрсе де, өзінің адами қасиеттерін жоғалтпай, өмірге деген сенімін сақтап қалуы оқырманға үлкен ой салады. Шығармадағы әрбір деталь, әрбір психологиялық суреттеу өте дәл әрі әсерлі берілген. Автордың тіл байлығы мен кейіпкер психологиясын ашудағы шеберлігі романды одан әрі тереңдете түскен. Кейбір тұстарда көзге жас келіп, кейіпкердің тағдырына бейжай қарай алмайтыныңды түсінесің. «Бүкір» – тек бір адамның өмірі туралы емес, жалпы адамзаттық құндылықтар туралы шығарма. Ол мейірім, түсіністік, адамгершілік сияқты қасиеттердің қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Сонымен қатар, бұл роман үміттің ешқашан өшпейтінін, қандай жағдай болмасын адам жүрегінде жарық сәуле болатынын дәлелдейді. Жалпы алғанда, бұл туынды – оқырманды бейжай қалдырмайтын, терең ойға жетелейтін, жүрекке әсер ететін көркем шығарма. «Бүкір» романын әр адам оқып, өзінше бір түйін жасап, өмірге басқа қырынан қарауды үйренеді деп ойлаймын.

«Бүкір» шығармасы – адам тағдырының күрделілігін, қоғамдағы қатыгездік пен мейірімнің арақатынасын терең бейнелейтін көркем туынды. Бұл шығармада автор ерекше тағдыр иесі арқылы жалпы адамзатқа тән маңызды мәселелерді көтереді. Басты кейіпкер – табиғатынан кемтар болып туған, бүкір денелі адам. Оның сырт келбеті өзгелерден ерекше болғандықтан, ол бала кезінен бастап қоғам тарапынан шеттетіліп, мазақ пен қорлыққа ұшырайды. Осы арқылы жазушы қоғамдағы адамдардың сыртқы бейнеге қарап бағалау сияқты қате көзқарасын сынға алады. Кейіпкердің балалық шағы қиындыққа толы өтеді. Ол қатарластарымен ойнап-күліп, еркін өмір сүре алмайды. Көпшілік оны өздерінен алшақ ұстап, кемсітіп қарайды. Бұл жағдай оның жан дүниесіне ауыр жара салады. Алайда, барлық қиындықтарға қарамастан, бүкір кейіпкердің жүрегі таза, көңілі мейірімге толы болып қала береді. Ол ешкімге жамандық ойламайды, қайта айналасындағы адамдарға көмектесуге тырысады. Осы қасиеті арқылы автор шынайы адамгершіліктің мәнін ашады. Шығармада кейіпкердің ішкі жан дүниесіне ерекше көңіл бөлінген. Ол өзін қоғамға керек емес адам ретінде сезінеді, бірақ соған қарамастан өмірге деген үмітін жоғалтпайды. Оның бойындағы төзімділік пен сабырлылық – кез келген адамға үлгі боларлық қасиеттер. Бұл жерде автор адамды сыртқы келбетіне қарап емес, оның ішкі әлеміне қарап бағалау керектігін жеткізеді. Қоғамдағы адамдардың кейіпкерге деген көзқарасы әртүрлі. Кейбіреулер оны мазақтап, кемсітсе, енді біреулер оның жағдайын түсініп, жаны ашиды. Бірақ мұндай жанашыр адамдар аз кездеседі. Көпшілік жағдайда адамдар оның бүкірлігін ғана көріп, адам ретіндегі қасиеттерін елемейді. Бұл – қоғамдағы рухани кедейліктің белгісі. Автор осы арқылы оқырманды ойлануға, өз іс-әрекетін саралауға шақырады. Шығармадағы маңызды мәселелердің бірі – әділетсіздік. Кейіпкер ешқандай кінәсі болмаса да, тағдырдың ауыр соққысына ұшырайды. Оның өмірі күреске толы. Бірақ ол ешқашан мойымайды, керісінше, өмірдің әр сәтіне үмітпен қарайды. Бұл оның рухани күшін көрсетеді.
Instagram ссылка на этот отзыв

«Бүкір» романы – оқырманды бірден баурап алатын, терең мағынасы бар шығарма. Бұл туындыда адам мен жануар тағдыры қатар суреттеліп, өмірдің ауыр сынақтары шынайы әрі әсерлі түрде көрсетіледі. Автор кейіпкерлердің ішкі жан дүниесін ашу арқылы олардың қайғысы мен үмітін оқырманға жақындата түседі. Екі кейіпкердің де жетім, тағдыр тауқыметін көрген жандар болуы олардың арасындағы рухани үндестікті күшейтеді. Бірінің бүкірлігі туа бітсе, екіншісін өмірдің өзі майыстырғаны – қоғам мен орта әсерінің қаншалықты күшті екенін дәлелдейді. Шығармада кейіпкерлер тек қиындық көріп қана қоймай, сол сынақтарға қарсы тұра біледі. Олардың өмірге деген құштарлығы, үмітін жоғалтпауы, алға ұмтылысы оқырманға ерекше әсер қалдырады. Әсіресе, екі тағдырдың түйісуі – туындының ең маңызды әрі толғандыратын тұстарының бірі. Бұл сәт адам өмірінде кездесетін жандардың рөлі зор екенін, кейде бір кездесу адамның тағдырын өзгертуі мүмкін екенін аңғартады. Кейіпкерлер арасындағы байланыс шынайы әрі сенімді берілген. Романдағы жылқы бейнесі де ерекше мәнге ие. Автор жылқы арқылы қазақ халқының табиғатқа, жануарға деген құрметін, ұлттық болмысын көрсетеді. Ат тек көлік немесе мал емес, ол – кейіпкердің серігі, жан сырын бөлісетін тіршілік иесі ретінде көрінеді. Аттың тағдыры оқырман жүрегінде аяушылық пен жанашырлық сезімін оятып, адам мен жануар арасындағы байланысты терең түсіндіреді. Тілі жеңіл, баяндауы нанымды шығарма оқырманды жалықтырмайды. Автордың қарапайым әрі көркем тілі оқиғаны көз алдыңа елестетіп, кейіпкерлермен бірге қуанып, бірге қайғыруға мүмкіндік береді. Оқиға желісі қызықты өрбіп, әр сәт сайын кейіпкерлер үшін алаңдатумен болады. Сонымен қатар, шығармада әлеуметтік мәселелер де астарлы түрде қозғалып, оқырманды ойлануға жетелейді. Бұл кітап тек бір оқиғаны баяндап қана қоймай, адамгершілік, төзім, мейірім, қайсарлық секілді құндылықтарды терең ұғындырады. Әрбір оқырман өз өмірімен салыстырып, белгілі бір қорытынды шығара алады. Жалпы, «Бүкір» – тағдыр мен рух мықтылығын бейнелейтін, адам жанының тереңдігін ашатын, ойға жетелейтін әсерлі роман.
Facebook ссылка на этот отзыв

ұл шығарманы қазір өз оқырмандарыма да оқуға ұсындым. Себебі автор айтқысы келген нәрселерді әсерлі суреттеп жеткізген. Тентектің бойындағы оқиға ертеңіне-ақ елге тарады. Бірақ оның анық-қанығын жұрт әлі күнге білмейді. Өйтетін себебі, қисынды-қисынсыз, бір-бірімен қабыспайтын деректер қосарланып кеткен. Соның кейбірінде: «Қоспа Қойторымен су ішіне қойып кетіп, әлгі буырыл атты қарақшымен алысады. Қамшымен ұрып, талдырып жығып, Бүкірді құтқарып қалыпты-мыс»; Енді бірінде: «қарақшы біреу емес, бірнешеу болып кетеді, бәрі Қоспаға жабылады, бірақ, Қоспа оларға бой бермей, бәрін бықпырт тигендей қуалап, қыр асырып тастайды»... Тіпті Бүкірдің өзі ұрыларды тарпып-теуіп, тістеп-қыршып, қашып келетін нұсқасы да бар. Бір оқиғаның бұлайша мың құбылуына ауылдың ақпарат таратқыш сөзуарларынан бұрын кейіпкердің өзі кінәлі. Қоспа әдеттегідей әсірелеп-өсіріп айтам деп, әр жерде әртүрлі сөйлеп қалғаны рас, сол лепірмелері өзіне шындығы аз, қоспасы көп көпірме болып қайтып айналып келетін де тұратын. Оны естіген сайын бірде ыңғайсызданып қызарақтайды, кейде күліп құтылатын.

«Бүкір» романы туралы пікір

«Бүкір» романы – адам жанының терең қатпарларын, қоғамдағы әділетсіздік пен ішкі қайшылықтарды шынайы әрі әсерлі түрде бейнелейтін туындылардың бірі. Бұл шығарма сырттай қарағанда қарапайым бір адамның тағдыры секілді көрінгенімен, оның астарында үлкен философиялық ой, адам болмысына қатысты күрделі сұрақтар жатыр. Роман оқырманды тек оқиға желісімен ғана емес, кейіпкерлердің ішкі әлемімен, олардың психологиялық күйзелістерімен, өмірге деген көзқарасымен баурап алады.

Ең алдымен, романның басты кейіпкері – «бүкір» атанған адам бейнесі ерекше назар аударады. Оның сыртқы кемістігі – бүкірлігі – тек физикалық ерекшелік емес, сонымен қатар қоғамның оған деген көзқарасының символы. Яғни, бұл жерде автор адамның сыртқы келбетіне қарап баға беретін қоғамның қателігін көрсетеді. Басты кейіпкердің бүкір болуы – оның тағдырындағы ауыртпалықтардың, өмірдің оған салған сынақтарының көрінісі іспеттес. Бірақ дәл осы кемшілік оның рухани жағынан әлсіз екенін білдірмейді. Керісінше, ол – ішкі жан дүниесі бай, сезімтал, ойшыл тұлға.

Романдағы негізгі тақырыптардың бірі – қоғам мен жеке тұлға арасындағы қақтығыс. Басты кейіпкер өз ортасынан түсіністік таппайды, көп жағдайда шеттетіліп, мазаққа ұшырайды. Бұл – бүгінгі күнге дейін өзектілігін жоғалтпаған мәселе. Адамдар көбіне өзгеше адамдарды қабылдай алмайды, оларды өздерінен төмен қояды. Автор осы арқылы оқырманға маңызды сұрақ қояды: «Адамның құндылығы оның сыртқы келбетінде ме, әлде ішкі дүниесінде ме?»

Шығармада адамгершілік мәселесі де кеңінен қозғалады. Кейіпкердің өміріндегі қиындықтар оның мінезін шыңдай түседі. Ол қанша жерден қорлық көрсе де, адамдық қасиетін жоғалтпайды. Бұл – романның ең әсерлі тұстарының бірі. Автор адамды қандай жағдай болса да адам қалпында қалуға шақырады. Өмірдің ауыртпалықтары кейіпкерді сындырмайды, керісінше, оны рухани тұрғыдан күшейтеді.

Сонымен қатар, романда жалғыздық тақырыбы да айқын көрінеді. Басты кейіпкер өзін қоғамнан бөлек, жалғыз сезінеді. Оның жанын түсінетін, оны шын қабылдайтын адам аз. Бұл жалғыздық – тек физикалық емес, ру

«Нөлінші әкім» - сырттай қарағанда белгілі бір өңірдің ойдан шығарылған тарихы сияқты көрінгенімен, мазмұны тереңде жатқан әлеуметтік диагноз іспетті шығарма. Автор Уштокал қаласы мен Таланган ауданын сахна ретінде алғанымен, ондағы көріністер мен мінездер кез келген қазақстандыққа етене таныс. Бұл - нақты бір мекен туралы емес, тұтас жүйенің бейнесі. Романның өзегінде - билікке кездейсоқ келген, бірақ сол орынды барынша ұстап қалуға тырысатын адам типі. Шалабай Суйыккадамович, немесе Шалеке, кәсіби қабілетімен емес, туыстық байланыстар мен таныстықтың арқасында жоғарылаған шенеуніктің жинақталған образы ретінде беріледі. Оның әрекеттері мен ойлау жүйесі арқылы автор «нөлінші» ұғымының мәнін ашады: қоғамға нақты пайда әкелмейтін, тек жоғарыға жағыну мен жеке жағдайын ойлаумен шектелетін басшылар. Шығармадағы ең өткір тұстардың бірі - дағдарыс кезеңіндегі биліктің шынайы бет-бейнесі. Қаңтар оқиғасына байланысты эпизодтарда әкімдік өкілдерінің дәрменсіздігі, жауапкершіліктен қашуы, халық талабына селқос қарауы ашық әрі ащы сипатталады. Сыртта «Газ - елу!» деген талап қойылып жатқанда, іште отырғандардың өз қауіпсіздігін ғана ойлап, уақыт өткізуі - авторлық сынның ең ауыр соққыларының бірі. Осы фон аясында қарсы позициядағы кейіпкерлер ерекше көрінеді. Ескелді Аманбаевич секілді тұлғалар билікке жалтақтамай, шындықты бетке айта алатын азшылықтың символы ретінде берілген. Оның әкімге қарата айтқан сыны тек жеке адамға емес, тұтас жүйеге бағытталған айыптау секілді әсер қалдырады. Сонымен бірге шығармада жағымпаздық феномені де назардан тыс қалмайды. Ит Итич бейнесі арқылы автор кез келген билікке тез бейімделіп, сыртқы марапат пен атаққа ғана мән беретін адамдарды әшкерелейді. Бұл кейіпкер жүйенің қалайша өзін қолдайтын ортаны өзі қалыптастыратынын көрсетеді. Осылайша, «Нөлінші әкім» тек билік туралы сатира емес. Бұл - ар мен мансаптың, бейімделу мен принциптің, тоқырау мен жаңарудың арасындағы тартысты көрсететін, оқырманды ойлануға мәжбүрлейтін күрделі шығарма.
Instagram ссылка на этот отзыв

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ерекше рухани күй кештім. Бұл шығарма менің жан дүниеме терең әсер етіп, ұзақ уақыт ойымнан шықпай қойды. Автор адам тағдырын, оның ішкі әлеміндегі күрделі сезімдерді өте шынайы әрі әсерлі жеткізген. Әсіресе, басты кейіпкердің өмір жолы мені қатты толқытты. Оның көрген қиындықтары мен қоғам тарапынан болған қысымына қарамастан, жүрегіндегі мейірім мен тазалықты сақтап қалуы ерекше құрмет сезімін оятты. Романда көтерілген мәселелер бүгінгі қоғам үшін де аса өзекті. Адамдардың сыртқы келбетке қарап баға беруі, ішкі жан дүниеге мән бермеуі – өте ащы шындық. Автор осы арқылы оқырманға үлкен ой салады: нағыз адамдық қасиет – сыртта емес, жүректе. Басты кейіпкердің нәзік болмысы, оның жылулық пен түсіністікке деген мұқтаждығы жүректі елжіретеді. Кей сәттерде оның жалғыздығы мен ішкі күйзелісін өзің де сезінгендей боласың. Шығармада тек мұң ғана емес, сонымен қатар үміт те бар. Қанша ауыр жағдай болса да, кейіпкердің өмірге деген сенімін жоғалтпауы, жақсы күндерге деген үмітін үзбеуі оқырманға күш береді. Бұл – романды ерекше құнды ететін тұстардың бірі. Автордың тілі бай, ойы терең, әрбір сөйлемі жүрекке жетеді. «Бүкір» – адамгершілік, мейірім, сабыр мен төзім туралы терең туынды. Ол әрбір оқырманды өз-өзіне сұрақ қоюға, өмірге басқа көзқараспен қарауға жетелейді. Бұл роман тек оқылып қана қоймай, жүректе сақталатын, қайта-қайта ойға оралатын шығарма деп ойлаймын. Басты кейіпкердің өміріндегі қиындықтар мен әділетсіздіктер жүрекке ауыр тиеді. Қоғамдағы адамдардың сыртқы келбетке қарап үкім шығаруы, бір-біріне немқұрайлы қарауы – өте өзекті мәселе ретінде көрініс тапқан. Осы арқылы автор оқырманды терең ойға жетелейді. Кейіпкердің ішкі әлеміндегі тазалық, оның мейірімді жүрегі мен адамгершілік қасиеттері ерекше әсер қалдырады. Ол қанша қысым көрсе де, өз болмысынан айнымайды.
Facebook ссылка на этот отзыв

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ерекше толғанысқа түстім. Бұл шығарма жай ғана оқиға емес, адам жанының терең сырларын ашатын туынды екені бірден сезіледі. Автор кейіпкердің тағдырын өте шынайы суреттеп, оның ішкі жан дүниесіндегі арпалысты нанымды жеткізген. Оқиға желісі мен кейіпкердің психологиялық күйі бір-бірімен үйлесіп, оқырманды бірден баурап алады.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – адам болмысы, қоғамдағы көзқарас және ішкі жан дүниенің тазалығы туралы терең ой қозғайтын туынды. Бұл шығарма оқырманды бірден сыртқы келбет пен ішкі рухани байлықтың айырмашылығы туралы ойлануға жетелейді. Қазіргі қоғамда адамдар көбіне адамның сыртқы бейнесіне қарап баға беруге бейім. Ал бұл шығарма дәл осы түсініктің қате екенін көрсетеді. Шығармада бүкір бейнесі арқылы автор қоғамдағы әділетсіздікті, адамдардың бір-біріне деген қатынасындағы салқындық пен түсінбеушілікті ашып көрсетеді. Бүкір адамның өмірі жеңіл емес екені анық байқалады. Оның сыртқы келбетіне қарап, адамдар оны төмен санайды, кейде мазақ етеді немесе менсінбейді. Бірақ автор оқырманға оның ішкі әлемі бай, жүрегі таза екенін ұғындырады. Осы арқылы жазушы «адамды сыртқы көрінісіне қарап бағаламау керек» деген маңызды ойды жеткізеді. Менің ойымша, бұл шығармадағы басты мәселе – қоғамның қатыгездігі мен адамдардың бір-біріне деген немқұрайлығы. Көп жағдайда адамдар өзгешелікті қабылдай алмайды. Егер біреу өзгеден ерекшеленсе, оны бірден жат көріп, шеттетеді. Бұл – қазіргі заманда да өзекті мәселе. Сол себепті бұл шығарма тек өткенді емес, бүгінгі күнді де сипаттайды. Шығармадағы кейіпкердің тағдыры мені қатты ойландырды. Оның өміріндегі қиындықтарға қарамастан, адамгершілік қасиеттерін жоғалтпауы – үлкен күштің белгісі. Ол кек сақтамайды, жамандыққа жамандықпен жауап бермейді. Бұл – нағыз рухани биіктіктің көрінісі. Кейіпкердің осындай мінезі арқылы автор адам бойындағы ең маңызды қасиеттер – мейірімділік, сабырлық және кешірімділік екенін көрсетеді. Сонымен қатар, шығармада адамдардың екіжүзділігі де байқалады. Кейбір адамдар сырттай жақсы көрінгенімен, ішкі дүниесі кедей болуы мүмкін. Ал керісінше, сыртқы келбеті ерекше болғанымен, ішкі жан дүниесі бай адамдар бар. Бұл қарама-қайшылық шығармада өте әсерлі берілген. Автор осы арқылы оқырманды терең ойға қалдырады.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ерекше толғанысқа түстім. Бұл шығарма жай ғана оқиға емес, адам жанының терең сырларын ашатын туынды екені бірден сезіледі. Автор кейіпкердің тағдырын өте шынайы суреттеп, оның ішкі жан дүниесіндегі арпалысты нанымды жеткізген. Оқиға желісі мен кейіпкердің психологиялық күйі бір-бірімен үйлесіп, оқырманды бірден баурап алады. Басты кейіпкердің өміріндегі қиындықтар мен әділетсіздіктер жүрекке ауыр тиеді. Қоғамдағы адамдардың сыртқы келбетке қарап үкім шығаруы, бір-біріне немқұрайлы қарауы – өте өзекті мәселе ретінде көрініс тапқан. Осы арқылы автор оқырманды терең ойға жетелейді. Кейіпкердің ішкі әлеміндегі тазалық, оның мейірімді жүрегі мен адамгершілік қасиеттері ерекше әсер қалдырады. Ол қанша қысым көрсе де, өз болмысынан айнымайды. Романды оқи отырып, кейіпкермен бірге қуанып, бірге мұңайғандай күй кешесің. Кейбір тұстарында оның жалғыздығы мен жан күйзелісі соншалықты әсерлі берілгендіктен, оқырман бейжай қала алмайды. Бұл – автордың үлкен шеберлігінің көрінісі. Әрбір деталь, әрбір сезім оқырманға анық жетеді. Шығармада үміт пен сенім де қатар өрілген. Қиындыққа қарамастан, кейіпкердің өмірге деген көзқарасы, жарық болашаққа деген сенімі ерекше шабыт береді. Бұл роман адамды жігерлендіріп қана қоймай, өмірдің мәнін қайта ой елегінен өткізуге көмектеседі. «Бүкір» – терең мағыналы, көркем тілімен баурайтын, адам жанына әсер ететін шығарма. Ол оқырманды тек әсерлендіріп қоймай, рухани тұрғыдан байытады. Осындай туындылар әдебиеттің құнын арттырып, оқырман жүрегінде ұзақ сақталатыны сөзсіз. Басты кейіпкердің өміріндегі қиындықтар мен әділетсіздіктер жүрекке ауыр тиеді. Қоғамдағы адамдардың сыртқы келбетке қарап үкім шығаруы, бір-біріне немқұрайлы қарауы – өте өзекті мәселе ретінде көрініс тапқан. Осы арқылы автор оқырманды терең ойға жетелейді. Кейіпкердің ішкі әлеміндегі тазалық, оның мейірімді жүрегі мен адамгершілік қасиеттері ерекше әсер қалдырады. Ол қанша қысым көрсе де, өз болмысынан айнымайды.
Instagram ссылка на этот отзыв

Роман «Бүкір» производит глубокое и неоднозначное впечатление, заставляя задуматься о природе судьбы, одиночества и внутренней силы живых существ. Автор мастерски выстраивает параллель между человеком и конём, подчёркивая, что боль, страдание и поиск своего места в мире не имеют границ между видами.

Главная идея произведения раскрывается через судьбы двух «надломленных» существ. Человек, согнутый жизненными испытаниями, и конь-горбун, появившийся на свет с физическим изъяном, словно отражают друг друга. Их истории развиваются параллельно, и в каждой чувствуется тяжесть одиночества, непонимания и отверженности обществом. Особенно сильно передано ощущение того, как жестокость окружающих формирует характер и судьбу героев, заставляя их замыкаться в себе и бороться за право быть принятыми.

Символика романа заслуживает отдельного внимания. Конь выступает не просто животным, а полноценным образом страдающей души, а человек — не просто личностью, а отражением внутренней боли, которую может испытывать любое живое существо. Их физические и духовные «искривления» становятся метафорой жизненных испытаний, которые могут сломать, но могут и закалить. Символика романа заслуживает отдельного внимания. Конь выступает не просто животным, а полноценным образом страдающей души, а человек — не просто личностью, а отражением внутренней боли, которую может испытывать любое живое существо.

Кульминация произведения — встреча героя и коня — воспринимается как момент судьбоносного прозрения. Они находят друг в друге то, чего так долго были лишены: понимание, принятие и безусловную поддержку. Эта связь становится исцелением для обоих, показывая, что даже самые травмированные души способны обрести гармонию, если встретят «своё» существо.

Финал романа оставляет тёплое, но немного печальное послевкусие. Он не идеализирует реальность, но даёт надежду на то, что взаимная поддержка способна изменить даже самую тяжёлую судьбу. В целом, «Бүкір» — это не просто история о человеке и коне, а философская притча о сострадании, одиночестве и силе духовной связи.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» шығармасы – қазіргі қазақ прозасындағы әлеуметтік-психологиялық тереңдігімен ерекшеленетін туындылардың бірі. Бұл шығармада автор адамның ішкі жан дүниесін, қоғамдағы орнын, тағдыр мен таңдау мәселесін көркем тілмен шебер суреттейді. «Бүкір» – тек физикалық кемістік туралы әңгіме емес, ол – рухани бүкірею, қоғамның адамға көзқарасы, адамның өзін-өзі қабылдауы мен күресі туралы философиялық ойларға жетелейтін шығарма. Бұл жерде жазушы оқырманға ой салады: біз айналамыздағы адамдарға қаншалықты мейірімдіміз? Өзгешелікті қабылдай аламыз ба? Әлде біз де қоғамдағы көпшіліктің бір бөлігі ретінде өзгелерді сыртқа тебеміз бе? Шығармада тағдыр мен таңдау мәселесі де кеңінен қозғалады. Кейіпкер өзінің өмірін өзгертуге тырыса ма, әлде тағдырға мойынсұна ма – бұл сұрақ оқырманды ойландырады. Бір жағынан, оның өміріндегі қиындықтар оның еркінен тыс жағдайлардан туындаған. Екінші жағынан, адамның ішкі күші, рухани беріктігі арқылы ол бұл қиындықтарды жеңе алар еді. Осы тұрғыдан алғанда, автор адам тағдырының екіжақты табиғатын көрсетеді: бір жағында – сыртқы жағдайлар, екінші жағында – адамның ішкі таңдауы. Сонымен қатар, «Бүкір» шығармасы – жалғыздық туралы шығарма. Кейіпкердің жалғыздығы тек физикалық тұрғыда емес, рухани деңгейде де көрінеді. Ол өзін ешкім түсінбейтіндей сезінеді, оның жан айқайы естілмейді. Бұл – қазіргі қоғамдағы көптеген адамдардың ішкі күйіне ұқсас жағдай. Автор осы арқылы оқырманды эмпатияға, түсіністікке шақырады. Қорытындылай келе, «Бүкір» – адам мен қоғам арасындағы күрделі қатынасты, адамның ішкі жан дүниесін, тағдыр мен таңдау мәселесін терең ашқан шығарма. Есболат Айдабосын бұл туындысында оқырманды тек оқиғаға емес, ойға жетелейді. Шығармадағы басты идея – адамды сыртқы келбетіне қарап бағаламау, әр адамның ішкі әлеміне үңілу, мейірімділік пен түсіністіктің маңызын ұғындыру. «Бүкір» – бүгінгі қоғам үшін өзекті, тәрбиелік мәні зор, философиялық тереңдігі бар шығарма

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ерекше толғанысқа түстім. Бұл шығарма жай ғана оқиға емес, адам жанының терең сырларын ашатын туынды екені бірден сезіледі. Автор кейіпкердің тағдырын өте шынайы суреттеп, оның ішкі жан дүниесіндегі арпалысты нанымды жеткізген. Оқиға желісі мен кейіпкердің психологиялық күйі бір-бірімен үйлесіп, оқырманды бірден баурап алады.

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ерекше толғанысқа түстім. Бұл шығарма жай ғана оқиға емес, адам жанының терең сырларын ашатын туынды екені бірден сезіледі. Автор кейіпкердің тағдырын өте шынайы суреттеп, оның ішкі жан дүниесіндегі арпалысты нанымды жеткізген. Оқиға желісі мен кейіпкердің психологиялық күйі бір-бірімен үйлесіп, оқырманды бірден баурап алады.

«Бүкір» романы — қазақ қоғамындағы адам тағдыры, әділетсіздік және ішкі жан дүниенің қайшылығы туралы шығарма. Романда бүкір (арқасы қисық) болып туған кейіпкердің өмірі суреттеледі. Ол сырт келбетінің ерекшелігіне байланысты қоғамнан шеттетіліп, көп қиындық көреді. Адамдар оны дұрыс қабылдамағанмен, оның ішкі әлемі — таза, жүрегі мейірімді. Оқиға барысында кейіпкердің өмірдегі күресі, жалғыздығы, адамдарға деген сенімі мен үміті көрсетіледі. Ол өзін қоғамға дәлелдеуге тырысады, бірақ көбіне сыртқы келбетіне қарап бағалайтын адамдардан әділдік көрмейді. Автордың негізгі ойы — Адамды сыртқы келбетіне қарап емес, ішкі жан дүниесіне қарап бағалау керек. Сондай-ақ қоғамдағы қатыгездік пен әділетсіздікті көрсету  мүмкіндігі шектеулі немесе өзгеше адамдардың да толыққанды адам екенін түсіндіру  адамгершілік, мейірім, түсіністік маңызды екенін жеткізеді.Бұл роман — сыртынан кем көрінген адам, ішінде өте жақсы болуы мүмкін екенін түсіндіретін шығарма.

Қазақ әдебиетінде адам тағдырын, қоғамдағы әлеуметтік теңсіздікті және ішкі жан дүниенің күрделі қайшылықтарын терең бейнелейтін туындылар аз емес. Солардың қатарында Есболат Айдабосын жазған «Бүкір» шығармасы ерекше орын алады. Бұл шығарма тек бір адамның тағдырын баяндап қана қоймай, жалпы қоғамдағы қатыгездік, түсінбеушілік, адамгершілік құндылықтардың әлсіреуі сияқты мәселелерді кеңінен қозғайды. Автор қарапайым көрінетін оқиға арқылы терең философиялық ой тастайды. Шығарманың басты кейіпкері – бүкір адам. Оның сыртқы келбеті өзгеше болғанымен, ішкі жан дүниесі бай, сезімтал, мейірімді адам ретінде суреттеледі. Қоғамдағы адамдар көбіне адамның сыртқы бейнесіне қарап баға береді. Осы тұрғыдан алғанда, бүкір кейіпкер – қоғамдағы әділетсіздіктің құрбаны. Автор бұл арқылы адамдардың бір-біріне деген қатынасындағы үстірттік пен қатігездікті сынайды. Басты кейіпкердің тағдыры оқырманды бей-жай қалдырмайды. Оның өмір жолы – қиындыққа толы, жалғыздықпен астасқан өмір. Ол қоғамнан шеттетілген, көп жағдайда мазаққа ұшырайды. Бірақ соған қарамастан, ол өзінің адамгершілік қасиеттерін жоғалтпайды. Бұл – шығарманың ең маңызды идеяларының бірі. Автор адамның шынайы құндылығы оның сыртқы келбетінде емес, ішкі дүниесінде екенін айқын көрсетеді. Шығармада жалғыздық тақырыбы ерекше орын алады. Бүкір кейіпкердің жалғыздығы – тек физикалық емес, рухани жалғыздық. Оны ешкім түсінбейді, ешкім оның ішкі әлеміне үңілгісі келмейді. Бұл қазіргі қоғамда да өзекті мәселе. Көп адамдар өзін жалғыз сезінеді, тіпті айналасында адамдар көп болса да. Автор осы арқылы оқырманды ойлануға шақырады: біз бір-бірімізді қаншалықты түсінеміз? Біз өзгелерге қаншалықты мейірімдіміз? Сонымен қатар, шығармада әлеуметтік теңсіздік мәселесі де көрініс табады. Бүкір кейіпкердің қоғамдағы орны төмен, оған деген көзқарас та соған сай. Адамдар оны кемсітіп, өздерін одан жоғары қояды. Бұл – қоғамдағы стереотиптердің көрінісі. Автор осы арқылы әділетсіздікке қарсы үн қатады. Әр адам, қандай болса да, құрметке лайық екенін көрсетеді.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

«Бүкір» аңызына пікір

«Бүкір» аңызы – адам мен жануар тағдырының астасуы арқылы терең философиялық ой тастайтын, символикаға бай туынды. Шығарманың өзегі – өмірдің ауыртпалығын арқалаған екі жаратылыстың, яғни адам мен аттың тағдырлас болуы. Бұл аңыз тек оқиға желісімен ғана емес, астарлы мағынасы, адамгершілік құндылықтарды дәріптеуі арқылы да ерекше әсер қалдырады.

Адам мен жануар арасындағы байланыс та ерекше суреттелген. Қазақ мәдениетінде жылқы – қасиетті жануар, еркіндік пен сенімділіктің символы. Осы тұрғыдан алғанда, бүкір аттың бейнесі ерекше мәнге ие. Ол тек жануар емес, адамның тағдырлас серігі, рухани тірегі. Екі кейіпкердің бір-біріне деген сенімі мен жақындығы – адалдық пен шынайылықтың көрінісі.

Аңыздың тағы бір маңызды қыры – төзімділік пен үміт идеясы. Қандай қиындық болмасын, адам үмітін жоғалтпауы керек.

Шығармада тағдыр ұғымы кеңінен ашылады. Тағдырдың жазуы, оның өзгермейтіндігі мен сонымен қатар адам өміріндегі күтпеген бұрылыстар – аңыздың негізгі философиялық өзегі. Адам мен аттың тағдырларының тоғысуы – өмірдің тосын сыйларының дәлелі.

Тілдік тұрғыдан алғанда, аңыз қарапайым әрі түсінікті тілмен жазылғанымен, оның мағынасы терең. Әрбір деталь, әрбір бейне белгілі бір ойды жеткізеді. Символдар арқылы автор үлкен идеяларды ықшам түрде бере білген.

Қорытындылай келе, «Бүкір» аңызы – адамгершілік, төзімділік, мейірімділік сияқты құндылықтарды дәріптейтін тағылымы мол шығарма. Ол оқырманды ойлануға, өмірге басқаша көзқараспен қарауға жетелейді. Адам мен жануар арасындағы ерекше байланысты көрсету арқылы автор шынайы достық пен түсіністіктің маңызын айқындайды. Бұл аңыз әрбір адамға өзінің ішкі әлеміне үңіліп, өзгелерге деген көзқарасын қайта қарауға мүмкіндік береді.

Ең бастысы, шығарма бізге бір шындықты ұқтырады: адамды бақытты ететін – оның сыртқы жағдайы емес, жан дүниесінің тыныштығы мен оны түсінетін жанның болуы. Осы тұрғыдан алғанда, «Бүкір» аңызы мәңгілік құндылықтарды насихаттайтын, тәрбиелік мәні жоғары туынды болып табылады.

«Бүкір» шығармасы – адам тағдыры, қоғамның көзқарасы және өмірдің әділетсіздігі туралы терең ой қозғайтын туынды. Шығармадағы негізгі кейіпкерлердің бірі – Бүкір атты жылқы болса, екінші жағынан Қоспа есімді адамның өмірі де осы аттың тағдырымен астасып жатыр. Автор адам мен жануар тағдырын қатар суреттей отырып, қоғамдағы мүгедектікке, кемшілікке, әлсіздікке деген көзқарасты әшкерелейді. Бұл шығарма мені ерекше толқытты, себебі онда тек бір жылқының немесе бір адамның тағдыры емес, бүкіл өмірдің ащы шындығы көрінеді.

Ең алдымен, шығарманың атауының өзі үлкен мағына береді. «Бүкір» деген сөз бір қарағанда тек сыртқы кемшілікті білдіретіндей көрінеді. Алайда автор бұл атауды терең символ ретінде қолданған. Бүкір тек аттың жотасындағы бүкірлік емес, ол – тағдырдың бүккен өмірі, қоғамның езген адамы, арманның сынуы. Қоспаның да өмірі оңай емес: кедейшілік, жоқшылық, жұрттың мазағы, тұрмыстың ауырлығы оны да ішкі жағынан бүктеп тастаған. Сондықтан шығармадағы «екі бүкір» – біреуі ат, біреуі адам.

Маған шығармадағы Қоспа бейнесі ерекше әсер етті. Ол сырттай қарағанда қарапайым малшы ғана. Бірақ оның ішкі жан дүниесінде үлкен арман, намыс, мұң жатыр. Ол балаларын оқытқысы келеді, өз көрген қиындығын балалары көрмесе екен дейді. Бұл – кез келген әкенің асыл арманы. Қоспаның өзі тағдыр тауқыметін тартса да, балаларының болашағына үмітпен қарайды. Осы қасиеті арқылы ол оқырманға жақын әрі шынайы кейіпкер болып көрінеді.

Қоспаның мінезінде қаталдық та, мейірім де бар. Ол кейде ашуланып сөйлейді, кейде тағдырға налып кетеді. Бірақ жүрегінің түбінде мейірім басым. Ол Бүкір атты мазақ көрсе де, уақыт өте келе соған сырлас досындай қарайды. Атпен сөйлесіп, мұңын шағады. Бұл көрініс өте әсерлі шыққан. Өйткені кейде адам өз мұңын адамға емес, үнсіз жануарға айтқанды жеңіл көреді. Автор осы арқылы адамның жалғыздығын шебер жеткізген.

Бүкірдің бейнесі де ерекше. Алғашында ол ешкімге керексіз, кемтар, мазаққа қалған жануар ретінде көрінеді. Оны ешкім бағаламайды, бәйгіге жарамайды дейді. Бірақ кейін оның бойында күш, төзім, ақыл, адалдық бар екені байқалады.

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ерекше толғанысқа түстім. Бұл шығарма жай ғана оқиға емес, адам жанының терең сырларын ашатын туынды екені бірден сезіледі. Автор кейіпкердің тағдырын өте шынайы суреттеп, оның ішкі жан дүниесіндегі арпалысты нанымды жеткізген. Оқиға желісі мен кейіпкердің психологиялық күйі бір-бірімен үйлесіп, оқырманды бірден баурап алады. Басты кейіпкердің өміріндегі қиындықтар мен әділетсіздіктер жүрекке ауыр тиеді. Қоғамдағы адамдардың сыртқы келбетке қарап үкім шығаруы, бір-біріне немқұрайлы қарауы – өте өзекті мәселе ретінде көрініс тапқан. Осы арқылы автор оқырманды терең ойға жетелейді. Кейіпкердің ішкі әлеміндегі тазалық, оның мейірімді жүрегі мен адамгершілік қасиеттері ерекше әсер қалдырады. Ол қанша қысым көрсе де, өз болмысынан айнымайды. Романды оқи отырып, кейіпкермен бірге қуанып, бірге мұңайғандай күй кешесің. Кейбір тұстарында оның жалғыздығы мен жан күйзелісі соншалықты әсерлі берілгендіктен, оқырман бейжай қала алмайды. Бұл – автордың үлкен шеберлігінің көрінісі. Әрбір деталь, әрбір сезім оқырманға анық жетеді. Шығармада үміт пен сенім де қатар өрілген. Қиындыққа қарамастан, кейіпкердің өмірге деген көзқарасы, жарық болашаққа деген сенімі ерекше шабыт береді. Бұл роман адамды жігерлендіріп қана қоймай, өмірдің мәнін қайта ой елегінен өткізуге көмектеседі. «Бүкір» – терең мағыналы, көркем тілімен баурайтын, адам жанына әсер ететін шығарма. Ол оқырманды тек әсерлендіріп қоймай, рухани тұрғыдан байытады. Осындай туындылар әдебиеттің құнын арттырып, оқырман жүрегінде ұзақ сақталатыны сөзсіз.

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ерекше толғанысқа түстім. Бұл шығарма жай ғана оқиға емес, адам жанының терең сырларын ашатын туынды екені бірден сезіледі. Автор кейіпкердің тағдырын өте шынайы суреттеп, оның ішкі жан дүниесіндегі арпалысты нанымды жеткізген. Оқиға желісі мен кейіпкердің психологиялық күйі бір-бірімен үйлесіп, оқырманды бірден баурап алады. Басты кейіпкердің өміріндегі қиындықтар мен әділетсіздіктер жүрекке ауыр тиеді. Қоғамдағы адамдардың сыртқы келбетке қарап үкім шығаруы, бір-біріне немқұрайлы қарауы – өте өзекті мәселе ретінде көрініс тапқан. Осы арқылы автор оқырманды терең ойға жетелейді. Кейіпкердің ішкі әлеміндегі тазалық, оның мейірімді жүрегі мен адамгершілік қасиеттері ерекше әсер қалдырады. Ол қанша қысым көрсе де, өз болмысынан айнымайды. Романды оқи отырып, кейіпкермен бірге қуанып, бірге мұңайғандай күй кешесің. Кейбір тұстарында оның жалғыздығы мен жан күйзелісі соншалықты әсерлі берілгендіктен, оқырман бейжай қала алмайды. Бұл – автордың үлкен шеберлігінің көрінісі. Әрбір деталь, әрбір сезім оқырманға анық жетеді. Шығармада үміт пен сенім де қатар өрілген. Қиындыққа қарамастан, кейіпкердің өмірге деген көзқарасы, жарық болашаққа деген сенімі ерекше шабыт береді. Бұл роман адамды жігерлендіріп қана қоймай, өмірдің мәнін қайта ой елегінен өткізуге көмектеседі. «Бүкір» – терең мағыналы, көркем тілімен баурайтын, адам жанына әсер ететін шығарма. Ол оқырманды тек әсерлендіріп қоймай, рухани тұрғыдан байытады. Осындай туындылар әдебиеттің құнын арттырып, оқырман жүрегінде ұзақ сақталатыны сөзсіз.

Ес-ағаның «Бүкір» атты мини романын бір деммен оқып шықтым. Шығарма алғашқы беттерінен-ақ оқырманды өзіне тартып, ерекше ой кеңістігіне енгізеді. Автордың баяндау мәнері, тілдік нақтылығы мен психологиялық тереңдігі туындының көркемдік қуатын айқындайды. Бұл шығармада ерекше назар аударатын тәсілдердің бірі – адам мен жануар бейнесін қатар алып, параллель суреттеу әдісі. Соның ішінде «Бүкір» деп аталатын жүйрік ат образы – туындының идеялық жүгін тереңдететін маңызды символдардың бірі. Адам мен ат арасындағы бұл параллель бірнеше деңгейде көрінеді. Біріншіден, екеуіне де қоғамның көзқарасы ұқсас. Бүкір адам қоғам тарапынан шеттетіліп, түсінілмеген күй кешсе, өзгеше бітімді ат та толық қабылданбайды. Бұл – қоғамның «норма» деген ұғымға тым қатты байланып қалғанының көрінісі. Автор осы арқылы қоғамдағы стандарттарға сыймайтын жандардың тағдырын шебер бейнелейді. Екіншіден, бүкір адам мен бүкір аттың ішкі болмысы арасында терең ұқсастық бар. Сыртқы кемістік олардың шынайы мүмкіндіктерін бүркемелеп тұрады. Жүйрік аттың бойындағы қуат, жылдамдық, қайсарлық қалай сыртқы пішінінен байқалмаса, бүкір адамның да ішкі жан дүниесі, рухани байлығы сырт көзге көрінбейді. Автор осы арқылы «сыртқы келбет – шынайы мәннің өлшемі емес» деген маңызды идеяны алға тартады. Үшіншіден, бұл параллельдің трагедиялық сипаты бар. Екі бейне де өз ортасына толық сіңісе алмайды. Олардың тағдыры белгілі бір деңгейде ұқсас: қоғам оларды толық қабылдамайды, ал олар қоғамға бейімделе алмайды. Бұл ішкі қайшылық пен сыртқы қысым олардың өмірін күрделендіреді. Осы арқылы шығармада терең драматизм қалыптасады. Сонымен қатар, бұл тәсіл символизммен тығыз байланысты. Бүкір ат – еркіндіктің толық жүзеге аспауының, мүмкіндіктің шектелуінің символы ретінде емес, қайта оны тағдырдың ерекше жаратылысы ретінде әсерлеп көрсетеді. Қорыта айтқанда, «Бүкір»– терең мазмұнды, көркемдік деңгейі жоғары, философиялық астары мол шығарма.Адам мен ат бейнесін параллель беру арқылы автор өмірдің күрделі шындығын, қоғамның қайшылықтарын, адам болмысының тереңдігін ашып көрсетеді.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ерекше толғанысқа түстім. Бұл шығарма жай ғана оқиға емес, адам жанының терең сырларын ашатын туынды екені бірден сезіледі. Автор кейіпкердің тағдырын өте шынайы суреттеп, оның ішкі жан дүниесіндегі арпалысты нанымды жеткізген. Оқиға желісі мен кейіпкердің психологиялық күйі бір-бірімен үйлесіп, оқырманды бірден баурап алады.

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ерекше толғанысқа түстім. Бұл шығарма жай ғана оқиға емес, адам жанының терең сырларын ашатын туынды екені бірден сезіледі. Автор кейіпкердің тағдырын өте шынайы суреттеп, оның ішкі жан дүниесіндегі арпалысты нанымды жеткізген. Оқиға желісі мен кейіпкердің психологиялық күйі бір-бірімен үйлесіп, оқырманды бірден баурап алады.

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы – қазіргі қазақ әдебиетіндегі көркемдік ізденісі терең, идеялық салмағы ауыр, оқырман санасына ой салатын тағылымды туындылардың бірі. Бұл шығарма тек оқиғалар тізбегі емес, ол – адам болмысы, тағдыр, рухани сын және өмірдің мәні туралы философиялық толғаныс. Романның басты ерекшелігі – оның қарапайым сюжет арқылы күрделі әлеуметтік және рухани мәселелерді көтере білуінде.

Шығарманың алғашқы беттерінен-ақ оқырманды табиғат пен тылсымға толы ерекше атмосфера қарсы алады. Тентек өзенінің тосын мінезі, буырыл жорға мінген жұмбақ қария бейнесі, тасқын су – бұлардың барлығы шығарманың символдық кеңістігін қалыптастырады. Жазушы табиғат құбылыстарын жай фон ретінде емес, оқиға мен идеяны тереңдететін көркем құрал ретінде шебер пайдаланады. Бұл тәсіл романға мифтік сипат беріп, оны шынайылық пен аңыздың арасындағы ерекше кеңістікке шығарады.

Романның өзегінде – Қоспа мен Бүкірдің тағдыры жатыр. Қоспа – әлеуметтік тұрғыдан шеттетілген, өмірдің ауыртпалығын көп көрген қарапайым адам. Оның бүкірейген сыртқы бейнесі – ішкі күйзелістің, тағдыр салған салмақтың белгісі. Бірақ дәл осы кейіпкер арқылы автор адамның ішкі беріктігін, үнсіз қарсылығын, өмірге деген жасырын үмітін көрсетеді. Қоспа – әлсіз емес, ол – тағдырға мойынсұнғанымен, рухани тұрғыда әлі де сынбаған тұлға.

Романның тағы бір

маңызды қыры – оның тілдік ерекшелігі. Жазушының тілі бай, көркем, ұлттық бояуға толы. Әсіресе жылқыға қатысты лексика, табиғат суреттері, кейіпкерлердің сөйлеу мәнері – барлығы мәтінді шынайы әрі әсерлі етеді.

Қорыта айтқанда, «Бүкір» романы – мазмұны мен формасы үйлескен, терең ойға құрылған, көркемдік деңгейі

жоғары шығарма. Ол қазақ прозасының бүгінгі даму деңгейін көрсететін маңызды туындылардың бірі деп толық айтуға болады.

Бұл роман адамды түсінуге үйретеді.Бұл роман төзімділікке шақырады.Бұл роман үміттің ешқашан өшпейтінін дәлелдейді.

Ең бастысы – бұл шығарма оқырман жүрегінде із қалдырады.

Қазіргі қазақ әдебиетінде адам жанының терең иірімдерін, қоғам мен тұлға арасындағы күрделі байланысты ашып көрсететін шығармалар ерекше маңызға ие. Солардың бірі – «Бүкір» романы. Бұл туынды тек бір адамның тағдырын баяндап қана қоймай, қоғамның қатыгез көзқарасын, сыртқы келбетке қарап баға беретін үстірт түсінігін, сондай-ақ адамның ішкі әлеміндегі арпалысты кеңінен суреттейді. Роман атауының өзі символикалық мәнге ие: «бүкір» сөзі тек физикалық кемшілікті емес, сонымен бірге қоғамдағы әділетсіздік пен рухани ауыртпалықтың белгісіндей әсер қалдырады.

Шығармадағы басты кейіпкер – өмірдің ауыр соққысын ерте сезінген, қоғамнан шеттетілген жан. Оның бүкірлігі – тек сыртқы белгі емес, адамдардың оған деген көзқарасының айнасы. Автор осы арқылы адамды сыртқы бейнесіне қарап бағалаудың қаншалықты қате екенін көрсетеді. Кейіпкердің жан дүниесі өте бай, сезімтал, мейірімді. Бірақ оны қоршаған орта бұл қасиеттерді көргісі келмейді, керісінше, оның кемшілігін ғана алға тартады. Осы тұста роман оқырманды терең ойға жетелейді: шын мәнінде «кем» кім – сыртқы кемістігі бар адам ба, әлде жүрегі тас, түсінігі тар қоғам ба?

Романдағы оқиғалар бір ғана адамның тағдыры арқылы тұтас бір әлеуметтік мәселені көтереді. Қоғамдағы әділетсіздік, адамдар арасындағы түсініспеушілік, мейірімнің жетіспеуі – бәрі де басты кейіпкердің өмір жолында айқын көрінеді. Оның балалық шағынан бастап көрген қиындықтары, қорлық пен мазаққа ұшырауы оқырманның жүрегін ауыртады. Дегенмен автор кейіпкерді тек құрбан ретінде көрсетпейді. Керісінше, оның ішкі күшін, төзімділігін, өмірге деген құштарлығын алға шығарады. Бұл – шығарманың ең маңызды идеяларының бірі.

Романдағы тіл көркем, бейнелі әрі әсерлі. Автор кейіпкердің ішкі сезімдерін жеткізуде нәзік психологиялық талдауларға жүгінеді. Әрбір деталь, әрбір суреттеу белгілі бір мағынаға ие. Табиғат көріністері де кейіпкердің көңіл күйімен астасып, шығарманың эмоционалдық әсерін күшейтеді.

Глава 1. Символизм физических и духовных изъянов

Центральным мотивом произведения является «дефектность». Конь рождается горбуном, что в мире степных традиций или жесткого естественного отбора делает его бесполезным, даже «позорным» экземпляром. Горб коня — это клеймо, которое заранее определяет его участь: насмешки соплеменников и пренебрежение хозяев.

Параллельно мы видим человека, чья «горбатость» носит приобретенный характер. Его спину согнули не биологические процессы, а тяготы жизни. Здесь автор прибегает к мощной метафоре: социальное давление, тяжелый труд и вечное чувство вины или неполноценности могут деформировать личность так же сильно, как врожденный недуг.

• Конь-горбун — это символ чистоты, заключенной в уродливую оболочку.

• Сгорбленный человек — это символ достоинства, которое было растоптано, но не уничтожено.

Их физическая схожесть становится первым мостиком к пониманию. Общество видит в них только «изъян», и именно это отторжение миром создает вокруг них вакуум, в котором они в конечном итоге оказываются вдвоем.

Глава 2. Сиротство как отсутствие идентичности

Автор акцентирует внимание на том, что происхождение обоих героев неизвестно. В традиционных культурах знание своих предков («жеті ата») или родословной коня («тектілік») является залогом легитимности в обществе. Отсутствие этих знаний делает героев «людьми без тени».

Неизвестность происхождения придает истории универсальность. Это могут быть любые два существа в любой точке мира. Сиротство здесь выступает как чистый лист: герои не обременены ожиданиями предков, но и лишены их защиты. Они вынуждены создавать свою идентичность с нуля, основываясь только на собственных чувствах и поступках. Это делает их связь более искренней — они выбирают друг друга не потому, что так велит долг или традиция, а потому, что их души узнали друг друга.

Мен «Бүкір» романын оқығаннан кейін ерекше толғанысқа түстім. Бұл шығарма жай ғана оқиға емес, адам жанының терең сырларын ашатын туынды екені бірден сезіледі. Автор кейіпкердің тағдырын өте шынайы суреттеп, оның ішкі жан дүниесіндегі арпалысты нанымды жеткізген. Оқиға желісі мен кейіпкердің психологиялық күйі бір-бірімен үйлесіп, оқырманды бірден баурап алады.

Есболат Айдабосынұлының «Бүкір» әңгімесі — қазіргі қазақ прозасындағы адамның ішкі трагедиясын, қоғамның моралдық бет-бейнесін аяусыз ашып көрсететін шоқтығы биік туындылардың бірі. Бұл шығарманы жай ғана оқып шығу мүмкін емес, оны жан-дүниеңмен сезіну керек. Төменде осы туындыға қатысты кеңейтілген пікірімді ұсынамын. Әңгіменің арқауы — тағдырдың жазуымен дене бітіміне нұқсан келген, арқасында тауы бар «Бүкір» адамның өмірі. Алайда автор бізге тек физикалық кемістікті емес, сол кемістіктің тасасында жатқан алып, пәк, мейірімге толы жүректі көрсетеді. Шығарманы оқи отырып, «Кім нағыз мүгедек?» деген сұрақ еріксіз туындайды. Денесі түзу, бірақ көкірегі соқыр, жүрегі тас болып қалған адамдар ма, әлде денесі қисайса да, жаны нұрлы кейіпкер ме? Автор кейіпкердің ішкі арпалысын, оның махаббатқа, жылулыққа деген шөлін шебер суреттейді. Ол — қоғамнан оқшауланған, шеттетілген жан. Оның жалғыздығы — айналасында адам жоқтығынан емес, айналасындағылардың оны «өзіміздей адам» деп қабылдай алмауында. Бұл — гуманизмнің үлкен қасіреті. Есболат Айдабосынұлы бұл шығарма арқылы біздің қоғамның бетіне айна ұстағандай болады. Біз адамды киіміне, түріне, мансабына қарап бағалауға дағдыланғанбыз. «Бүкір» кейіпкеріне деген басқалардың көзқарасы — менмендіктің, эгоизмнің және рухани таяздықтың көрінісі. Адамдар оның жанына үңілмек түгілі, оған тіке қараудан қашады. Әңгіменің психологиялық иірімдері өте терең. Автор кейіпкердің әрбір күрсінісін, әрбір жасқа толы жанарын оқырманға сездіре біледі. Шығарманың тілі шұрайлы, суреттеулері өте шынайы. Әсіресе, кейіпкердің өз тағдырымен келісуі, бірақ соған қарамастан іштей үміт отын сөндірмеуі — үлкен ерлік. Қ Рухани тазару «Бүкір» — бұл тек мұңды хикая емес, бұл — үлкен сабақ. Шығарма соңында оқырманның көзіне жас келуі мүмкін, бірақ бұл — тазару жасы. Біз өзіміздің де пендешілік қателіктерімізді, біреуді ренжіткен сәттерімізді еске аламыз. Бұл әңгіме — қазақ әдебиетінің алтын қорына қосылған, оқырманды ізгілікке бастайтын бағдаршам. Кейіпкердің тағдыры бізге қарапайым ғана шындықты айтады: «Адамды сүй, бауырым...».
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Бүкір романы – қазіргі қазақ әдебиетінде өзіндік үні бар, күрделі психологиялық иірімдерге толы туындылардың бірі. Оның авторы Айдабосын Есболат Серікбайұлы бұл шығармасында адам болмысының терең қатпарларын, қоғам мен жеке тұлға арасындағы қайшылықтарды, рухани жарақат пен жалғыздық тақырыптарын ерекше шеберлікпен бейнелейді. Туындының атауының өзі символдық мәнге ие: «бүкір» сөзі тек физикалық кемістік емес, ол – қоғамдағы әділетсіздік пен рухани майысудың көрінісі. Романның негізгі ерекшелігі – оның психологиялық тереңдігі. Кейіпкердің ішкі әлемі жан-жақты ашылып, оның ойлары мен сезімдері оқырманға барынша шынайы жеткізіледі. Автор адам жанының қараңғы тұстарынан қашпайды, керісінше сол тұстарды ашып көрсету арқылы оқырманды ойлануға жетелейді. Бұл шығармада сыртқы оқиғадан гөрі ішкі драманың салмағы басым. Кейіпкердің әрбір әрекеті оның өткен өмірімен, көрген қорлығымен және қоғамнан алған соққыларымен тығыз байланысты. Шығармадағы басты кейіпкер – тағдырдың тауқыметін көп көрген, қоғамнан шеттетілген тұлға. Оның «бүкірлігі» тек сыртқы пішін емес, ол – ішкі күйзелістің қоғам тарапынан қысымның белгісі. Автор осы арқылы қоғамның әлсіздерге, өзгеше жандарға деген көзқарасын сынға алады. Көп жағдайда адамдар сыртқы кемшіліктерге қарап баға беріп, адамның ішкі жан дүниесіне үңілмей жатады. Романда бұл мәселе өткір қойылған. Айдабосын Есболаттың жазу стилі ерекше назар аудартады. Оның тілі бай, образды, әрі терең мағыналы. Әрбір сөйлемде астар бар, әрбір деталь белгілі бір символдық жүк арқалайды. Автор табиғат көріністерін де кейіпкердің ішкі күйімен байланыстыра отырып суреттейді. Қорытындылай келе, Бүкір – терең мағыналы, психологиялық әрі философиялық тұрғыдан бай шығарма. Айдабосын Есболат Серікбайұлы бұл романы арқылы адам жанының күрделі табиғатын қоғамдағы әділетсіздікті және рухани ізденісті шебер бейнелей алған. Бұл шығарма оқырманды бей-жай қалдырмайды, керісінше оны ойлануға, өз-өзіне сұрақ қоюға итермелейді. Осындай қасиеттері арқылы роман қазіргі әдеби процесте өз орнын тапқан, мәні терең туынды ретінде бағаланады.
Instagram ссылка на этот отзыв

Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы — тағдырлас екі жаратылыстың: жетім адам мен бүкір аттың рухани үндестігін суреттейтін философиялық туынды. Автор бұл шығармада сыртқы кемістіктен гөрі қоғамдағы рухани мүгедектікті — тасбауырлық пен мейірімсіздікті әшкерелейді. Басты кейіпкерлердің екеуі де жалғыздықтың тауқыметін тартқан жандар. Ат жаратылысынан бүкір болса, адамды өмірдің ауыр сынағы мен қоғамның қыспағы еңсесін басып, рухани еңкіш еткен. Қорлық пен мазағына шыдамаған бұл екі жан бір-бірін кездейсоқ тауып, тілсіз түсініседі. Олардың байланысы қарапайым достықтан гөрі терең — екі жаралы рухтың бір-біріне пана болуы. Шығарманың түйіні: бақыт сыртқы сұлулықта емес, жүректердің үндесуінде. Екеуі де бір-біріне мейірім сыйлау арқылы жалғыздықтан арылып, өмірдің мәнін табады. Автор «шын бүкірлік — тәннің қисаюы емес, көңілдің соқырлығы» деген ойды оқырманға жеткізеді. Бұл туынды — рухтың асқақтығы мен жанашырлықтың кез келген қиындықты жеңетінін дәлелдейтін өміршең шығарма.Есболат Айдабосынның «Бүкір» романы — тағдырлас екі жаратылыстың: жетім адам мен бүкір аттың рухани үндестігін суреттейтін философиялық туынды. Автор бұл шығармада сыртқы кемістіктен гөрі қоғамдағы рухани мүгедектікті — тасбауырлық пен мейірімсіздікті әшкерелейді. Басты кейіпкерлердің екеуі де жалғыздықтың тауқыметін тартқан жандар. Ат жаратылысынан бүкір болса, адамды өмірдің ауыр сынағы мен қоғамның қыспағы еңсесін басып, рухани еңкіш еткен. Қорлық пен мазағына шыдамаған бұл екі жан бір-бірін кездейсоқ тауып, тілсіз түсініседі. Олардың байланысы қарапайым достықтан гөрі терең — екі жаралы рухтың бір-біріне пана болуы. Шығарманың түйіні: бақыт сыртқы сұлулықта емес, жүректердің үндесуінде. Екеуі де бір-біріне мейірім сыйлау арқылы жалғыздықтан арылып, өмірдің мәнін табады. Автор «шын бүкірлік — тәннің қисаюы емес, көңілдің соқырлығы» деген ойды оқырманға жеткізеді. Бұл туынды — рухтың асқақтығы мен жанашырлықтың кез келген қиындықты жеңетінін дәлелдейтін өміршең шығарма.
Осы пікірге Instagram-сілтеме

Кәсіпкердің бейнесі де ерекше. Ол бастапқыда жылқыдан алыс болғанымен, кейін бұл іске қызығушылық танытады. Бірақ оның көзқарасы толық өзгермейді. Ол үшін бәрі есепке, пайдаға негізделген. 80/20 жүйесі – осының дәлелі. Мұнда автор капиталистік қатынастардың ауыл өміріне қалай әсер еткенін көрсетеді.

«Бүкір» шығармасына көлемді пікір

«Бүкір» шығармасы – адам тағдырының күрделілігін, қоғамдағы әділетсіздік пен адамдардың бір-біріне деген көзқарасын терең бейнелейтін маңызды туынды. Бұл шығармада автор тек бір адамның өмірін ғана емес, тұтас қоғамның ішкі мәдениетін, рухани деңгейін көрсетеді. Әсіресе, сыртқы келбетке қарап адамды бағалау мәселесі өте әсерлі түрде ашылған.

Шығарманың басты кейіпкері – бүкір адам. Оның сыртқы бейнесі өзгеше болғанымен, ішкі жан дүниесі таза, мейірімді, сабырлы болып суреттеледі. Автор кейіпкердің осы қасиеттерін ерекше көрсетіп, оқырманға терең ой салады. Басты кейіпкердің өмір жолы оңай емес: ол қоғам тарапынан түсінбеушілікке, мазаққа, кейде тіпті шеттетушілікке ұшырайды. Бұл жағдай оның тағдырына ауыр із қалдырады.

Шығармадағы негізгі идеялардың бірі – адамның сыртқы келбетіне қарап баға берудің қате екендігі. Қоғамда адамдар көбінесе сыртқы сұлулыққа мән беріп, ішкі жан дүниені екінші орынға қояды. «Бүкір» шығармасы осы қате түсінікті әшкерелейді. Басты кейіпкердің мысалында автор адамның шынайы құндылығы оның сыртқы келбетінде емес, жүрегінде, іс-әрекетінде екенін дәлелдейді.

Маған шығармадағы ең әсерлі тұстардың бірі – кейіпкердің ішкі жан дүниесінің байлығы. Ол қанша қиындық көрсе де, өзінің адамдық қасиеттерін жоғалтпайды. Оның сабырлылығы, төзімділігі, мейірімділігі ерекше құрметке лайық. Осындай қасиеттер арқылы автор нағыз адам бейнесін көрсетеді.